PHONG TỤC TANG LỄ Ở ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ

Chữ “ Hiếu “ trong tiếng Hán được cấu tạo bởi chữ “ Lão “ ở trên và chứ “ Tử “ ở dưới. Có nghĩa là cha là bề trên, con là bề dưới , suy rộng ra nghĩa là con cháu phải hiếu thảo với cha mẹ, ông bà, tổ tiên. Chữ “ Hiếu “ được thể hiện qua từng hành động, lời nói hằng ngày. Đặc biệt nó còn được biểu hiện qua các phong tục tập quán của cha ông ta từ xưa tới nay. Trong lễ tang cũng vậy, đó có thể coi là việc làm cuối cùng của con cháu dùng để báo hiếu cho cha mẹ, ông bà, tổ tiên. Các nghi thức trong tang lễ như lời chia tay mà người ở lại muốn nói với người đã ra đi. Đây còn là nét văn hóa dân gian của dân tộc ta. Phong tục tang lễ ở mỗi vùng miền có những nét đặc trưng riêng, cách người dân thực hiện các nghi thức tang lễ cũng thể hiện được đặc trưng về tính cách con người ở vùng miền đó. Miền Bắc là nơi có lịch sử lâu đời nhất đất nước. Nơi đây đã lưu giữ những nét văn hóa từ thời xa xưa đến nay, từ thuở khai hoang lập địa. Đã có rất nhiều đề tài văn hóa của miền Bắc được nghiên cứu và tìm hiểu như món ăn, lễ hội, trang phục ... và trong đó không thể không nhắc đến phong tục làm lễ tang. Một phong tục có từ thời xa xưa đến nay, mà qua phong tục đã toát lên được các đặc trưng của nền văn hóa dân gian của người dân khu vực đồng bằng sông Hồng. Chính vì vậy đề tài về phong tục tang lễ ở đồng bằng Bắc Bộ đã thu hút tôi. Tôi muốn hiểu rõ hơn về các phong tục , nghi lễ trong đám ma của vùng đồng bằng Bắc Bộ giữa xưa và nay có gì khác biệt. Đâu là những truyền thống văn hóa mà lớp con cháu chùng tôi cần phải lưu giữ và phát huy .

MỤC LỤC

MỤC LỤC 1

TỔNG QUAN 2

1 Lí do chọn đề tài 2

2 Mục đích nghiên cứu đề tài 2

3 Đối tượng nghiên cứu 3

4 Phương pháp nghiên cứu 3

5 Dự kiến những kết quả sau khi nghiên cứu 3

NỘI DUNG 4

Chương 1 : Cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn 4

1 Cơ sở lí luận 4

2 Cơ sở thực tiễn 5

Chương 2 : Sơ lược về đồng bằng Bắc Bộ 5

1 Điều kiện tự nhiên ở đồng bằng Bắc Bộ 5

2 Đời sống xã hội ở đông bằng Bắc Bộ 6

Chương 2 : Tang lễ xưa ở đồng bằng Bắc Bộ 8

1 Trước tang lễ 8

2 Trong tang lễ 9

3 Sau tang lễ 14

Chương 3 : Tang lễ nay ở đồng bằng Bắc Bộ 19

KẾT LUẬN 24

Tài liệu tham khảo 23

PHẦN TỔNG QUAN

1 Lí do chọn đề tài

Chữ “ Hiếu “ trong tiếng Hán được cấu tạo bởi chữ “ Lão “ ở trên và chứ

“ Tử “ ở dưới Có nghĩa là cha là bề trên, con là bề dưới , suy rộng ranghĩa là con cháu phải hiếu thảo với cha mẹ, ông bà, tổ tiên Chữ “ Hiếu “được thể hiện qua từng hành động, lời nói hằng ngày Đặc biệt nó cònđược biểu hiện qua các phong tục tập quán của cha ông ta từ xưa tới nay.Trong lễ tang cũng vậy, đó có thể coi là việc làm cuối cùng của con cháudùng để báo hiếu cho cha mẹ, ông bà, tổ tiên Các nghi thức trong tang lễnhư lời chia tay mà người ở lại muốn nói với người đã ra đi Đây còn lànét văn hóa dân gian của dân tộc ta

Phong tục tang lễ ở mỗi vùng miền có những nét đặc trưng riêng, cáchngười dân thực hiện các nghi thức tang lễ cũng thể hiện được đặc trưng

về tính cách con người ở vùng miền đó Miền Bắc là nơi có lịch sử lâuđời nhất đất nước Nơi đây đã lưu giữ những nét văn hóa từ thời xa xưađến nay, từ thuở khai hoang lập địa Đã có rất nhiều đề tài văn hóa củamiền Bắc được nghiên cứu và tìm hiểu như món ăn, lễ hội, trang phục

và trong đó không thể không nhắc đến phong tục làm lễ tang Một phongtục có từ thời xa xưa đến nay, mà qua phong tục đã toát lên được các đặctrưng của nền văn hóa dân gian của người dân khu vực đồng bằng sôngHồng Chính vì vậy đề tài về phong tục tang lễ ở đồng bằng Bắc Bộ đãthu hút tôi Tôi muốn hiểu rõ hơn về các phong tục , nghi lễ trong đám macủa vùng đồng bằng Bắc Bộ giữa xưa và nay có gì khác biệt Đâu lànhững truyền thống văn hóa mà lớp con cháu chùng tôi cần phải lưu giữ

và phát huy

2 Mục đích nghiên cứu đề tài

Để thấy rõ hơn các đặc trưng văn hóa của người Việt nói chung và ngườidân ở vùng đồng bằng Bắc Bộ nói riêng Không chỉ ở các khía cạnh nhưmón ăn, lễ hội, các di tích lịch sử mà văn hóa còn được thể hiện qua cácphong tục tập quán như tang lễ Qua các nghi thức và cách người dânthực hiện các nghi thức tang lễ cũng phần nào toát lên được tính cách thái

độ của con người đối với nền văn hóa của cha ông truyền lại Một nềnvăn hóa dân gian đặc sắc

Ngoài ra, việc nghiên cứu đề tài này còn giúp các thế hệ sau hiểu hơn vàtiếp tục lưu giữ các giá trị tinh thần mà của cha ông ta từ xưa tới nay Cóthể nhìn văn hóa ở góc độ đa chiều

Muốn mang đến cho người đọc cái nhìn đầy mới mẻ về phong tục tang lễcủa cho ông ta Đây là các nghi thức mà người ở lại làm cho người đã ra

đi , thể hiện sự đau buồn, lưu luyến

3 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là phong tục tang ma của người ViệtNam Cụ thể là phong tục tang ma của người dân ở khu vực đồng bằngsông Hồng

Tìm hiểu về các nét văn hóa trong các nghi thức tang lễ từ xưa tới nay,những sự thay đổi trong tư duy con người và những góc nhìn khác nhau

Vì dân tộc sinh sống chủ yếu ở đồng bằng Bắc Bộ là dân tộc Kinh nên đốitượng nghiên cứu của đề tài sẽ hướng đến dân tộc Kinh

4 Phương pháp nghiên cứu

Tôi sử dụng phương pháp nghiên cứu lí thuyết có sẵn, các nguồn tài liệu

từ sách, báo, từ các bài nghiên cứu cùng đề tài Từ các nguồn tài liệu đó,tôi tiến hành sử dụng phương pháp tổng hợp, phân tích đề làm rõ đốitượng nghiên cứu Phân tích chuyển biến tâm lí con người qua từng giaiđoạn, nghi thức của lễ tang Qua việc từng trải nghiệm thực tế một sốtang lễ ở đồng bằng Bắc Bộ từ đó đưa ra những cái nhìn khách quan vàchân thật hơn vào bài viết

5 Dự kiến những kết quả sau khi nghiên cứu

Sau khi nghiên cứu, bản thân người nghiên cứu và người đọc sẽ có thểhiểu rõ và sâu sắc về phong tục tang lễ của dân tộc vùng đồng bằng Bắc

Bộ Hiểu rõ được các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc để từ đógìn giữ và phát huy

Qua phong tục tang lễ có thể khắc họa rõ logic tâm lí con người , cụ thể

là tình cảm của người sống dành cho người chết Tất cả tình cảm, sự chânthành được thể hiện qua từng nghi thức trong tang lễ Bên cạnh việcgiúp lưu truyền và phát huy các giá trị tích cực thì việc nghiên cứu sâuhơn về đề tài này còn giúp tôi nhận ra nhận ra những vấn đề bất cập,những điểm tiêu cực cần hạn chế và loại bỏ trong phong tục tang lễ ởđồng bằng Bắc Bộ nói riêng và ở Việt Nam nói chung

“Phong tục là Thói quen sinh hoạt và cách sống lâu ngày đã ăn sâu vào

đời sống xã hội hay toàn bộ hoạt động sống của con người hình thành trong tiến trình lịch sử, có tính ổn định, được lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, được cộng đồng thừa nhận và tuân theo một cách tự giác.” ( thư viện pháp luật, https://nganhangphapluat.thukyluat.vn/tu-van-

Nam Việt trong Văn hoá phong tục thế giới qua hình ảnh viết: “Phong

tục là nét đặc trưng riêng của mỗi dân tộc trên thế giới, trở thành luật tục ăn sâu vào đời sống của nhân dân Môi trường văn hoá là một trong những nhân tố quyết định đến phong tục Văn hoá phong tục là những căn cứ quan trọng để đánh giá chủ quyền văn hoá của mỗi dân tộc Bởi

vì nó phản ánh tâm tư tình cảm, diện mạo tinh thần và những thăng trầm lịch sử của dân tộc đó, từ đó giúp con người hiểu được quá khứ và hiện tại” (Tạ Đức Tú, Nghiên cứu phong tục trên phương diện khái niệm và

http://dastic.vn:8080/dspace/bitstream/TTKHCNDaNang_123456789/7601/1/88.pdf )

Phong tục tang lễ có thể hiểu là các nghi thức của mà người sống thựchiện cho người mất được lưu giữ qua nhiều thế hệ, nó đã ăn sâu vào đờisống xã hội, được mọi người thừa nhận và tuân theo

Chôn cất người chết.thể hiện lòng thương xót cũng như hoài niệm vềnhững ngày người chết còn sống.Đồng thời xem đó như là điều sau cuốicần làm để tiễn người chết về thế giới bên kia

Việc nghiên cứu về phong tục tang ma đã chỉ ra nét đặc trưng phong tụctang lễ của Việt Nam,làm tiền đề cho sự so sánh đối chiếu với phong tụctang lễ của câc nước khác Và cả sự thay đổi khác nhau giữa xưa và nay

Qua đó giúp bản thân có sự hiểu biết,cái nhìn sâu sắc hơn về nền văn hóacủa dân tộc mình, từ đó góp phần giữ gìn và phát huy các giá trị thuyếtthống của dân tộc mình.

2 Cơ sở thực tiễn

Mỗi khi có người ra đi, người ở lại sẽ cùng nhau tổ chức đám tang chongười đó Mọi người cùng nhau chia buồn, cùng thể hiện sự nuối tiếc vàđau buồn sâu sắc của mình Đám tang là các nghi lễ được tiến hành đểđưa tiễn người chết Ở mỗi quốc gia sẽ có những cách cử hành tang lễkhác nhau và ở các vùng miền trong một quốc gia cũng vậy Không miềnnào giống miền nào, mỗi miền mang cho mình những đặc trưng riêng.Qua các nghi thức tang lễ cũng thể hiện nết sống, nền văn hóa riêng biệt

Và đặc biệt, ở vùng đồng bằng Bắc Bộ , vùng có lịch sử cùng với nền vănhóa lâu đời nhất nước ta Các phong tục được lưu truyền đến ngày nay,trong đó có phong tục tang ma chính là sản phẩm của văn hóa dân gianmiền Bắc Việt Nam Qua thời gian lâu dài của lịch sử, các nghi thức đãdần có sự thay đổi sao cho phù hợp với từng hoàn cảnh cụ thể

Chương II: Sơ lược về đồng bằng Bắc Bộ

1 Điều kiện tự nhiên ở đồng bằng Bắc Bộ

Đồng bằng Bắc Bộ là khu vực được bồi đắp bởi sông Hồng, sông TháiBình,sông Đáy bao gồm 10 tỉnh thành, là khu vực có mật độ dân số caonhất cả nước Sau hàng vạn năm hình thành và phát triển, nơi đây đã lưugiữ những phong tục tập quán của cha ông ta từ xưa tới nay

Đồng bằng Bắc Bộ phía bắc và đông bắc giáp với vùng Đông Bắc (ViệtNam), phía tây và tây nam giáp với vùng Tây Bắc, phía đông là vịnh Bắc

Bộ và phía nam vùng Bắc Trung Bộ Là nơi giao thảo giữa các nên vănhóa phía Bắc Là nơi có khí hậu cận nhiệt đới ẩm, mùa hè nóng ẩmnhưng mùa đông lạnh và khô

Qua các cuộc khám phá và nghiên cứu các nhà khảo cổ học đã tìm thấycác bằng chứng chứng mình cho sự hình thành và phát triển của mộ táng

từ thời nguyên thủy Qua quá trình phát triển, việc di dân ít nhiều cũngảnh hưởng đến quá trình hình thành nên những nền văn hóa mới, tạo nên

sự thay đổi trong đời sống văn hóa và các nghi thức tang lễ Sau đó trởthành nếp sống mà các đời kế tiếp thực hiện và biến đó trở thành phongtục của người dân đông bằng Bắc Bộ

Việc phát triển kinh tế dẫn đến giao thương giữa các vùng ngày càngphát triển Người dân trao đổi, buôn bán hàng hóa qua đường bộ, đườngthủy Điều này cũng tạo ra sự giao lưu văn hóa giữa các vùng

2 Đời sống xã hội của đồng bằng Bắc Bộ

Đồng bằng Bắc Bộ là vùng đồng bằng rộng lớn, có lịch sử phát triển lâuđời, dân cư đông đúc Đây là cái nôi của văn hóa Việt Là quê hương củacác nền văn hóa lớn như Đông Sơn, Thăng Long- Hà Nội Cư dân nơiđây sinh sống chủ yếu bằng nghề nông, một số vùng cạnh biển thì cóthêm đánh bắt cá và làm muối Ngoài ra còn hình thành các làng nghềthủ công truyền thống như nghề gốm, nghề dệt, luyện kim, đúc đồng Khoảng thế kỉ III trước công nguyên, Phật giáo du nhập vào Việt Nam vàđược sự tín nhiệm của người dân bởi đó phù hợp với tinh thần, lối sống

vị tha, bao dung cả người Việt nói chung và người dân ở đồng bằng Bắc

Bộ nói riêng Sự kết hợp hài hòa của Phật giáo và tín ngưỡng bản địa đãgóp phần hình thành nên lối sống, nếp nghĩ của người Việt

Kế tiếp là Nho giáo, một trong những trường phái triết học bắt nguồn từTrung Quốc Ngoài lĩnh vực chính trị thì Nho giáo còn ảnh hưởng đến cảđời sống tinh thần của người dân đồng bằng Bắc Bộ Trong đó có sinh

hoạt văn hóa tín ngưỡng dân gian Tuy nhiên “ một số văn bản về ma

chay bằng chữ Hán , chứ Nôm của đạo Nho ở đồng bằng Bắc Bộ, miền Trung, miền Nam và cả một số đồng bào dân tộc ít người vẫn lấy đó làm cốt yếu để tiến hành các bước trong việc tang Nhưng các nghi thức mà các nhà Nho ghi lại, nhất là trong tập Thọ mai gia lễ có những điều quá cẩn trọng, việc hành lễ thời hiện đại đã phải giản tiện đi khá nhiều, để phù hợp với lối sống mới ” ( Hồ Đức Thọ, 2016, 25 )

Hình : Cuốn Thọ mai gia lễ

Nguồn : https://www.google.com/search?q=th%E1%BB%8D+mai+gia+l

%E1%BB%85&sxsrf=ALeKk01BqaJsm-o-_X_QNXUcd6UC6qi-RA:1601614542049&source=lnms&tbm=isch&sa=X&ved=2ahUKEwj30eGOj5XsAhVHWH0KHXG1D-

kQ_AUoAXoECAwQAw&biw=1366&bih=608#imgrc=Vu3393SWkY1FAM

Thọ mai gia lễ là cuốn sách hội tụ các tập tục tang lễ do cư sĩ Hồ Sĩ Tânghi chép lại Dần dần cuốn sách đã trở thành quy chế trong tang lễ thờixưa

Ngoài Phật giáo, Nho giáo còn có Kito giáo, đạo Lão Trong đó đạo Lão,gắn liền với tín ngưỡng thờ Thánh, thờ Mẫu

Trong tâm thức của người Việt, đã là con người thì không thể tránh khỏiquy luật sinh lão bệnh tử ai rồi cũng đến lúc phải chết Chỉ là có ngườithì ít nghĩ đến, người thì lo lắng mãi thôi Càng về già người ta càng lolắng về cái chết Ai cũng mong muốn khi chết đi có thể thanh thản, vềvới thế giới vô lo vô âu Người Việt có câu “ nghĩa tử là nghĩa tận”nghĩa

là con người đối với nhau có gì, giận, ghét, oán thù thì đến lúc chếtcũng là hết

Tang lễ chính là các nghi thức bày tỏ sự nuối tiếc , đau buồn mà ngườisống dành cho người chết Tang lễ cũng chính là hình thức đưa tiễnngười chết Đây cũng thể hiện chữ “ hiếu” của con cháu đối với ông bà

tổ tiên Các nghi thức trong tang lễ bị ảnh hưởng khá nhiều từ TrungQuốc nhưng trong quá trình tiếp thu, để phù hợp với văn hóa của ngườiViệt thì đã có những thay đổi mang đậm nét nết sông, văn hóa của ngườidân ở đồng bằng Bắc Bộ

lo lắng và buồn bả, muốn níu giữ người thân bên cạch mình, trong lòngtiếc nuối khôn nguôi

Lúc này người sắp chết rất cần có người bên cạnh, con cháu, họ hàng sẽthay phiên nhau túc trực để chăm sóc cho người bệnh Cũng là lúc nhữngngười con, người cháu ở nơi xa gấp rút trở về để có thể nhìn mặt ngườithân mình lần cuối Dò hỏi xem họ còn lời gì muốn trăn trối trước khichết Cố gắng thực hiện những di nguyện của người sắp chết nếu như cókhả năng Làm như vậy để người đó ra đi không thanh thản, không còntiếc nuối gì Khi con người sắp chết, cơ thể có biểu hiện vật vả, mắt mở to

co giật rồi đờ đi, tay bắt đầu thả lỏng, buông xuống, hơi thở từ gấp gáprồi yếu dần cho đến khi tắt thở Khi xác nhận người đó đã chết, lúc nàyngười nhà cần làm các lễ cầu nguyện, rửa tội cho họ để họ có thể ra đitrong thanh thản hơn Có thể sử dụng mời thầy chùa tới tụng kinh xámhối nếu như người chết theo đạo Phật, như vậy sẽ giúp người ra đi bớtphần nặng nề

Di chuyển người sắp chết ra gian nhà chính, đặt người nằm quay đầu vềhướng đông , có thể tùy theo điều kiện mà bố trí sao cho phù hợp Đầuphải quay về trong nhà nhìn ra cửa Người trong gia đình tiến hành chuẩn

bị các vật dụng cần thiết để kịp sử dụng khi người không qua khỏi Chuẩn

bị các vật dụng cần thiết để tắm gội, đồ vật cá nhân mà người mất cầnmang theo lúc khâm liệm, chuẩn bị di ảnh, bát hương, quan tài, nến Trong lúc tang gia rối ren khó tránh khỏi thiếu xót vì vậy việc chuẩn bịtrước là rất cần thiết Nếu như người sắp chết là người có vai trò trụ cột,

là người đứng đầu trong gia đình thì người cần phải lấy di chúc để các thủtục liên quan sau này được dễ dàng hơn Ngoài ra cần hỏi người sắp chết

về tên hiệu và gia đình đặt tên hiệu cho người sắp chết Việc đặt tên hiệuphải xin ý kiến của người am hiểu Hán tự để đặt Việc đặt tên này đượcảnh hưởng từ Trung Quốc trong quá trình đô hộ Việt Nam Thời xưa, tênnày chỉ có giới quý tộc mới có, nhưng về sau thì được áp dụng rộng rãihơn Tuy việc đặt tên cho người vừa chết của nước ta giống với TrungQuốc nhưng vẫn có những điểm khác biệt riêng Ở Trung Quốc có phânbiệt tầng lớp, giai cấp mới được đặt tên hiệu, nhưng ở Việt Nam nóichung và ở đồng bằng Bắc Bộ nói riêng thì mọi người dân đều có thể sửdụng Việc đặt tên nhằm dùng vào việc cúng kỵ cho người đó

2 Trong tang lễ

Qua hàng nghìn năm hình thành và phát triển, với vị trí là khu vực trungtâm miền Bắc, đồng bằng Bắc Bộ là nơi giao thoa giữa các nên văn hóa.Nơi đây đã vận dụng địa thế của mình, tiếp thu các tinh hoa của các nềnvăn hóa một cách có chọn lọc, hình thành nên nhân cách con người đầy

đủ các phẩm chất về nhân, lễ, nghĩa, trí, tín Các phẩm chất này được toátlên rõ nét qua các hoạt động trong tang lễ của người dân ở miền Bắc xưa.Khi người bệnh trút hơi thở cuối cùng, gia đình cần nhanh chóng chọn ratang chủ tức là người chủ trì trong suốt quá trình tang lễ diễn ra và cầntìm người để giúp việc trong tang lễ Nếu người chết là bố mẹ thì tangchủ sẽ là con trai trưởng Sau đó con cháu trong nhà cần thực hiện lễ mộcdục hay còn gọi là tắm gội cho người chết Phải là người trong nhà thựchiện nghi lễ này chỉ trong trường hợp không có người thân thì mới phảinhờ đến người ngoài Lễ mộc dục mang ý nghĩa là gội rửa bụi trần chongười chết Sử dụng nước ấm pha với ngũ vị hương lau rửa sạch sẽ chothi thể, cắt móng tay móng chân sau đó thay quần áo mới cho ngườichết.Người thân dùng đũa để ngang hàm, bỏ vào miệng người chết gạo và

ba đồng tiền coi như là lệ phí đi đường Tùy theo hoàn cảnh của mỗi nhà

mà lễ phạn hàm sẽ có những vật dùng khác nhau Đối với nhà giàu có thì

họ cho vào miệng người chết là vàng và ngọc trai Tiếp đến là nghi thứcthiết hồn bạch, tức là dùng 3m lụa trắng đặt lên ngực người chết, kếtthành hình người có đầu và hai tau dang ngang, phần vải dư làm chân, đợikhi nào nhập quan thì lấy hồn bạch đó đặt trên bàn thờ Việc làm thiếthồn bạch với ý nghĩa mong giữ được chút hơi ấm hay linh hồn của người

đã chết Và sau đó đặt thiết hồn bạch lên bàn thờ để thờ cúng

Khi mua quan tài về cần được sơn kín lại, để tránh quan tài bị rò rỉ, dùngvải trổ 7 lỗ đặt trên giấy bản, gạo rang, tro bếp để hút nước

Nghi lễ tiếp theo là một trong những nghi lễ vô cùng quan trong, đó là lễkhâm liệm Trước khi thực hiện nghi lễ cần đi xem giờ lành, ngày tốt đểthực hiện Không chỉ lễ khâm liệm mới cần xem giờ mà cả giờ độngquan, di quan, đào huyệt, chôn cất cũng cần phải xem giờ Theo quanniệm tâm linh của con người, nếu không may thực hiện các nghi lễ vàogiờ xấu, giờ khắc thì sẽ ảnh hưởng đến linh hồn người chết và cả cuộcsống của người thân Nên việc đi xem ngày giờ tốt để chôn cất là mộtbước quan trọng Sau khi chọn được giờ tốt thì bắt đầu tiến hành khâm

liệm, “ khâm liệm nghĩa là cuốn gói thi thể trước khi cho vào quan tài,

gồm có các công đoạn như tiểu liệm, đại liệm, tạ quan, bổ khuyết để thi hài được chèn chặt trong áo quan, sau đó đậy nắp, đóng đinh và tiếp tục dùng son ta miết kín “ ( Hồ Đức Thọ, 2016, 62 )

Vị trí đặt quan tài cũng phải theo quy luật, quan tài đặt ở giữa nhà, đầuquay theo hướng Nam Phía trước quan tài để bàn độc, trên bàn có báthương, có di ảnh, bài vị hay hồn bạch, có bình hoa, thưởng sử dụng hoa

có màu trắng nhưng đa phần đều sử dụng hoa cúc trắng Phía trên quantài đặt các ly nến đỏ hoặc trắng

Tiếp theo là lễ phát tang, tang phục là một nét văn hóa độc đáo của dântộc Tang tục thể hiện cho sự bi thương sầu thảm Trang phục tang lễ thờixưa tuy có phần rườm rà và phiền toái nhưng cũng là một nét văn hóa độcđáo mà ta cần biết đến và phải trân trọng

Thời gian chịu tang cũng dài , thường là ba năm Đã từng có những vịquan từ bỏ quan chức để về quê chịu tang cha mẹ, có một câu chuyện kể

rằng về Hoàng Giap – Đỗ Huy Liệu khoa Kỷ Mão ( 1879) ” Ông sống u

uất trong cảnh nước mất, lại đau xót vì mẹ mất nên sau khi mai táng mẹ, ông đã chết theo, để lại cho con cháu, họ tộc nhiều nỗi đau thương trằn trọc Phải chăng đây cũng là đỉnh tột cùng của chữ hiếu “ ( Hồ Đức

Thọ, 2016, 109 )

Tang phục cũng có những quy tắc riêng mà người xưa đã đặt ra như Trảm

khôi, Tề khôi “ Trảm khôi nghĩa là không khâu gấu và dùng loại vải thô,

xấu nhất để chứng tỏ khi mất cha là mất đi trụ cột, chỗ dựa của gia đình nên con cái đau xót tột độ “ ( Hồ Đức Thọ, 2016, 109 ) Các con trong

nhà kể cả con dâu thì đội khăn sô, ngoài quàng sợi dây chuối hoặc dâyhoặc dây gai bện lại, thắt dây lưng bằng chạc Cháu nội thì đội mũ mấn,khăn trắng, mặc áo thụng trắng, thân thuộc cũng mặc đồ trắng cả Ngườichịu đại tang ngoài trang phục kể trên còn phải chống gậy tre Có thể thấytang phục cũng là một cách để thể hiện sự đau buồn của người sống

Suốt quá trình làm đám tang, không thể không có lễ chiêu tịch điện, “ lễ

chiêu tịch điện như thờ khi người còn sống Buổi sáng con cháu bưng chậu nước, khăn mặt, cau giầu cho vào chôc giường nằm, khóc ba tiếng rồi cho hồn bạch ra chỗ linh tọa, mới dưng cúng Buổi tối dưng cúng xong lại rước vào chỗ linh sàng, buông màn, đắp chăn rồi mới ra “

( Phan Kế Bính, 2016, 24 ) Lễ chiêu tịch điện là cách mà con cháu ở xa

về muộn, khi về đến nhà qua nghi lễ này để làm tròn chữ hiếu Lễ nàyđược thực hiện vào buổi sáng và buổi tối, con cháu làm lễ trước linh sàngvới ý nghĩa sáng mời linh hồn người chết dậy ăn, còn tối thì mời linh hồn

đi ngủ

Trong nhà có tang , tất cả người trong họ phải biện lễ đến phúng viếng

Họ không góp tiền cũng góp công để lo cho đám tang được trọn vẹn Tùyvào hoàn cảnh của mỗi nhà mà số tiền góp sẽ khác nhau Ở thời xưa,trong họ ai đủ 15 tuổi đều phải tham dự và góp tiền cho trưởng họ Aikhông làm theo sẽ bị phạt tiền và phải mang trầu để xin họ bỏ lỗi

Khi mai táng cần chọn ngày giờ tốt để thực hiện, người nhà tìm đếnnhững vị thầy cúng để xem ngày Việc chọn ngày giờ chôn cất bắt đầu từquan niệm tâm linh của người Việt ta Người ta cho rằng, chọn ngày chôncất để tránh ảnh hưởng đến người sống, nó vừa thể hiện việc làm tròn đạohiếu với người đã chết vừa tránh những điều xấu xảy ra Trước giờ diquan động quan thì tế lễ cho vong linh quá cố, sẽ có một người lớn có vai

vế trong làng đứng ra đọc tóm tắt về cuộc đời của người chết Ở trênđường đưa linh cửu cần làm lễ cáo Thần lộ ở các ngã ba, tư, Hôm đưalinh cửu đi thì sẽ có người nhà, con cháu và cả bà con hàng xóm đến đưa

đi Con cháu theo thứ bậc người chống gậy, người rước bài vị, di ảnh , báthương ra xe, những người thân thích đi bên cạnh gọi là hộ tang cònngười đi đưa gọi là tống tang Nghi trượng đi đường bao gồm hai thầnphương tướng làm bằng giấy có bốn mắt nhìn rất hung dữ , có treo lồngđèn đề chức tước, hiệu của người chết Các vật dụng trong đám tang tùytheo điều kiện của gia chủ mà có những sự lựa chọn khác nhau Con cháutheo tống tang linh cữu có bạch mạc để che cho khỏi nắng Trong khi đi