Đặc điểm giải phẫu xương bánh chè liên quan đến lâm sàng và điều trị: - Xương bánh chè là một xương dời gân, nó nằm trong gân cơ tứ đầu đùi nên khi gãy xương bánh chè dễ tổn thương gân?
Trang 1G∙y xương bánh chè Câu hỏi:
1 Đặc điểm giải phẫu xương bánh chè liên quan đến lâm sàng và điều trị?
2 Biện luận chẩn đoán gãy xương bánh chè?
3 Biến chứng gãy xương bánh chè?
4 Điều trị
5 Chọc hút dich khớp gối: mục đích, nguyên tắc và kỹ thuật?
6 Tràn dịch khớp gối: nguyên nhân và phân chia mức độ?
Câu 1 Đặc điểm giải phẫu xương bánh chè liên quan đến lâm sàng và điều trị:
- Xương bánh chè là một xương dời gân, nó nằm trong gân cơ tứ đầu đùi nên khi gãy xương bánh chè dễ tổn thương gân
- Xung quanh có các dây chằng: dây chằng chéo, dây chằng bên nên khi gãy dễ tổn thương các dây chằng
- Xương bánh chè nằm trước mặt trước khớp gối nên khi gãy dù là gãy không hoàn toàn cũng gây tràn dịch khớp gối trong khi điều trị phải chọc hút hết dịch khớp gối để chống dính khớp và giảm áp lực trong khớp tạo điều kiện cho liền xương bánh chè
- Gãy xương bánh chè là gãy giãn cách nên khi khám ta dễ sờ thấy sự giãn cách 2 đầu gãy, có dấu hiệu di động ngược chiều 2 đoạn gãy Khi giãn cách > 3mm cần phải mổ
- Gãy xương bánh chè là gãy nội khớp nên phải điều trị sớm
Câu 2: Biện luận chẩn đoán:
1 Cơ năng:
- Không gấp duỗi được gối
- Không đứng đi được
2 Nhìn:
- Gối sưng to
- Bầm tím do máu tụ
- Có tràn máu tràn dịch khớp gối
3 Sờ thấy:
- Điểm đau chói cố định
- Thấy gián đoạn xương bánh chè
Trang 2- Thấy dấu hiệu bập bềnh xương bánh chè
- Di động ngược chiều giữa 2 đoạn gãy
4 Chọc hút dịch ổ khớp gối: có nhiều dịch+máu không đông
5 XQ: 2 tư thế thẳng nghiêng thấy rõ đường gãy và di lệch
Chẩn đoán:
- Chấn thương đụng giập phần mềm khớp gối
- Mất liên tục xương bánh chè
- XQ
Chỉ riêng triệu chứng lâm sàng cũng đủ chẩn đoán xác định, XQ để biết vị trí gãy, tính chất gãy, mức độ di lệch và các tổn thương ở các xương lân cận
Câu 3 Biến chứng gãy xương bánh chè:
1 Biến chứng toàn thân ít gặp
2 Biến chứng tại chỗ:
* Sớm:
- Sưng nề bầm tím và tràn máu khớp gối
- Khớp gối rất đau không gấp duỗi và đi đứng được
* Muộn:
- Hạn chế vận động khớp gối
- Teo cơ tứ đầu đùi, xơ hoá, vôi hoá các dây chằng bao khớp dẫn đến hạn chế vận động gấp duỗi gối, gây ảnh hưởng xấu đến phục hồi chức năng của chi thể
- Liền lệch: khi nắn chỉnh không tốt có thể để chênh mặt khớp ở sau xương bánh chè, sau này có thể dẫn đến thoái hoá khớp gối gây đau kéo dài
- Khớp giả: thường gặp trong các trường hợp gãy xương bánh chè không điều trị, hãn hữu gặp trong điều trị bảo tồn và phẫu thuật
- Khi phẫu thuật còn có thể gặp biến chứng trồi đinh, tụt đinh, đứt dây thép
- Viêm mủ khớp gối: nếu gãy hở xương bánh chè hoặc gãy xương bánh chè điều trị phẫu thuật bị biến chứng nhiễm khuẩn
- Gãy lại
Câu 4 Điều trị:
* Sơ cứu:
- Giảm đau
- Cố định: 3 nẹp tự tạo trong tư thế gối duỗi hoàn toàn
Trang 3+ Nẹp từ thắt lưng tới gót
+ Nẹp từ nếp bẹn tới mắt cá trong
+ Nẹp từ đầu trên xương đùi tới mắt cá ngoài
2 Điều trị thực thụ:
* Điều trị bảo tồn:
CĐ:
áp dụng khi gãy không di lệch, gãy kín hoặc gãy giãn cách dưới 3mm và chênh diện khớp mặt sau xương bánh chè dưới 1mm hoặc gãy rạn xương bánh chè
PP: bó bột đùi –cổ chân với tư thế gối duỗi , tại vị trí xương bánh chè làm viền để ôm lấy xương bánh chè chống di lệch, thời gian để bột 8-10 tuần
* Phẫu thuật kết xương
CĐ:
- Gãy hở, gãy có di lệch giãn cách >3mm
- Gãy có tổn thương dây chằng
PP
- Kết xương bằng cách xuyên 2 đinh Kirschner song song và buộc vòng néo ép số 8 CĐ tốt đối với các gãy ngang xương bánh chè
ưu điểm: kỹ thuật đơn giản, cố định vững chắc ổ gãy nên có thể tập luyện sớm và càng tập gấp gối càng ép cho 2 mặt gãy của xương bánh chè áp khít nhau giúp cho quá trình liền xương diễn ra thuận lợi
- Cố định xương bánh chè bằng chỉ thép
- Buộc vòng thép quanh chu vi xương CĐ cho các trường hợp vỡ xương bánh chè nhiều mảnh
Câu 5 Chọc hút dịch khớp gối:
1 Mục đích:
- Chẩn đoán
- Điều trị
- Xét nghiệm dịch tìm nguyên nhân gây tràn dịch khớp gối
2 Nguyên tắc:
- Vô trùng
- Không gây tổn thương thêm xương, khớp
- Đúng vị trí
Trang 4- Sau khi hút dịch xong bơm kháng sinh vào
3 Kỹ thuật
Vị trí chọc dịch khớp gối
Vị trí: thường chọc phía cực trên ngoài xương bánh chè, ngoài ra có thể chọc ở 3 vị trí còn lại
KT: Xát trùng, dùng kim số 16 hoặc 18 chọc ở mặt trong hoặc ngoài khớp gối cách bờ xương bánh chè 1.5cm Cần dồn hết dịch từ bao thanh dịch cơ tứ đầu đùi vào ổ khớp để chọc hút cho hết máu tụ Kim đi từ trên xuống dưới từ ngoài vào trong và đi sau xương bánh chè
Câu 5
1 Nguyên nhân tràn dịch khớp gối
* Nhóm 1: Do chấn thương: đầu xương chọc thủng bao hoạt dịch và làm tràn dịch khớp gối
Tràn dịch xuất hiện ngay sau chấn thương, chọc dò có máu
Nếu tràn dịch muộn sau này thường là do phản xạ
* Nhóm 2: Tràn dịch do phản xạ trong một số bệnh lý: gãy trên lồi cầu xương đùi, gãy 1/3 dưới xương đùi, viêm xương tuỷ xương cấp gần khớp gối, viêm tắc tĩnh mạch chi dưới
Trang 5* Nhóm 3: tràn dịch khớp gối do các viêm nhiễm ở khớp gối
2 Các mức độ tràn dịch khớp gối:
- Mức độ nhẹ: Nhìn thường khó thấy, quan sát kỳ thấy mất các hõm quanh xương bánh chè, lấy ngón tay ấn vào một khe hõm cạnh gân bánh chè để đẩy chất dịch vào trong khớp, bỏ ngón tay ra sẽ thấy dịch làm phồng dần khe hõm đó
- Mức độ trung bình: có dấu hiệu bập bềnh xương bánh chè, nếu khớp gối có tràn máu tiếng chạm xương không rõ khi làm dấu hiệu này
- Tràn dịch mức độ nặng: khớp gối sưng to các hõm 2 bên xương và gân bánh chè căng
đầy kể cả túi thanh dịch cơ tứ đầu đùi Khớp gối gấp nhẹ và xoay ngoài, gấp gối bị hạn chế