Trong đời sống xã hội hiện đại đang có những biến đổi sâu sắc; việc nắm vững triết học Mác Lênin giúp chúng ta tự giác trong quá trình trau dồi phẩm chất chính trị, tinh thần và năng lực tư duy sáng tạo của mình, đặc biệt trong hoạt động quản lý giáo dục nhằm tránh những sai lầm do chủ nghĩa chủ quan và phương pháp tư duy siêu hình gây ra. Tuy nhiên, triết học Mác Lênin không phải là đơn thuốc vạn năng có thể giải quyết mọi vấn đề trong cuộc sống. Bởi vậy trong hoạt động nhận thức và thực tiễn hoạt động quản lý giáo dục cần tránh cả hai khuynh hướng sai lầm: hoặc xem thường triết học hoặc là tuyệt đối hóa vai trò của triết học. Nếu xem thường triết học sẽ rơi vào tình trạng mò mẫm, dễ bằng lòng với những biện pháp cụ thể nhất thời, dễ mất phương hướng, thiếu chủ động và sáng tạo. Còn nếu tuyệt đối hóa vai trò của triết học sẽ sa vào chủ nghĩa giáo điều, áp dụng máy móc những nguyên lý, quy luật chung mà không tính đến tình hình cụ thể trong những trường hợp riêng, dẫn đến những vấp váp, dễ thất bại.
Trang 1HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH
HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ KHU VỰC II
BÀI THU HOẠCH
LỚP CAO CẤP LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ
TÊN MÔN HỌC: TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN
TÊN BÀI THU HOẠCH:
VAI TRÒ CỦA THẾ GIỚI QUAN VÀ PHƯƠNG PHÁP LUẬN CỦA TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG QUẢN LÝ GIÁO DỤC
ĐIỂM TRUNG BÌNH CHUNG
TP HỒ CHÍ MINH – NĂM 2021
Trang 2PHẦN I: MỞ ĐẦU 1
1.1 Lý do chọn đề tài : 1
1.2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu : 3
1.3 Cấu trúc của tiểu luận: 3
PHẦN II: NỘI DUNG 4
2.1 Thế giới quan và phương pháp luận của triết học Mác - Lênin 4
2.2 Thực trạng các hoạt động quản lý giáo dục tại nước ta 7
2.3 Các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý 8
2.3.1 Nâng cao chất lượng bộ máy tổ chức và đội ngũ nhân lực 8
2.3.2 Đổi mới về chương trình, phương pháp đào tạo và tổ chức đào tạo: 9
2.3.3 Tăng cường quản lý cơ sở vật chất – thiết bị dạy học và nâng cao hiệu quả sử dụng 9
2.3.4 Xây dựng các quy chế, quy định trong hoạt động quản lý giáo dục 10
PHẦN III: KẾT LUẬN 12
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO i
Trang 3PHẦN I: MỞ ĐẦU
Trong đời sống xã hội hiện đại đang có những biến đổi sâu sắc; việc nắm vững triết học Mác - Lênin giúp chúng ta tự giác trong quá trình trau dồi phẩm chất chính trị, tinh thần và năng lực tư duy sáng tạo của mình, đặc biệt trong hoạt động quản lý giáo dục nhằm tránh những sai lầm do chủ nghĩa chủ quan và phương pháp
tư duy siêu hình gây ra
Tuy nhiên, triết học Mác - Lênin không phải là đơn thuốc vạn năng có thể giải quyết mọi vấn đề trong cuộc sống Bởi vậy trong hoạt động nhận thức và thực tiễn hoạt động quản lý giáo dục cần tránh cả hai khuynh hướng sai lầm: hoặc xem thường triết học hoặc là tuyệt đối hóa vai trò của triết học Nếu xem thường triết học sẽ rơi vào tình trạng mò mẫm, dễ bằng lòng với những biện pháp cụ thể nhất thời, dễ mất phương hướng, thiếu chủ động và sáng tạo Còn nếu tuyệt đối hóa vai trò của triết học sẽ sa vào chủ nghĩa giáo điều, áp dụng máy móc những nguyên lý, quy luật chung mà không tính đến tình hình cụ thể trong những trường hợp riêng, dẫn đến những vấp váp, dễ thất bại
1.1 Lý do chọn đề tài :
Nếu nghĩ một cách thông thường thì triết học Mác - Lênin không có ảnh hưởng hay liên quan gì đến đời sống chúng ta nhưng thoát ra khỏi những suy nghĩ
ấy, chúng ta tự hỏi "Tại sao ngày xưa khi Chủ tịch Hồ Chí Minh gặp được Luận cương Lênin,
Người lại vui mừng reo lên và đọc ngấu nghiến một mình?" và bây giờ Người là một danh nhân văn hoá thế giới, một con người lỗi lạc Nói một cách chung nhất, triết học Mác - Lênin có vai trò định hướng, tạo cho mình một cách nghĩ khác, một lập trường khác Đó cũng là lý do tại sao trước khi trở thành một lãnh đạo, một nhà quản lý của một tập thể, một đất nước, điều đầu tiên là chúng ta phải trải qua các lớp chính trị
Phát triển con người là mục tiêu cao cả nhất của toàn nhân loại Đất nước ta đang trong thời kỳ tiến lên xây dựng nền kinh tế mở, hội nhập với quốc tế Tuy nhiên, việc hội nhập cũng có những mặt tích cực và tiêu cực Nếu chúng ta tiếp thu một cách không có chọn lọc, không có tính toán, chúng ta dễ bị tiếp thu những cái không tốt, ảnh hưởng đến đời sống văn hoá của nước ta Mặt khác, chúng ta còn lo ngại bị đánh
Trang 4mất truyền thống dân tộc, chạy theo các nước trên thế giới, bị ảnh hưởng hoàn toàn bởi nền văn hoá của các nước khác
Chính vì thế, việc đặt ra những định hướng trong việc hội nhập, tiếp thu những tinh hoa trong văn hoá của các nước một cách có chọn lọc là điều hết sức cần thiết Chúng ta cần giữ gìn và phát huy bản sắc dân tộc, một mặt để đem những tinh hoa của mình để giao lưu với các nước, một mặt giúp chúng ta “hoà nhập chứ không hoà tan” Chúng ta đang sống trong kỷ nguyên của kinh tế tri thức, đòi hỏi mỗi con người phải được đào tạo trình độ học vấn, năng lực; tu dưỡng rèn luyện phẩm chất đạo đức, ý thức lao động tốt hơn để có thể đáp ứng những yêu cầu của sự biến đổi khoa học công nghệ hết sức nhanh chóng Những vấn đề trên phụ thuộc rất nhiều vào những hoạt động quản lý giáo dục của Việt Nam nói chung và của Thành phố
Hồ Chí Minh nói riêng
Trong sự nghiệp đổi mới đất nước với những mục tiêu dân giàu, nước mạnh,
xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, hiện nay, con người và nguồn nhân lực được coi là nhân tố quan trọng hàng đầu, quyết định sự phát triển nhanh, hiệu quả và bền vững nền kinh tế nước ta Đó là yếu tố hết sức bức thiết và cần có tính cập nhật, đáp ứng được yêu cầu về con người và nguồn nhân lực xét trong nước ta nói riêng và quốc tế nói chung Chúng ta khẳng định con người vừa là mục tiêu vừa là động lực của phát triển kinh tế xã hội đồng thời phải là những con người có tri thức và đạo đức Từ đây mỗi con người dần dần về đúng vị trí là một chủ thể sáng tạo ra các giá trị, bao gồm các giá trị tinh thần và giá trị vật chất, cho bản thân và cho xã hội Vì vậy, vấn đề cốt lõi là, ta phải thực hiện chiến lược giáo dục - đào tạo nguồn nhân lực, phát triển con người một cách toàn diện cả thể lực lẫn trí lực Nhiệm vụ của giáo dục
- đào tạo là đưa con người đạt đến những giá trị phù hợp với đặc điểm văn hoá và những yêu cầu mới đặt ra đối với con người Việt Nam để thực hiện quá trình đổi mới của nước ta cũng như xu hướng phát triển kinh tế nói chung trên thế giới
Do nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề con người, đặc biệt là vấn đề con người trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước ta hiện nay, hoạt động quản lý giáo dục là một hoạt động không thể thiếu, cần phải có tầm nhìn xa, cần
Trang 5phải có một cái tâm thật sự vì một nền giáo dục phát triển lâu dài – bền vững, cần
phải được nghiên cứu kỹ lưỡng Chính vì vậy, đề tài tiểu luận được chọn: “Vai trò của thế giới quan và phương pháp luận của triết học Mác - Lênin đối với hoạt động quản lý giáo dục”.
1.2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu :
Tìm hiểu về vai trò của thế giới quan và phương pháp luận của triết học Mác
- Lênin đồng thời nghiên cứu thực trạng và nhận xét sự ảnh hưởng của việc vận dụng triết học Mác - Lênin vào trong hoạt động quản lý giáo dục đồng thời đưa ra các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác của các hoạt động quản lý giáo dục
1.3 Cấu trúc của tiểu luận:
Phần 1: Mở đầu
1.1 Lí do chọn đề tài
1.2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
1.3 Cấu trúc của tiểu luận
Phần 2: Nội dung
2.1 Thế giới quan và phương pháp luận của triết học Mác – Lênin
2.2 Thực trạng các hoạt động quản lý giáo dục tại nước ta
2.3 Các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý
Phần 3: Kết luận
Trang 6PHẦN II: NỘI DUNG 2.1 Thế giới quan và phương pháp luận của triết học Mác - Lênin
Triết học Mác - Lênin mang hai chức năng cơ bản:
+ Chức năng thế giới quan: triết học Mác - Lênin không phải là một niềm
tin như tôn giáo cũng không phải là sự tưởng tượng thần thánh hóa như trong thần thoại mà nó là tri thức, là sự hiểu biết khái quát về thế giới, là sự giải thích thế giới trên cơ sở các suy luận lôgic và các căn cứ khoa học thực tiễn Tri thức triết học cũng khác với khoa học cụ thể và nghệ thuật Nó là sự hiểu biết tương đối hoàn chỉnh, có hệ thống về thế giới Nó cung cấp cho con người bức tranh chung về thế giới và xác định vai trò, vị trí của con người trong thế giới đó Chức năng nhận thức của triết học Mác
- Lênin được thể hiện ở chỗ: Triết học Mác - Lênin đã vạch ra các quy luật chung nhất của tự nhiên xã hội và tư duy, cung cấp cho ta bức tranh khoa học về thế giới,
nó quyết định thái độ của con người đối với thế giới xung quanh và chỉ đạo hoạt động thực tiễn, cải tạo thế giới của con người Nhờ phát hiện ra các quy luật khách quan của tự nhiên và xã hội, triết học Mác - Lênin đã hướng sự hoạt động của con người theo đúng sự phát triển của xã hội và do đó thúc đẩy thêm sự phát triển ấy
+ Chức năng phương pháp luận: triết học Mác - Lênin không chỉ làm nhiệm
vụ giải thích thế giới mà còn định hướng cho con người trong hoạt động, nếu thiếu tri thức của triết học thì con người dễ sa vào tình trạng mò mẫm, suy diễn
Hai chức năng của thế giới quan và phương pháp luận của triết học Mác -Lênin giúp cho con người có phương pháp cải tạo thế giới phục vụ nhu cầu của mình
Thực tiễn đổi mới ở nước ta những năm qua đã khẳng định vai trò của triết học Mác - Lênin, khẳng định ý nghĩa thế giới quan và phương pháp luận của nó Chủ nghĩa Mác - Lênin trong đó có triết học của nó cho đến nay vẫn là học thuyết tiến bộ nhất, chưa một học thuyết nào có thể thay thế được, vẫn là nền tảng tư tưởng
và kim chỉ nam cho nhận thức và hành động cách mạng của chúng ta, vẫn là vũ khí tinh thần của giai cấp vô sản
Sự nghiệp đổi mới với tính chất mới mẻ, khó khăn và phức tạp của nó đòi hỏi phải có lý luận khoa học soi sáng Sự khám phá về lý luận phải trở thành tiền đề và
Trang 7điều kiện cơ bản làm cơ sở cho sự đổi mới trong hoạt động thực tiễn Phải khắc phục tình trạng trước đây thường vắng bóng lý luận khi thông qua những quyết định quan trọng và do vậy buộc phải ra quyết định trên cơ sở thuần túy kinh nghiệm Phải tạo
cơ sở thế giới quan khoa học, tạo niềm tin cho cán bộ, Đảng viên trong quá trình đổi mới theo định hướng xã hội chủ nghĩa trước những biến động sâu sắc, đầy kịch tính của thời đại Muốn vậy cần phải có triết học khoa học, không thể đổi mới thành công nếu thiếu mặt tư duy triết học sâu sắc Triết học Mác - Lênin chính là cơ sở thế giới quan và phương pháp luận cho công cuộc đổi mới của chúng ta
Nếu như chủ nghĩa Mác - Lênin về cơ bản là một khoa học về giải phóng và phát triển con người và loài người thì triết học Mác -Lênin là triết lý của sự giải phóng đó Triết học là sự phản ánh của thời đại, là sự nắm bắt thời cuộc bằng chiều sâu tư tưởng Vì vậy, Ănghen khẳng định rằng một dân tộc muốn đứng vững trên đỉnh cao lý luận thì phải có triết học Bởi vì triết học là cơ sở của mọi loại tư duy (tư duy kinh tế, tư duy chính trị, tư duy văn hóa, tư duy pháp luật ) Triết học theo một nghĩa nào đó, là khoa học về tư duy, là tư duy về tư duy Tư duy triết học là chiết xuất, là tinh túy của tư duy lý luận Do đó, triết học phải tự đổi mới mình và làm công cụ để đổi mới tư duy nói chung Với ý nghĩa đó thì trước hết phải đổi mới tư duy triết học chứ không phải là tư duy kinh tế Nhờ có tư duy triết học mácxit mới hiểu và phân tích được phép biện chứng của những bước ngoặt, mới nắm bắt và xử
lý đúng đắn những mối quan hệ biện chứng vốn có trong cuộc sống như quan hệ giữa kinh tế và chính trị, kinh tế và xã hội, kinh tế và tư tưởng và hoạt động quản lý giáo dục cũng không ngoại lệ: tập trung dân chủ, đổi mới và kế thừa, trung thành và sáng tạo… Và có như vậy mới khắc phục được bệnh chủ quan duy ý chí, bệnh cực đoan phiến diện và chủ nghĩa chiết trung
Thông qua triết học mà tư duy con người được rèn luyện và nâng cao Theo Ănghen, năng lực tư duy lý luận chỉ là bẩm sinh dưới dạng khả năng, muốn phát triển tư duy lý luận phải có điều kiện và sự rèn luyện Một trong những cách tốt nhất để rèn luyện năng lực tư duy lý luận, đó chính là nghiên cứu triết học và lịch sử triết học Hiện nay với sự sụp đổ của chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên xô và Đông
Âu, chủ nghĩa
Trang 8Mác-Lênin đang đứng trước sự thử thách khắc nghiệt của lịch sử Không những kế thừa của chủ nghĩa Mác - Lênin mà có nhiều người mới ngày hôm qua đây còn được coi là người mácxít cũng ra sức xuyên tạc, công kích, bác bỏ chủ nghĩa Mác - Lênin không những lý luận về chủ nghĩa xã hội khoa học, về kinh tế chính trị, mà cả về triết học, nhất là quan điểm duy vật lịch sử cũng trở thành đối tượng phê phán, phủ nhận
Trong tình hình đó việc nắm vững phép biện chứng mácxít lại càng quan trọng vì nó
là vũ khí để đấu tranh tư tưởng, đồng thời là công cụ để triết học tự bảo vệ mình và phát triển mình lên một giai đoạn mới trước ngưỡng cửa thế kỷ XXI
Trong những năm qua, như trên đã nói, triết học đã đóng góp vào quá trình đổi mới đất nước Tuy nhiên điều đó mới là bước đầu và còn rất hạn chế, cái đã có
và cái cần phải có còn khoảng cách khá xa Lý luận triết học vẫn còn xa rời với cuộc sống, chưa nhạy cảm trước những biến đổi trong nước và trên thế giới Nhiều vấn
đề triết học do cuộc sống đặt ra chưa có sự giải đáp thỏa đáng, vẫn còn có những biểu hiện giáo điều và bảo thủ trong lý luận, hiểu biết về lịch sử triết học và triết học ngoài mácxít hiện đại còn ít ỏi, ít có những chuyên gia giỏi những người uyên bác trong lĩnh vực triết học Nguyên nhân tình trạng trên có nhiều Có phần do điều kiện lịch sử khách quan, có phần do lãnh đạo, có phần do bản thân các nhà triết học
Để phát huy mạnh mẽ và có hiệu quả vai trò của triết học vào sự nghiệp đổi mới đặc biệt trong các hoạt động quản lý giáo dục, cần phải giải quyết các vấn đề sau đây:
- Triết học và thực tiễn: Phải tạo ra một bước ngoặt triết học hướng về thực
tiễn, coi trọng tổng kết thực tiễn và muốn vậy, phải tạo cơ chế liên hệ giữa các nhà triết học với thực tiễn hoạt động quản lý giáo dục và phải có chế độ, chính sách, kinh phí thỏa đáng Người làm công tác quản lý giáo dục cần được thông tin tình hình trong nước và thế giới kịp thời, không vì khó khăn về tài chính mà cắt bỏ sách báo nước ngoài
- Triết học và chính trị: Chúng ta đã thấy tác hại của việc đồng nhất triết học
với chính trị, song đây là một mối quan hệ rất phức tạp và tế nhị đòi hỏi phải xử lý đúng đắn để đảm bảo phát huy tính sáng tạo của người làm triết học theo định hướng chính trị đúng đắn Phải có cơ chế dân chủ trong nghiên cứu để cho nhà lý luận dám
Trang 9nói thật ý nghĩ của mình mà không sợ bị "mất an toàn" Phải thật sự tự do tư tưởng trong nghiên cứu các biện pháp cải tiến, đổi mới các hoạt động quản lý giáo dục vì không có tự do tư tưởng thì không có sáng tạo khoa học Tất nhiên điều đó cũng đòi hỏi người làm các công tác này phải có đầy đủ ý thức trách nhiệm công dân, ý thức trách nhiệm của nhà khoa học chân chính, hơn nữa lại là trách nhiệm của nhà triết học mácxít, nhà quản lý giáo dục
- Xây dựng đội ngũ: Phải đẩy mạnh việc đào tạo và đào tạo lại cán bộ quản lý
vừa thiếu lại vừa yếu về nhiều phương diện khác nhau Cần sớm khắc phục hậu quả của quá trình tuyển chọn, đào tạo và sử dụng cán bộ quản lý giáo dục trước đây, không nên để kéo dài tình trạng "quá độ” như hiện nay Phải đi vào chính quy, đi vào bằng cấp mặc dù không nên cường điệu bằng cấp Phải mạnh dạn tuyển chọn những người trẻ tuổi nhưng có khả năng tư duy lý luận để đào tạo lâu dài và tạo thành nòng cốt cho đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục trong tương lai
2.2 Thực trạng các hoạt động quản lý giáo dục tại nước ta
Triết học Mác - Lênin ra đời đã làm thay đổi mối quan hệ giữa triết học và khoa học; sự phát triển của khoa học tạo điều kiện cho sự phát triển của triết học Ngược lại, triết học Mác - Lênin đem lại thế giới quan và phương pháp luận đúng đắn cho sự phát triển khoa học
Ngày nay, khi khoa học - công nghệ phát triển mạnh mẽ thì sự gắn bó giữa triết học Mác - Lênin và khoa học càng trở nên đặc biệt quan trọng Lý luận triết học
sẽ khô cứng và lạc hậu nếu tách rời các tri thức khoa học chuyên ngành Ngược lại, nếu không đứng vững trên lập trường duy vật khoa học và thiếu tư duy biện chứng thì trước những phát hiện mới, người ta dễ mất phương hướng và đi đến những kết luận sai lầm về mặt triết học
Cũng như ở nhiều nước đang phát triển trên thế giới, các nhà nghiên cứu và quản lý giáo dục nước ta bắt đầu nói nhiều và nghiêm túc đến hiệu quả và chất lượng giáo dục mới chỉ vài năm gần đây Trong bối cảnh kinh tế thế giới đang mang tính cạnh tranh ngày càng cao và với việc Việt Nam gia nhập Tổ chức thương mại Thế giới (WTO), các cơ sở giáo dục đại học cũng như các cơ sở giáo dục khác với tư cách
Trang 10là nơi cung cấp dịch vụ đặc biệt cần phải quan tâm nhiều hơn đến hiệu quả Vấn đề quản lý các hoạt động giáo dục đang trở thành thách thức và là mối quan tâm hàng đầu của lý luận và thực tiễn quản lý giáo dục Mô hình quản lý kiểu doanh nghiệp, quản lý nhà trường hiệu quả cần được tính đến cũng như đối với chất lượng hiệu quả các hoạt động quản lý của nhà trường chỉ có thể được cải thiện thực sự nếu có sự quan tâm của lãnh đạo cao nhất của nhà trường và sự tham gia tích cực của mọi bộ phận, cá nhân trong trường
2.3 Các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý
Căn cứ thực trạng trình bày trên, để nâng cao hiệu quả trong hoạt động quản
lý giáo dục, cần thực hiện đồng bộ các biện pháp cơ bản sau:
2.3.1 Nâng cao chất lượng bộ máy tổ chức và đội ngũ nhân lực
Đây là yếu tố đầu tiên quyết định hiệu quả quản lý ở các cơ sở giáo dục Vì vậy, đầu tư xây dựng đội ngũ và tổ chức bộ máy là nhiệm vụ chiến lược của nhà trường
Từ thực trạng phân tích trên có thể định hướng thực hiện một số nội dung sau:
- Cấu trúc lại, tăng cường đổi mới hoạt động mạng lưới giáo dục - đào tạo đại học mở
- Nghiên cứu thực hiện cơ chế phân cấp và tăng cường trách nhiệm của cán
bộ quản lý các cấp; xây dựng các qui trình quản lý từng lĩnh vực công việc; ngăn ngừa tình trạng quan liêu, trì trệ, thiếu hiệu quả do có nhiều tầng bậc trung gian Tăng tính tự chủ, sáng tạo của các đơn vị trực thuộc và tổ chức trao đổi học tập kinh nghiệm quản lý hiệu quả của các trường, các đơn vị trong và ngoài phạm vi quản lý
- Xây dựng và triển khai dự án tăng cường năng lực cho đội ngũ cán bộ quản
lý Thông qua dự án này tổ chức bồi dưỡng đội ngũ cán bộ quản lý và phục vụ cập nhật kiến thức, kỹ năng quản lý hiện đại Đổi mới phương pháp quản lý giáo dục Nghiên cứu áp dụng các hình thức quản lý của các trường đại học tiên tiến nhằm tăng hiệu suất sử dụng đội ngũ, cơ sở vật chất, thiết bị
- Triển khai kế hoạch bổ sung giảng viên trẻ, quan tâm đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ, nâng tỷ lệ giảng viên có học hàm, học vị cao ở các chuyên ngành mũi nhọn và