Ý chí: Khái niệm, vai trò và các phẩm chất (thuộc tính) của ý chí”

Nhìn chung, định nghĩa của các tác giả về ý chí khá thống nhất. Cáctác giả đều cho rằng, ý chí là một phẩm chất nhân cách của con người, ý chílà mặt năng động của ý thức; là mặt biểu hiện trong thực tiễn của ý thức; ýchớ không phải là cái tự nhiên mà có ở mỗi con người, phẩm chất này được hình thành trong hoạt động thực tiễn của con người. Các tác giả đều thốngnhất cần phải phân biệt mặt nội dung và mặt đạo đức của ý chí.Từ sự phân tích trên, có thể thấy định nghĩa của ý chí đượchiểu như sau: Ý chí là một phẩm chất của nhân cách, mặt năng động của ýthức, biểu hiện ở năng lực thực hiện những hành động có mục đích đòihỏi phải có sự nỗ lực khắc phục những khó khăn chủ quan và kháchquan.

MỞ ĐẦU ……… 2

I Khái niệm ý chí ……… 2-4

1 Khái niệm ý chí trng triết học ……… 2-3

2 Khái niệm ý chí trong tâm lý học ……… 3-4

II Các phẩm chất của ý chí ……… 4-6

2.1 Tính mục đích ……… 4 2.2 Tính độc lập ……… 4-5 2.3 Tính Quyết đoán ……… 5 2.4 Tính dũng cảm ……… 6 2.5 Tính bền bỉ ……… 6

3 Liên hệ bản thân ……… 6 - 8

KẾT LUẬN

Danh mục tài liệu tham khảo

MỞ ĐẦU

Đời sống tâm lý con người rất đa dạng, phong phú và phức tạp Đây luôn

là vấn đề được nhiều người quan tâm, tìm hiểu và nghiên cứu Trong cuộc sống

con người sẽ luôn gặp phải nhiều tình huống không thể lường trước được có thể

là những niềm vui hoặc những khó khăn, gian nan những lúc đó ý chí đóng một vài trò quan trọng giúp con người vượt qua những khó khăn, thử thách đó Song

ý chí là gì lại là điều nhiều người không biết nó có nguồn gốc từ đâu, tại sao con người lại có ý chí Do đó em xin chọn làm đề tài” Ý chí: Khái niệm, vai trò và các phẩm chất (thuộc tính) của ý chí”

NỘI DUNG

I Khái niệm ý chí

Trước khi xem xét quan điểm của các nhà Tâm lý học về ý chí, chúng

ta cùng nhau tìm hiểu xem các nhà triết học quan niệm như thế nào về ý chí

1 Khái niệm ý chí trong triết học

1.1 Quan niệm về ý chí của chủ nghĩa duy tâm trong Triết học

Ý chí luôn phủ nhận quy luật khách quan và tính tất yếu trong tự nhiên cũng như trong xã hội Trường phái này cho rằng ý chí con người quyết định tất cả Khuynh hướng ý chí luôn có từ thời trung cổ, các đại diện tiêu biểu của trường phái này là Saint Augustin, Duns Scotus và Schopenhauer…

+ Saint Augustin (354- 430) khẳng định, thượng đế có sức mạnh vạn năng, có quyền lực tuyệt đối Vậy ý chí con người có tự do trước ý chí và hành động của thượng đế không? Trên thực tế nếu con người có tự do ý chí

và hành động theo lý trí và tình cảm của mình thì có nghĩa là thượng đế không thống trị được con người Saint Augustin không chấp nhận quan điểm

đó, ông cho rằng “ý chí con người là tự do, nhưng chỉ trong giới hạn tiền định của thượng đế” Mỗi người đều có thể hành động tuỳ thuộc vào mình, nhưng cái

gì con người làm thì Chúa cũng làm

+ Duns Scotus (1270- 1308) cho rằng: “ý chí mạnh hơn lý tính, con người phải phục tùng ý chí của thần thánh” “Sự tự do của ý chí không phải là một hậu quả hợp lý của lý trí, trái lại nó là một tác động duy nhất, độc đáo trong số các tác động nằm trong bản tính tự nhiên của con người” Ý chí theo quan niệm của Duns Scotus mang tính hai cực:

“ý chí có thể có hai thái độ phản ứng tích cực đối với một sự vật cụ thể hay hoàn cảnh cụ thể, nghĩa là nó có thể yêu hay tìm kiếm điều gì tốt, hoặc nó

có thể ghét hay xa lánh điều gì xấu”

1.2 Quan niệm của các nhà triết học Mac xít về ý chí

“Chủ nghĩa duy vật triết học Mac xít phản đối ý chí luận của chủ nghĩa duy tâm Cái quyết định tiến trình của lịch sử không phải là “ý chí”, hay một nhân vật kiệt xuất mà là những quy luật xã hội khách quan Chỉ cần dựa vào sự hiểu biết những quy luật phát triển khách quan và hành động không trái lại mà phù hợp với những quy luật ấy thì ý chí con người mới có tự do chân chính, con người mới có tự do hoạt động”

“Triết học Mác xít khẳng định rằng: cũng như các năng lực tinh thần khác, con người ta sinh ra không phải đã có sẵn ý chí kiên cường hay bạc nhược Ý chí con người chịu sự qui định của những nguyên nhân được xác định và ý chí được phát triển trong đời sống xã hội và trong hoạt động của

cá nhân”

Tóm lại, các nhà Triết học duy vật Mac xít quan niệm rằng: ý chí thực chất là “năng lực quyết định” trên cơ sở hiểu biết sự việc; ý chí là cái có sau, “tính tất yếu của giới tự nhiên” là cái có trước

Những quan niệm đúng đắn của các nhà Triết học Macxít về ý chí là nền tảng lý luận quan trọng cho các nghiên cứu về ý chí được tiến hành trong Tâm lý học

2 Khái niệm ý chí trong tâm lý học

Định nghĩa

Theo Từ điển Tâm lý học, “ý chí là tính tích cực của con người nhằm đạt được mục đích đó đặt ra Ý chí đòi hỏi ở con người tinh thần khắc phục khó khăn và sự nỗ lực có ý thức” Ý chí ở mỗi người được hình thành và phát triển trên cơ sở hành động có chủ định Ý chí phát triển trong hoạt động và đặc biệt bị chi phối bởi ảnh hưởng của giáo dục và tự giáo dục của mỗi cá nhân

Trong cuốn “Tâm lý học” (1974) do nhóm tác giả của Cục tuyên huấn - Tổng cục chính trị biên soạn cho rằng, khái niệm ý chí có thể định nghĩa như sau: “ý chí chính là năng lực của con người chỉ huy và điều chỉnh những hành động của mình để đạt cho được những mục đích đã đề ra trên cơ sở đó tính toán đến tình hình thực tế khách quan” Định nghĩa này chưa đề cập đến sự nỗ lực khắc phục khó khăn, chưa thấy sự khác biệt đáng kể của ý chí (hành động ý chí) so với hành động thông thường là

sự vượt qua những trở ngại khó khăn để đạt được mục đích đặt ra

Trong cuốn “Tâm lý học” (1988) do nhóm tác giả Phạm Minh Hạc,

Lê Khanh, Trần Trọng Thuỷ biên soạn đã định nghĩa: “ý chí là mặt năng động của ý thức, biểu hiện ở năng lực thực hiện những hành động có mục đích, đòi hỏi phải có sự nỗ lực khắc phục khó khăn” Các tác giả cũng khẳng định ý chí là một thuộc tính tâm lý của nhân cách Ý chí không phải tự nhiên mà có Ý chí được hình thành trong quá trình lao động Là mặt năng động của ý thức, ý chí “là hình thức tâm lý điều chỉnh hành vi tích cực nhất ở con người Sở dĩ như vậy là vì ý chí kết hợp trong mình cả mặt năng động của trí tuệ, lẫn mặt năng động của tình cảm đạo đức”

Trong cuốn “Tâm lý học” do nhóm tác giả Phạm Minh Hạc, Nguyễn

Kế Hào, Nguyễn Quang Uẩn (1991) biên soạn, khái niệm ý chớ được định nghĩa như sau: “ý chí là mặt năng động của ý thức, biểu hiện ở năng lực thực hiện những hành động có mục đích, đòi hỏi phải có sự nỗ lực khắc phục khó khăn bên ngoài và bên trong” Các tác giả cho rằng ý chí là

mặt biểu hiện cụ thể của ý thức trong thực tiễn, cần phải phân biệt mặt nội dung (hay cường độ) với mặt đạo đức của ý chí

Nhìn chung, định nghĩa của các tác giả về ý chí khá thống nhất Các tác giả đều cho rằng, ý chí là một phẩm chất nhân cách của con người, ý chí

là mặt năng động của ý thức; là mặt biểu hiện trong thực tiễn của ý thức; ý chớ không phải là cái tự nhiên mà có ở mỗi con người, phẩm chất này được hình thành trong hoạt động thực tiễn của con người Các tác giả đều thống nhất cần phải phân biệt mặt nội dung và mặt đạo đức của ý chí

Từ sự phân tích trên, có thể thấy định nghĩa của ý chí được hiểu như sau: Ý chí là một phẩm chất của nhân cách, mặt năng động của ý thức, biểu hiện ở năng lực thực hiện những hành động có mục đích đòi hỏi phải có sự nỗ lực khắc phục những khó khăn chủ quan và khách quan

II Các phẩm chất của ý chí

Trong quá trình thực hiện những hành động ý chí chinh phục và cải tạo hiện thực khách quan, con người hình thành cho mình những phẩm chất

ý chí, vừa đặc trưng cho họ với tư cách là một nhân cách, vừa có ý nghĩa to lớn trong đời sống thực tiễn của mỗi cá nhân

Sau đây chúng ta sẽ xem xét từng phẩm chất cụ thể của ý chí:

2.1 Tính mục đích: là phẩm chất quan trọng hàng đầu của ý chí

Tính mục đích cho phép con người điều chỉnh hành vi hướng vào mục đích tự giác; “là kỹ năng của con người biết đề ra cho hoạt động và cuộc sống củamình những mục đích gần và xa, biết bắt hành vi của mình phục tùng các mục đích ấy” Tính mục đích trong hoạt động ý chí được thể hiện

cụ thể ở việc: tự đề ra mục tiêu; tự vạch ra kế hoạch thực hiện mục tiêu; tự lựa chọn công cụ, phương tiện để đảm bảo mục tiêu được thực hiện; tự điều khiển, điều chỉnh hành động không xa rời mục tiêu; tự kiểm tra, đánh giá làm chủ quá trình thực hiện mục tiêu mang lại hiệu quả cao nhất Do đó, khi xem xét ý chí của một cá nhân cũng cần lưu ý xem xét cả mặt đạo đức của mục đích

mà cá nhân theo đuổi

Ví dụ: ý chí của bọn cướp của giết người khác với ý chí của những người chiến sĩ cách mạng

Khác ở chỗ người chiến sĩ cách mạng đã biết đặt mục đích là vì nhân dân

vì Tổ quốc, vì sự nghiệp giải phóng dân tộc…

2.2 Tính độc lập: “là phẩm chất ý chí cho một con người quyết định

và thực hiện hành động theo những quan điểm và niềm tin của mình”

Tuy nhiên, tính độc lập không loại trừ việc từ bỏ ý kiến của mình nghe và làm theo ý kiến của người khác khi ý kiến đó là đúng đắn, phù hợp với điều kiện khách quan

Tính độc lập hoàn toàn khác với tính bảo thủ, trì trệ Khăng khăng giữ ý kiến của mình khi biết ý kiến đó là không phù hợp với việc tự giác từ bỏ ý kiến của mình khi biết ý kiến đó không phù hợp với điều kiện khách quan là hai việc hoàn toàn khác nhau Tính độc lập của ý chí và tinh thần ham học hỏi, tham khảo

ý kiến của người khác không hề mâu thuẫn nhau Tính độc lập của cá nhân thể hiện của một lối sống biết dựa vào sức mạnh của mình là chính (biết đi bằng đôi chân của chính mình), không ỷ lại, dựa dẫm vào người khác nhưng tích cực học tập người khác làm cho tính độc lập của mình đạt hiệu quả cao hơn

VD: Tính độc lập trong hoạt động học tập của sinh viên được biểu hiện ở việc tự chủ vạch ra những mục tiêu phù hợp trên cơ sở đánh giá năng lực cũng như điều kiện của bản thân Ở việc cá nhân có khả năng độc lập tiến hành hoạt động học tập, độc lập đánh giá một cách khách quan kết quả của hoạt động học tập so với mục tiêu đặt ra lúc đầu Thể hiện ở chỗ: nếu kết quả đạt được không phù hợp với mục tiêu ban đầu thì chủ thể của hoạt động học tập có khả năng xác định lại mục tiêu học tập hoặc xác định lại công cụ phương tiện để đạt mục tiêu ban đầu Tính độc lập trong hoạt động học tập của sinh viên cũng được thể hiện ở việc kiên quyết từ chối các cám dỗ của đời sống thường nhật để tập trung vào việc học tập

2.3 Tính quyết đoán: “là khả năng đưa ra những quyết định kịp thời, dứt

khoát trên cơ sở cân nhắc, tính toán kỹ càng chắc chắn”

Không trần trừ, do dự; kịp thời đề ra những quyết định trên cơ sở hiểu biết sâu sắc, chính xác về sự vật, hiện tượng, phù hợp với điều kiện và hoàn cảnh thực tế của bản thân Người có tính quyết đoán là người tin tưởng sâu sắc rằng mỡnh phải làm như thế này, mà không thể làm như thế khác Tiền đề của tính quyết đoán là sự hiểu biết bản chất của sự vật, hiện tượng, sự sang suốt

và minh mẫn của trí tuệ Người không có tính dũng cảm thì không thể là người quyết đoán Giữa quyết đoán và sự hiểu biết có mối quan hệ khăng khít Nắm vững quy luật khách quan, bản chất của lĩnh vực mà mình công tác là tiền đề cho sự quyết đoán của cá nhân đó Quyết đoán khác với làm liều một cách mù quáng Ngược lại với quyết đoán là sự trần trừ bất quyết-con đẻ của sự thiếu hiểu biết, thiếu dũng cảm

VD: Tính quyết đoán trong hoạt động học tập của sinh viên được thể hiện

ở việc sinh viên đề ra cho mình những mục tiêu phù hợp với điều kiện hoàn cảnh của bản thân; biết huy động toàn bộ sức lực của bản thân mình thực hiện mục tiêu đó mà không có chút trần trừ, do dự Không chỉ có thế, tính quyết đoán trong hoạt động học tập cũng được thể hiện ở chỗ cá nhân kịp thời đưa ra những cách thức, phương tiện khác nhau để đạt mục tiêu khi các công

cụ phương tiện đang sử dụng không cũng phù hợp và không có khả năng hiện thực hóa mục tiêu

2.4 Tính dũng cảm: “là khả năng sẵn sàng và nhanh chóng vươn tới

mục đích bất chấp khó khăn, nguy hiểm cho tính mạng hay lợi ích của bản thân” Đây là phẩm chất ý chí quan trọng đi đôi với tính quyết đoán Tính dũng cảm được thể hiện trong mọi lĩnh vực hoạt động của con người như lao động,

học tập, vui chơi Đối lập với tính dũng cảm là sự bạc nhược và nhút nhát Tính dũng cảm là điều kiện để vươn tới mục đích đòi hỏi phải vượt qua những khó khăn lớn lao, thâm chí nguy hiểm Dũng cảm trên cơ sở hiểu biết sâu sắc cách thức tiến hành công việc đang làm, khác hẳn với sự liều lĩnh một cách ngu xuẩn

VD: Trong một buổi thi có một số thí sinh sử dụng tài liệu để gian lận thì

có một thí sinh dũng cảm đứng lên tố cáo hành vi sai trái đó

2.5 Tính bền bỉ (hay kiên trì): “phẩm chất này của ý chí được biểu

hiện ở kỹ năng đạt được mục đích đề ra dù con đường đạt tới chúng có lâu dài và gian khổ đến đâu”

Tính bền bỉ (kiên trì) là khả duy trì trì một sự nỗ lực đòi hỏi phải huy động sức mạnh cơ bắp và tinh thần trong một thời gian dài, là cường độ của ý chí được huy động một cách thường xuyên để đạt được mục đích đề ra Biểu hiện của tính kiên trì là tinh thần “thắng không kiêu, bại không nản” Người có tính kiên trì không bao giờ ngủ quên trên chiến thắng, không bao giờ hài lòng với những thành công hiện tại, luôn luôn huy động sức lực và trí tuệ của mình vươn tới mục đích cuối cùng Người có tính bền bỉ, kiên trì đứng trước những thất bại tạm thời không hề nao núng, vẫn tích cực tìm tòi phân tích nguyên nhân thất bại

để trên cơ sở đó tìm biện pháp khắc phục với mục đích cuối cùng là đạt mục đích đó đặt ra ban đầu

VD: Một bạn sinh viên mới ra trường nhưng quyết định khởi nghiệp nhưng liên tục gặp thất bại, tuy nhiên thay vì từ bỏ cậu ấy lại không ngừng kiên trì học hỏi, tích lũy thêm kinh nghiệm tìm ra nguyên nhân thất bại để từ đó khắc phục và hoàn thiện các dự án tiếp theo

3 Liên hệ với bản thân

- Bản thân là một sinh viên Đại học Luật Hà Nội em xin đánh giá về ý chí của bản thân như sau:

+ Về tính mục đích: Bản thân luôn xác định đúng đắn mục đích học tập là

để trau dồi kiến thức trên giảng đường, hoàn thiện bản thân để khi ra trường có đầy đủ kiến thức phục vụ công việc, tránh để xảy ra các thiếu xót trong quá trình làm việc sau này

+ Về tính độc lập: Bản thân đã tự vạch ra những mục tiêu phù hợp, độc lập tiến hành hoạt động học tập, độc lập đánh giá một cách khách quan kết quả học tập của bản thân so với mục tiêu đặt ra lúc đầu, nếu kết quả đạt được không phù hợp với mục tiêu ban đầu thì bản thân sẽ xác định lại mục đích và phương pháp học tập tìm ra nguyên nhân, lí do của việc không đạt được mục tiêu

+ Về tính quyết đoán: Trong quá trình học tập và làm việc bản thân nhiều lúc thực sự chưa quyết đoán trong việc giải quyết công việc, vẫn bị ảnh hưởng, tác động bởi các yếu tố khách quan

+ Về tính dũng cảm: Bản thân đã có tính dũng cảm khi luôn bảo vệ lẽ phải trước những sự việc gây bất bình, tiêu cực, tuy nhiên nhiêu khi vẫn xuất hiện ý nghĩ ngại va chạm sợ ảnh hưởng đến bản thân và gia đình

+ Về tính bền bỉ (kiên trì): Trong cuộc sống cũng như học tập bản thân luôn kiên trì theo đuổi mục tiêu đã đề ra, dù có thất bại khó khăn, gian khổ để đâu vẫn kiên trì đi theo phương hướng bản thân đã đặt ra nhằm đạt được kết quả như bản thân mong muốn

Cách rèn luyện ý chí

Ý chí là một năng lực tâm lý mà không phải ai cũng có như nhau, đó là một thuộc tính của nhân cách trong mỗi con người Tùy vào mục đích hành động, giá trị mục đích mang lại, hoàn cảnh xã hội mà ý chí biến đổi mạnh yếu khác nhau Tuy nhiên, chúng ta hoàn toàn có thể rèn luyện ý chí trở nên mạnh mẽ theo các cách sau:

- Kiểm soát sự thôi thúc

Sự thôi thúc xuất phát từ trong suy nghĩ hoặc từ tác động bên ngoài của những người xung quanh và môi trường sống Bản thân có thể kiểm soát được sự thôi thúc bằng cách phớt lờ hoặc hành động theo nó nếu sự thôi thúc đó là điều bạn muốn

- Đàn áp suy nghĩ

Suy nghĩ dẫn đến hành động, nếu bản thân nghĩ nhiều về vấn đề gì, quan tâm nhiều đến vấn đề gì thì mình sẽ muốn làm điều đó Những lúc như vậy hãy nghĩ đến những chuyện khác để che lấp đi suy nghĩ đó

- Điều khiển cảm xúc

Cảm xúc có sức mạnh vô cùng vĩ đại, nó có thể tạo nên một trận cuồng phong mà chính bản thân mình cũng không tưởng tượng được Cảm xúc chính là chất xúc tác tuyệt vời để nuôi dưỡng ý chí, giúp ý chí trở nên mạnh mẽ hơn bao giờ hết, nhưng cũng chính cảm xúc sẽ khiến bạn tuyệt vọng và muốn từ bỏ Do

đó, hãy tập điều khiển cảm xúc trong mọi tình huống

- Vạch ra mục tiêu

Bất cứ việc làm gì cũng vậy, nếu không có mục tiêu thì mọi định hướng và đường đi nước bước đều vô cùng mông lung, mờ nhạt và đôi khi là vô nghĩa, phí phạm thời gian, công sức Một kế hoạch hoàn chỉnh và mục tiêu rõ ràng sẽ dẫn lối bạn gặt hái được điều bạn muốn, và cũng chính sự rõ ràng này sẽ thôi thúc ý chí và hành động

- Chia nhỏ mục tiêu

Một mục tiêu lớn đương nhiên sẽ tốn nhiều công sức, thời gian, và tạo áp lực, vì vậy hãy chia nhỏ mục tiêu lớn đó thành những mục tiêu nho nhỏ và hành động từ từ Điều này chẳng những giúp bản thân mình không bị vội, không bị

rối, dễ thở mà còn không cảm thấy áp lực Đồng thời, mỗi khi hoàn thành một mục tiêu nhỏ trong mục tiêu lớn bản thân mình sẽ lại cảm thấy vui vẻ, hài lòng

về bản thân và có thêm ý chí để thực hiện tiếp những mục tiêu còn lại

- Ăn mừng thành quả

Đừng cứ mãi lao động và bắt bản thân làm việc cật lực mãi, thay vào

đó mỗi khi đạt được kết quả tốt hãy thư giãn một chút và tặng một phần quà xứng đáng cho chính mình hoặc tổ chức một buổi tiệc để chia sẻ thành quả đó với bạn bè, người thân Điều này sẽ giúp bản thân có thêm ý chí và động lực để tiếp tục cố gắng, thậm chí là cảm thấy hứng thú đề ra thêm nhiều mục tiêu hơn nữa trong tương lai

- Kết bạn

Sự ảnh hưởng của bạn bè vô cùng quan trọng đến ý chí của bản thân Khi gặp những người có chung mục tiêu và quan điểm, thì ý chí của bản thân càng được thôi thúc và nuôi dưỡng Đồng thời khi có nhiều người bạn, bản thân lại càng học hỏi và bổ sung thêm được nhiều kỹ năng và thông tin cho mình Mỗi người bạn sẽ cho bạn thấy một quan điểm, một cách nhìn mới về mục tiêu của bản thân

- Đọc những câu chuyện và những câu nói hay về ý chí nghị lực

Những câu chuyện về ý chí, nghị lực và thành công chính là những tấm gương sống động nhất để bạn có niềm tin cũng như ý chí cho mục tiêu của mình Những gì thuộc về thực tế, là chuyện có thật mới có thể thực sự khiến bạn tin tưởng, có khả năng truyền cảm hứng to lớn, giúp bạn nuôi dưỡng ý chí của mình

KẾT LUẬN

Qua việc nghiên cứu, tìm hiểu các phẩm chất của ý chí, có thể thấy rõ ý chí là một phần không thể thiếu của con người Nếu một con người không có ý chí thì không thể làm được việc gì Đồng thời giúp cho bản thân em hiểu sâu sắc hơn về nguồn gốc của ý chí Nhìn nhận được các khuyết điểm của bản thân, vạch

ra các mục tiêu tiếp theo của mình

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình Tâm lý học đại cương, Nxb, Công an nhân dân năm 2011

2 Nguyễn Quang Uẩn (chủ biên), Tâm lý học đại cương, Nxb, Đại học Quốc gia Hà Nội, năm 2011

3 Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình những nguyên lý cơ bản về chủ nghĩa Mác – Lê nin

4 Tâm lý học thực nghiệm – Tác giả Cao Văn Đạt

5 Tâm lý học của nhóm tác giả Phạm Minh Hạc, Lê Khanh, Trần Trọng Thuỷ, năm 1988

6 Tâm lý học của nhóm tác giả Phạm Minh Hạc, Nguyễn Kế Hào,

Nguyễn Quang Uẩn , năm 1991