Câu 1: Các vấn đề trong tuyển chọn thể thao I. Khaùi nieäm veà tuyeån choïn : Veâboârich – Tieäp Khaéc cuõ :“ Tuyeån choïn laø söï tìm kieám nhöõng yeáu toá öu vieät cuûa ñieàu kieän thieân baåm, phuø hôïp vôùi töøng moân theå thao cuûa moãi ngöôøi ñöôïc tuyeån choïn, ñeå boài döôõng coù muïc ñích töø khi tuoåi coøn nhoû”û. TS. Haley – CHDC Ñöùc cuõ: “ Tuyeån choïn laø söï xaùc ñònh chính xaùc khaû naêng cuûa VÑV thieáu nieân coù theå thaønh coâng hay khoâng trong vieäc tham gia taäp luyeän moät moân theå thao trong löïc löôïng haäu bò, ñoàng thôøi tham gia taäp luyeän vaø thi ñaáu ñeå giaønh ñöôïc thaønh tích cao ôû caùc giai ñoaïn thi ñaáu tieáp theo”. Neslmo – CHDC Ñöùc cuõ : “ Khoâng coù döï baùo seõ khoâng coù tuyeån choïn”. Tuyeån choïn VÑV chính laø tuyeån choïn taøi naêng theå thao. Taøi naêng theå thao laø söï phoái hôïp oån ñònh caùc kyõ naêng vaän ñoäng vaø taâm lyù cuõng nhö caùc tö chaát giaûi phaãu – sinh lyù taïo thaønh tieàm naêng toång hôïp ñeå ñaït thaønh tích cao ôû moân theå thao naøo ñoù. II. Khoa hoïc tuyeån choïn taøi naêng theå thao : Khoa hoïc tuyeån choïn taøi naêng theå thao (KH TCTNTT) bao goàm 5 vaán ñeà lôùn : öùng duïng hình thaùi, chöùc naêng sinh lyù, sinh hoùa, toá chaát theå löïc, taâm lyù vaø sinh hoïc di truyeàn trong tuyeån choïn taøi naêng theå thao. Moâ hình tuyeån choïn : goàm 2 noäi dung quan troïng Sôû tröôøng chuyeân saâu töøng moân theå thao. Trình ñoä taäp luyeän Caàn coi troïng vieäc xaùc laäp moâ hình tuyeån choïn vaø ñaùnh giaù xaùc xuaát thaønh taøi ñeå naâng cao hieäu quaû tuyeån choïn. Vieäc laäp moâ hình tuyeån choïn caàn ñöôïc thao taùc treân maùy vi tính, laäp trình vaø xöûa lyù, tính toaùn ñeå keát luaän coù ñaùng tuyeån choïn hay khoâng. Ñeå trôû thaønh nhaø voâ ñòch, khoâng theå khoâng coù sôû tröøông chuyeân saâu. Thöïc tieãn huaán luyeän theå thao ñaõ cho thaáy, moät soá treû em ñöôïc taäp luyeän thì thaønh tích taêng raát nhanh, soá khaùc taäp luyeän nhieàu hôn, löôïng vaän ñoäng cao hôn nhöng thaønh tích chaäm phaùt trieån. Söï khaùc bieät giöõa hai nhoùm laø ôû sôû tröôøng chuyeân saâu. Vì vaäy phaûi coi troïng sôû tröôøng chuyeân saâu. Sôû tröôøng chuyeân saâu caàn phaûi ñöôïc xem xeùt treân caùc maët sau ñaây : 1. Veà di truyeàn hoïc : Tuoåi aáu nhi (töø sô sinh ñeán 10 tuoåi, bao goàm hai giai ñoaïn töø 3 – 6 tuoåi vaø 6 1 tuoåi) laø thôøi kyù phaùt trieån sôùm moät soá yeáu toá di truyeàn coù lôïi cho söï hình thaønh chuyeân saâu caùc moân theå thao, ñieàu naøy thöïc chaát laø quy luaät phaùt trieån cuûa sinh vaät. Treû töø 6 – 7 tuoåi ñaõ bieát taäp vaø ñi xe ñaïp soõi laø coù tính thaêng baèng toát, soá khaùc coù theå 8 10 tuoåi cuõng chöa coù khaû naêng vaø trình ñoä nhö vaäy. Tính thaêng baèng toát laø moät maët bieåu hieän cuûa sôû tröôøng chuyeân saâu trong moät soá moân theå thao, tuøy theo yeâu caàu cuûa töøng moân theå thao maø tuyeån choïn yeáu toá naøy, cuõng nhö caûm giaùc khoâng gian laø yeáu toá raát quan troïng ñoái vôùi theå duïc duïng cuï vaø nhaûy caàu. Caàn bieát löïa choïn nhöõng phöông phaùp ñôn giaûn ñeå sôùm phaùt hieän nhöõng thieân atì veà töøng yeáu toá di truyeàn. 2. Veà toác ñoä taêng tröôûng cuûa caùc chi tieâu : Huaán luyeän phaùt trieån sôùm, toaøn dieän caùc toå chaát theå löïc, huaán luyeän ña daïng caùc loaïi naêng löïc vaø phaùt trieån sôùm maët naøo ñoù toác ñoä taêng tröôûng nhanh nhaát ñoù laø sôû tröôøng veà maët ñoù; vì vaät caàn theo doõi lieân tuïc trong thôøi gian daøi, nhaäp soá lieäu vaøo maùy tính roài tính toaùn maø xaùc ñònh sôû tröøông chuyeân saâu cuûa VÑV. Ngöôøi coù toác ñoä taêng tröôûng nhanh, nhòp ñoä taêng tröôûng cao thì ñöôïc choïn. Ñaây laø kinh nghieäm cuõng ñaùng ghi nhaän. Veà theå hình : Quan saùt söï bieán ñoåi veà hình thaùi laø raát quan trong, caàn thieát ñoái vôùi nhieàu moân theå thao; ví duï : chieàu cao raát quan troïng ñoái vôùi boùng roå, boùng chuyeàn.
Trang 1Câu hỏi :
1/ Các vấn đề trong tuyển chọn thể thao, khái niệm, ý nghĩa nội dung, quan hệ giữa tuyển chọn và huấn luyện Vai trị của yếu tố tiên thiên và yếu tố hậu thiên trong các tầng tuyển chọn
2/ Bạn hãy tổ chức tuyển chọn VĐV mơn thể thao mà bạn đảm trách, chọn mơn thể thao, lứa tuổi, giới tính, hình thái, chức năng, thể lực, tâm lý, kỹ thuật
BÀI LÀM Câu 1: Các vấn đề trong tuyển chọn thể thao
I Khái niệm về tuyển chọn :
Vêbôrich – Tiệp Khắc cũ :“ Tuyển chọn là sự tìm kiếm những yếu tố ưu việt của điều kiện thiên bẩm, phù hợp với từng môn thể thao của mỗi người được tuyển chọn, để bồi dưỡng có mục đích từ khi tuổi còn nhỏ”û
TS Haley – CHDC Đức cũ: “ Tuyển chọn là sự xác định chính xác khả năng của VĐV thiếu niên có thể thành công hay không trong việc tham gia tập luyện một môn thể thao trong lực lượng hậu bị, đồng thời tham gia tập luyện và thi đấu để giành được thành tích cao ở các giai đoạn thi đấu tiếp theo”
Neslmo – CHDC Đức cũ : “ Không có dự báo sẽ không có tuyển chọn” Tuyển chọn VĐV chính là tuyển chọn tài năng thể thao
Tài năng thể thao là sự phối hợp ổn định các kỹ năng vận động và tâm lý cũng như các tư chất giải phẫu – sinh lý tạo thành tiềm năng tổng hợp để đạt thành tích cao ở môn thể thao nào đó
II Khoa học tuyển chọn tài năng thể thao :
Khoa học tuyển chọn tài năng thể thao (KH TCTNTT) bao gồm 5 vấn đề lớn : ứng dụng hình thái, chức năng sinh lý, sinh hóa, tố chất thể lực, tâm lý và sinh học di truyền trong tuyển chọn tài năng thể thao
Mô hình tuyển chọn : gồm 2 nội dung quan trọng
Sở trường chuyên sâu từng môn thể thao
Trình độ tập luyện
Trang 2Cần coi trọng việc xác lập mô hình tuyển chọn và đánh giá xác xuất thành tài để nâng cao hiệu quả tuyển chọn
Việc lập mô hình tuyển chọn cần được thao tác trên máy vi tính, lập trình và xửa lý, tính toán để kết luận có đáng tuyển chọn hay không
Để trở thành nhà vô địch, không thể không có sở trừơng chuyên sâu Thực tiễn huấn luyện thể thao đã cho thấy, một số trẻ em được tập luyện thì thành tích tăng rất nhanh, số khác tập luyện nhiều hơn, lượng vận động cao hơn nhưng thành tích chậm phát triển Sự khác biệt giữa hai nhóm là ở sở trường chuyên sâu Vì vậy phải coi trọng sở trường chuyên sâu
Sở trường chuyên sâu cần phải được xem xét trên các mặt sau đây :
1 Về di truyền học :
Tuổi ấu nhi (từ sơ sinh đến 10 tuổi, bao gồm hai giai đoạn từ 3 – 6 tuổi và
6 -1 tuổi) là thời ký phát triển sớm một số yếu tố di truyền có lợi cho sự hình thành chuyên sâu các môn thể thao, điều này thực chất là quy luật phát triển của sinh vật Trẻ từ 6 – 7 tuổi đã biết tập và đi xe đạp sõi là có tính thăng bằng tốt, số khác có thể 8 -10 tuổi cũng chưa có khả năng và trình độ như vậy
Tính thăng bằng tốt là một mặt biểu hiện của sở trường chuyên sâu trong một số môn thể thao, tùy theo yêu cầu của từng môn thể thao mà tuyển chọn yếu tố này, cũng như cảm giác không gian là yếu tố rất quan trọng đối với thể dục dụng cụ và nhảy cầu
Cần biết lựa chọn những phương pháp đơn giản để sớm phát hiện những thiên atì về từng yếu tố di truyền
2 Về tốc độ tăng trưởng của các chi tiêu :
Huấn luyện phát triển sớm, toàn diện các tổ chất thể lực, huấn luyện đa dạng các loại năng lực và phát triển sớm mặt nào đó tốc độ tăng trưởng nhanh nhất đó là sở trường về mặt đó; vì vật cần theo dõi liên tục trong thời gian dài, nhập số liệu vào máy tính rồi tính toán mà xác định sở trừơng chuyên sâu của VĐV Người có tốc độ tăng trưởng nhanh, nhịp độ tăng trưởng cao thì được chọn Đây là kinh nghiệm cũng đáng ghi nhận
Về thể hình :
Trang 3Quan sát sự biến đổi về hình thái là rất quan trong, cần thiết đối với nhiều môn thể thao; ví dụ : chiều cao rất quan trọng đối với bóng rổ, bóng chuyền
Xét nghiệm các chỉ tiêu sinh lý, sinh hóa
Cần xét nghiệm các chỉ tiêu sinh lý, sinh hóa có mối quan hệ chặt chẽ với sở trừơng chuyên sâu để quyết định có tuyển hay không Ví dụ : sức bền tốc độ hay sức bền yếm khí có liên quan chặt chẽ đến hoạt tính (xác định bằng hàm lượng) của các đồng men của lactic dehydrogenase (LDH), đặc biệt là hoạt tính của đồng men LDH5, thứ đến là LDH4; độ duy truyền của LDH5 là 85% (huấn luyện có thể cải biến tối đa 15%) Sức bền ưa khí có liên quan đến hoạt tính của đồng men LDH1, LDH2 (LDH1 – 2 có nhiều trong sợi cơ tim; LDH4 – 5 tập trung chủ yếu trong vân cơ) Trong trường hợp tổng hàm lượng LDH giống nhau (hoặc không đổi một cá thể), nhưng tỷ lệ LDH4 – 5 tăng cao là dấu hiệu chắc chắn chứng tỏ năng lực yếm khí sẽ tốt Cần theo dõi đều đặn trong tập luyện, không chỉ xét nghiệm một lần là quyết định tuyển Hiện nay thường dùng phương pháp so sánh ngang, ai cao hơn thì tuyển, chưa có thang điểm chung
Chú ý bù đáp, bổ sung cho nhau giữa các chỉ tiêu quan trọng của 7 mặt Hiện đang nghiên cứu phân loại, lập bảng điểm
3 Vấn đề tiềm lực vận động :
Tiềm lực vận động là một vấn đề quan trọng của sở trường chuyên sâu, được biểu hiện ra bằng trình độ tập luyện; tập luyện ít thời gian mà trình độ tập luyện (TĐTL) tăng cường nhành là có tiềm lực vận động tốt, có sở trừơng chuyên sâu; tập lâu mà TĐTL chậm thì không tuyển, tập ít thời gian mà lên nhanh là rất đáng chú ý Nhất thiết phải hỏi thời gian đã luyện tập bao lâu khi định tuyển chọn VĐV nào đó Trước đây khi đề cập vấn đề này cần chú ý phát triển thể thao học đường để từ đó tìm chọn nhân tài
4 Vấn đề tuổi xương :
Thông qua xác định tuổi xương để biết tốc độ phát dục của thanh thiếu niên Nhưng trẻ em phát dục sớm chỉ có thể tuyển vào các môn cử tạ và vật (xương cốt hóa nhanh, hệ cơ phát triển sớm, sức mạnh tăng nhanh và chiều cao thấp hơn so với người cùng tuổi, có lợi thế khi tham gia ở các hạng cân nhẹ) Bungary có 1 VĐV có tuổi xương phát dục nhanh (sớm) hơn 3 năm đã phá kỷ
Trang 4lục thế giới Những VĐV có tuổi xương phát dục sớm có thể chuyển sang môn vật
Hormone tăng trưởng (somatorophin) Hormone – STH, Grouth hormone (GH) : là hormone kích thích sự trưởng thành và quyết định chiều cao của thanh thiếu niên; trẻ em ngủ nhiều; dinh dưỡng đầy đủ sẽ lớn nhanh Ornithin có tác dụng kích thích sinh sản hormone tăng trưởng, chú ý hai men có tác dục hấp thu ornothin vì vậy định lượng các men này trong máu có thể biết tình hình hoạt động của STH
5 Về hiệu quả công tác tuyển chọn :
Hiện nay hiệu quả công tác tuyển chọn của Trung Quốc đã tăng gấp 3 –
4 Trước đây tuyển chọn chủ yếu bằng kinh nghiệm, hiệu quả rất thấp, tỷ lệ thành tài là 1/10 triệu, trong năng khiếu chỉ đạt 1/1 vạn, dần dần nâng lên thành 1/3 ngàn, và nay đạt tỷ lệ 1/150 Huấn luyện nghiệp dư cũng đã đạt tỷ lệ từ 1/1 ngàn lên 1/300 Kinh phí đầu tư ban đầu cho VĐV rất cao, khoảng 10 ngàn nhân dân tệ/năm/1VĐV
Mỹ và các nước Tây Aâu không chú ý đến khoa học tuyển chọn tài năng vì thể thao học đường phát triển rất tốt, chủ cần tổ chức thi đấu rồi kiểm tra một số chỉ tiêu sinh hóa để tuyển chọn Các nước thuộc thế giới thứ ba rất cần đến khoa học tuyển chọn vì trình độ chuyên môn và khoa học chưa cao, thể thao học đường còn yếu; vì vậy cần có những chỉ tiêu tuyển chọn để kiểm tra, phát hiện tài năng thể thao, không thể như các nước Aâu – Mỹ
6 Việc lập mô hình trên máy vi tính :
Việc lập mô hình trên máy vi tính để tuyển chọn tài năng thể thao hiện nay mới bắt đầu Bóng đá thất bại do tuyển chọn ở tuổi quá muộn Bóng đá chủ yếu đòi hỏi xử lý kỹ thuật bằng chân, tuyển chọn ở giai đoạn từ 5 -8 tuổi là tốt nhất Diễn viên xiếc đựợc tập luyện từ 4 tuổi, thậm chí có thể dùng chân chơi bài tu – lơ – khơ VĐV bơi lội bắt đầu tập luyện từ 4 – 5 tuổi mới có cảm giác nứơc tốt và hiệu xuất quạt tay tốt
7 Vấn đề gen di truyền :
Hiện nay ít dùng phương pháp kiểm tra gen để đánh giá năng lực vận động, mà chủ yếu xét nghiệm các chỉ tiêu sinh hóa tương ứng với gen nào cần kiểm tra,
Trang 58 Vấn đề sợi cơ :
Về tỷ lệ sợi cơ đỏ, sợi cơ trăng và sợi cơ trung gian chủ yếu dùng các chỉ tiêu tương ứng có tính chất thực tế (như bật cao tại chỗ) để tuyển chọn
9 Nồng độ LDH trong máu :
Nồng độ LDH trong máu cao biểu hiện sức bền tốt, nhưng chưa nói lên sức bền tốc độ (yếm khí) hay ưa khí Người Phương Đông (da vàng) thừơng có sức bền tốc độ tốt hơn, nhưng sức bền ưa khí không tốt
10 Về nội tiết nam tính testosterone :
Hai VĐV có cùng thời gian tập luyện và thành tích tương đương nhau, người nào có hàm lượng testosterone trong máu thấp thì có thể bổ sung được, người có hàm lượng quá cao thì không bổ sung thêm được vì sẽ gây nên trạng thái mà đông y gọi là dương hóa, quá vượng, bất lợi Thực ra, testosterone cũng chỉ là một nhân tố, còn nhiều nhân tốc sinh hóa khác quyết định thánh tích thể thao Ơû Mỹ hiện nay thường dùng phương pháp bổ sung globulin sinh trưởng (STH hay GH)
Trích từ tài liệu “Nội dung trao đỗi với chuyên gia Trung Quốc Trương Kiến Hoa – Viện trưởng viện KHTDTT Quảng Tây”
Vai trị của yếu tố tiên thiên và hậu thiên trong các tầng tuyển chọn :
a/ Tầng tuyển chọn cơ sở, sơ cấp : Các nhân tố tiên thiên là chính, nội dung chủ
yếu gồm :
- Điều tra phả hệ di truyền
- Kiểm tra mức độ phát dục trưởng thành
- Kiểm tra đánh giá hình thái chức năng và một số tố chất, tâm lý
b/ Tầng tuyển chọn trung cấp: kết hợp giữa nhân tố tiên thiên và hậu thiên
c/ Tầng tuyển chọn cao cấp: các yếu tố hậu thiên là chính
- Giai đoạn tuyển chọn ban đầu ( sơ tuyển ) : Nhiệm vụ chính là tuyển chọn cĩ định hướng dựa trên mơ hình đặc điểm của VĐV phù hợp với yêu cầu từng mơn thể thao Cần xác định được những tiền đề bẩm sinh của các em thiếu niên nhi đồng
Do đĩ giai đoạn này cịn được gọi là giai đoạn phát triển năng khiếu chung Cĩ ý nghĩa rất quan trọng trong tuyển chọn VĐV cấp cao
Trang 6Tuyển chọn ban đầu của các em được sơ tuyển cũng khác nhau phụ thuộc vào nhóm các môn thể thao Việc chọn đúng thời điểm sinh học để tuyển chọn năng khiếu có ý nghĩa kinh tế và quyết định tới hiêu quả của công tác đào tạo VĐV cấp cao
Qua thực tiễn nhiều năm của công tác tuyển chọn, ta thấy chọn thẳng các em vào tập luyện từng môn thể thao ở giai đoạn ban đầu là không hợp lý
- Giai đoạn tuyển chọn vào tập luyện các môn thể thao ( giai đoạn phát triển năng khiếu chuyên môn) : nhiệm vụ là xác định năng khiếu của các em phù hợp với từng môn thể thao kéo dài từ 1 – 3 năm với một chương trình huấn luyện toàn diện phù hợp với các môn bóng hoặc các môn thể thao cá nhân như tốc độ và độ chuẩn xác của phản xạ cảm giác, độ linh hoạt của hệ thần kinh, tư duy thao tác và các tính chất của sự chú ý
- Trong giai đoạn này các nhà chuyên môn cần chú ý đến những thành phần chung nhất của năng lực thể thao như : khả năng tiếp thu kỹ thuật nhanh, biết thích ứng nhanh với những căng thẳng của cơ bắp lớn : các chức năng sinh lý ( tuần hoàn, hô hấp) phát triển cao
- Tuy nhiên việc đánh giá năng lực chỉ có trong điều kiện so sánh vì nhịp độ phát triển năng lực không đồng đều phụ thuộc vào tuổi sinh học Mỗi giai đoạn lứa tuổi
có đặc điểm thể chất và trí tuệ riêng
- Phát triển năng lực sẽ có hiệu quả hơn nếu các HLV biết nhấn mạnh các tác động
sư phạm, tâm lý , nội dung cũng như hình thức của chương trình huấn luyện phù hợp với những thay đổi thuận lợi đặc trưng cho từng lứa tuổi
- Giai đoạn tuyển chọn định hướng vào chuyên môn hóa sâu 1 môn thể thao được kéo dài trong nhiều năm Trong giai đoạn này các năng lực chuyên môn đặc trưng về tài năng của các VĐV trẻ phải được bộc lộ trong đặc thù của từng môn thể thao Do đó trong giai đoạn này việc giải quyết các nhiệm
vụ tuyển chọn được dựa trên mô hình các năng lực tâm lý của các môn thể thao cụ thể
- Giai đoạn nâng cao thành tích thể thao :có mục đích chính là tuyển chọn những VĐV có triển vọng vào các đội đại biểu của tỉnh , thành, ngành hoặc đội tuyển quốc gia Vấn đề này tương đối phức tạp bởi vì ngoài việc xác định rõ mức độ phát triển các năng lực tâm lý, các đặc điểm tâm lý cá nhân, tâm lý xã hội của từng VĐV còn phải giải quyết các nhiệm vụ dự báo thành tích trong thi đấu của các VĐV đó Đồng thời khi giải quyết các nhiệm vụ tuyển chọn
Trang 7Câu 2 : Tổ chức tuyển chon VĐV
Khi tiến hành tuyển chọn VĐV trong bất kỳ môn thể thao nào cần chú ý các bước sau :
Chuẩn bị các test
Chuẩn bị các đối tượng
Kiểm tra thử
Tổ chức kiểm tra đo đạc – trắc nghiệm
Xử lý số liệu
Xây dựng các thang điểm tuyển chọn
Vào điểm cho từng đối tượng kiểm tra
Dự kiến danh sách trúng tuyển
Dự kiến nguyên tắc tuyển
Đánh giá chất lượng dự tuyển
Tổ chức tuyển chọn VĐV Bóng đá
Lứa tuổi : 10 tuổi
Giới tính : Nam
- Test hình thái :
+ Tuổi
+ Cân nặng
+ Chiều cao
+ Vòng ngực
+ Huyết áp
+ Tim, mạch
+ Thính lực
+ Thị lực
+ Hệ tiết niệu, sinh dục
+ Thuận chân trái hay tay phải
- Test thể lực :
+ Mềm dẻo
Trang 8+ Chạy 50m (s)
+ Cơ bụng
+ Chạy biến tốc
+ Chạy 400m (s)
- Test tâm lý :
Ảnh hưởng của trạng thái tâm lý đối với hoạt động thể lực của con người là vô cùng quan trọng Đặc biệt trong tình hình trình độ hình thái, chức năng, tồ chất, kỹ thuật ngang nhau, phẩm chất tâm lý càng trở nên quan trọng hơn Yêu cầu của môn Bóng đá đối với phản xạ của VĐV là rất cao, yêu cầu trong một khoảng thời gian rất ngắn phải hoàn thành động tác tấn công và phòng ngự chuẩn xác Qua kiểm tra phản xạ bị động, có thể phản ánh tính nhịp điệu động tác, tiết tấu nhanh chậm và khả năng ức chế phân hóa động tác tay chân
- Test kỹ thuật :
+ Tâng bóng
+ Đá bóng bằng lòng
+ Đá bóng bằng mu trong
+ Dẫn bóng