Liều bệnh nhân trong chẩn đoán x quang bằng máy chụp cắt lớp vi tính CT

Dân số và lao động khu vực nghiên cứuBảng 3.4: Hiện trạng các mô hình nghiên cứu Bảng 3.5: Nhiệt độ và lượng mưa quan trắc được tại khu vực nghiên cứu Bảng 3.6: Diễn biến thảm thực vật t

LUẬN VĂN THẠC SỸ NĂM

2012

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN

NGUYỄN THỊ OANH

ĐỀ TÀI

NGHIÊN CƯÚ PHÁT TRIỂN CÁC MÔ HÌNH SINH THÁI RỪNG PHÒNG

HỘ VEN HỒ HOÀ BÌNH (THÍ ĐIỂM TẠI TIỂU KHU 54 LÒNG HỒ SÔNG

ĐÀ VÀ KHOẢNH 3 XÃ THUNG NAI, HUYỆN CAO PHONG

TỈNH HOÀ BÌNH)

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

Hà Nội, 2012

LUẬN VĂN THẠC SỸ NĂM

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN

NGUYỄN THỊ OANH

ĐỀ TÀI

NGHIÊN CƯÚ PHÁT TRIỂN CÁC MÔ HÌNH SINH THÁI RỪNG PHÒNG

HỘ VEN HỒ HOÀ BÌNH (THÍ ĐIỂM TẠI TIỂU KHU 54 LÒNG HỒ SÔNG

ĐÀ VÀ KHOẢNH 3 XÃ THUNG NAI - HUYỆN CAO PHONG

TỈNH HOÀ BÌNH)

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

Chuyên nghành: Khoa học môi trường

LUẬN VĂN THẠC SỸ NĂM

2012

3

MỤC LỤC

Lời cảm ơn

Danh Mục Bảng

Danh Mục hình

Các từ viết tắt

Mở đầu 1

Chương 1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu 3

Kết quả các nghiên cứu chức năng sinh thái rừng trên thế giới và ở Việt Nam 3

1.1.1 Trên thế giới 3

1.1.2 Tình hình nghiên cứu trong nước 7

Chương 2 Đối tượng, mục tiêu, nội dung và phương pháp nghiên cứu 14

2.1 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 14

2.2 Mục tiêu nghiên cứu 14

2.3 Nội dung nghiên cứu 15

2.4 Phương pháp nghiên cứu 15

2.2.1 Phương pháp ngoại nghiệp 15

2.2.2 Phương pháp nội nghiệp 18

2.2.2.1 Phương pháp kế thừa 18

2.2.2.2 Phương pháp phân tích trong phòng thí nghiệm 18

2.2.2.3 Phương pháp xử lý số liệu 19

Chương 3 Kết quả nghiên cứu và thảo luận 20

3.1 Khái quát đánh giá các điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của khu vực nghiên cứu 20 3.1.1 Điều kiện tự nhiên 20

3.1.1.1 Vài nét về khu vực phòng hộ sông Đà và thuỷ điện Hoà Bình 20

LUẬN VĂN THẠC SỸ NĂM

2012

4

3.1.1.2 Điều kiện tự nhiên của khu vực nghiên cứu 22

a Vị trí địa lý 22

b Địa hình 22

c Khí hậu 23

d Thuỷ văn 24

e Điều kiện thổ nhưỡng 25

g Tài nguyên rừng 26

h Tài nguyên động vật 28

3.1.2 Điều kiện Kinh tế- xã hội 29

3.1.2.1 Những tác động của hồ chứa Hoà Bình tới đời sống kinh tế xã hội và môi trường vùng ven hồ 29

3.1.2.2 Dân số, dân tộc và lao động 29

a Dân số 30

b Đặc điểm kinh tế 31

3.2 Hiện trạng các mô hình trồng rừng phòng hộ xây dựng tại khu vực nghiên cứu 33

3.3 Diễn biến của một số yếu tố khí tượng tại khu vực nghiên cứu 35

3.4 Diễn biến thảm thực vật tại các mô hình nghiên cứu 38

3.5.Hiệu quả chống xói mòn của các mô hình nghiên cứu 40

3.6 Hiệu quả điều tiết dòng chảy bề mặt tại các mô hình nghiên cứu 44

3.7 Ảnh hưởng của các mô hình tới tính chất đất 47

3.8 Lượng rơi rụng tại các mô hình nghiên cứu 50

3.9 Nghiên cứu lượng dinh dưỡng bị mất theo các dòng chảy bề mặt tại các mô hình nghiên cứu 25

3.10.Nghiên cứu phát triển các mô hình phục hồi rừng phòng hộ xung yếu ven hồ sông Đà tỉnh Hoà Bình 3.10.1 Các giải pháp kỹ thuật 57

3.10.2 Các giải pháp kinh tế-xã hội 60

Kết luận và khuyến nghị 62

LUẬN VĂN THẠC SỸ NĂM

2012

5

Kết luận 62

Khuyến nghị 63

Tài liệu tham khảo 64

Phụ lục

Dân số và lao động khu vực nghiên cứu

Bảng 3.4: Hiện trạng các mô hình nghiên cứu

Bảng 3.5: Nhiệt độ và lượng mưa quan trắc được tại khu vực nghiên cứu Bảng 3.6:

Diễn biến thảm thực vật tại một số mô hình nghiên cứu

Bảng 3.7: Lượng xói mòn tại các mô hình nghiên cứu qua các năm thu thập

Bảng 3.8: Chi phí nạo vét bùn do xói mòn gây ra taị các mô hình rừng trồng năm 2011

Bảng 3.9: Diễn biến dòng chảy bề mặt tại các mô hình nghiên cứu

Bảng 3.10 Kết quả phân tích một số tính chất lý hoá học đất tại các mô hình nghiên cứu

Bảng 3.11: Ảnh hưởng của các mô hình nghiên cứu đến lượng rơi rụng

Bảng 3.12: Sự rửa trôi các chất dinh dưỡng tại một số mô hình nghiên cứu theo các dòng chảy

DANH MỤC HÌNH

Biểu đồ 1 Diễn biến về số lượng các loài cây tái sinh của các mô hình nghiên cứu Biều đồ 2 Lượng đất mất do xói mòn tại các mô hình nghiên cứu

Biểu đồ 3 Lượng dòng chảy bề mặt tại các mô hình nghiên cứu Biểu đồ 4

Lượng rơi rụng tại các mô hình nghiên cứu

MH5 : Mô hình cây bản địa đa tác dụng

MH6 : Mô hình trồng Keo lai xen cây bản địaMH7 : Mô hình trồng cây cốt khí xen cây bản địaMH8 : Mô hình trồng Luồng xen cây bản địa

MỞ ĐẦU

Vùng đầu nguồn sông Đà là vùng phòng hộ có vai trò quan trọng đối với sự phát triểnkinh tế - xã hội của đất nước ta Trong những năm qua, cùng với việc xây dựng đập Hoà Bình làviệc khai thác rừng bừa bãi, tập quán canh tác trên đất dốc không đúng kỹ thuật của dân cư địaphương rất phổ biến (như đốt nương làm rẫy và thức sử dụng đất không hợp lý ) Hậu quả làtài nguyên đất, rừng nơi đây đang đứng trước nguy cơ suy thoái nghiêm trọng cả về số lượng vàchất lượng Điều này gây ảnh hưởng xấu đến môi trường sinh thái, kinh tế xã hội cũng như đờisống cộng đồng dân cư trong khu vực Do vậy, việc phục hồi, bảo vệ và phát triển rừng phòng

hộ đầu nguồn khu vực xung yếu nói chung và ở khu vực vùng lòng hồ sông Đà nói riêng đang

là vấn đề cấp bách trong những năm gần đây

Theo Đặng Huy Huỳnh (1990), diện tích lưu vực hồ Hoà Bình là 2.567.000 ha, trong đódiện tích rừng trên lưu vực chỉ còn 266.000 ha Lượng bùn cát lắng đọng hàng năm do mưa,bão, trượt lở trung bình khoảng 83,6 triệu tấn Với tốc độ đó sau 25 năm lòng hồ thuỷ điện HoàBình sẽ mất 60% dung tích chính Theo Lưu Danh Doanh (Trung tâm khảo quản lý và khảo sátmôi trường) [38] thì “Lưu vực sông Đà và hồ chứa Hoà Bình thuộc khu vực có cường độ xóimòn vào loại mạnh nhất so với các lưu vực sông khác ở nước ta Trung bình hàng năm trên1km2 bị mất đi khoảng 20.000 - 40.000 tấn đất màu Mức độ bồi lắng của hồ Hoà Bình thuộcloại nghiêm trọng”

Nguyên nhân của tình trạng trên là do rừng phòng hộ trong khu vực đã, đang bị suy thoáinghiêm trọng, chức năng phòng hộ và bảo vệ môi trường của rừng bị suy giảm Hậu quả trựctiếp của việc mất rừng và suy thoái rừng là xói mòn, mất đất, bồi lắng lòng hồ do các nguyênnhân khác nhau Do vậy, kiểm soát sự mất đất do xói mòn đã trở thành vấn đề mang tính cấpthiết Một trong những biện pháp quan trọng là trồng rừng hay phục hồi lại rừng đã mất Trongnhững năm qua, nhà nước đã triển khai rất nhiều các chương trình, dự án nhằm khôi phục lạidiện tích rừng đã bị tàn phá tại khu vực ven hồ sông Đà (như chương trình PAM, dự án 661,

dự án RENFODA- JICA ) Các chương trình, dự án đã thiết kế và triển khai nhiều

mô hình trồng rừng và bước đầu mang lại những hiệu quả nhất định về mặt môitrường vùng đầu nguồn Tuy vậy, những nghiên cứu chuyên sâu mang tính quan trắctheo thời gian của các công trình trên còn hạn chế Vì vậy để đóng góp các cơ sở

khoa học cho vấn đề này, chúng tôi tiến hành đề tài “Nghiên cứu phát triển các mô hình sinh thái rừng phòng hộ ven hồ Hoà Bình (Thí điểm tại tiểu khu 54 lòng

hồ sông Đà và Khoảnh 3 xã Thung Nai, huyện Cao Phong, tỉnh Hòa Bình)”.

CHƯƠNG 1

TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

Khái quát các nghiên cứu chức năng sinh thái rừng trên thế giới và ở Việt Nam 1.1.1 Trên thế giới

Việc nghiên cứu về sinh thái rừng và ảnh hưởng của rừng trồng đến môi trường đã đượcnhiều nhà khoa học trên thế giới quan tâm Nhiều nghiên cứu đã khẳng định vai trò to lớn củarừng trong việc phòng hộ đầu nguồn Các chức năng phòng hộ của rừng bao gồm cả việc giữđất và do đó kiểm soát xói mòn và quá trình lắng đọng bùn cát, điều tiết dòng chảy, hạn chế lũlụt, cung cấp nguồn nước, kiểm soát chất lượng nước Việc mất đi lớp thảm phủ rừng do việckhai thác gỗ bừa bãi hoặc sử dụng đất không hợp lý ở vùng đầu nguồn có thể gây ra những hậuquả nghiêm trọng đối với vùng hạ lưu (Hamilton và King, 1993)[43]

Ở các nước phát triển trên thế giới, việc nghiên cứu về sinh thái rừng nói chung và sinhthái rừng trồng nói riêng đã được rất nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu và giới thiệutrong các tài liệu và diễn đàn quốc tế từ đầu thế kỷ 20 Các nghiên cứu tập trung vào ảnh hưởngcủa rừng trồng tới lập địa Mấy chục năm gần đây, đã có nhiều nghiên cứu về rừng đã bước đầu

cho thấy sự thoái hóa lập địa do khai thác rừng Thông Pinus radiata với chu kỳ ngắn ở Úc.

Theo các tác giả, có tới 90% chất dinh dưỡng trong sinh khối bị lấy đi khỏi rừng khi khai thác

Turvey (1983) [35] cũng cho rằng sự thay thế rừng Bạch đàn tự nhiên bằng rừng Thông Pinus radiatan với chu kỳ chặt 15- 20 năm cũng làm giảm độ phì của đất do khai thác gỗ Mặt khác,

tầng thảm mục dày và khó phân giải của Thông cũng làm chậm sự quay vòng của các nguyên tốkhoáng và đạm ở các lập địa này

Các nghiên cứu của các tác giả cũng quan tâm nhiều tới vai trò của rừng trong việcphòng hộ môi trường, đề cập tới vấn đề dinh dưỡng đất, chế độ nước, khả năng ngăn cản xóimòn, dòng chảy Tác giả Gosh (1978) [35] đã đánh giá ảnh hưởng của rừng trồng Bạch đàn đếnchế độ nước và chất dinh dưỡng trong đất tại Ấn Độ và nhiều vùng trên thế giới nhưng chưa cónhững kết luận khẳng định Theo

Gósh các mối lợi về kinh tế do Bạch đàn đưa lại còn lớn hơn nhiều so với mặt hại nếu có.

Những nghiên cứu cho thấy việc trồng rừng có thể đem lại những ảnh hưởng tích cực khi

mà độ phì đất được cải thiện và đem lại ảnh hưởng tiêu cực nếu nó làm mất cân bằng hay cạnkiệt nguồn dinh dưỡng trong đất Nhìn chung, việc trồng rừng cải thiện các tính chất vật lý đất(xét sau một khoảng thời gian dài sau khi trồng) Tuy nhiên, việc sử dụng cơ giới hoá trong xử

lý thực bì, khai thác, trồng rừng cũng chính là nguyên nhân dẫn đến sự suy giảm sức sản xuấtcủa đất [41]

Trong vùng nhiệt đới, rừng cây mọc nhanh ảnh hưởng đến đất không chỉ ở việc tiêu thụdinh dưỡng Tốc độ tuần hoàn vật chất cũng diễn ra một cách nhanh chóng hơn Khi trồng rừngthì có một yếu tố quan trọng là khi đó có sự đảo lộn quá trình trao đổi vật chất giữa rừng và đấtkhi thay thế các hệ sinh thái tự nhiên đa dạng bằng một hệ sinh thái nhân tạo độc canh có sự tácđộng của con người

Những nghiên cứu gần đây tập trung tìm hiểu về các chức năng sinh thái môi trường củarừng Theo Lee Soo-hwa (Lee-Soo-hwa, 2007

(http://www.korea.net/news/news) cho rằng đất rừng tốt có thể thấm được khoảng 250

mm nước mưa trong một giờ Tuy nhiên, theo ông thì rừng Thông qua tác động tới cấu trúc sẽkhông tốt cho cải thiện nguồn nước thậm chí còn làm tăng sự thiếu nước do làm cho một lượngnước lớn bị ngăn giữ lại từ các tầng tán và bốc hơi Ngược lại, khi rừng được cải thiện tầng tánthì sẽ tạo điều kiện cho nước mưa thấm vào đất nhiều hơn, đất lưu giữ được nước tốt hơn và sựchiếu sáng sẽ làm cho các vi sinh vật đất như giun hoạt động tốt hơn Vì vậy có tác dụng duy trìnguồn nước và cải thiện nguồn nước tốt hơn

Theo Farley và cộng sự (2005) [35] đã chỉ ra rằng khi đất trảng cỏ và đất cây bụi chuyểnsang rừng trồng thì lượng dòng chảy năm giảm đi 44% và 31% Tác động làm giảm dòng chảykiệt của rừng trồng còn thể hiện rõ hơn cả lượng dòng chảy trung bình năm Theo Nisbet (2001)[35], rừng có thể có tác dụng làm giảm dòng chảy mặt và chống xói mòn tốt; tuy nhiên các hoạtđộng trồng rừng và tác

động vào rừng như: làm đường giao thông, làm đất khi trồng rừng, chăm sóc rừng, khai thác có thể dẫn tới làm tăng dòng chảy mặt và xói mòn cho lưu vực.

Theo Zhang và cộng sự (2007)[35] cho rằng, nếu các chỉ số về trạng thái thảm thực vậtrừng (cấu trúc, loại đất, địa hình ) có ảnh hưởng đến dòng chảy của lưu vực thì phân bố khônggian của rừng cũng ảnh hưởng quan trọng, nhất là khi rừng được phân bố ở những khu vực tiếpnối trực tiếp với hệ thống tích nước của thuỷ vực như sông, suối, hồ Mặt khác, rừng trồng cóảnh hưởng đối với dòng chảy mặt và dòng chảy ngầm cho nên nó gây ảnh hưởng đối với độmặn của nước sông suối trong lưu vực Ở những nơi lượng muối phân bố nhiều ở tầng lớp đấtmặt thì ảnh hưỏng đó sẽ thể hiện rõ chỉ trong vòng 2 - 5 năm sau khi trồng rừng Tuy nhiên, đốivới vùng mà sự phân bố nguồn mặn chủ yếu ở tầng nước ngầm thì ảnh hưởng đó sẽ chậm hơnrất nhiều tuỳ thuộc vào đặc điểm của hệ thống nước ngầm nơi đó Ngoài ra, những khoảngtrống ở phần trên sườn dốc có thể gây ra ảnh hưởng đối với sản lượng nước thấp hơn ở phầndưới sườn dốc Vì vậy, cần ưu tiên lựa chọn vùng trồng rừng cho hợp lý trên quan điểm quản lýnguồn nước

Theo M Guardiola và cộng sự (2010)[35], việc thay thế các rừng cây bản địa bằng rừngCao su ở Nam Keng (Trung Quốc) và ở Pang Khum (miền Bắc Thái Lan) đã làm tăng lượngbốc thoát hơi nước, do đó làm giảm dòng chảy cũng như lượng nước được tích trữ trong lưuvực Mặc dù, việc trồng rừng và những biện pháp bảo tồn đất có những tác dụng nhất địnhtrong việc giảm đỉnh lũ nhưng ít có trường hợp nào cho thấy các biện pháp đó có tác dụng làmtăng dòng chảy kiệt

Nhiều nghiên cứu khác cũng cho thấy việc trồng rừng đã làm giảm sản lượng nước bìnhquân và dòng chảy trong mùa khô của lưu vực Trong không ít trường hợp, dòng chảy kiệt bịgiảm đáng kể sau khi trồng rừng Tuy nhiên, trong một số trường hợp nó lại tăng dòng chảyngầm và dòng chảy kiệt nhờ có việc làm tăng tính thấm nước của đất Trung bình sự giảm sảnlượng dòng chảy do trồng rừng biến động trong khoảng từ 50 mm/năm đối với vùng khô chođến 300 mm/năm đối với vùng ẩm ướt Điều đó có thể làm giảm sản lượng nước tương đối năm

ở mức 20 - 40% (Ge Sun và cộng sự, 2005).[35]

Sự ảnh hưởng của rừng trồng tới dòng chảy không chỉ ở diện tích mà còn sự phân bố của

nó và các biện pháp tác động vào rừng Ảnh hưởng sự phấn bố không gian của rừng tới nguồnnước đã được nghiên cứu một cách khá hệ thống trong công trình của Carsten và cộng sự(2007)[35] Công trình này đã thừa nhận vai trò của rừng đối với việc cải thiện nguồn nước vàchu trình vật chất; đồng thời nghiên cứu này cũng khẳng định rằng ảnh hưởng của rừng tớinước trên quy mô rộng vẫn cần được nghiên cứu nhiều hơn nữa

Nghiên cứu sử dụng đất rừng phòng hộ đầu nguồn cũng được quan tâm Các mô hình sửdụng đất đã được xây dựng có thể kể tới như: mô hình du canh của Conklin, 1975; tiếp đó làphương thức Taungya được U.Pankle đề xuất năm 1806 Phương thức Taungya của Pankle làtrồng xen cây nông nghiệp ngắn ngày vào rừng Tếch chưa khép tán Đến năm 1977 King đã đềxuất phương thức nông lâm kết hợp thay thế cho phương thức Taungya

Các giải pháp kỹ thuật phục hồi rừng phòng hộ đầu nguồn cũng được nhiều tác giả quantâm nghiên cứu Các tác giả chủ yếu quan tâm tới các vấn đề như tái sinh rừng nhiệt đới, tổthành cây tái sinh có khác biệt hay giống với tầng cây cao như các tác giả: Mibbread, 1930;Richards, 1933, 1939,1965; Aubrerrille, 1983;

[9].Các phương thức kỹ thuật lâm sinh xử lý nhằm xúc tiến tái sinh rừng nhiệt đới cũng đượcnghiên cứu bởi nhiều tác giả như Kennedy, 1935; Lancaster, 1953

Trong những năm gần đây, Trung tâm Lâm nghiệp quốc tế (CIFOR) đã tiến hành nghiêncứu về quản lý lập địa và sản lượng rừng cho rừng trồng ở các nước nhiệt đới CIFOR đã tiếnhành nghiên cứu trên các đối tượng là Bạch đàn, Thông, Keo trồng thuần loài tại các dạng lậpđịa ở các nước Brazil, Công gô, Nam Phi, Indonesia, Trung Quốc, Ấn Độ và nay bắt đầu nghiêncứu ở Việt Nam Kết quả nghiên cứu cho thấy các biện pháp xử lý lập địa khác nhau và các loàicây trồng khác nhau đã có ảnh hưởng rất khác nhau đến một số yếu tố độ phì đất, cân bằngnước, sự phân huỷ thảm mục và chu trình dinh dưỡng khoáng.

1.1.2 Tình hình nghiên cứu trong nước

Việt Nam là một quốc gia nằm trong vùng nhiệt đới gió mùa Tài nguyên rừng của nước

ta khá phong phú và đa dạng Tuy nhiên, trong những năm gần đây cùng với sự tăng trưởngnhanh của nền kinh tế, nhu cầu tiêu dùng và xuất khẩu gỗ của Việt Nam liên tục tăng lên khiếncho rừng luôn phải đối mặt với nguy cơ bị khai thác quá mức, kèm theo đó là sự suy giảm đáng

kể các chức năng sinh thái mà rừng đã và đang cung cấp trong việc bảo vệ môi trường và phòngchống thiên tai Ở nước ta, vấn đề về môi trường rừng đã được khởi động nghiên cứu từ rất lâu.Tuy nhiên, do nhiều lý do các nghiên cứu về sinh thái môi trường rừng chưa được chú ý xứngđáng với vị trí của nó Mặt khác, do điều kiện kinh tế của nước ta còn khó khăn cũng như khókhăn chung của toàn xã hội nên vấn đề nghiên cứu môi trường nói chung và môi trường rừngnói riêng vẫn còn rất nhiều bất cập và cần thiết phải có nhiều các công trình nghiên cứu tiếptheo Một số công trình nghiên cứu trước đây được tóm tắt như sau:

Nghiên cứu đánh giá tác động của rừng tới môi trường, đặc biệt là rừng tự nhiên ở nước

ta cũng đã được quan tâm chú ý từ đầu những năm 1970 với cơ sở ban đầu do Liên Xô cũ giúp

đỡ, nội dung nghiên cứu tập trung vào khả năng chống xói mòn và điều tiết nguồn nước của cáctrạng thái rừng; các nội dung nghiên cứu khác như vai trò điều tiết tiểu khí hậu, đất đai cũngđược quan tâm nhưng chưa nhiều và hệ thống

Từ năm 1973 đến năm 1981 Viện Nghiên cứu Lâm nghiệp đã xây dựng các khu nghiêncứu thuỷ văn rừng định vị ở Núi Tiên (Hữu Lũng) và Tứ Quận (Hà Tuyên) Các công trìnhnghiên cứu trong thời gian này tập trung chủ yếu vào nghiên cứu một số các nhân tố khí hậurừng, khả năng ngăn cản nước mưa của tán rừng, ảnh hưởng của độ tàn che rừng tới khả nănggiữ đất và điều tiết dòng chảy mặt của rừng như công trình của Bùi Ngạnh và Nguyễn Danh Mô(1984)[26], của Hoàng Niêm (1994)[25] Đây là những công trình nghiên cứu khởi điểm rấtquan trọng, tạo lập được một số cơ sở khoa học cho việc xây dựng rừng giữ nước, bảo vệ đất ở

nước ta đồng thời cũng mở ra một hướng nghiên cứu mới, định lượng về thuỷ văn rừng.

Trong những năm 1980 các công trình nghiên cứu đã tập trung vào xói mòn đất và khảnăng giữ nước của một số thảm cây trồng nông nghiệp và công nghiệp, đặc biệt là ở các vùngTây Nguyên Trong thời gian này, nhiều khu nghiên cứu quan trắc định vị đã được xây dựngkiên cố bằng gạch và xi măng, gỗ, kim loại,… Hàng loạt các công trình mang nhiều sắc thái và

đi vào định lượng một cách vững chắc như công trình nghiên cứu của Nguyễn Quang Mỹ, LêThạc Cán (1983), của Nguyễn Quang Mỹ, Quách Cao Yêm, Hoàng Xuân Cơ (1984)[23] Những công trình nghiên cứu này đã làm rõ ảnh hưởng của nhân tố địa hình tới xói mòn, vai tròphòng hộ về chống xói mòn của một số thảm thực vật nông nghiệp, đã chú ý tới độ che phủ gắnliền với các giai đoạn phát triển của cây trồng, định hướng cho việc xây dựng các giải phápphòng chống xói mòn trên đất dốc

Đầu những năm 1990, khi nước ta thực hiện chương trình 327 với đối tượng chủ yếu làrừng phòng hộ, nghiên cứu thuỷ văn và xói mòn đất rừng cũng được đẩy mạnh Nguyễn NgọcBình đã nghiên cứu về các biện pháp công trình và cây xanh che phủ ở Bắc Thái, Sơn La Nguyễn Ngọc Lung và cộng sự (1996) [20] đã nghiên cứu phân cấp xung yếu cho lưu vựcnguồn nước Kết quả những nghiên cứu này cho thấy độ dốc tăng từ 10-15o thì xói mòn sẽ tănglên 21,44% Khi chiều dài sườn dốc tăng lên gấp đôi thì xói mòn cũng tăng lên gấp 2 lần.Nghiên cứu của Võ Đại Hải (1996) [13], Nguyễn Ngọc Lung và Võ Đại Hải (1996) [20] đã xâydựng 20 khu nghiên cứu định vị ở Tây Nguyên dưới các dạng thảm thực vật có cấu trúc khácnhau Đây là những công trình nghiên cứu tương đối toàn diện về xói mòn đất rừng ở nước ta,đặc biệt là đã làm rõ vai trò phòng hộ chống xói mòn và điều tiết nước của rừng Các nghiêncứu của Võ Đại Hải cho thấy khi giảm độ tàn che từ 0,7 - 0,8 xuống mức 0,3 - 0,4 thì dòng chảymặt tăng 30,4% đối với rừng tự nhiên và 33,8% đối với rừng Le Khi độ dốc tăng lên thì thìlượng dòng chảy cũng tăng lên Chẳng hạn khi độ dốc tăng lên 2 lần thì lượng dòng chảy mặttăng lên 58,1%

Các nghiên cứu của Vũ Thanh Te, Trần Quốc Thưởng, Phạm Anh Tuấn (2005) [33] vềtác động của lớp phủ thực vật đến khả năng gây xói mòn đất và vận chuyển bùn cát trên lưu vựcsông chợ Lèn đã nhận thấy lớp phủ thực vật càng dày thì khả năng làm chậm dòng chảy trên bềmặt sườn dốc càng tăng (từ 7 - 11 lần).

Một số tác giả khác đã tập trung nghiên cứu vai trò điều tiết nước, xói mòn của rừng, ảnhhưởng của thảm thực vật đến dòng chảy của các con sông, suối như công trình của Nguyễn ViếtPhổ (1992), Vũ Văn Tuấn (1982) [35], Thái Phiên và Trần Đức Toàn (1988) [27] Những nghiêncứu này đã cho ta thấy vai trò điều tiết

nước hữu hiệu của thảm thực vật rừng, đặc biệt là việc cung cấp nước cho các con sông, suốivào mùa khô, dòng chảy kiệt ở những vùng có rừng cao hơn những vùng không có rừng

Khi so với lượng mưa, dòng chảy mặt biến động rất lớn và thường dao động trongkhoảng từ 3 - 5% đối với rừng Thông (Ngô Đình Quế, 2008) [31] trong đó cao nhất ở trảng cỏđến thảm cây bụi, rừng trồng và thấp nhất ở rừng tự nhiên Lượng dòng chảy mặt phụ thuộc vàonhân tố lượng mưa, địa hình, tính chất đất, cấu trúc thảm thực vật và cả phương pháp quan trắc

Hệ số dòng chảy mặt có liên hệ chặt chẽ với các nhân tố độ dốc mặt đất, hệ số xói mòn đất, độgiao tán hoặc độ tàn che tầng cây cao, độ che phủ của thảm tươi cây bụi và độ che phủ của rừng(Phạm Thị Hương Lan, 2005 ) [18]

Theo Nguyễn Quang Mỹ (1990) [23] thì vật rơi rụng ở trạng thái thô có thể hút đượclượng nước bằng 1,38 lần trọng lượng khô của nó, nếu đã bị phân huỷ 30 - 40% thì có thể hútđược lượng nước gấp 3,21 lần trọng lượng khô Về giá trị tuyệt đối, lớp thảm mục có thể hútđược 35,840 lít nước trên 1 ha rừng tự nhiên (tương đương với một trận mưa 3,6 mm) Tuynhiên thì tỷ lệ % lượng nước hữu hiệu của vật rơi rụng thấp hơn tỷ lệ % lượng giữ nước tối đacủa nó (chỉ đạt từ 2,5 - 83,2 mm/ha/năm, tương đương với mức 0,1 - 4,6% tổng lượng mưa)[20]

Trong nghiên cứu về vai trò bảo vệ nguồn nước của 4 dạng thảm thực vật (thảm cây bụicao, thảm cây bụi thấp, rừng trồng Keo và rừng trồng Bạch đàn),

Nguyễn Thế Hưng (2008) [35] đã cho thấy khả năng giữ nước của các thảm thực vật giảm dần

từ thảm cây bụi cao đến rừng trồng Keo, rừng trồng Bạch đàn và thấp nhất là thảm cây bụi thấp,với tổng lượng nước hàng năm giữ được trong các thảm thực vật tương ứng là 988,97 tấn/ha,639,07 tấn/ha, 724,58 tấn/ha và 660,62 tấn/ha

Vai trò của rừng trong việc giữ nước là rất quan trọng Nghiên cứu của Võ Minh Châu(1993) [9] cho thấy sự suy giảm diện tích rừng đầu nguồn sông Ngàn Mọ từ 23,971 ha xuốngcòn 6.000 ha đã làm cho nước hồ Kẻ Gỗ giảm đi đáng kể, giảm từ 340 triệu m3 nước xuống còn

60 triệu m3 Do đó không đảm bảo nước cho sản xuất nông nghiệp trên diện tích 6.000 ha

Một số công trình nghiên cứu đã được tiến hành về sử dụng đất dốc, hạn chế xói mòn vàtăng độ phì của đất cho một số vùng với những đối tượng cụ thể Việc thiết lập băng cây xanhtheo đường đồng mức nhằm chia cắt dòng chảy bề mặt có hiệu quả cao, lượng nước trôi có thểgiảm từ 31% - 42%, lượng đất trôi có thể giảm 49% - 52% và năng suất cây trồng tăng 41% -43% (Đậu Cao Lộc và các cộng tác viên, 1998) Mặc dù hàng rào cây xanh họ đậu chiếmkhoảng 10% diện tích, song năng suất cây trồng vẫn tăng 15 - 25% so với không làm băng xanh(Nguyễn Tử Xiêm và Thái Phiên) [27]

Nghiên cứu của Trần Quang Bảo (1999)[2] tại Cẩm Xuyên – Hà Tĩnh cho thấy cường độxói mòn đất dưới tán rừng Bạch đàn trắng phụ thuộc vào mật độ rừng trồng và độ xốp, độ dốc,

độ dày tầng đất Số liệu nghiên cứu của Nguyễn Quang Mỹ (1984)[23] ở Tây Nguyên cho thấy

độ tàn che của thảm cây trồng có ảnh hưởng rất lớn tới độ vẩn đục của dòng chảy (hay còn gọi

là dòng rắn), thảm cây trồng có độ che phủ yếu thì nồng độ đậm đặc của dòng chảy chiếm tỉ lệcao hơn

Thí nghiệm xói mòn đất dưới các thảm thực vật nông nghiệp khác ở Tây Nguyên đượcNguyễn Quang Mỹ nghiên cứu vào những năm 1980 cho thấy rằng lượng nước tạo dòng và tổnthất về đất phụ thuộc vào đặc điểm che phủ của các thảm cây trồng Trong những điều kiện nhưnhau về đất, vi khí hậu, địa hình, kỹ thuật canh tác,… nhưng khác nhau về thảm cây trồng thìlượng nước tạo dòng và

xói mòn đất ở đó khác nhau Hay nói cách khác đi, ở đâu có độ che phủ đất kém thì dòng chảymặt và đất bị xói mòn lớn hơn Cụ thể đất khai hoang chiếm 20%; đất trồng lạc chiếm 19%; đấttrồng sắn và ngô chiếm 14%; đất trồng lúa chiếm 13,5%; đất trồng cỏ 12%; đất trồng khoai lang5,5%; đất trồng cafe lâu năm tán che kín thì lượng nước tạo dòng còn lại 2% ) [23].

Nguyễn Xuân Quát (1996)[28] đã nghiên cứu “Sử dụng đất tổng hợp và bền vững”, kếtquả đã đưa ra được các mô hình sử dụng đất tổng hợp và bền vững, khoanh nuôi và phục hồirừng Việt Nam, bước đầu đề xuất tập đoàn cây trồng thích ứng cho các mô hình này NguyễnHoàng Nghĩa (2003) [26] cũng đã có nghiên cứu xác định phạm vi phân bố và vùng tiềm năngtrồng rừng của một số loài cây dựa vào nhu cầu khí hậu

Trong những năm qua, cùng với việc xây dựng các công trình thuỷ điện là việc phá rừngđầu nguồn làm cho gia tăng các hiện tượng xói mòn, bồi lắng lòng hồ và đã dẫn đến nhiều hệluỵ cho vùng và cho những vùng hạ du Đã có nhiều dự án, chương trình, đề tài nghiên cứu vềhiện tượng này và những tác động của việc trồng rừng đến môi trường vùng đầu nguồn Trong

đó có những phương pháp nghiên cứu xói mòn đã được thực hiện Một trong số đó là phươngpháp nghiên cứu xói mòn theo các mô hình định lượng được phát triển mạnh trong những nămgần đây nhờ công nghệ tin học và GIS Ưu điểm của phương pháp này là nhanh, độ chính xáccao Ở Việt Nam đã có một số tác giả áp dụng phương pháp nghiên cứu này ở các mức độ khácnhau như: Phạm Ngọc Dũng - trường Đại học Nông nghiệp I Hà Nội, Nguyễn Quang Mỹ - Đạihọc Tổng hợp, Võ Đại Hải - Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam; Lại Huy Phương - ViệnĐiều tra Quy hoạch Rừng

Gần đây, ngành lâm nghiệp đã có những nghiên cứu tập trung vào việc tạo lập cơ sở choviệc gây trồng rừng thông qua việc nghiên cứu trên các đối tượng cây trồng cụ thể trên nhữngloại lập địa và vùng sinh thái khác nhau Trong đó có những nghiên cứu về Bạch đàn, Keo,Thông và một số loài cây bản địa Nghiên cứu về quan hệ rừng Bạch đàn tới môi trường cókhá nhiều các công trình của các tác giả

như: Thái Văn Trừng, Vũ Đình Phương, Hoàng Chương, Hoàng Xuân Tý, Nguyễn Ngọc Bình,

Đỗ Đình Sâm (Viện khoa học Lâm Nghiệp Việt Nam) [2] Do trước đây Bạch đàn được du nhậpvào nước ta với những đặc tính được cho là rất tốt với Việt Nam lúc đó như năng suất cao, ít sâubệnh, gỗ sử dụng vào nhiều mục đích Tuy nhiên, sau một thời gian sử dụng loài cây Bạch đàngần như cây trồng rừng chính áp dụng cho mọi vùng, mọi điều kiện lập địa đã nảy sinh ra nhiềuvấn đề về loài cây này Có nhiều ý kiến trái ngược nhau xung quanh mối tương tác giữa loàiBạch đàn và môi trường Nhiều nghiên cứu cũng đã được triển khai xung quanh các vấn đề liệuBạch đàn có làm tăng dòng chảy bề mặt, tăng xói mòn dất hay không hoặc là có làm giảm độphì đất hay không, có làm cho đất chua thêm hay không? Đỗ Đình Sâm (1984) [2] đã chứngminh rằng việc trồng Bạch đàn không làm chua đất, lượng nước do Bạch đàn tiêu thụ rất ít vàđặc biệt là rừng trồng Bạch đàn luôn thường xuyên làm cho đất tốt lên, nhất là ở những trạngthái lập địa nghèo

Theo Bùi Thị Huế (1996) [2], mặc dù Bạch đàn có cường độ thoát hơi nước mạnhnhưng do tổng diện tích lá nhỏ nên vẫn có lượng thoát hơi nước nhỏ hơn so với rừng Keo cùngtuổi từ 1,5 đến 3,3 lần Hiệu suất sử dụng nước của Bạch đàn cao hơn Keo từ 1,7 đến 2,8 lần.Bên cạnh đó tác giả cũng thấy rằng, nếu trồng Bạch đàn ở lập địa tốt thì sau 3 năm trồng rừng,lượng mùn trong lớp đất mặt giảm đi khoảng 12,1 tấn so với trước khi trồng rừng Đạm cũng bịgiảm đi khoảng 123 kg/ha Nhưng nếu trồng tại lập địa xấu, đất đồi trơ trọc sỏi đá như tạiThanh Vân - Phú Thọ, sau 3 năm lượng mùn tăng lên được 2,8 tấn/ha, còn đạm tăng lên được

10 kg/ha Ngoài ra cũng có những ý kiến cho rằng Bạch đàn làm khô và gây độc cho đất.Nhưng nhìn chung các ý kiến này còn chung chung, chưa dứt khoát

Hiện nay, ở Việt Nam chủ yếu xây dựng các mô hình trồng rừng sử dụng các loại câychủ yếu như Keo (3 loài là Keo lá tràm, Keo tai tượng và Keo lai) Các loài Keo này được nhiềunghiên cứu ghi nhận là loài cây có ảnh hưởng tốt với môi trường, với đất như: Có khả năng cốđịnh đạm, cải thiện độ xốp của đất Do sinh khối lớn, sinh trưởng nhanh nên lượng rơi rụng,phân giải chất hữu cơ dưới rừng

trồng Keo hàng năm là khá lớn đảm bảo cung cấp mùn cho đất, góp phần vào cân bằng dinhdưỡng trong đất.

Nghiên cứu về mối liên hệ giữa rừng trồng Keo và môi trường có các công trình của ĐỗĐình Sâm, Ngô Đình Quế (2001) [29] Trong đó, các nghiên cứu của hai tác giả này tập trungvào diễn biến độ phì đất (với các yếu tố như độ xốp, hàm lượng mùn, N,P, K; số lượng vi sinhvật đất) dưới ảnh hưởng của rừng trồng Keo ở các độ tuổi khác nhau

Các loài cây bản địa cũng được ưu tiên sử dụng vừa đem lại những lợi ích kinh tế, bảotồn nguồn gen địa phương vừa phù hợp với lập địa và điều kiện gây trồng của từng vùng sinhthái khác nhau Sự kết hợp giữa các loài bản địa với Keo, các loài cây phù trợ đã được tiến hànhtrồng thí nghiệm ở nhiều nơi và thu được những kết quả bước đầu tương đối khả quan

Nhìn chung, các nghiên cứu trong nước về môi trường rừng và tác động của rừng đếnmôi trường không được tiến hành liên tục và toàn diện cả về nội dung, không gian, cũng nhưđối tượng nghiên cứu Các nghiên cứu về sinh thái rừng trồng cũng chưa thu được nhiều kếtquả Tại vùng xung yếu ven hồ Hoà Bình cũng đã tiến hành trồng những mô hình sinh thái rừngtrong đó sử dụng các loài cây bản địa với mục đích phòng hộ môi trường vùng đầu nguồn Các

mô hình này bước đầu đã có những tác động đáng kể và phát huy hiệu quả của công tác trồngrừng về mặt sinh thái, môi trường và hiệu quả kinh tế - xã hội khu vực Tuy nhiên, các nghiêncứu về các mô hình sinh thái rừng này chưa được tiến hành một cách sâu, rộng, chưa có thể ápdụng và nhân rộng vào thực tiễn cho những vùng có điều kiện sinh thái tương đồng Vì vậy, vấn

đề nghiên cứu phát triển các mô hình sinh thái rừng phòng hộ ven hồ Hoà Bình đặt ra là mộtvấn đề hết sức cấp bách và cần thiết cho việc xây dựng vốn rừng phục vụ cho mục đích bảo vệmôi trường vùng đầu nguồn trong bối cảnh hiện nay Đề tài nghiên cứu chúng tôi chọn lựachính là tìm ra cơ sở khoa học giải quyết tính cấp thiết của vấn đề này

CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG, MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

* Đối tượng nghiên cứu:

Đề tài tiến hành nghiên cứu trên đối tượng là thảm thực vật, môi trường đất, nước trong các mô hình nghiên cứu sau:

- Mô hình trồng cây bản địa xen cây dược liệu Ký hiệu là MH1

- Mô hình trồng Luồng thuần loài (MH2)

- Mô hình Nông lâm kết hợp (MH3)

- Mô hình Làm giàu rừng (MH4)

- Mô hình cây bản địa đa tác dụng (MH5)

- Mô hình trồng Keo lai xen cây bản địa (MH6)

- Mô hình trồng cây cốt khí xen cây bản địa (MH7)

- Mô hình trồng Luồng xen cây bản địa (MH8)

- Đối chứng: không trồng rừng (ĐC)

Trong đó các loài cây bản địa được sử dụng để trồng bao gồm: Trám trắng

(Canarium album), Sấu (Dracotomelum duperreanum), Re gừng (Cinnamomum obtusifolium), Giẻ đỏ (Lithocarpus ducampii), Lim xanh (Erythrophleum fordii), Lim xẹt (Peltophorum pterocarpum), Sao đen (Hopea odorata).

* Phạm vi nghiên cứu:

Các mô hình nghiên cứu được tiến hành tại tiểu khu 54 lòng hồ sông Đà (MH1, 2, 3, 4,5) và khoảnh 3 xã Thung Nai, huyện Cao Phong, tỉnh Hoà Bình (MH6, 7, 8, ĐC) Thời gian từnăm 2006 đến năm 2011

2.2 Mục tiêu nghiên cứu

2.1.1 Mục tiêu chung

Góp phần xây dựng luận cứ khoa học làm cơ sở để đề xuất giải pháp cải tạo và phục hồi rừng phòng hộ đầu nguồn sông Đà

2.1.2 Mục tiêu cụ thể

- Nghiên cứu ảnh hưởng của một số mô hình sinh thái rừng đến một số yếu

tố môi trường nhằm nâng cao chất lượng rừng trồng và cải thiện môi trường;

- Đề xuất một số giải pháp phát triển các mô hình sinh thái rừng phòng hộ đầu nguồn khu vực ven hồ Hoà Bình

2.3 Nội dung nghiên cứu

- Nghiên cứu hiện trạng các mô hình rừng trồng phòng hộ

- Nghiên cứu diễn biến thảm thực vật rừng tại các mô hình

- Hiệu quả chống xói mòn của các mô hình

- Hiệu quả điều tiết dòng chảy bề mặt tại các mô hình nghiên cứu

- Ảnh hưởng của các mô hình tới tính chất đất

- Nghiên cứu lượng rơi rụng tại các mô hình

- Lượng dinh dưỡng bị mất theo các dòng chảy bề mặt

- Nghiên cứu một số giải pháp để phát triển các mô hình rừng trồng tại khu vực nghiên cứu

2.4 Phương pháp nghiên cứu

2.4.1 Phương pháp ngoại nghiệp:

- Bố trí thí nghiệm: theo khối ngẫu nhiên đầy đủ, mỗi công thức lặp lại 3 lần, trong mỗi

khối chọn được sự đồng nhất về điều kiện lập địa Diện tích mỗi ô thí nghiệm là 0,6 ha, các ôđược bố trí theo phương pháp bốc thăm ngẫu nhiên Trong đó:

MH1: Trồng cây Bản địa xen cây Dược liệu Cây bản địa gồm 5 loài: Re

gừng (Cinamomum obtussifolium), Giẻ đỏ (Lithocarpus ducampii), Sao đen (Hopea odorata), Lim xanh (Erythrophleum fordii), Lim xẹt (Pentophorum pterocarpum), Các loài Dược liệu bao gồm có: Ba kích (Monrinda Officinalis), Sa nhân (Amonum ovoideum), Gừng (Zinziber officinalis) Phương thức trồng hỗn giao theo hàng dọc

theo đường đồng mức

MH2: Trồng Luồng thuần loài

MH3: Trồng cây lâm nghiệp (Lim xanh, Giẻ đỏ, Re gừng, Sao đen) kết hợp với cây nôngnghiệp (Na, Xoài, Ngô, Sắn), trồng theo phương thức một hàng cây lâm nghiệp xen 1 hàng câynông nghiệp.

MH4: mô hình làm giàu rừng: Khoanh nuôi rừng hiện có và bố trí trồng bổ sung theorạch bằng các loài Bản địa

MH5: trồng cây Bản địa đa tác dụng, với các loài: Trám trắng (Canarium album), Trám đen (Canarium nigrum), Sấu (Dracotomelum duperreanum).

MH6: trồng Keo lai (Acacia Hybrid) xen cây Bản địa Keo lai có vai trò là loài cây phù

trợ Các loài bản địa được trồng trong mô hình có vai trò là những cây mục đích

MH7: trồng cây Cốt khí (phù trợ) xen cây Bản địa Ta tạo các băng Cốt khí dọc theođường đồng mức Giữa các băng Cốt khí trồng cây bản địa hỗn giao theo hàng

MH8: trồng Luồng (Dendrocalagamus babatus) xen cây bản địa Các loài

bản địa được trồng gồm Lim xanh, Giẻ đỏ, Re gừng

ĐC: không tác động

- Thu thập số liệu ngoài hiện trường:

+ Điều tra trạng thái thực vật bằng phương pháp lập ô định vị với diện tích 1000m2

(40x25m) Các ô dạng bản được lập trong ô tiêu chuẩn điển hình với diện tích 16m2 (4x4m), sốlượng ô dạng bản là 5 ô Các ô dạng bản được bố trí tại 4 góc và trung tâm ô tiêu chuẩn điểnhình Sau đó ta tiến hành điều tra các chỉ tiêu như đếm số loài, độ che phủ, và sự xuất hiện cácloài mới

+ Thu thập lượng xói mòn: tại mỗi mô hình xây dựng một ô định vị để

nghiên cứu về tình trạng xói mòn, dòng chảy bề mặt

Số liệu xói mòn (thể hiện là lượng đất mất do xói mòn bề mặt) được thu thập theo đợtmưa và căn cứ vào trạm khí tượng đặt tại Trạm nghiên cứu môi trường và rừng phòng hộ sôngĐà

Lượng xói mòn thu thập dựa vào ô định vị xây dựng tại mỗi mô hình Trong mỗi môhình ta xây dựng hai ô định vị để theo dõi Các ô định vị được chọn đặt ở

những vị trí tương đồng nhau về thảm thực vật và độ dốc Ô định vị có diện tích là 200m2 (kíchthước là10x20m), được xây dựng bằng gạch cao 10cm, có tác dụng tránh lượng nước chảy từngoài vào Xung quanh thành ô được lát máng chống thấm nước bằng xi măng Dưới ô định vị

có hai bể hứng lượng mưa chảy từ ô định vị vào Trên bể có đặt một đồng hồ đo nước Đồng hồnày có tác dụng đo lượng dòng chảy bề mặt trong khu vực ô định vị Bể 1 có thể tích 2m3 (kíchthước là 2mx1mx1m) Xung quanh thành bể được thiết kế đặt 10 ống xả nước có tác dụng khi

bể 1 tràn thì nước sẽ tràn sang bể thứ 2 Bể 2 có kích thước nhỏ hơn bể 1 (0,5x0,5x0,5m)

Khi thu thập số liệu, ta lấy hết lượng đất trên máng và trong bể lọc rồi đem cân Ngoài

ra, tháo hết nước ở bể, để lắng đọng sau đó đem cân lượng đất lắng đọng đó Tổng lượng đất ởhai lần cân sẽ là lượng đất bị mất do xói mòn tại ô định vị

+ Thu thập số liệu dòng chảy bề mặt

Số liệu dòng chảy bề mặt tại các mô hình nghiên cứu được thu thập dựa vào ô định vị.Trong mỗi ô định vị ta dùng phương pháp ghi chỉ số nước chảy qua đồng hồ đo nước lắp trên bểhứng Số liệu dòng chảy bề mặt theo đợt mưa chính là chỉ số cuối của đồng hồ (chỉ số theo dõilần trước) trừ đi chỉ số đầu (chỉ số tạm thời tại điểm theo dõi) Trong trường hợp cả đợt mưa cólượng mưa nhỏ hơn 50mm ta có thể coi như không có dòng chảy bề mặt và khi đó chưa xảy rahiện tượng xói mòn đất

+ Thu thập số liệu về đất

Điều tra đất cũng được tiến hành trên một số ô tiêu chuẩn điển hình tại mỗi ô thí nghiệm.Các chỉ tiêu điều tra đất được thực hiện trên phẫu diện đất Phẫu diện đất được chọn điển hìnhcho khu vực về độ dốc, hiện trạng thực bì, độ che phủ…

Kích thước phẫu diện như sau: rộng 0,8m, dài 1,5m, sâu từ 1,0-1,2m tùy vào độ sâu củatầng đất Các chỉ tiêu thu thập gồm: mô tả phẫu diện, màu sắc đất ở các tầng, độ chặt, độ ẩm, độ

đá lẫn, tỷ lệ rễ…

Lấy mẫu phân tích: mẫu đất lấy được tại các mô hình được cho vào túi nilon với trọnglượng là 0,5kg/mẫu Mẫu đất được lấy tại những vị trí đặc trưng cho mô

hình theo phương pháp lấy mẫu hỗn hợp Sau khi lấy, mẫu đất được tiến hành phân tích tạiphòng thí nghiệm đất và môi trường của Trung tâm nghiên cứu sinh thái và Môi trường rừng -Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam.

+ Thu thập số liệu lượng dinh dưỡng bị mất theo dòng chảy bề mặt

Lượng dinh dưỡng bị mất do các dòng chảy bề mặt được xác định như sau: Trước khi lấymẫu, tại mỗi ô định vị ta phải khuấy đều nước ở trong bể, sau đó dùng chai nhựa có thể tích500ml để lấy nước Mẫu thu được được đưa về phân tích trong phòng thí nghiệm của Trung tâmnghiên cứu Sinh thái và môi trường rừng để xác định các chỉ tiêu dinh dưỡng

+ Thu thập số liệu lượng rơi rụng

Số liệu lượng rơi rụng tại các mô hình nghiên cứu được thu thập dựa vào ô dạng bản.Mỗi mô hình ta chọn một vị trí thích hợp đặc trưng, đại diện để xây dựng một ô dạng bản Diệntích ô dạng bản là 1m2 (1mx1m) Cứ 3 tháng ta lại tiến hành thu thập số liệu một lần bằng cách

vơ toàn bộ vật rơi rụng (cành, lá, hoa, quả…) trong ô, sau đó đem cân và đem về sấy bằng tủsấy ở nhiệt độ 70oC trong 6 giờ để xác định độ ẩm của vật rơi rụng tại các mô hình

2.4.2 Phương pháp nội nghiệp:

2.4.2.1 Phương pháp kế thừa

- Kế thừa có chọn lọc các tài liệu về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của

xã Thung Nai, huyện Cao Phong, tỉnh Hòa Bình

- Kế thừa có chọn lọc các tài liệu đã có của các dự án nghiên cứu, các số liệuđiều tra trong các đề tài khác nhau…tại khu vực nghiên cứu Những công trình khoahọc đã công bố có liên quan tới phạm vi và khu vực nghiên cứu

2.4.2.2 Phương pháp phân tích trong phòng thí nghiệm

* Phân tích một số tính chất hóa lý của đất cụ thể như sau:

- Độ ẩm: sấy trong tủ sấy ở nhiệt độ 105oC đến trọng lượng không đổi

- Mùn tổng số: Theo Walkley Black

- Đạm tổng số: Phương pháp Kjendal

- pH của đất: dùng pH met M25

- P2O5 dễ tiêu: Kiecxanop

- K2O dễ tiêu: Maslova và đo trên quang kế ngọn lửa

* Phân tích một số chỉ tiêu trong nước như sau:

+ Tính toán lượng đất mất do xói mòn:

Lượng đất mất do xói mòn dựa trên lượng đất thu thập được trên mỗi ô đinh vị quy đổi ra cho toàn bộ diện tích 1ha

M = (m x 10000)/200

trong đó: M là lượng đất mất do xói mòn (tấn/ha)

m là lượng đất thu thập được tại ô định vị

+ Tính toán lượng dòng chảy bề mặt:

Số liệu dòng chảy bề mặt tại các mô hình được tính như sau:

D bm = (CS cuối – CS đầu ).10000/200

Trong đó: Dbm là Lượng dòng chảy bề mặt tại các mô hình (m3/ha)

CScuối là chỉ số cuối của đồng hồ đo nước tại ô định vị (chỉ số tại thời điểm thu thập)

CSđầu là chỉ số đầu của đồng hồ (chỉ số theo dõi lần trước)

+ Tính toán lượng vật rơi rụng tại các mô hình: là tổng của các lần thu thập được trongnăm, sử dụng công thức sau:

L = (a 1 +a 2 +a 3 + a 4 )x 10000

Trong đó: L là tổng lượng rơi rụng tại mô hình (tấn/ha/năm)

a1 là lượng rơi rụng thu thập được lần 1a2 là lượng rơi rụng thu thập được lần 2

a3 là lượng rơi rụng thu thập được lần 3

a4 là lượng rơi rụng thu thập được lần 4

CHƯƠNG 3.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 3.1 KHÁI QUÁT ĐÁNH GIÁ CÁC ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA KHU VỰC NGHIÊN CỨU

3.1.1 Điều kiện tự nhiên

3.1.1.1 Vài nét về khu vực phòng hộ sông Đà và thủy điện Hòa Bình

Khu phòng hộ sông Đà đã được thành lập trên phạm vi 3 tỉnh Tây Bắc là Lai Châu, Sơn

La và Hoà Bình, trong đó diện tích lưu vực Sông Đà tại Hòa Bình là 159.860 ha Vùng phòng

hộ xung yếu ven hồ Hoà Bình gồm 2 dải đất chạy dọc ven hồ có chiều dài 200 km tính từ đậpchính công trình thuỷ điện Hoà Bình đến Tạ Bú (Sơn La), chiều rộng mỗi dải bình quân 2 kmtính từ mép nước hồ lên Phạm vi đất đai vùng dự án đầu tư xây dựng vùng kinh tế phòng hộxung yếu ven hồ Hoà Bình nằm trong địa phận các huyện: Đà Bắc, Tân Lạc, Cao Phong, MaiChâu, thành phố Hoà Bình (tỉnh Hoà Bình) và các huyện: Mường La, Mai Sơn, Bắc Yên, MộcChâu, Phù Yên (tỉnh Sơn La)

Vùng phòng hộ sông Đà tỉnh Hoà Bình bao gồm 20 xã thuộc 4 huyện và thành phố HoàBình với tổng diện tích tự nhiên là 70.619 ha Diện tích các loại đất vùng xung yếu sông Đà tìnhHoà Bình được trình bày trong bảng 3.1

Bảng 3.1:

Diên tích cá c loaị đấ t vùng xung yếu sông Đà tỉnh Hòa Binh

Huyện, Xã

Tổng Diện tích (ha)

Loại đất ( ha)

Đất nông nghiệp

Đất ở và vườn tạp

Đất chuyên dùng

Đất chưa sử dụng

Đất lâm nghiêpp Tổng số 70619,0 2.195,7 1.800,6 11.275,8 2653,1 52693,8

I Đà Bắc 46899,0 1.193,1 1.215,6 7086,8 1208,1 36195,5

(Nguồn: Đoàn điều tra quy hoạch rừng Hòa Bình, 2007)

a Vị trí địa lý

Khu vực nghiên cứu thuộc xã Thung Nai, huyện Cao Phong, tỉnh Hoà Bình Thung Nai

là xã nằm phía Tây Bắc huyện Cao Phong, tỉnh Hòa Bình, cách thành phố Hòa Bình khoảng 18

km theo quốc lộ 6, có tọa độ địa lý như sau:

- 20047’23’’ vĩ độ Bắc

- 105016’42’’ kinh độ Đông

Về mặt địa giới: + Phía Bắc giáp xã Bình Thanh và xã Bắc Phong

+ Phía Nam giáp xã Tây Phong

+ Phía Đông giáp xã Đông Phong

+ Phía Tây giáp Tiền Phong và xã Vầy Nưa

b Địa hình

Khu vực nghiên cứu thuộc kiểu địa hình đồi núi thấp, nằm gọn trong 2 dãy núi chính theo hướng Đông - Tây, độ cao trung bình khoảng từ 360 m đến 550 m,

thấp nhất là vùng tiếp giáp với mép nước lòng hồ Hòa Bình (120 m) Độ dốc tương đối lớn,trung bình từ 16 - 250, có nơi dốc đứng ở vách các núi đá Địa hình ít bị chia cắt nhưng do độdốc lớn nên có ảnh hưởng rất lớn đến tổ chức sản xuất kinh doanh trên địa bàn, đặc biệt là canhtác nông nghiệp Về mùa mưa thường xảy ra xói mòn và rửa trôi đất, gây ảnh hưởng trực tiếpđến lòng hồ.

c Khí hậu

Hoà Bình là tỉnh có đặc thù khí hậu bị chia cắt thành nhiều tiểu vùng khác nhau, nên khíhậu có nhiều kiểu mang tính chất của vùng núi, vùng trung du và đồng bằng Diễn biến thời tiết,khí hậu không theo quy luật chung của vùng nào cụ thể mà tuỳ theo thời gian trong năm có thểbiến đổi theo xu thế của vùng Tây Bắc, Đông Bắc và Trung Du hoặc đồng bằng Bắc Bộ

Do vị trí địa lý và điều kiện địa hình nên khí hậu xã Thung Nai mang tính chất nhiệt đớivùng lòng hồ, chịu ảnh hưởng của gió mùa Tây Bắc và gió Tây Nam Xã Thung Nai chịu ảnhhưởng của bão không đáng kể

- Chế độ gió: Có 2 loại gió chính là gió Đông Bắc và gió Đông Nam, ngoài

ra còn có gió Tây Nam thường xuất hiện vào các tháng 5 và 6 kéo dài trong vài bangày Gió Đông Bắc (khô, lạnh) và gió Tây Nam (khô, nóng) là hai loại gió gây táchại đến sản xuất nông - lâm nghiệp cho người dân trong vùng

- Các nhân tố cực đoan: Do lượng mưa phân bố không đều, mưa lớn thườngtập trung vào các tháng 7, 8, 9 cộng với địa hình bị chia cắt, độ dốc cao và việc phátnương làm rẫy của các hộ dân đã tạo ra nhiều dòng chảy bề mặt gây xói mòn mạnh

và thường xuất hiện lũ quét ảnh hưởng rất lớn đến sản xuất và đời sống sinh hoạtcủa người dân Nhìn chung, điều kiện khí hậu ở đây rất phù hợp cho sinh trưởng vàphát triển của nhiều loài cây trồng nông, lâm, công nghiệp và cây ăn quả

Bảng 3.2: Đặc trƣng các yếu tố khí tƣợng khu vực nghiên cứu Tháng

9 đến tháng 4 năm sau) mực nước dâng cao (110- 120 m), rất thuận lợi cho việc vận chuyển,giao thông đường thuỷ Mùa mưa cũng là mùa hồ Hoà Bình xả lũ, mực nước xuống thấp (80-

90 m), giao thông đi lại khó khăn Mặt khác vào mùa xả lũ của hồ thuỷ điện một số diện tíchlớn của đất bán ngập hoàn toàn trống trải bị phơi ra, mưa lớn đã gây nên xói mòn, sạt lở nghiêmtrọng Đây là vấn đề bức xúc hiện nay đối với tất cả các hồ thuỷ điện cần được sự quan tâm củacác nhà khoa học và các ngành, các cấp

Về thuỷ lợi: hầu hết diện tích đất trong khu vực phải dựa vào nguồn nước tự nhiên Chỉmột số diện tích hẹp ở ven các suối là đủ nước tưới để canh tác Như vậy, tiềm năng thuỷ lợicủa khu vực là rất hạn chế Đây là một đặc điểm tự nhiên quan trọng cần được tính đến trongquá trình quy hoạch sử dụng đất ở địa phương

e Điều kiện thổ nhưỡng

Đất trong khu vực nghiên cứu được hình thành chủ yếu trên 3 loại đá mẹ: đá sét, phiếnthạch sét và đá vôi Qua điều tra cho thấy trong khu vực gồm các loại đất chính sau:

- Đất Feralit vàng nâu phát triển trên đá sét, phân bố ở phần sườn và đỉnh.Loại này có tầng đất dày thích hợp với trồng cây lâm nghiệp

- Đất Feralit vàng nhạt phát triển trên đá phiến thạch sét, phân bố dọc theosườn đồi, thung lũng, suối, tầng đất dày, thường bí chặt, khó thoát nước, hàm lượngmùn thấp

- Đất Feralit nâu nhạt phát triển trên đá vôi, phân bố chủ yếu ở các thunglũng chân núi đá vôi, đất thoát nước tốt, hàm lượng mùn cao, tầng đất khá dày thíchhợp cho việc canh tác cây nông nghiệp và công nghiệp ngắn ngày

Nhìn chung, đất có tầng dày, thành phần cơ giới từ thịt nặng đến sét trung bình, tỉ lệ đálẫn ít Ngoài ra, còn có các loại đất feralit trên sản phẩm dốc tụ của đá vôi, đất trên đá vôi củađịa hình karstơ, chiếm một tỉ lệ ít, phân bố chủ yếu ở độ cao dưới 170 m, ở chân dốc, vensuối, độ dốc thấp, đất tương đối màu mỡ, phù hợp cho việc phát triển cây lâm nghiệp, cây lươngthực, ăn quả và cây công nghiệp

g Tài nguyên rừng

Vùng hồ nằm trong vùng Tây Bắc, là 1 trong 9 vùng địa lý sinh thái có sự đa dạng cao

về thành phần các loài thực vật Đặc điểm của thực vật vùng hồ phản ánh hệ thực vật ở đâyphần lớn thuộc thành phần khu hệ bản điạ Bắc Việt Nam - Nam Trung Hoa và khu hệ Ấn Độ -Mianma di cư đến nhưng số loài thuộc thành phần bản địa tương đối thấp Vùng hồ có một số

loài thực vật cổ nhiệt đới xuất hiện tuy rất hiếm như Sơn tuế đá vôi (Cyas balance), Dây gắm (Ngetum montanum)…

Do tác động của các yếu tố tự nhiên và xã hội ở các mức độ và thời gian khác nhau đãhình thành nên các trạng thái rừng đan xen nhau tại vùng hồ Mỗi trạng thái có cấu trúc ngoạihình và tổ thành loài cây khác nhau với các đặc trưng như sau:

- Trạng thái rừng trên núi đá vôi ít bị tác động: Tập trung trên các đỉnh núi

đá vôi cao, dốc và hiểm trở rừng có hai tầng tán chính, tầng trên thường không liên

tục Loài ưu thế là Nghiến đỏ (E xcentrodendron Tonkinensis) và một số loài khác như Trai lý (Garcinia fagacoides), Đinh (Makhamia pierrei), Dâu da xoan (Allospondias lakonensis), Thung (Tetrameles nudiflora) Tầng dưới gồm các cây

ưu thế như: Ô rô (Circus Japonicus), Mạy tèo (Streblus macrophyllus) Đẻn ba lá (Vitex trifolia), Đại phong tử (Hydonocarpus hainanensis).

- Trạng thái rừng trên núi đá vôi đã bị tác động mạnh: Trạng thái rừng nàychiếm diện tích khá lớn, thành phần loài tương tự trạng thái rừng trên, nhưng mật độcây thưa hơn, chiều cao trung bình từ 10 - 15m, đường kính 20 - 30cm

- Trạng thái rừng trên núi đất lẫn đá: Xuất hiện ở các thung lũng, khe của núi

đá, thường có diện tích nhỏ nằm rải rác trong toàn khu vực Thành phần loài chủ

yếu là: Phay (Duabanga sonneratioides), Sấu (Dracotomelum duperreanum), Dâu (Morus artalit), Sến (Celtis sinensis), Nóng (Saurauja tristyla), Gội nếp (Aglaia gigantea), ở nơi ít bị tác động, cây cao trên 20m, đường kính 60cm.

- Trạng thái rừng phục hồi sau khai thác kiệt và sau nương rẫy Trạng thái

rừng này phân bố chủ yếu trên rừng núi đất và một phần nhỏ trên các thung lũng đávôi Thường gặp các loài cây gỗ nhỏ tiên phong, ưa sáng như Thôi ba

(Alanggium

chinensis), Trám trắng (Canarium album), Muối (Rhus chinensis), Bùm bụp (Malluotus barbatus), Cánh kiến (Mallutus phinippinnensis)… Ngoài ra còn xuất hiện một số loài tre nứa tập trung thành đám nhỏ như Vầu (Indosasa hispida), Nứa (Ncohouzeaua dulloa)…

Ngoài ra còn những mảng nhỏ trên núi đất cao, đại diện có một số loài cây

như Thích (Acera tonkinensis), Bạc tán (Beichmiedia sp), Nanh chuột (Coiptocarya sp), Dẻ lá tre (Quercus bambuifolia), Thị rừng (Diiospirros sp)….

- Trạng thái rừng ven bờ nước (hồ, sông suối): Đây là đặc thù riêng có của

vùng hồ với nhiều loại đặc trưng như: Vối thuốc (Schima superba), Nhội (Bischofia trifolia), Sưa (Dalbergia tonkinensis), Cơi (Pterrocarya tonkinensis).

Trong khu vực còn có tổ thành phong phú của các loài cây thuốc Theo nghiên cứu phânloại theo nhóm tác dụng chữa bệnh của các loài cây dùng làm thuốc của Đỗ Tất Lợi thì có gần

240 loài được phân bố theo 19 nhóm công dụng khác nhau Tập đoàn cây thuốc cực kỳ phongphú và là một tài sản quý báu không chỉ có tác dụng đối với bảo vệ sức khoẻ cộng đồng địaphương mà còn mở ra một triển vọng của nghề khai thác và chế biến dược thảo

Thung Nai trước đây vốn là một xã có diện tích rừng tương đối lớn so với tổng diện tích

tự nhiên, độ che phủ chiếm tới 85%, trữ lượng lớn, chất lượng chủng loại tốt và tập trung Trướcnăm 1987 nhân dân trong xã chủ yếu tập trung vào việc khai thác gỗ và các lâm sản khác màkhông chú ý đến quản lý, bảo vệ và xây dựng, phát triển vốn rừng Chính vì lẽ đó, mà tàinguyên rừng bị phá hoại nghiêm trọng, quần thể thực vật rừng vốn rất phong phú trước kia nhưcác loại họ Xoan, Giẻ, Bồ đề, Dầu, Tre, Nứa nay chỉ còn lại chủ yếu là rừng tre nứa nhỏ vàcây ưa sáng mọc nhanh không có giá trị cao Trên toàn xã hiện không còn rừng nguyên sinh.Rừng thưa cây gỗ và rừng non phục hồi còn lại rất ít với tổ thành chủ yếu là các loài cây ưasáng, giá trị kinh tế thấp như Nanh chuột, Chấu, Ngát, Cà ổi, Vàng chanh, Sung, Giẻ các loại,Gội gác, Xoan đào, Lim xẹt, Rừng núi đá chủ yếu là các lùm cây bụi, dây leo, rải rác còn sótlại một số cây gỗ quý như Chò chỉ, Trai, Nghiến với số lượng không đáng kể Diện tích rừngtrồng một vài năm gần đây cũng đã tăng lên

nhưng các loài cây trồng cũng chủ yếu là Bạch đàn, Keo tai tượng và gần đây là Luồng Cácloài cây bản địa như Lát hoa, Giổi, Trám, Sấu, chưa được gây trồng trên diện rộng, hiện mớichỉ có các mô hình nghiên cứu thử nghiệm.

Trong thành phần gia súc, gia cầm của vùng hồ phổ biến nhất là các loài trâu, bò, lợn, gà,vịt, ngan, chó, mèo, dê và thỏ

Với diện tích mặt nước khá lớn, cá trở thành một nguồn tài nguyên quan trọng với đờisống người dân vùng hồ, trong đó có nhiều loài có giá trị đem lại thu nhập đáng kể cho nhândân vùng lòng hồ

Địa hình của khu vực lòng hồ chủ yếu là đồi núi hiểm trở Vì vậy, hệ động vật rừng rấtphong phú và đa dạng Số liệu điều tra trong dân cho thấy hiện vẫn còn một số loài động vậtquý như: khỉ, trăn, rắn và nhiều loài chim Một số loài có trong sách đỏ Việt Nam như: gà lôi,khỉ, rắn hổ mang chúa….Tuy nhiên, số lượng cá thể của mỗi loài còn rất ít Trong tương lai, với

hy vọng xây dựng khu hồ thành một vùng kinh tế sinh thái điển hình

Những phân tích về tài nguyên sinh vật cho thấy rằng một trong những tiềm năng to lớn

để giải quyết khó khăn trong quá trình phát triển ở vùng hồ là sự tồn tại một tổ thành thực vật,động vật phong phú Chúng có thể đáp ứng được những nhu cầu lương thực, thực phẩm, thuốcmen, gỗ củi và nhiều loại sản phẩm thiết yếu khác Tuy nhiên, cần có những chính sách để bảo

vệ nghiêm ngặt và quản lý chúng một cách bền vững, hiệu quả cao

3.1.2 Điều kiên kinh tế - xã hội

môi trường vùng ven hồ

Việc đắp đập ngăn sông Đà, xây dựng hồ chứa Hoà Bình làm ngập những vùng đất thấpven sông đã gây nên những tổn thất lớn về tài nguyên trong vùng: 813,1 ha rừng gỗ; 795,71 harừng tre nứa và một lượng đáng kể các thảm cỏ, thảm thực vật khác đều bị ngập chìm dướinước Trước hết, hơn 1.608 ha lúa hai vụ,

1.341 ha lúa một vụ và hàng nghìn héc ta hoa màu, cây ăn quả bị vĩnh viễn mất đi do ngập chìmdưới nước Đồng thời nhiều động vật quý hiếm bị mất đi do diều kiện sống tại nơi ở và khu vựcxung quanh bị thay đổi Một số cơ sở hạ tầng cũng bị phá huỷ như: 107.308 m2 nhà ở, 156 đậpnước và hồ thuỷ lợi, 153 km kênh mương, 655 km đường ô tô, 30 km đường dây điện thoại

Tác động trực tiếp của việc xây dựng hồ chứa là làm thay đổi toàn bộ hệ sinh thái tựnhiên và nhân văn, ảnh hưởng đến đời sống của toàn bộ các sinh vật trong hệ sinh thái và cáchoạt động kinh tế - xã hội của dân cư trong vùng Hệ sinh thái trên cạn bị dần thay thế bởi hệsinh thái nước, đất ngập nước và hệ sinh thái bán ngập Mặt khác, những vùng bị ngập đều lànhững vùng đất màu mỡ ven sông Vì vậy, gần 50.000 dân (8.451 hộ) thuộc 2 tỉnh Hoà Bình vàSơn La phải di chuyển đi xây dựng nơi ở mới Điều này đã gây nên một sự xáo trộn rất lớntrong đời sống của người dân thể hiện không những là chỗ ở thay đổi mà còn kéo theo cả diệntích đất và phương thức canh tác cũng thay đổi gây ra rất nhiều khó khăn cho nhân dân trongvùng phải di dời

Cho đến nay Thung Nai có 6 xã Hầu hết các hộ gia đình trong xã đều sinh sống ở độ caotrên 120m so với mực nước biển Phần lớn đất canh tác nông nghiệp, đặc biệt đất canh tác lúanước đều đã bị ngập, đời sống người dân gặp rất nhiều khó khăn, thành phần dân tộc Mường,Dao ở đây chiếm tới 97%

(Nguồn: Báo cáo tình hình dân số - lao động xã Thung Nai, 2009)

Đặc điểm dân tộc: người Mường là dân tộc bản địa có số lượng lớn nhất (>90%) Tổchức làng bản của người Mường khá chặt chẽ do Trưởng xóm hoặc Già làng đứng đầu

Tình hình lao động của khu vực: hầu hết là lao động trẻ, trình độ văn hoá thấp, không cóchuyên môn kỹ thuật Lao động ở đây chưa thực sự cần cù, chịu khó tăng gia sản xuất cải thiệnđời sống Điều này lý giải tại sao đất đai ở khu vực chưa được sử dụng có hiệu quả như tiềmnăng của nó

Thời gian lao động trong năm được sử dụng khoảng 6 - 8 tháng tuỳ theo hộ gia đình.Người dân địa phương tiêu tốn nhiều thời gian vào các hoạt động: đánh cá lòng hồ canh tácnương rẫy và khai thác gỗ, củi cho nhu cầu sinh hoạt của gia đình Hoạt động canh tác nươngrẫy rất vất vả, khoảng cách từ nhà đến nương rẫy khá xa, đường đi lại khó khăn, việc vậnchuyển sản phẩm hoàn toàn thủ công (vác, gánh, gùi), đời sống còn vô vàn khó khăn