Tài liệu Bài giảng Hướng dẫn hực hành kiểm nghiệm thuốc pptx

- Cách đọc kết quả: Đối với dung dịch không màu đọc ở phần đáy của phần cong, dung dịch có màu đọc phần phía trên của mặt lõm.. Thể tích dung dịch chuẩn tiêu tốn không được vượt quá dun

bộ môn dược học quân sự

****

Hướng dẫn thực hành kiểm nghiệm thuốc

(Tài liệu sử dụng cho sinh viên đại học Dược)

Hà nội - 2008

Bài 1 giới thiệu dụng cụ và pha dung dịch chuẩn (NaOH 0,1N; HCl 0,1N; AgNO3 0,1N và NaCl 0,1N)

I/ Cân: Nhiều loại cân:

- Cân phân tích độ chính xác 0,1mg

- Cân đòi hỏi:

+ Đúng: Nghĩa là khi ta cân 1 vật chuẩn xác thì cho kết quả đúng với kết luận của nó

+ Nhậy: biểu diễn bằng số vạch chia trờn cõn Khi cân thăng bằng, chỉ thêm 0,1mg đã làm lệch kim chỉ của cân

+ Tin: Tức là với một lượng ta cân thì cân lần trứoc và cân lần sau phải cho kết quả lặp lại

- Cõn:

+ Kiểm tra cân: Mở 2 bên lồng kính trước 5 - 10 phút để lưu thông không khí, kiểm tra 3 - 5 lần vị trí

+ Mở hãm cân nhẹ nhàng

+ Mỗi khi thêm, bớt mẫu trên đĩa cân phải hãm cân

+ Sau khi cân phải hãm cân đưa về vị trí số 0 và làm vệ sinh cân

II/ Dụng cụ đo thể tích:

1 ống hút:

- Tư thế các dụng cụ đo phải thẳng đứng

- Khi hút chất lỏng bao giờ cũng hút quá vạch 2 – 3 cm, điều chỉnh

để chất lỏng thừa chảy ra khỏi pipet, khi quan sỏt phải để vạch của pipet ngang tầm mắt

- Đặt ống hút vào thành bình định mức rồi thả với tốc độ 10ml/phút, giọt cuối cùng chấm vào thành bình nón, tuyệt đối khụng được vẩy

- Cách đọc kết quả: Đối với dung dịch không màu đọc ở phần đáy

của phần cong, dung dịch có màu đọc phần phía trên của mặt lõm

2 Buret:

- Tư thế dụng cụ đo phải thẳng đứng

- Bôi vaselin vào khoá → Tránh lấp lỗ khoá

điều chỉnh để chất lỏng thừa chảy ra khỏi buret, khi quan sát phải để vạch của buret ngang tầm mắt

- Khi mở khoá cũng điều chỉnh tốc độ không quá 10ml/phút, gần tới điểm tương đương thì điều chỉnh khoá cho tốc độ chậm lại Thể tích dung dịch chuẩn tiêu tốn không được vượt quá dung tích một buret.aa

- Cách đọc kết quả: Đối với dung dịch không màu đọc ở

phần đáy của phần cong, dung dịch có màu đọc phần phía trên của mặt lõm

3 Bình định mức:

- Chất cần thử khó tan: hoà tan trong cốc có mỏ với khoảng 30 – 40% dung tích bình, rồi chuyển vào bình định mức Tráng cốc và đũa thuỷ tinh 3 lần, gộp dịch tráng vào bình, thêm dung môi cho đến lúc gần tới vạch, dùng pipet thêm dần cho đến vạch

- Với dung môi và các chất rắn dễ tan, hoà tan trực tiếp trong bình với 1/2 hay 1/3 dung tích bình, lắc đều cho tan hoàn toàn, thêm dung môi cho đến lúc gần tới vạch, dùng pipet thêm dần cho đến vạch

Chú ý: Nếu gặp dung dịch toả nhiệt thì phải đợi cho nguội mới chuyển vào bình định mức

- Cách đọc kết quả: Đối với dung dịch không màu đọc ở phần đáy

của phần cong, dung dịch có màu đọc phần phía trên của mặt lõm

III/ Định Lượng bằng phương pháp đo thể tích:

1 Nguyên tắc:

- Bất kỳ 1 chất nào cần thử A thì phản ứng hoàn toàn với đương lượng gam của 1 chất B đã biết, luôn có phương trình sau:

NA VA = NB VB B

trong đó:

NA, VA là nồng độ đương lượng, thể tích chất thử

NB, VB B là nồng độ đương lượng, thể tích chất chuẩn

2 Pha 1 chất chuẩn A:

- Pha từ ống chuẩn quốc gia, K = 1

- Pha từ hoá chất chưa tinh khiết, tiến hành định lượng lại bằng dung dịch chuẩn, sử dụng hệ số điều chỉnh

N1 (Dung dịch ta pha)

K =

N chuẩn

IV/ Thực Hành:

- Pha 250 ml dung dịch NaOH 0,1N: Cân 1,1g NaOH thêm nước đủ 500ml

- Pha 1000 ml dung dịch chuẩn HCl 0,1N từ ống chuẩn

- Định lượng dung dịch NaOH vừa pha, tớnh hệ số hiệu chỉnh K

KIỂM NGHIỆM THUỐC TIấM TRUYỀN NATRI CLORID ĐẲNG TRƯƠNG

NaCl P.t.l 58,4

Là dung dịch vô khuẩn của natri clorid trong nước để pha thuốc tiêm

Chế phẩm phải đáp ứng các yêu cầu trong chuyên luận "Thuốc tiêm, thuốc tiêm truyền" và các yêu cầu sau đây:

1 Tớnh chất

Dung dịch trong, khụng màu, vị mặn

pH: 4,5 – 7,0

2 Định tính

* Xỏc định ion natri (kiến tập)

- Nguyờn tắc:

Na+ + Zn [(UO2 )3(CH3COO-)8] + CH3COO- + 9H2O =

NaZn[(UO2)3 (CH3 COO-)9] 9 H2O

Tinh thể vàng, hình mặt nhẫn

(soi kinh hiển vi)

1 giọt dd Na+

Hơ khô, để nguội

1 giọt TT Streng

- Tiến hành: Trộn 0,2 ml dung dịch natri clorid 0,9% với 0,2 ml dung dịch kẽm uranylacetat (TT): xuất hiện tủa kết tinh màu vàng, soi trờn kinh hiển vi thấy tinh thể hỡnh mặt nhẫn màu vàng lục nhạt

* Xỏc định ion clo:

- Nguyờn tắc:

Cl - + AgNO 3 = AgCl + NO3

AgCl + 2 NH3 = [Ag(NH3)2]+ Cl

- Lấy 2 ml chế phẩm Acid hoỏ bằng vài giọt acid nitric loóng (TT) Thờm 0,5 ml dung dịch bạc nitrat (TT): xuất hiện tủa trắng lổn nhổn Tủa khụng tan trong cỏc acid mà tan trong dung dịch amoniac 2 ml cp

3 giọt HNO3 10%

3 giọt AgNO3 5%

↓ trắng lổn nhổn

3 Kim loại nặng: < 0,3ppm

4 Độ vô khuẩn: Đạt vụ khuẩn (PL 10.8)

5 Nội độc tố vi khuẩn: Khụng được quỏ 0,5 EU (PL 10.3)

6 Định lượng:

- Nguyờn tắc: phương pháp kết tủa, định lượng trực tiếp

Cl- + AgNO3 = AgCl ↓(trắng) + NO3-

AgNO3(thừa) + K2CrO4 = Ag2CrO4↓(hồng thịt) + 2KNO3

- Tiến hành: Hỳt chớnh xỏc 5 ml dung dịch NaCl 0,9% cho vào bỡnh nún

100, thờm 3 giọt chỉ thị kali cromat Chuẩn độ bằng dung dịch bạc nitrat 0,1N cho đến khi xuất hiện tủa hồng (hỡnh vẽ trang sau)

AgNO3 0,1N

5 ml NaCl 0,9%

3 giọt CT K2CrO4

màu hồng thịt

- Tớnh toỏn: 1 ml dung dịch AgNO3 0,1N tương ứng với 0,005844 gam

NaCl

0,005844 x V(AgNO3) Hàm lượng =

- Yờu cầu: hàm lượng NaCl trong chế phẩm từ 0,850% - 0,950%

KIỂM NGHIỆM THUỐC TIấM TRUYỀN GLUCOSE 5%

Cụng thức:

O

OH

OH

OH

OH

CH2 OH

Tờn khoa học: D (+) glucopyranose

Chế phẩm đạt yêu cầu trong chuyên luận "Thuốc tiờm truyền" và các yêu cầu sau đây:

1 Tớnh chất

Dung dịch trong suốt, khụng màu

2 Định tớnh

Lấy 1ml thuốc tiờm truyền, thờm 5 ml thuốc thử Fehling Đun sụi sẽ xuất hiện tủa đồng

(I) oxyd cú màu đỏ gạch

3 Kim loại nặng: < 0,5ppm

4 Chất gõy sốt: PL 10.5

5 Sự nhiễm tiểu phõn lạ: Đạt yờu cầu của phộp thử “Tiểu phõn khụng

nhỡn thấy bằng mắt thường” (PL 8.9)

6 Định lượng:

* DĐVN III: đo năng suất quay cực

** DĐVN I

- Phương phỏp:

Phương phỏp oxy hoỏ khử, chuẩn độ thừa trừ, chỉ thị hồ tinh bột

- Nguyờn tắc:

Oxy hoỏ Glucose thành acid Gluconic trong mụi trường kiềm bằng I2 thừa Định lượng I2

thừa bằng Na2S2O3 0,1N với chỉ thị hồ tinh bột trong mụi trường acid

Phương trỡnh phản ứng:

R-CHO + I2 + H2O = R-COOH + 2HI

I2 + H2O ↔ HIO + HI

I2 + Na2S2O3 = 2 NaI + Na2S4O6

1 x C+1 - 2 e -> C+3

1 x I20 + 2 e -> 2 I-

- Tiến hành:

Lấy chớnh xỏc 1ml dung dịch glucose 5%, chớnh xỏc 10 ml dung dịch I2 0,1N, lấy khoảng 10ml

dung dịch Na2CO3 5% cho vào bỡnh nún 250ml Lắc đều rồi cho vào búng tối khoảng 10 phỳt

Lấy bỡnh nún ra, acid hoỏ dung dịch định lượng bằng 15ml dung dịch H2SO4 10%, lắc kỹ

Tiến hành định lượng bằng dung dịch Na2S2O3 0,1N đến khi chuyển màu vàng rơm (vàng nhạt) thỡ thờm 3 giọt CT hồ tinh bột vào chuyển màu tớm đen Tiếp tục chuẩn độ đến khi

dung dịch mất màu

Na2S2O3 0,1N

15 ml H2SO4 10%, lắc kỹ Khi dd màu vàng rơm thỡ:

3 giọt CT hồ tinh bột

Mất màu

1 ml glucose 5%

10 ml I2 0,1N

10 ml Na2CO3 5%

10 phỳt

Song song làm mẫu trắng: khụng cú glucose

Cụng thức tớnh:

(Vtr - Vthử) 0,009008.K.n.100

Vglc C% =

1 ml I2 0,1N tđ 0,009008 g glucose

Yờu cầu: Hàm lượng phải từ 95,0 – 105,0% so với lượng ghi trờn nhón

KIỂM NGHIỆM THUỐC TIấM CALCI CLORID 10%

- Cụng thức: CaCl 2 P.t.l: 272,7

Là dung dịch vụ khuẩn

Chế phẩm đáp ứng các yêu cầu trong chuyên luận "Thuốc tiêm" và các yêu cầu sau đây:

1 Tớnh chất:

Dung dịch trong, khụng màu

2 Định tính:

Nguyờn tắc:

* Phản ứng của Ca2+:

CaCl2 + (NH4)2C2O4 → CaC2O4 ↓ trắng

Tủa này khụng tan trong CH3COOH, tan trong HCl (TT)

* Phản ứng của Cl-:

Cl - + AgNO3 = AgCl ↓ trắng Tủa này khụng tan trong HNO3, tan trong NH4OH dư (TT)

AgCl + NH3 = [Ag(NH3)2] + Cl

Tiến hành:

2 ml CaCl 2 10%

↓ trắng

NH4OH 10% dư

↓ trắng

CH3COOH 10%

dư

HCl 10% dư

3 pH: 5,0 – 7,0

4 Định lượng: Dung dịch CaCl2 10%

Nguyờn tắc: Phương phỏp Complexon

Định lượng trực tiếp Ca2+ bằng dung dịch EDTA, phản ứng tiến hành trong mụi trường kiềm mạnh Chỉ thị Murexit tạo phức với Ca2+ màu đỏ, tại điểm tương đương chỉ thị chuyển sang màu tớm hay xanh

Natri ethylendiamintetraacetat (Na2EDTA), cũn gọi là Complexon III hay Trilon B:

Tạo phức với Ca2+

O = C – O O - C = O

CH2 Ca CH2 NaOOC- CH2 – N N – CH2 – COONa

CH2 CH2

Tiến hành:

Lấy chớnh xỏc một thể tớch chế phẩm tương ứng với 0,5g CaCl2, pha loóng với nước vừa đủ 200 ml Lấy chớnh xỏc 25 ml dung dịch thu được, chuẩn độ bằng

Na2EDTA 0,05M Khi cũn cỏch điểm tương đương 2 ml, thờm 5ml dung dịch NaOH 20% và 3 giọt Muexit (CT), tiếp tục chuẩn độ tới khi dung dịch cú màu tớm hay xanh

Yờu cầu: Hàm lượng CaCl2.2H2O từ 95 – 105% so với hàm lượng ghi trờn

nhón

KIỂM NGHIỆM THUỐC TIấM PROCAIN HYDROCLORID

C H

d

yêu cầu

hất:

, khụng màu

hẩm màu nitơ:

(Ar - N ≡ N)+ + Na+ + H2O

≡ N) + →

uối diazoni β Naphtol Ph đỏ)

:

3 = AgCl ↓(trắng) + NO3

-2 5

5

2

C N

C 3H20

- Tờn khoa học: 2-(diethylamino) ethyl p-aminobenzoat monohydroclori

Là dung dịch vô khuẩn, được đẳng trương bằng cách thêm natri clorid

Chế phẩm đáp ứng các yêu cầu trong chuyên luận "Thuốc tiêm" và các sau đây:

1 Tớnh c

Dung dịch trong

2 Định tính:

Nguyờn tắc:

Phản ứng tạo p

Ar - NH2 + NaNO2 + H+

(Ar - N+

Phản ứng clorid

Cl - + AgNO

AgCl + 2 NH3 = [Ag(NH3)2]+ Cl

H HC

HO

Ar - N = N

HO

Tiến hành: dung dịch chế phẩm 2%

- 2,5 ml dung dịch chế phẩm thờm 1 giọt HCl 0,5N, 1 giọt NaNO2 1% (mới pha), sau 1 – 2 phút, thêm 0,5 ml dung dịch 10% của beta - naphtol pha trong NaOH 15% có tủa mầu đỏ cam

- 2 ml dung dịch chế phẩm thờm 5 giọt HNO3 10%, 3 giọt AgNO3 5% sẽ cú tủa trắng lổn nhổn Tủa này tan trong amoniac

Màu đỏ cam

↓ trắng

0,1g cp,

5 ml H2O

1 giọt HCl 0,5N

1 giọt NaNO2 0,1M 0,5 ml TT β- naphtol/NaOH 10%

5 giọt HNO3 10%

5 giọt AgNO3 5%

3 pH: 3,5 – 5,5

4 Định lượng: Dung dịch novocain HCl 2%

* DĐVN III: Phộp đo nitrit, pp chuẩn độ đo Ampe

* DĐVN I:

- Nguyờn tắc: Phương pháp trung hoà, xác định HCl tổ hợp:

C13H20O2N2 HCl + NaOH = C13H20O2N2 + NaCl + H2O Novocain base giải phóng, do tính kiềm, sẽ ảnh hưởng tới pH của môi trường là lớp alcol - nước có chứa chất cần định lượng, chỉ thị và NaOH nhỏ xuống Cloroform có tác dụng hoà tan và tách novocain base giải phóng từ phản ứng khỏi môi trường phản ứng, do đó không ảnh hưởng tới pH của tướng alcol - nước nữa

Alcol thường acid với phenolphtalein nên cần trung tính trước

- Tiến hành: Hỳt chớnh xỏc 10 ml chế phẩm cho vào bỡnh nún 250 ml,

thờm 10 ml cồn 900 đó trung tớnh với phenolphtalein, thờm 10 ml cloroform Định lượng bằng NaOH 0,1 N cho tới khi lớp nước có mầu hồng

NaOH 0,1N

5 ml CHCl3

10 ml Novocain 2%

10 ml ethylic 90 o

3 giọt CT phenolphtalein

-> trung tớnh hoỏ

- Tớnh kết quả: 1 ml NaOH 0,1 N tương ứng với 0,02728 g C13H20O2N2 HCl

- Cụng thức tớnh: Hàm lượng novocain hydroclorid trong chế phẩm:

0,02728 x

VNaOH

Hàm lượng

=

VNov

x 100

% Hàm lượng cloramphenicol so với hàm lượng ghi trên nhón:

Hàm lượng thực tế Hàm lượng ghi trờn nhón x 100

- Yờu cầu: Hàm lượng của novocain hydroclorid từ 95,0 đến 105,0% so với

hàm lượng ghi trên nhón

BÀI 8

KIỂM NGHIỆM THUỐC TIấM VITAMIN B12

Là dung dịch vô khuẩn của vitamin B12 (cyanocobalamin) trong nước để pha thuốc tiêm

Chế phẩm đáp ứng các yêu cầu trong chuyên luận "Thuốc tiêm, thuốc tiêm truyền" và các yêu cầu sau đây:

1 Tính chất:

Dung dịch trong, màu đỏ mận

2 Định tính:

Phổ hấp thụ của dung dịch mẫu thử ghi được ở phần “Định lượng” phải có 3 cực đại hấp thụ ở 278 ± 1 nm, 361 ± 1 nm, 550 ± 2 nm

Tỷ số độ hấp thụ: A278 / A361 = 0,57 ± 0,02

A550 / A361 = 0,3 ± 0,02

3 pH: 4,0 – 5,5

4 Định lượng: Dung dịch vitamin B12 500 (1000) mcg/ml

Nguyờn tắc:

Do có hệ nối đôi trong phân tử, Vitamin B12 hấp thụ bức xạ UV – VIS

Tiến hành:

Pha loóng dung dịch chế phẩm với nước để cú nồng độ 25 mcg/ml

Đo độ hấp thụ ở bước sóng 361 nm, mẫu đối chứng là nước

Tính hàm lượng vitamin B12 theo E1%1cm = 207 ở λ max = 361 nm

Chỳ ý: trong suốt quá trình đo phải tránh ánh sáng

KIỂM NGHIỆM THUỐC MỠ BENZOSALI

OH COOH COOH

Là thuốc mỡ dựng ngoài da cú chứa acid benzoic và acid salicylic trong cỏc chất nhũ hoỏ thớch hợp

Cụng thức thuốc mỡ Benzosali

Acid benzoic (bột mịn) 60g

Acid salicylic (bột mịn) 30g

Chất nhũ hoỏ 910g

Nghiền mịn dược chất, thêm đồng lượng chất nhũ hoá, nghiền tiếp đến hết

Chế phẩm phải đáp ứng các yêu cầu trong chuyên luận “Thuốc mỡ” và các yêu cầu sau:

1 Tớnh chất

Thuốc mỡ phải mịn, thành phần phải thật đồng nhất, không được chảy lỏng ở nhiệt độ 37oC và phải dính được vào da hay niêm mạc

2 Định tính

Lấy 2 g chế phẩm, thêm 20 ml dung dịch NaOH 0,1N, vừa đun vừa khuấy nhẹ bằng đũa thuỷ tinh cho chảy Để nguội, lọc, lấy 2 ml dịch lọc, thêm 5 giọt TT FeCl3, dung dịch xuất hiện màu tớm và tủa xuất hiện

3 Định lượng acid salicylic và acid benzoic trong mỡ Benzosali toàn phần

- Nguyờn tắc: Acid salicylic và acid benzoic có nhóm – COOH trong phân tử, nhóm chức

acid, do đó có thể định lượng 2 acid này bằng một base mạnh như NaOH (phương pháp acid acid – base), chỉ thị phenolphtalein

- Tiến hành: Lấy 2g chế phẩm cho vào binh non, thờm 150 ml nước, đun nóng nhẹ

cho chảy, thêm 3 giọt chỉ thị phenolphtalein Chuẩn độ bằng NaOH 0,1N chuẩn, tới khi dung dịch xuất hiện màu hồng

NaOH 0,1N

2g chế phẩm

150 ml nước núng

3 giọt CT phenolphtalein màu hồng

- Tớnh kết quả: 1ml NaOH O,1N tương đương với 0,01381 gam acid salicylic

1ml NaOH O,1N tương đương với 0,01221gam acid benzoic

Trong 1 g chế phẩm cú: + 0,06 g acid benzoic

+ 0,03 g acid salicylic

- Cụng thức tớnh:

Theo lý thuyết thỡ số ml NaOH 0,1N dựng cho 2 gam mỡ :

(4,3 + 2,5) x 2 = 13,6 (ml)

- Yờu cầu: số ml NaOH 0,1N dựng cho 1 g chế phẩm là 6,7 – 7,6 ml

1 g chế phẩm chứa:

+ 0,057g – 0,063g acid benzoic (4,7 – 5,2 ml NaOH 0,1N)

+ 0,027g – 0,033g acid salicylic (2,0 – 2,4 ml NaOH 0,1N)

KIỂM NGHIỆM VIÊN NÉN BERBERIN CLORID

Là viên nénn chứa Berberin clorid

Chế phẩm đáp ứng các yêu cầu trong chuyên luận "Thuốc viên nén" và các yêu cầu sau đây:

1 Tính chất :

Viên màu vàng

2 Định tính :

A

Bột chứa 0,1g cp,

10 ml H2O, đun nóng nhẹ

Lọc

5ml dịch lọc + 3 giọt NaOH Màu đỏ cam

+ 5 giọt aceton

↓ vàng aceto berberin

Lọc

2ml dịch lọc + vài giọt HNO3 10%

+ 3 giọt AgNO3 5%

↓ trắng, tan trong NH3

Bột chứa 0,05g cp,

2 ml HCl 10%, lắc tan

+ bột Cloramin T

B

Đỏ anh đào

3 Định lượng:

Nguyên tắc: Berberin HCl trong môi trường nước có 4 đỉnh hấp thụ UV

là 228, 264, 345 và 423 nm

Do vậy ta có thể sử dụng phương pháp đo phổ hấp thụ tử ngoại để định lượng Berberin HCl (Có thể dùng để định tính)

Chọn λ = 345nm để định lượng Berberin HCl

Tiến hành:

Dung dịch thử: Cân 20 viên, tính khối lượng trung bình và

nghiền thành bột mịn Cân chính xác một lượng bột viên tương đương với khoảng 50mg Berberin clorid, thêm 10ml nước để thấm đều bột