Không gian nghệ thuật trong Liêu trai chí dị của Bồ Tùng Linh

Với thế giới nhân vật đa dạng, chân thực và ảo diệu, không gian nghệ thuật trong Liêu trai mang đến màu sắc vừa chân thực vừa đầy ma lực. Người chết, người sống và thần tiên cùng tồn tại trong một thế giới. Dường như có một thế giới khác trên thế giới này, và không gian này thực sự là của Liêu trai, một không gian thích hợp cho thế giới của các nhân vật trong Liêu trai sống và hiện thân. Mời các bạn cùng tham khảo!

KHÆNG GIAN NGH› THUŠT

TRONG LI–U TRAI CH DÀ CÕA BÇ TÒNG LINH

Nguy¹n Thà B½ch Dung

Tr÷íng Tr÷íng ¤i håc S÷ ph¤m H  Nëi II

1 °t v§n ·

Khænggianngh»thuªtl ph¤mtrò cõah¼nhthùcngh» thuªt,l ph÷ìngthùc

tçn t¤iv triºn khaicõa th¸ giîingh» thuªt èivîimët t¡c ph©m, °c bi»t l t¡c

ph©m v«n håc k¼ £o, khæng gian ngh» thuªt câ þ ngh¾a v còng quan trång Tr¦n

¼nh Sû trong Nhúng th¸ giîi ngh» thuªt thì cho r¬ng, khæng gian ngh» thuªt l 

mæh¼nh ngh» thuªt v· c¡ith¸ giîim con ng÷íiang sèng, ang c£m th§y và tr½,

sèphªn m¼nh ðtrong â Khæng gian ngh» thuªt g­n vîiquan ni»mcõa con ng÷íi

v gâp ph¦n biºu hi»n quan ni»m §y [5] Trong mët t¡c ph©m v«n håc, th¸ giîi

nh¥n vªt gâp ph¦n qui ành kiºu khæng gian ri¶ng bi»t, bði trong mæi tr÷íng â

nh¥n vªt sèng, ho¤t ëng v biºu hi»n m¼nh Th¸ giîi nh¥n vªt khi¸n cho khæng

gian cõa cãiLi¶u traitrðn¶n v còng huy¹n ho°c

2 Nëi dung nghi¶n cùu

Qua kh£o s¡t v nghi¶n cùu, chóng tæi nhªn th§y r¬ng, Li¶u trai xu§t hi»n

haikiºukhæng gian ch½nh, khæng gian thüc v khænggian £o.Nh÷ng chodò l kiºu

khæng gian n o i ch«ng núa th¼ công bà chi phèi bði y¸u tè k¼ £o v g­n vîi thíi

gian ¶m tèi:, Ngay ð cãitr¦n n y th¼ bâng ¶m mí £omîil  khung c£nh, l mæi

tr÷íng ho¤t ëng quen thuëc cõa c¡c nh¥n vªt Li¶u trai ch½ dà, v¼ nh¥n vªt ð ¥y

ph¦n lînl ma l hç  [2;17]

2.1 Khæng gian thüc

TrongLi¶u trai ch½dà, ngo ikhæng gian £o,nh÷trong c¡ct¡c ph©m ch½qu¡i,

truy·nk¼, cáncâkhæng gianthüc(khænggiansinhho¤tíith÷íng)nìidi¹nramåi

ho¤t ëng cõa con ng÷íi Trong t¡c ph©m, kiºu khæng gian n y ½t khi tçn t¤imët

c¡ch ëc lªp m  th÷íng k· cªn vîi khæng gian £o, khi¸n cho b¦u khæng kh½ Li¶u

trai trð n¶n rñn ngñp vîi bao i·u huy·n b½

Li¶u trai chõ y¸u l  chuy»n t¼nh giúa ng÷íi v ma, n¶n khæng gian chõ ¤o

¦y m u s­c nhöc c£m v ng¡t h÷ìng trinh nú Khæng gian § g­n vîi thíi gian

¶m tèi n¶n c ng trð n¶n say ­m, m¶ cuçng v l¢ng m¤n Pháng v«n, g¡c s¡ch

v­ngv´cæli¶uvènl khænggian thüc cõamët cuëcíich¿n chu,vîil½t÷ðngnhªp

th¸ r§t nghi¶m tóc cõa k´ s¾, nh÷ng nhúng cuëc g°p giúa nho sinh v k¼ nú kh¡c

lo i¢ mang l¤im u s­c k¼ £o cho khæng gian § L¦uv«n, g¡c s¡ch trð th nh cãi

¡i¥n, cãihoan l¤cb§t tªn cho nhúng æilùa y¶u nhau, l  nìigi£ito£ nhúng kh¡t

th±mmang t½nh b£n n«ngnh§t Khæng gian § bao båc, çng lo¢vîicuëc íithù

haibà khu§t l§ptrong méinho sinh t itû, cuëc íikhæng ÷ñc x¢ hëi÷ìng thíi

thøanhªn, nh÷ng l¤ihñp vîi láng m¼nh

Khæng gian thüc khæng ch¿÷ñc x¡c ành b¬ng khæng gian th÷ pháng nh÷

trong Li¶n H÷ìng, Hçng Ngåc, Gia B¼nh Cæng tû, Hç thi¸p, Hç mëng, C¡t C¥n,

H÷ìngNgåc m cánhi»ndi»nðnhúngnìib§tngính§tnh÷mi¸um¤o,chòachi·n

¦ytæn nghi¶m(Nhi¸p Tiºu Thi¸n, V¥n Thuþ Ti¶n ),trongc«n nh hoang(Chçn

g£con, ThanhPh÷ñng,A Ti¶m,HoaCæTû ),ngo ib¢ithama,trongn§mmçv

ch (X£o N÷ìng,AnhNinh, L÷uphu nh¥n, i Næ, Chó rº ).Mëtkhæng gianthªt

th½ch hñp cho nhúng cuëc k¼ ngë cãi Li¶u trai Æi Li¶u trai, ti¶n v qu¿, hç li v

nho s¾, nhúng c£nh g°p gï v÷ín hoang g¡c l¤nh, nhúng cuëc chia tay minh d÷ìng

æing£, nhúngti¸ng khâc c÷íi n¢o ruët trong ¶m khuya [6;18] T¼nh y¶u m c¡c

k¼nú mang ¸n tøcãikh¡c gièngnh÷ ph²p m ubi¸n khæng gian thücvènl¤nh l³o

utèi, tçit n th nhl¹ hëihoa «ng t¼nh ¡i.C«n nh  hoang l¥ung y,cä tranh, cä

ng£i måcum tòm, giúa ban ng y công khæng câai b²n m£ng¸n ¢ trðth nh l¹

÷íng t¥n hæn t÷ng bøng rën r¢ trong ti¸ng trèng ph¡ch, trong ¡nh ±n lung linh

v h÷ìng thìmng o ng¤t (Chçn g£ con),khi¸n ch ng rºKi·u Sinh lóc còngng÷íi

µp chung ch«n gèi, cán ngï m¼nh l¤c v o cung Qu£ng m chèn n y ¥y ch­c ¥u

ph£icung m¥y (Ki·u Na) Ph²p m u§ mang ¸n chokhæng gian thüc cõa Li¶u

traimëtt§mvoan,t¤o n¶nsüèis¡nhrãr»tgiúathücv £o.B¶nngo i,ch¿l n§m

mçhoang, c«n nh  n¡t, nh÷ng v o trong nh  cûa tr¡ng l», ±n n¸n s¡ng tr÷ng,

v y m nh¥nvªtvøarakhäi,quay ¦u l¤ikhængth§y nh  cûathæn l ng ¥unúa,

ch¿th§y c¥y cäum tòm, lausªy che l§p mët ngæi m£cô (T¥n Thªp Tù N÷ìng)

Kiºukhæng gianthücm £o§ c ngtrðn¶n ªm°chìnkhinâg­n vîibâng

¶m Nhícâ bâng ¶m bao tròm m  khæng gian thüc trong Li¶n H÷ìng, Ngô Thu

Nguy»t, H÷ìng Ngåc,C¡t C¥n,HoaCæTû trðn¶n l¢ng¢ngbçng b·nh, måithù

nh÷ang træii,ang tan ratronghuy¹n ho°c,phi¶u du.Trongkhæng gian § ,t§t

c£trð n¶n nh÷ khu§t xa víi vñi, câ lócl¤i nh÷ g¦n k· trong gang t§c, nh÷ £o£nh,

nh÷b¡m xi¸t,khi¸n ng÷íitabàcuèn hótbðimët malückhæng g¼c÷ïngnéi â l 

mæitr÷íngthuªn lñiºnh¥n vªtcâthºbùt ph¡,dùt tungnhúngxi·ngx½ch,bëclë

ch½nhm¼nh vîikh¡tvång sèng, kh¡tvång y¶u ¸n m¶cuçng,¸nsuþt h¤ic£m¤ng

sèng ng÷íim¼nh y¶u (Li¶n H÷ìng, Hç Tù Th÷ )

Khæng gian § khæng t¾nh m  ëng bði mòi và, ¥m thanh cõa t¼nh y¶u, cõa

¡i¥n, cõanhi»t huy¸t thanhxu¥n trongnhúngcuëcg­n k¸tcuçngsay.Khænggian

§ công khæng ùng y¶n m  câ sü dàch chuyºn tø rëng ¸n hµp, rçi l¤i tø hµp ¸n

rëng, tø khæng gian x¢ hëi ¸n khæng gian ri¶ng t÷ d nh ri¶ng cho nhúng æi lùa

y¶u nhau Khi dàchchuyºn ¸n iºm mót- c«n pháng nìidi¹n racuëc hëingë, th¼

kh£ n«ng th¦n k¼, sü phângtóng cõa c¡c k¼ nú Li¶u traiv c£ gi§c mëng (cõa c¡c

nh¥nvªtth÷sinh) l¤ikhi¸n chokhæng gian ngïchªt hµp § ÷ñcmðrëng bi¶në,

t¤o n¶n sü phâng kho¡ng, mang ¸n cho c£nh¥n vªtv ng÷íi åc c£m gi¡c tüdo,

sung s÷îng Khænggian th÷ pháng, nìi ¡i ¥n cõa cãi Li¶u trai ¢trð th nh t¥m

iºm cõa c¡c kiºu khæng gian, trð th nhchi¸c c¦u ng  v­tngang tr¦n gian v mët

cãikh¡c

2.2 Khæng gian £o

Trong Li¶u trai ch½ dà, khæng gian £o÷ñc x¡cành bði khæng gian ti¶n c£nh

v khæng gian àa phõ Khænggian £o ¦y mëng màcõa Li¶u traivøa mang t½nh li

t¥m l¤ivøa mang t½nh h÷îngt¥m

2.2.1 Khæng gian cãi ti¶n

â l  mët khæng gian v còng µp ³, hi»n ra trong gi§c mì ti¶n cõa con

ng÷íi v· mët th¸ giîi ho n m¾, ð â, nhúng au khê, o¤ ¦y tr¦n th¸ khæng cán

núa,thíi giannh÷ångl¤i,tuêithå ÷ñck²od i¸n v tªn Th¸giîi§ tr n ngªp

¡nh s¡ng m°t tríi, vîi cung i»n l÷u li rüc rï, vîimòaxu¥n t¼nh y¶u b§t di»t Cãi

bçng lai ti¶n c£nh xem ra công khæng qu¡ xa víi so vîi th¸ giîih÷ khæng cõa ¤o

Phªt, l¤i c ng khæng ph£i l  mët v«n mi¸u câ ¯ng c§p, câ ngæi thù vîi trªt tü

nghi»t ng¢ cõa Nho gi¡o Th¸ giîi § câ ¤o s¾, câ ti¶n æng s®n s ng cùu gióp con

ng÷íi v÷ñt qua nhúng ki¸p n¤n Ð â cán v sè nhúng ti¶n nú xinh µp  n hay,

móa giäi s®n s ng mang t¼nh y¶u l§p ¦y nhúng t¥m hçn, nhúng tr¡i tim cæ ìn

aukhêv¼kh¡tvångkhæng th nh(Ph§ni»p,£o ng÷íiti¶n,ChùcTh nh,Phi¶n

Phi¶n ) Th¸ giîi § tçn t¤i trong tr½t÷ðng t÷ñng cõa con ng÷íi (La S¡t h£i thà,

C¡i ti¶n,Ph§n i»p )eob¡m ng÷íita v hi»n l¶ntrongnhúnggi§c mëng(B¤ch

Vu Ngåc, Th nh ti¶n )

Gi§cmëng ¢khi¸n chokhæng gian nìinh¥n vªtnhªp mëngvènchªt hµp tò

tóng ÷ñcmðrëng ¸n v còng

Khænggian thüc trongTróc Thanhbà khu àch ðngo i h± cõa mët to  mi¸u

cê, nh÷ng khi nhªp mëng, khæng gian l¤i trð n¶n mæng lung khâ x¡c ành, â l 

biºn khìimàt mòng sâng vé,l  nh  cûa l¦ug¡c san s¡t Thªm ch½khæng gianthüc

bà bâ hµp tr¶n chi¸c gi÷íng chuët ch¤y v g°m nh§m bøa b¢i (B¤ch Vu Ngåc)

-mët khæng gian t£ tìi r¡ch n¡t v tò tóng th¼ trong cãi mëng l¤i lëng l¨y vîi trªp

tròngl¦uson g¡c t½a, tr n ngªp hoathìm cäl¤ Nhímëng m nh¥nvªtcâthº i

m¥y v· giâ,câ thº sèng nhi·u cuëc íi ðnhúng khæng gian kh¡c nhau, câ÷ñc sü

tr£inghi»mº türót ra b ihåc nh¥n sinh s¥u s­c (Th nh ti¶n).

Khæng gian thüc l mæi tr÷íng º nh¥n vªt nhªp mëng, khæng gian mëng l 

nìiº nh¥n vªtthüc hi»n ÷îc mì, thüc hi»n l½ t÷ðng t¼m l¤i c£m gi¡c th«ng b¬ng

m cuëcsèng thüc khâ láng câ ÷ñc

Khæng gian mëng khæng ch¿ t¤o n¶n sü èi ùng giúa thüc v £o m  cán t¤o

n¶n sü èi ùng trong t¥m l½ ng÷íi n¬m mëng Mëng l  nìi gi£i to£ nhúng kh¡t

th±m n¬m s¥u trongv thùc Nh÷ng÷ñcn¸m tr£it§tc£, rakhäimëng,nh¥nvªt

l¤i c ng trð n¶n t¿nh t¡o hìn, b³ b ng v th§t vång hìn Con ng÷íi l¤i t¼m c¡ch

trènch¤y v omët gi§c mëng kh¡c, gi§c mëng tæn gi¡o, gi§c mëngtu ti¶n håc¤o

V  mët váng lu©n qu©n l¤i b­t¦u Trong nhúng c¥u chuy»n nh÷ th¸ cõa Li¶u trai

ph£ich«ng Bç Tòng Linhmuèngi£iquy¸ttri»t º quan ni»mnh¥nsinh nh÷ñc¤i

mëng.íil mëng,bçng laiti¶n c£nhl mëng,m tuti¶n håc¤ocôngl mëng

Th¸ nh÷ng th¸ giîi th¦n ti¶n § v¨n qu¡ h§p d¨n èivîi nhúng nho sinh ¢

quen bâ m¼nh trong khuæn khêcùng nh­c khæ khan cõa ¤o l½ v trªt tü Nhogi¡o

nh÷ngl¤ith±m sèng, th±mt¼nh y¶u, th±m h¤nh phóc chù khæng th±m mët süb¼nh

y¶n chot¥mhçn, chosügi£itho¡t.Mëng l æic¡nh º th¸giîinh¥n vªtLi¶u trai

câ thº bay ¸n tªn cãi ti¶n Nhúng ch ng th÷ sinh phªn h©m trong Li¶u trai ¢

mìgi§c mìti¶nº t¤m qu¶n icuëcsèng au khê chèn tr¦n gian Trong Li¶u trai

ch½dàgi§c mìti¶n § khængch¿l mì÷îcnh÷trongtruy·n k¼m cán l kh¡tkhao

c£it¤o ÷ñc thüc t¸ V¼ th¸ nh¥n vªtcõa Li¶u trai khæng ch¿mì ti¶n m cán d¡m

víi ti¶n xuèng cãi tr¦n º còng nhau n¸m tr£i l¤c thó nh¥n gian (Lao Sìn ¤o s¾,

¤o s¾ )

K¸t cöc sè phªn cõanhúng ch ng th÷ sinh ch¡n gh²t th¸ töc muèn t¼m h¤nh

phóc cãiti¶ntrong Li¶u trai ch½ dà côngkhæng ¸n néibi¡t nh÷ gi§cmìti¶n cõa

Tø Thùc Tø Thùc ch¡n gh²t thüc t¤i,nh÷ng l¤ikhæng ang t¥m tøbä, ch ng l¤c

v ocãiti¶n, m láng ph mkhæng dùt Tø Thùccù lu©n qu©n giúa ti¶n v töc, ¸n

khi t¿nh ngë th¼ muën m§t rçi, thüc t¤i ¢ bi¸n êi khæng bao dung ch ng núa

Ch ngbä qu¶n cuëcíi, cuëcíicông s®n s ng qu¶n ch ng, cán cãiti¶n l¤ich¯ng

câc¡ch g¼hëingë Tø Thùctrð n¶n b¸ t­c, l¤clãng, khæng chèn dung th¥n â l 

c¡igi¡m ch ng ph£i tr£,l  bikàchtühu di»t m ch ngph£i g¡nhl§ychonhúng

÷îcmì viºnvæng thi¸u thüc t¸cõa m¼nh B i håc cõa Tø Thùc thªt th§m th½a

Li¶u trai ch½dà l¤ikh¡c, v¨ntøm¨u · cõa v«nhåcd¥n gian, nh÷nggiúa cãi

ti¶n v cãi tr¦n h¼nh nh÷ khæng câ sü ng«n c¡ch Kh¡t vång v· t¼nh y¶u, v· h¤nh

phóc khi¸n ng÷íi tal¤cv ocãiti¶n, nh÷ng hìithð §mnçng cõa nh¥n gian n½u giú

b÷îcch¥n, º ng÷íitaquy¸tt¥mríibäcãiti¶n trðv·h¤giîi.Nhúngth÷ sinhl¢ng

tûnh÷ LaTû Phò(Phi¶n Phi¶n),D÷ìng Vi¸t¡n(Ph§ni»p) trðv·tøcãiti¶n,

v¨n÷ñccuëcíich§pnhªn.Thªmch½gi§c mìti¶n§ cán giópng÷íitacâõ sùc

m¤nhº v÷ñtquanhúngkhènkhâ,ti¸p töccuëcsèng ¦y£ichènnh¥n gian.Ho°c

n¸uc£mth§ych¡ngh²tth¸ töc,th¼l¤icâthºquay trðl¤icãiti¶n nh÷V÷ìngM¢ng

(£o ng÷íi ti¶n), Chu Sinh (Th nh ti¶n), Ngæ Sinh (B¤ch Vu Ngåc) Cãi ti¶n v

cãitr¦n ·u s®n s ng c÷u mang bao båc con ng÷íi, v dò cán chàu nhi·u au khê,

dò bi¸t ch¿ l  £o vång, con ng÷íi v¨n cù c£m th§y h¤nh phóc khi ÷ñc sèng, ÷ñc

n¸m tr£inhi·u cuëcíi ðnhúng mi·n khæng gian kh¡c nhau

2.2.2 Khæng gian ¥m phõ

N¸ukhænggianti¶nc£nhl gi§cmìv·t¼nhy¶u,h¤nhphóc v·cuëcsèngsung

s÷îng tho¡t khäi nhúng ¥u lo th÷íngnhªt cõa mët ki¸p ng÷íi, th¼ khæng gian àa

phõ l¤i l  kh¡t vång v· cæng l½, v· l³ cæng b¬ng trong x¢ hëi cán nhi·u b§t cæng

Trong Li¶u trai ch½ dà º áil¤i÷ñc tüdo, ÷ñc cæng l½, con ng÷íi ph£i ch¸t i ½t

nh§t mët l¦n (ch¸t thªt ho°c ch¸t t¤m): Tàch Ph÷ìng B¼nh, Li¶n Th nh, Mèi thò

ba ki¸p

Khæng gian § công l  ph£n chi¸u cõa khæng gian sinh ho¤t íi th÷íng.Cãi

tr¦n khæng câtüdo, khæng câcæng b¬ng, ng÷íitabuëc ph£ixuèng ¥m phõº ái

l¤i cæng l½ Nh÷ng chèn ¥m phõ xem ra công ¦y r¨y x§u xa Di¶m V÷ìng ngang

nhi¶n «nhèilë, công xû ¡ndüa tr¶n çng ti·n b§t ch§p luªt ph¡p, cuèi còng h¼nh

ph¤t¥mphõl¤igi¡ngxuèng ch½nh Di¶mV÷ìng (TàchPh÷ìng B¼nh, Kh£ot»ty )

Lþ B¡ Ngæn (Lþ B¡ Ngæn) ÷ñc míi xuèng ¥m phõ l m Di¶m V÷ìng, khi xû ¡n,

Lþ Sinhv¨n v÷îngm­c chótt÷t¼nh khi¸n chongån lûanìicæng ÷íngòngòng

bèc ch¡y muèn thi¶u röinh  cûa Lþ v còng ho£ng sñ, ng÷íi nha l¤iph£i gh² tai

nâi th¦m …m ty khæng ph£i nh÷ d÷ìng th¸, khæng thº câ mët chót þ ni»m ri¶ng

t÷, xinæng bä ngayþ § th¼ lûas³tüt­t Bç Tòng Linh vi¸txongc¥u chuy»n n y

¢ c£m kh¡i m  r¬ng: H¼nh ph¤t d÷îi ¥m ty cán th£m ëc hìn tr¶n d÷ìng th¸,

khiºn tr¡ch công n°ng n· hìn, nh÷ng khæng ai can thi»p xin xä ÷ñc n¶n câ chàu

h¼nhph¤t th£m khèccông khænghín o¡n Aid¡m nâimëhuy»t khæng câ¡nhm°t

tríi? Ta ch¿ hín khæng câ ngån lûa n o thi¶u èt s£nh ÷íng trà d¥n tr¶n d÷ìng

th¸ m thæi [4] Luªt ph¡p cãi¥m qu£l  nghi¶mminh, cæng t÷r¤ch rái

Khænggian¥mphõg­nli·nvîicæng÷íngxû¡n,vîinhúngh¼nhph¤tkhõng

khi¸p.Nhúngcuëcxûki»nnìi¥mtycâDi¶mV÷ìng,câquD¤Xoa,cânh¥nchùng,

vªt chùng , cuëc ph¡n quy¸t di¹n ra r§t quy¸t li»t Dò ch÷a ph£i cù Di¶mV÷ìng

th¼ ch§pph¡p nghi¶mminh,nh÷ngcuèicòng ph¦nth­ngbao giícôngthuëcv·c¡i

tèt, c¡ithi»n, cæng l½ l ð ch½nh ngh¾a Nghà ¡nph£i düa tr¶n luªt ph¡p chù khæng

ph£i düa tr¶n quy·n hay tr¶n ti·n V¼ th¸ khæng gian ¥m phõ d¨u h¢i hòng, kinh

ho ngvîi nhúngh¼nh ph¤tt n khèc,nh÷ngngånlûacængt¥mv¨ncâsùc h§pd¨n,

v¨nkhi¸n chok´câtëiph£it¥m phöc kh©u phöc,v v¨nl mì÷îccõa con ng÷íi

l÷ìng thi»ntrong mët x¢ hëiluæn bào¤  y bðic¡ix§u v c¡i¡c

B¬ngy¸u tèk¼£okhimi¶u t£cãi¥m, cãicõa c¡c và th¦n,cãicõa cængl½,cõa

mët n·n nh¥n ch½nh ti¸n bë, t¡c gi£ ¢ læi cuèn ng÷íi åc v o m¤ch truy»n, khìi

dªy mèiçng c£m trong hå i·u t¡c gi£ thüc sü mong muèn khæng ch¿ l  tè c¡o

hi»n thüc x¢ hëi thèi n¡t ÷ìng thíi m cán câ thº c£i bi¸n ÷ñc nh¥n t¥m trong

thíi buêi lo¤n li

Trong sü kiºm so¡t g­t gao cõa nh  Thanh v nhúng hªu qu£ n°ng n· cõa

ch½nhs¡chv«ntüngöc,BçTòng Linh nh m÷ñnmëngm nâithüc,m÷ñnmëng

ºtèc¡o,ºthüchi»ncængl½,m÷ñnmëngº thüchi»nluªtnh¥nqu£cõatængi¡o

Ùng vîi méikiºu nh¥n vªtl  nhúng kiºu khæng gian kh¡c nhau.Khæng gian

cõa c¡c th÷ sinh thu hµp trong pháng trå, pháng håc, t» x¡, chòa chi·n Khæng

giancõa c¡c nh¥n vªtkh¡c lo il gá hoang,mi¸ul¤nh, b¢itha ma Nhúng khæng

gian § khæng mang t½nh cèành, h¤n hµp v ¢ ÷ñc£o ho¡ Nhígi§c mëng cõa

nh¥n vªtthüc (th÷ sinh), nhí kh£ n«ng k¼ l¤ cõa nh¥n vªt£o (m¾ nh¥n kh¡c lo i),

m  nh¥n vªt th£ sùc i v· giúa hai th¸ giîi ¥m - d÷ìng, tríi- §t, bi¶n ë khæng

gian ÷ñc mð rëng ¸n v còng, kho£ng c¡ch giúa c¡c cãicông ÷ñc rót ng­n h¸t

cï Cãi ti¶n v cãi tr¦n c¡ch nhau khæng xa l­m (£o ng÷íi ti¶n, Ph§n i»p), câ

khil¤ir§tg¦n(Phi¶n phi¶n),æikhinhªpl mmët(X£oN÷ìng,V¥n Lacæng chóa,

N ngti¶n ¡o xanh )ch¿c¦nmët chótduy¶n l tacâthº b÷îcch¥nv ochèn o

nguy¶n vîibao i·u k¼ thó

Nhícâth¸ giîinh¥nvªtad¤ng,vøahi»n thüc,vøamangm u s­c k¼£om 

khæng gian Li¶u traicông câ m u s­c ri¶ng bi»t vøa thüc vøa £o.Trong cãi¥m câ

cãi d÷ìng, trong cãi ph m câ cãi ti¶n D÷íng nh÷ câ mët th¸ giîi kh¡c ang tçn

t¤i tr¶n cãi nh¥n gian n y, v khæng gian § mîi l  khæng gian ½ch thüc cõa cãi

Li¶utrai, l khænggian th½chhñp chonh¥nvªtcõa th¸ giîinh¥n vªtLi¶u traisèng

v thº hi»n m¼nh Ngæi më (X£o N÷ìng) l  c«n nh  t¤m cõa n ng X£o N÷ìng v

mµcon HoaCæ hi»n l¶nngay giúa c£nh thì mëngcõa tr¦n gian, câtr«ngsao nh§p

nh¡y, cä d¤i thìm løng, thæng reo x o x¤c, cæn tròng t¿ t¶ Nhúng khu nh  hoang

trðth nh nhúng c«n nh  §mcóng cõa gia¼nh ma chuët (A Ti¶m), gia ¼nh hç li

(Ki·u Na, Cæ T¥n thù m÷íi bèn ) V÷ín hoa trð th nh v÷ín y¶u cõa nhúng hçn

hoaangkhaokh¡tmªtt¼nh(H÷ìng Ngåc, C¡t C¥n ).C«nnh  trål nìilinhhçn

trinh nú hå Maing÷ng k¸ttrong mèi oan khi¶n khæng d¹ g¼ b y tä (Mai Nú) V 

cán v v n nhúng b¸n sæng, ngh¾a àa, v÷ín s÷ìng, mi¸u nguy»t trong cãi Li¶u

trai, nìih¼nh nh÷ ch¿d nh cho mëtth¸ giîikh¡c, th¸giîi vèn ch¿tçn t¤itrong cãi

mëng v ÷ñc hi»n thüc ho¡ b¬ng thíi gian ¶m tèi ¶m l  nìi neo ªu cho mët

khæng gian £o, cõa mët th¸ giîi nh¥n vªt £o cãi Li¶u trai trong vô hëi ho¡ trang

t÷ngbøng n¡o nhi»t

Bç Tòng Linh ¢ nh¼n cuëc íi, c­t ngh¾a cuëc íi b¬ng con m­t d¥n gian

cõa mët ngh» s¾lîn Cãi sèng v cãich¸t khæng ph£i l mët, nh÷ng công khæng h·

t¡ch bi»t Ranh giîigiúachóng thªt mìhçkhâ ph¥nành, khâ n­mb­t, nhi·u lóc

nh÷ angtræiitrong m n s÷ìngmò.Sü giaol÷ugiúa ng÷íi (th÷ sinh)v ma(m¾

nh¥nkh¡c lo i)công khængcâr o c£n.T§tc£nhúngcuëck¼ ngë·u b­t ¦ub¬ng

hai chú ët nhi¶n hay béng nhi¶n Trong cuëc íi chªt hµp, bi ¡t ¸n khæng

cán thi¸t sèng cõa c¡c th÷ sinh, ng÷íi µp béng tø ¥u hi»n ¸n, laiv £nh, khù

v tung, th¸ m  ng÷íitrong cuëc l¤ich¯ng m§y ng¤c nhi¶n, b«n kho«n, th­c m­c

v· c¡i sü k¼ l¤b½ ©n ¸n ngï ng ng § D÷íng nh÷ giúa hå, tr÷îckhi k¼ ngë ¢

tøng tçn t¤imët mèili¶nthængb½ ©ntrong v thùc m khæng d¹ g¼ v công ch¯ng

c¡ch g¼gi£i th½ch nêi Nâ l ng¨u nhi¶n v công l t§t nhi¶n, l  hi»n thüc ho¡ cõa

mëtgi§c mìhoa, gi§cmìµp nh§tcõa t¼nhy¶u,cõa tuêitr´, cõa nhúngkh¡tvång

khængbao giíh¸t.Gi§c mì§ ,kh¡tvång § ¢khi¸n chomåiranhgiîi·utrðn¶n

nho± ho¡, ¸n mùc t÷ðng chøng nh÷ hai th¸ giîi nhªp l m mët, c¡i phi l½ ¢ trð

th nh c¡i câ l½ Bði ma hay ng÷íi th¼ còng mët kh¡t vång v÷ìn tîi cãi ch¥n thi»n

m¾cõa t¼nh y¶u, h¤nh phóc Ðnìiâ, måir o c£n ·u trð n¶n v ngh¾a

3 K¸t luªn

Méi cuëc k¼ ngë trong Li¶u trai d÷íng nh÷ ·u g­n vîi mët khæng gian cö

thº: Qu£ngæng,ThiºmT¥ , XùV»,Xù T· nh÷ngx²tcho còngl¤ich¯ng cö thº

chót n o L m rav´ gièng nh÷ thªt m l¤i ho n to n k¼ £o, l mra v´ câ àa iºm

cö thº m  l¤ikhæng cö thº, ¢khi¸n cho khæng gian cõa cãi Li¶u trai ÷ñc c«ng

rëng,gi¡nc¡ch,©y nâtîimùcphi khæng giantheokiºuthiph¡pcêt½ch.Ch¿mët

khæng gian § công õ bi¸n Li¶u trai th nh chuy»n cõa muæn nìi muæn xù, °t

v o ¥u công ÷ñc, g­n cho àa ph÷ìngn o công ÷ñc

T€I LI›U THAM KHƒO

[1] L¶ Nguy¶n C©n, 1999 C¡i k¼ £o trong t¡c ph©m Banzac Nxb Gi¡o döc,

H  Nëi

[2]Nguy¹n Hu»Chi, 1989.Líi giîi thi»u, Li¶u trai ch½ dà NxbV«nhåc, H 

Nëi

[3]Cao Huy ¿nh, 2004).Tuyºn tªp t¡c ph©m Nxb Laoëng, H  Nëi

[4]BçTòngLinh, 2005 Li¶u trai ch½ dà,2 tªp CaoTü Thanhdàch, NxbV«n

ho¡ S iGán

[5]Tr¦n ¼nhSû,1995.Nhúng th¸ giîingh» thuªtthì.NxbGi¡odöc, H Nëi

[6]ChuV«n, 1999 Chót duy¶n vîi Li¶u trai, Li¶u trai ch½dà Nxb V«nhåc,

H  Nëi

ABSTRACT

Artistic space in Liao Zhai Zhi Yi by Pu Tong Ling

Withavaried, realisticand magicatworld of characters, the artisticspace in

Liao Zhaigivescolour,both realisticandfullofmagic.The dead,thelivingandthe

fairy coexist inone world There seems to be another world in this world, and this

space is truly Liao Zhai's, a space appropriate for the world of characters in Liao

Zhai toliveand manifest themselvesin