LỄ HỘI MỪNG CƠM MỚI NÉT VĂN HÓA LÂU ĐỜI CỦA CÁC DÂN TỘC VÙNG TÂY BẮC

Dân tộc Việt Nam ta nổi tiếng với sự đa dạng trong cộng đồng các dân tộc,đi kèm với đó là sự phong phú về phong tục truyền thống và các lễ hội . Tất cảđã tạo nên một bản sắc văn hóa dân gian độc đáo, giàu truyền thống Việt trongmắt bạn bè quốc tế. Tuy nhiên, theo giời gian trôi qua, một số phong tục , lễhội truyền thống đã dần bị mai một, biến chất hoặc biến mất trong dòng lịchsử. Vì thế, đi đôi với việc tiến vào thời đại công nghiệp hóa , hiện đại hóa cầncó những biện pháp gìn giữ, bảo tồn, và phát huy những giá trị truyền thốngcủa bản sắc văn hóa dân gian riêng của đất Việt.Đến với mảnh đất Tây Bắc hùng vĩ, hoang sơ, nơi cư trú của hơn 30 dân tộcsinh sống. Mỗi dân tộc đều có những nét văn hóa đặc sắc , đậm đà bản sắc dântộc riêng với những lễ hội dân gian truyền thống, phong tục in đậm dấu ấn nềnnông nghiệp canh tác của mình. Nổi bật trong số đó là lễ mừng lúa mới của cácdân tộc anh em nơi đây.Để có thể giúp mọi người hiểu rõ hơn về lễ mừng lúa mới của các dân tộcanh em miền cao Tây Bắc cũng như việc bảo tồn và phát triển lễ hội này, emđã chọn đề tài “ Lễ hội mừng cơm mới nét văn hóa lâu đời của các dân tộc tạivùng Tây Bắc ” để nghiên cứu và tìm hiểu.

PAGE \* MERGEFORMAT 1

🙣🙣🙣🙣🙣

ĐỀ TÀI: LỄ HỘI MỪNG CƠM MỚI - NÉT VĂN HÓA LÂU ĐỜI CỦA CÁC DÂN TỘC VÙNG TÂY BẮC

PAGE \* MERGEFORMAT 1

MỤC LỤC

Trang

Phần Tổng Quan……… 2

1 Lý do chọn đề tài……… 2

2 Mục đích nghiên cứu.……… 2

3 Đối tượng nghiên cứu.……… 3

4 Phương pháp nghiên cứu.……… 3

5 Dự kiến những kết quả sau khi nghiên cứu.……… 3

Phần Nội Dung Chương I : Cơ sở lý luận và thực tiễn.……… 4

1 Khái niệm văn hóa ……… 4

2 Lễ mừng lúa mới là gì ?……… 4

3 Đôi nét về lễ mừng lúa mới……… 4

Chương II : Lễ hội mừng lúa mới của các dân tộc vùng Tây Bắc 7

1 Lễ mừng lúa mới của người Thái ……… 7

2 Lễ mừng lúa mới của người Tày……… 9

3 Lễ mừng lúa mới của người Si La……… 12

Chương III : Giá trị và bản sắc văn hóa của lễ mừng lúa mới…… 15

Phần kết luận……… 17 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PAGE \* MERGEFORMAT 1

PHẦN TỔNG QUAN

Lí do chọn đề tài

Dân tộc Việt Nam ta nổi tiếng với sự đa dạng trong cộng đồng các dân tộc,

đi kèm với đó là sự phong phú về phong tục truyền thống và các lễ hội Tất cả

đã tạo nên một bản sắc văn hóa dân gian độc đáo, giàu truyền thống Việt trong mắt bạn bè quốc tế Tuy nhiên, theo giời gian trôi qua, một số phong tục , lễ hội truyền thống đã dần bị mai một, biến chất hoặc biến mất trong dòng lịch

sử Vì thế, đi đôi với việc tiến vào thời đại công nghiệp hóa , hiện đại hóa cần

có những biện pháp gìn giữ, bảo tồn, và phát huy những giá trị truyền thống của bản sắc văn hóa dân gian riêng của đất Việt

Đến với mảnh đất Tây Bắc hùng vĩ, hoang sơ, nơi cư trú của hơn 30 dân tộc sinh sống Mỗi dân tộc đều có những nét văn hóa đặc sắc , đậm đà bản sắc dân tộc riêng với những lễ hội dân gian truyền thống, phong tục in đậm dấu ấn nền nông nghiệp canh tác của mình Nổi bật trong số đó là lễ mừng lúa mới của các dân tộc anh em nơi đây

Để có thể giúp mọi người hiểu rõ hơn về lễ mừng lúa mới của các dân tộc anh em miền cao Tây Bắc cũng như việc bảo tồn và phát triển lễ hội này, em

đã chọn đề tài “ Lễ hội mừng cơm mới - nét văn hóa lâu đời của các dân tộc tại vùng Tây Bắc ” để nghiên cứu và tìm hiểu

Mục đích nghiên cứu

Bài tiểu luận “ Lễ hội mừng cơm mới - nét văn hóa lâu đời của các dân tộc

vùng Tây Bắc ” với mục đích nghiên cứu những nét độc đáo , nổi bật của lễ mừng lúa mới của vùng cao Tây Bắc để hiểu rõ thêm về lễ hội cũng như đề

PAGE \* MERGEFORMAT 1

xuất những ý kiến về bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân gian của lễ mừng

lúa mới

3 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là lễ mừng lúa mới ở Tây Bắc và những nét văn hóa

độc đáo của lễ hội này Cụ thể ở các dân tộc: Thái, Tày, Si La

Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu: Phân tích tổng hợp (đưa ra các phân tích một cách cụ thể về các luận điểm sau đó tiến hành tổng hợp thành một kết luận

chung)

5 Dự kiến kết quả sau khi nghiên cứu

Có một cái nhìn khái quát hơn về lễ mừng lúa mới cũng như những nét độc đáo của lễ hội này

Phân tích và tìm ra những giá trị văn hóa đặc sắc của lễ hội này

Tìm và đưa ra những ý kiến về cách bảo tồn và phát huy những bản sắc văn

hóa của lễ hội này

PAGE \* MERGEFORMAT 1

PHẦN NỘI DUNG

Chương I: Cơ sở lý luận và thực tiễn

1 Khái niệm văn hóa

“Văn hóa là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do con

người sáng tạo và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn, trong sự tương tác giữa con người với môi trường tự nhiên và xã hội của mình.” ( Trần Ngọc

Thêm, 1996:27)

2 Lễ mừng lúa mới là gì ?

Lễ mừng lúa mới hay còn gọi là Tết cơm mới và Tết Hạ Nguyên, là lễ hội quan trọng nhất trong hệ thống các lễ hội cổ truyền của các dân tộc Việt Nam

Lễ mừng lúa mới đối với người dân tộc thiểu số cũng quan trọng giống như dịp Tết của người Kinh vậy Lễ cúng được tổ chức hàng năm, với mục đích mừng mùa màng thuận lợi và để cúng tạ các vị thần đã giúp dân làng được mùa Tùy theo từng dân tộc, các tổ chức sẽ có những đặc điểm riêng khác nhưng điểm chung thường thấy là các lễ hiến tế, ăn cơm mới… Thường được tiến hành sau

khi kết thúc vụ mùa vào ngày 10 tháng 10 Âm lịch

3 Đôi nét về lễ mừng lúa mới

Ăn cơm mới là một hoạt động không thể thiếu được của đồng bào vùng cao Tây Bắc Theo các bậc cao niên trong các bản thì đây là một nét văn hóa bản địa có từ lâu đời, được người dân gìn giữ cho đến tận ngày nay Đến ngày mùa, tuy hiện nay, công việc thu hoạch lúa có nhàn hạ hơn song người dân vẫn tổ chức đến giúp nhau gặt lúa và tổ chức ăn cơm mới ngay sau vụ gặt để cùng nhau mừng mùa màng bội thu

PAGE \* MERGEFORMAT 1

H1: Những ruộng lúa bậc thang vàng ươm của miền Tây Bắc

Nguồn: https://baotintuc.vn/tin-tuc/le-mung-com-moi-cua-nguoi-la-chi-20160109174032314.htm

Lễ ăn cơm mới được người tổ chức ngay trong ngày gặt lúa của gia đình Từ lâu rồi, đây là một hoạt động quan trọng và thiêng liêng Muốn có gạo mới, trước đó, mọi người gặt trước một khoảnh ruộng nhỏ rồi phơi lấy gạo mới để dùng cho lễ cơm mới trong mùa gặt Tùy theo gia cảnh của mỗi nhà để tổ chức

lễ ăn cơm mới cho đầm ấm và quây quần Buổi sáng, những người anh em trong

họ hay hàng xóm có mặt đông đủ để giúp gia chủ gặt lúa Buổi chiều nếu trước đây họ giúp nhau đập lúa, tuốt lúa thì ngày nay có máy vò nên họ giúp nhau mang lúa về nhà Đến buổi tối, lễ ăn cơm mới trong mỗi gia đình diễn ra

PAGE \* MERGEFORMAT 1

Chương II: Lễ hội mừng lúa mới của các dân tộc vùng Tây Bắc

Lễ mừng lúa mới của người Thái

Lễ cơm mới là một nét văn hóa truyền thống mang tính nhân văn sâu sắc

được người Thái coi trọng và gìn giữ từ đời này sang đời khác Đây là dịp để người thân trong gia đình, làng xóm hội ngộ, chung vui, chia sẻ với nhau công việc làm ăn, xây dựng gia đình và thắt chặt thêm tình đoàn kết cộng đồng…

Đã thành thông lệ, mỗi năm, cứ vào độ tháng 5 - 6 và tháng 9 - 10 dương lịch, khi những cánh đồng lúa trải tấm thảm vàng óng khắp bản làng cũng là lúc các gia đình ở làng trên, xóm dưới lại chộn rộn với công việc chuẩn bị cho lễ cơm mới, tiếng Thái gọi là “Chôm khảu mớ”

Vì các nương lúa thường không chín đồng loạt, nên những nhà trồng lúa rẫy thường chọn ngày khác nhau để làm lễ mừng cơm mới Họ thường chọn ngày đẹp, tránh vào ngày kiêng cữ của gia đình như ngày mất của ông bà, bố mẹ, người thân trong nhà Thông thường, người Thái mỗi năm chỉ cúng mừng cơm mới một lần Phong tục này xuất phát từ niềm tin của người Thái, họ cho rằng,

để có một mùa vụ bội thu, thì sự phù hộ của đất trời, tổ tiên là rất quan trọng Người Thái có câu: “Lực lan bỏ tàm kin cón, bỏ hón kin cai đằm pang” (Con cháu không dám ăn trước, không thể ăn qua mặt gia tiên) nên gia tiên phải là người ăn cơm mới trước, nếu không cây lúa sẽ không tốt và sẽ không được mùa Vì vậy, nhằm cảm ơn tổ tiên và công ơn sinh thành của cha mẹ, mừng mùa màng thắng lợi và cầu cho con cháu khỏe mạnh, mưa thuận, gió hòa giúp năm sau lại có những mùa vụ tươi tốt nên mỗi gia đình dù có hoàn cảnh khác nhau vẫn thu xếp làm lễ cơm mới mời ông bà tổ tiên đến chung vui

PAGE \* MERGEFORMAT 1

cùng con cháu Trong lễ cơm mới, gia đình nào cũng mời 4 góc nhà, 3 góc bếp (tức là anh em, làng xóm, bạn bè thân thiết) cùng đến chung vui với mong muốn

có nhiều khách thì vụ mùa sau sẽ có thêm nhiều niềm vui, phúc lộc Những người khách mời nhất thiết không được mang tiền, quà mừng mà chỉ có những lời chúc tốt đẹp dành cho gia chủ khi cây lúa trên nương ngả màu vàng, gia chủ sẽ chọn ngày lành và người mẹ hoặc con dâu trưởng trong nhà sẽ đi cắt lúa mang về làm lễ cơm mới Thường thì bà con chọn lúa nếp còn xanh để làm cốm Còn khi lúa chín hơn, bà con cắt về đồ cho hạt thóc nứt rồi đem phơi nắng

Bà con phơi vừa nắng nếu quá nắng đem giã gạo sẽ bị nát, ăn không ngon Trước khi lấy lúa trên nương về làm lễ cơm mới, bà con phải làm lễ cúng lúa mới trước để mời ông bà, tổ tiên đến ăn và báo cáo với tổ tiên là con cháu sẽ thu hoạch lúa về Đồ lễ gồm có một con gà, một con vịt, một con lợn (không bắt buộc), 2 chai rượu trắng Ngoài ra còn có xôi và đồ ăn, thức uống phục vụ con cháu đến giúp gia đình thu hoạch lúa Tất cả đồ cúng được làm chín từ nhà, rồi bà con mang lên nương đặt tại một vị trí nào đó ở góc nương và mời ông

mo đến cúng Ông mo cúng gọi thổ công, thổ địa tại nương trồng lúa lên ăn Ngày nay, do diện tích nương rẫy thu hẹp, bà con không còn duy trì lễ cúng lúa mới trên nương, chỉ thực hiện nghi lễ cúng cơm mới

Sau khi cúng lúa mới xong, bà con chuẩn bị lễ cúng cơm mới Nét đặc sắc của tục lệ này là lễ vật dùng để cúng chủ yếu là sản vật sẵn có được trồng từ nương rẫy Ngoài ra, còn có cá bắt ở suối, thịt thú và các loại thực vật được hái trong rừng Đặc biệt, trong mâm cúng không thể thiếu “Na mẫu” tức là cốm làm từ lúa nếp non, “Mạ cong” tức là gạo giã từ thóc xôi chín đem phơi, rất dẻo và thơm Các lễ vật được chia làm 3 mâm lễ: 1 mâm để cúng thổ địa, 1 mâm cúng

tổ tiên và 1 mâm cúng vía lúa để mừng cơm mới (mâm lễ này chỉ

PAGE \* MERGEFORMAT 1

gồm các con vật hay phá hoại mùa màng như châu chấu và chuột rừng) Lễ cúng được thực hiện tại bàn thờ thổ địa và bàn thờ tổ tiên trong nhà Ông

Nàng cho biết: “Cúng lễ cơm mới thường là những người cao tuổi trong gia đình hoặc thầy mo Gia đình mình có ông chú là người cao tuổi nhất, ông sẽ cúng Nếu ông mất thì anh trai mình sẽ cúng Khi anh trai mất thì mình là người cao tuổi trong dòng họ sẽ đảm trách công việc đó”

Lễ cúng cơm mới thường diễn ra vào lúc chiều tối, khi mọi người đã đi làm về đông đủ Vì “Về ban đêm, “con ma” mới nghe thấy những lời thầy mo truyền tải lòng thành và ý nguyện của gia chủ, bởi vậy cúng ban ngày không thể được”

H2: Lễ mừng lúa mới của người Thái

Nguồn: http://thegioidisan.vn/vi/le-hoi-com-moi-net-dep-van-hoa-cua-cac-dan-toc-it-nguoi.html

Lễ mừng lúa mới của người Tày

PAGE \* MERGEFORMAT 1

Ăn cơm mới là một hoạt động không thể thiếu được của đồng bào Tày vùng

cao Tây Bắc Theo các bậc cao niên trong các bản Tày thì đây là một nét văn hóa bản địa có từ lâu đời, được người dân gìn giữ cho đến tận ngày nay Đến ngày mùa, tuy hiện nay, công việc thu hoạch lúa có nhàn hạ hơn song người dân Tày vẫn tổ chức đến giúp nhau gặt lúa và tổ chức ăn cơm mới ngay sau vụ gặt để cùng nhau mừng mùa màng bội thu Lễ ăn cơm mới được người Tày tổ chức ngay trong ngày gặt lúa của gia đình Từ lâu rồi, đây là một hoạt động quan trọng và thiêng liêng Muốn có gạo mới, trước đó, người Tày gặt trước một khoảnh ruộng nhỏ rồi phơi lấy gạo mới để dùng cho lễ cơm mới trong mùa gặt Tùy theo gia cảnh của mỗi nhà để tổ chức lễ ăn cơm mới cho đầm ấm và quây quần Buổi sáng, những người anh em trong họ hay hàng xóm có mặt đông đủ để giúp gia chủ gặt lúa Buổi chiều nếu trước đây họ giúp nhau đập lúa, tuốt lúa thì ngày nay có máy vò nên người Tày giúp nhau mang lúa về nhà Đến buổi tối, lễ ăn cơm mới trong mỗi gia đình diễn ra

Lễ ăn cơm mới của người Tày Tây Bắc được tổ chức hết sức văn minh, nhẹ nhàng, không phô trương Gia chủ chuẩn bị gà, vịt, hoặc lợn cắp nách để làm

đồ ăn trong lễ cơm mới Dùng gạo nếp mới đồ xôi, gạo tẻ nấu cơm, gạo sữa làm cốm Không khí của lễ ăn cơm mới trong mỗi gia đình Tày khá nhộn nhịp

và ấm cúng Mâm cỗ cơm mới được chuẩn bị chu đáo, đặt lên bàn thờ tổ tiên, người già trong nhà khấn cúng thần linh, thổ công và ma nhà, mời họ về ăn cơm mới để tạ ơn đã giúp cho gia đình trồng cây lúa được trĩu hạt, được mưa thuận gió hòa, thóc lúa đầy bồ, đầy sàn Trên bàn thờ không thể thiếu những gói cốm được bọc bằng lá dong xanh ngắt, thơm nồng Sau lễ cúng, tất cả anh

em con cháu trong họ và gia đình cùng ngồi quây quần bên bếp lửa để ăn bữa cơm mới ngày mùa Ai cũng vui, cũng phấn khởi khi được mùa, có bát cơm

PAGE \* MERGEFORMAT 1

dẻo và gói cốm thơm Những người trong họ và hàng xóm chúc gia chủ được mùa bội thu và họ bàn tính vụ sau sẽ cấy giống lúa gì

Lễ ăn cơm mới của người Tày vùng Tây Bắc là một nét đẹp văn hóa cổ truyền

ở vùng đất này Hoạt động ấy nhắc nhở cho mỗi người dân bản Tày luôn coi cây lúa là nguồn sống của gia đình mình, cần gìn giữ và chăm sóc để có những mùa bội thu

Năm nào cũng vậy, cứ đến mùa gặt tháng mười, người dân bản Tày Tây Bắc lại nô nức, tấp nập ra đồng thu hoạch lúa sau một vụ chăm sóc vất vả Hạt lúa vàng được cõng trên lưng giọt mồ hôi theo người nông dân về bản để làm no cái bụng trong mùa đông giá lạnh Dù mùa màng bận rộn đến mấy, người dân bản Tày cũng không quên hương vị thơm nồng của cốm mùa thu, một đặc sản bấy lâu nay người dân nơi đây vẫn tự tay chế biến để làm giàu vốn văn hóa ẩm thực bản mình Vì vậy, mỗi khi mùa gặt về, các bản làng còn dậy lên cả không khí tấp nập, đông vui của việc chế biến cốm

Muốn có được những mẻ cốm ngon, dẻo và thơm, người nông dân các bản vùng Tây Bắc đã tự chọn cho mình giống lúa nếp chỉ có ở vùng này được lưu giữ và nhân giống từ bao vụ Hạt lúa dài, tròn mẩy và đều tăm tắp Dù nếp cấy dưới ruộng nước hay gieo trên nương rẫy nhưng khi ngắt lúa về làm cốm thì hạt phải còn chút sữa ở đầu hạt, vỏ hơi lam vàng một chút và gạo chưa chín hết Thế mới làm được hạt cốm vừa dẻo vừa thơm Lúa nếp ngắt về được người Tày chế biến luôn Bởi nếu để mấy hôm sau mới làm thì sẽ mất đi nhiều hương thơm và

độ dẻo của cốm Sau khi sàng sảy lấy những hạt chắc, lúa được đưa vào rang sau đó cho vào cối đá giã đều cho bong hết vỏ trấu bên ngoài Sau đó, cốm lúa được cho vào sàng sảy cho hết cám và vỏ trấu Lúc này, những hạt cốm xanh tươi bắt đầu lộ dần Nhưng để cho cốm dẻo và xanh hơn, người ta lại tiếp tục cho cốm vào cối để giã một lần nữa Sau lần giã này,

PAGE \* MERGEFORMAT 1

cốm được sàng lọc bỏ cám lần nữa vậy là xong một mẻ cốm Có năm, nếu chót

để lúa nếp hơi già tháng một chút, người Tày còn có cách chế biến thứ hai cũng khá công phu Đó là cho lúa vào nồi luộc chín rồi mới mang đi giã Theo họ, cách làm này sẽ tạo cho hạt cốm vị thơm và dẻo như cốm rang vậy

Mùa này, về các bản Tày vùng Tây Bắc, trên những cánh đồng, người người tấp nập gặt lúa còn ở ven những con suối chảy từ đầu xã đến tận cuối xã lại là không khí mang đậm chất văn hóa ẩm thực chỉ có ở vùng đất này Đó là không khí giã cốm của người dân hai bên bờ suối Các ấm, các a, các pả mang cả chày cối, giần sàng ra bờ suối làm cốm cho vui Một năm ở đây, có lẽ chỉ có những ngày mùa như thế này mới xuất hiện những hình ảnh đậm chất văn hóa ấy Trong trang phục Tày truyền thống, người phụ Tày Tây Bắc trổ tài làm cốm Người rang, người giã, người sàng sảy…không khí sao mà đông vui, bình yên

và ấm áp đến vậy Hạt cốm Tày sau bao lần giã, sàng sảy tròn mẩy, xanh ngắt như lá dong rừng Hạt cốm mềm mà dẻo, mười hạt đều cả mười trông hấp dẫn đến mấy Cốm làm xong, người ta không quên ngắt những lá dong xanh ngắt trên rừng về để gói cốm Hình như cái màu xanh thẫm của lá dong đã làm tôn thêm màu xanh tươi của hạt cốm Và cái vị mát lạnh của dong rừng càng làm cho mùi thơm của cốm nếp thêm nồng Cốm gói lá rong để vào gùi trông hấp dẫn biết mấy Trong bữa mừng cơm mới, trên bàn thờ tổ tiên, người Tày không thể quên món cốm nếp được gói vuông vắn bằng lá dong đặt lên để báo cáo tổ tiên về vụ mùa bội thu Và trong bữa cơm mới đầu tiên của mùa, từng hạt cốm nhỏ được người ta mời nhau, đưa vào miệng để nghe cái vị thơm, vị ngọt của

“hạt ngọc” bản mình