KHÁI NIỆM CHUNG và sự HÌNH THÀNH của NGÀY tết cổ TRUYỀN ,tết ở các miền trên đất việt ,sự khác biệt giữa ‘‘tết ngày xưa’’ và ‘‘tết ngày nay’’

Việt Nam đúc kết và hình thành bởi các vùng miền khác nhau nên các phongtục, văn hóa ở từng vùng miền vào ngày Tết cổ truyền cũng không giống nhau.Ví dụ như miền Bắc ta chơi hoa đào, chư

Mục lục

I Phần mở đầu 2

II. Nội dung 3

Chương 1: Khái niệm chung và sự hình thành của ngày Tết cổ truyền 3

1.1.Khái niệm chung và sự hình thành qua từng năm 3

1.2.Lí do được ngày Tết Nguyên Đán lưu truyền về sau 5

Chương 2: Tết ở các miền trên đất Việt 7

2.1 Miền Bắc 7

2.2 Miền Trung 10

2.3 Miền Nam 14

Chương 3: Sự khác biệt giữa ‘‘Tết ngày xưa’’ và ‘‘Tết ngày nay’’ 18

3.1.Tết ngày xưa 18

3.2.Tết ngày nay 20

III Lời kết 24

IV Phụ lục 25

Việt Nam đúc kết và hình thành bởi các vùng miền khác nhau nên các phongtục, văn hóa ở từng vùng miền vào ngày Tết cổ truyền cũng không giống nhau.

Ví dụ như miền Bắc ta chơi hoa đào, chưng quất còn miền Nam hoa vàng đónxuân, ở miền Trung do là điểm giao thoa văn hóa giữ hai miền Bắc, Nam nêntrăm hoa đua sắc Không chỉ về trang trí nhà cửa, ở 3 miền còn khác nhau vềnhiều mặt khác như các văn hóa, tập tục, mâm củ quả, và còn nhiều sự khácbiệt vào ngày lễ đặc biệt này giữa các miền mà có thể bạn còn chưa biết

Tuy ngày lễ vẫn được diễn ra mỗi năm nhưng ít một ai biết được sự hình thành,nguồn gốc của ngày Tết Nguyên Đán Cũng như Tết là bước ngoặt, khép lại mộtnăm này và mở ra một năm khác Tết trong trong tâm niệm của mỗi người là dịp

để gia đình sum vầy Tuy nhiên ngày nay quan niệm đó không còn sâu sắc nhưtrước Thấy được sự khác biệt này nên nhóm đã tìm hiều về sự hình thành và sosánh Tết xưa và nay, khiến cho chúng ta có một sự tiếc nuối cho những truyềnthống đậm chất Việt Nam Và để rõ hơn về đề tài này, kính mời độc giả cùngnhóm tìm hiểu qua quyển tiểu luận Tết Việt Nam

CHƯƠNG 1: KHÁI NIỆM CHUNG VÀ SỰ HÌNH THÀNH

CỦA NGÀY TẾT CỔ TRUYỀN.

1 Khái niệm chung và sự hình thành qua từng năm

Tết Nguyên Đán là lễ hội lớn nhất trong các lễ hội truyền thống của ViệtNam,là điểm giao thời giữa năm cũ và năm mới , giữa chu kỳ vận hành của đất trời ,vạn vật cỏ cây

Tết Nguyên Đán Việt Nam có ý nhĩa nhân văn vô cùng sâu sắc, thể hiện

sự trường tồn cuộc sống, khao khát của con người về sự hài hòa Thiên –Địa Nhân Tết Nguyên Đán là sự biểu hiện của mối quan hệ giữa conngười với thiên nhiên trong tinh thần văn hóa nông nghiệp; với gia tộc vàxóm làng trong tính cộng đồng dân tộc; với niềm tin thiêng liêng, cao cảtrong đời sống tâm linh…

Tết Nguyên Đán (hay còn gọi là Tết Cả, Tết Ta, Tết Âm lịch, Tết Cổtruyền, Tết năm mới hay chỉ đơn giản: Tết) là dịp lễ quan trọng nhất trongvăn hóa của người Việt Nam và một số các dân tộc chịu ảnh hưởng vănhóa Trung Quốc khác

Nguyên nghĩa của chữ “Tết” chính là “tiết” Hai chữ “Nguyên Đán” cógốc chữ Hán; “nguyên” có nghĩa là sự khởi đầu hay sơ khai và “đán” làbuổi sáng sớm Cho nên đọc đúng phiên âm phải là “Tiết Nguyên Đán”(Tết Nguyên Đán được người Trung Quốc ngày nay gọi là Xuân tiết, Tânniên hoặc Nông lịch tân niên)

Do cách tính của âm lịch Việt Nam có

khác với Trung Quốc cho nên TếtNguyên Đán của người Việt Namkhông hoàn toàn trùng với Tết củangười Trung Quốc và các nướcchịu ảnh hưởng bởi văn hóa TrungQuốc khác

Vì Âm lịch là lịch theo chu

kỳ vận hành của mặt trăng nên Tết Nguyên Đán muộn hơn Tết Dươnglịch Do quy luật 3 năm nhuận một tháng của âm lịch nên ngày đầu nămcủa dịp Tết Nguyên Đán không bao giờ trước ngày 21 tháng 1 Dươnglịch và sau ngày 19 tháng 2 Dương lịch mà thường rơi vào khoảng cuốitháng 1 đến giữa tháng 2 Dương lịch Toàn bộ dịp Tết Nguyên Đán hàngnăm thường kéo dài trong khoảng 7 đến 8 ngày cuối năm cũ và 7 ngàyđầu năm mới (23 tháng Chạp đến hết ngày 7 tháng Giêng)

Nguồn gốc của tết vẫn còn đang

được tranh cãi đó, nhưng hầu hết

thông tin đều cho rằng ngày tết

Nguyễn Đán có nguồn gốc từ

Trung Quốc và được du nhập về

Việt Nam trong 1000 năm bắc

thuộc Nhưng theo sự tích "Bánh

chưng bánh dày" thì người Việt đã

ăn tết từ trước thời vua Hùng,

nghĩa là trước 1000 năm bắc

thuộc Có thể thấy tết ở Việt Nam

đã có từ rất lâu, trước thời Tam

Hoàng Ngũ Đế Khổng Tử đã viết trong cuốn Kinh Lễ: "Ta không biếtTết là gì, nghe đâu đó là tên của một ngày lễ hội lớn của bọn nguời Man,

họ nhảy múa như điên, uống rượu và ăn chơi vào những ngày đó SáchGiao Chỉ Chí cũng có đoạn viết “Bọn người Giao Quận thường tập trunglại từng phường hội nhảy múa hát ca, ăn uống chơi bời trong nhiều ngày

để vui mừng một mùa cấy trồng mới,không những chỉ có dân làm nông

mà tất cả người nhà của Quan lang, Chúa động cũng đều tham gia lễ hộinày" Như vậy có có thể nói Tết Nguyên Đán có nguồn gốc từ Việt Nam

2 Lí do được ngày Tết Nguyên Đán lưu truyền về sau

Tết Nguyên Đán là một ngày lễ quan trọng nhất trong văn hóa của ngườiViệt Nam Tết bắt đầu cho việc khởi đầu một năm mới với những điềutốt đẹp nhất, hi vọng một năm mới an lành, may mắn, thành công

Tết Nguyên Đán cũng chính là việc mọi người trở về nhà sum họp, hỏithăm nhau sau một năm dài xa nhà Đây là một ngày lễ rất quan trọng vớingười Việt, bởi vậy trong ngày

Tết cổ truyền này có những

phong tục tập quán đã được

lưu truyền từ xa xưa cho đến

tận bây giờ và dần trở thành

nét đẹp trong văn hóa ngày

Tết, những phong tục này cũng

chính là thay cho lời chúc một

năm mới may mắn, bình an

Tết còn là dịp sắc màu văn hóa truyền thống được lan tỏa khắp nơi thôngqua các phong tục, tập quán của mỗi cộng đồng Trải qua hàng ngàn năm,văn hóa truyền thống ấy được lưu truyền, kết tinh tạo ra nét đẹp trong đờisống tinh thần Cùng với đó, những nghi lễ, ứng xử trong dịp Tết xưacũng được xã hội điều chỉnh cho phù hợp với đời sống đương đại

Tết không chỉ là khoảnh khắc của sự chuyển mùa, của tiết thời mà còn làmột ký ức văn hóa luôn gắn với tâm thức mỗi người Trong đó, phongtục, tập quán ngày Tết là một trong những điều để lại dấu ấn sâu đậmnhất Nhiều hình ảnh ngày Tết đã quen thuộc như: Cúng ông Công, ôngTáo; đi thăm mộ tổ tiên, gói bánh chưng, dựng cây nêu, mừng tuổi…

Tết thực sự trở thành một sinh hoạt mang tính lễ hội quan trọng Đứngtrong tổng thể lễ hội, ta có thể nhìn nhận đa chiều về Tết Cụ thể, Tếtdành cho tất cả mọi người Trên phương diện cộng đồng, Tết là dịp sắcmàu văn hóa được bùng nổ thông qua các hoạt động như trang hoàng nhàcửa, xóm ngõ Người ta cố gắng mặc đẹp hơn, cờ hoa tưng bừng khắp

nơi, diễn xướng dân gian được dịp bùng phát Đó giống như sự bừng tỉnhcủa đất trời sau một năm.

Trong tính bảo lưu của Tết, Tết cũng không từ chối những tiếp biến, pháttriển Văn hóa Tết luôn uyển chuyển, thực tiễn và phong phú Tết thườngthời, trong chiến tranh, hoạn nạn, thiên tai có những biến đổi khác Trongthời bình làm ăn buôn bán, Tết có biểu hiện khác hơn Tết phố thị khácvới Tết nông thôn, Tết du lịch khách với Tết hồi hương

Tết không cố chấp những ứng xử cứng nhắc Song tâm thức hướng vềnguồn cội, kỳ vọng về tương lai thì Tết luôn lưu giữ mãi Và trong cáchnhìn, trải nghiệm của nhiều người, Tết chứa đựng trong nó những bí mậtlàm cho con người sống tốt đẹp hơn

CHƯƠNG 2: TẾT Ở CÁC MIỀN TRÊN ĐẤT VIỆT

1 Miền Bắc

Hoa Đào

Trước khi Tết đến thì trên khắp đất

Việt đều chuẩn bị tỉ mỉ cho ngày Tết

Nhưng mỗi vùng miền chuẩn bị Tết

khác nhau Ở miền Bắc khác với

miền Nam, Tết thì sẽ có hoa đào thay

vì hoa mai Mỗi dịp cận Tết thì ở

miền Bắc sẽ phủ cả trời sắc hồng và thoảng thoảng mùi thơm dịu nhẹ củahoa đào tỏa ra

Nếu như miền Trung và Nam chọn hoa mai làm loài hoa biểu tượng củatết thì miền Bắc lại chọn hoa đào Đây là loài hoa tượng trưng cho sự maymắn thế nên, mỗi khi Tết đến nhà ai cũng chọn một cành đào thật ưng ýcắm trên bàn thờ hoặc trang trí trong nhà với ước mong mang lại sự anlành, hạnh phúc

Theo truyền thuyết, có một cây hoa đào đã mọc từ rất lâu trên vùng núicao phía bắc Trên cây đào bỗng xuất hiện hai vị thần tài giỏi có nhiệm vụbảo vệ và che chở cho dân làng trong vùng Do đó, ma quỷ rất sợ hai vịthần này và sợ luôn cả hoa đào Cứ thấy cành đào là chúng bỏ chạy thật

xa Vì vậy người dân miền Bắc rất ưa chuộng hoa đào trong những ngàyTết bởi sắc đỏ thắm rực rỡ may mắn

Mâm ngũ quả

Ngoài ra, So với miền Nam thì mâm ngũ quả miền Bắc nhỏ hơn Thườngtrên mâm ngũ quả có 5 loại trái cây

chính là chuối, bưởi, đào, hồng, quýt

Cách bài trí cũng khá đơn giản, nải

chuối được đặt ở dưới cùng đỡ lấy

toàn bộ các cây trái khác Mâm ngũ

quả làm cho không khí ngày Tết trở

nên ấm cúng, rực rỡ hơn đan xen với màu sắc sặc sỡ của các loại hoa quả

Ngoài mâm ngũ quả, tủ thờcòn có bát đũa, những góibánh nhiều màu, những góikẹo lớn và 2 cây mía ở 2 bên

để cho ông bà, ông vảichống gậy lên trời cầu bình

an cho con cháu.Người Bắc khá coi trọng hình thức vì thế họ luôn thểhiện khả năng kinh tế của mình cho khách khứa biết thông qua các loạihàng hóa bày trên tủ thờ

Cũng như các miền khác trên đất nước, người Việt đều dành những gìtinh tuý và tốt nhất cho những ngày Tết, đặc biệt là mâm cỗ – mâm cơmđặc biệt nhất trong năm, một mâm cơm đoàn viên, sum vầy cả gia đình

Mâm cỗ truyền thống

Ăn Tết Bắc thì không thể bỏ qua món bánh chưng ăn kèm dưa hành Bởithời tiết mùa đông đặc trưng của xứ Bắc là rét lạnh nên những món ănnhư giò xào, thịt nấu đông trở thành những món gắn đặc biệt liền với Tết.Mâm cỗ truyền thống là bốn bát, bốn đĩa, cỗ lớn thì 6 bát, 6 đĩa hoặc 8bát, 8 đĩa… đĩa xôi gấc đỏ tươi như thể hiện mong ước được nhiều maymắn trong năm mới, các món nấu, các món canh sẽ được rắc những cọnghành lá xanh để điểm thêm màu sắc Thịt gà dùng trong ngày năm mớiphải là thịt gà trống thiến được làm sẵn từ chiều 30 Thói quen coi trọnghình thức đã ăn sâu vào tiềm thức của người Bắc nên việc trình bày mâm

cỗ ngày Tết càng chăm chút, tinh tế và không thể qua loa

Phong tục truyền thống

23 tháng Chạp tiễn ông Táo về trời, ngoài lễ vật người Bắc còn cúng mộtcon cá chép còn sống thả trong chậu nước, ngụ ý cá sẽ biến thành Rồngđưa ông Táo về trời Con cá chép này sẽ được “phóng sinh” (thả ra ao hồhay ra sông) sau khi cúng

Trước khi chia tay năm cũ để chào đón năm mới thì bao giờ cũng sẽ bắtđầu từ những bữa cơm tất niên quây quần bên gia đình Giao thừa luôn làkhoảnh khắc thiêng liêng và ý nghĩa nhất, mọi người trong gia đình sẽ tềtựu bên nhau, cùng nhau đi hái lộc đầu năm

Lễ vật cúng giao thừa ngoài hương hoa quả phẩm còn có thêm mâm xôiđậu xanh, con gà luộc hoặc đầu heo, bánh chưng, cau trầu rượu TrướcTết hay trong Tết, người ta cũng chúc nhau năm mới may mắn, bình an.

Cả 3 miền đều thế, người trong gia đình sẽ lì xì cho nhau chúc nhau khỏemạnh, may mắn

Người miền Bắc có khá nhiều tục kiêng trong ngày Tết như: Kiêng đổrác, kiêng quét nhà, kiêng cho lửa, kiêng cho nước, tránh nói giông haychọn người “xông nhà” phải hợp tuổi,…

2 Miền Trung

Chợ Tết

Chợ Tết được mọi người dân xem

là một nét văn hoá rất riêng của

Việt Nam, nhất là những vùng nông

thôn ở miền Trung Chợ tết tấp nập,

ngập tràn hương thơm của những

hàng bán hương trầm Thay vì họp

ở các nơi quen thuộc, chợ tết lại họp

ở đình làng, bên mé sông hay ngã ba đường, gọi là “chợ mua may – chợcầu lộc”

Nhắc đến tết làkhông thể nhắc đếnchợ hoa, một chợhoa xuân ở miềnTrung có thể sưu tậpđầy đủ bất kỳ loàihoa nào từ Bắc chíNam Chợ hoakhông thiếu sắchồng của đào, khôngthiếu quất từ Hà Nộihay sắc vàng của mai Nam Bộ đưa về Tuy nhiên cũng giống phươngNam, người miền Trung hay chơi hoa mai trong ngày Tết.

Cúng ông Táo

Ngày 23 tháng Chạp, khác với

người miền Bắc có tục thả cá

vàng để tiễn ông Táo về trời

Người miền Trung không cúng cá

chép vì kiêng theo sự tích cá chép

hóa rồng, mà rồng lại tượng trưng

cho vua chúa nên không được đụng chạm đến Do đó, trong mâm cơmcúng ông Táo của người miền Trung thường chỉ có xôi, thịt heo luộc và íthoa quả Tục cúng ông Công ông Táo của người miền Trung thường đượccho là cầu kỳ nhất trong 3 miền Không cúng áo mũ vàng mã cho các Táonhư miền Bắc, người miền Trung thường dâng lên một con ngựa bằnggiấy, có yên cương đầy đủ, đốt vàng mã và dâng cúng nhiều lễ vật

Sau khi cúng xong ông Táo thì gia chủ sẽ đưa tượng 3 Táo quân cũ tiễnkhỏi bàn thờ bếp và đặt cạnh các am miếu ở đầu xóm hay ở dưới gốc cây

cổ thụ ngã ba đường Sau đó lại rước tượng 3 Táo quân mới đặt lại lênbàn thờ để bắt đầu một năm mới.

Những ngày cuối cùng của năm

Vào ngày cuối năm là ngày 30 Tết, người dân miền Trung vào buổi sáng

sẽ đi mộ thắp hương ông bà tổ tiên và mời ông bà cùng về ăn Tết với concháu Sau đó sẽ đi sắm sửa những vật dụng cuối năm và nấu nướng chuẩn

bị mâm cúng Tất niên Những ai nợ nần gì cũng lo trả hết hoặc phải khất

nợ cho rõ ràng, nếu không chủ nợ đòi lúc đầu năm thì xem như mắc nợ cảnăm

Vào buổi chiều đêm 30, nhà nhà đều làm Lễ Tất Niên để tiễn năm cũ đónnăm mới Lễ này thường có

một mâm ở bàn thờ gia tiên,

một mâm ở giữa nhà và mâm

thị thực đặt ở trước cổng nhà

Sau khi cúng Tất Niên, cả gia

đình quây quần bên nhau

hình thức ý nghĩa của mâm ngũ quả, chủ yếu là có gì cúng nấy, thành tâmdâng kính tổ tiên.

Người dân khúc ruột miền Trung với tình nghĩa đôn hậu, nên mâm ngũquả ngày Tết của người miền Trung cũng không quá cầu kỳ và câu nệ.Mặt khác, do chịu sự giao thoa văn hóa hai miền Bắc - Nam nên mâmngũ quả của người miền Trung bày biện đủ chuối, mãng cầu, sung, dừa,

đu đủ, xoài…

Người miền Trung không hay dùng các loại trái cây có vị đắng, cay, màchỉ chọn loại có vị ngọt, tròn, thơm và lâu hư úng để chưng mâm ngũ quảcho đẹp mắt, độc đáo, mong cầu an vui, hạnh phúc cho gia đình trongnăm mới

Mâm cỗ

Mâm cúng Tết miền Trung nấu

rất khéo và cầu kỳ Người miền

Trung ăn cả bánh chưng và bánh

tét nhưng chỉ mâm cỗ tiến cúng ở

miếu điện trong cung đình thì chỉ

dâng cúng bánh chưng Vào

răng bừa hay các món đặc biệt xà lách gân bò, chả tôm, nem bọ lụi… đểdâng lên tổ tiên ngày Tết.

Phong Tục

- Xông Đất

Sáng mồng một, người miền Trung cũng có tục “xông đất ” như ngườimiền Bắc Thường thì họ hay nhờ những lớn tuổi, còn mạnh khỏe, cóvai vế và uy tín trong xã hội hoặc nhờ những đứa trẻ thông minh, hoạtbát, vui vẻ đến “xông đất” đầu năm, chứ không cần người hợp tuổi vớigia chủ như người miền Bắc

- Những Kiêng Kị

Người miền Trung có vẻ thoải mái hơn trong những ngày Tết, tuynhiên vẫn có những kiêng kị nhất định Ngày Tết người dân miềnTrung sẽ kiêng ăn trứng vịt lộn, thịt vịt trong ngày Tết và cả tháng đầunăm Người ta cho rằng ăn thịt vịt sẽ gặp xui xẻo Một số vùng không

ăn tôm vì sợ đi giật lùi như tôm Nếu ăn trong ngày Tết, công việcsang năm sẽ lùi chứ không thể tiến tới Họ cũng kiêng mua quần áomàu trắng, vải trắng suốt tháng Giêng Âm lịch

3 Miền Nam

Chợ hoa ngày Tết

Chơi hoa là thú vui của người

Nam Bộ mỗi dịp tết đến xuân

về, nó tượng trưng cho mong

muốn một năm mới rực rỡ, tươi

đẹp như hoa Dạo qua chợ hoa

ngày Tết để cảm nhận được

không khí xuân đang về, chụp ảnh làm kỉ niệm hay lựa chọn những chậuhoa đẹp nhất về trang trí cho gia đình ngày Tết.Vào nhà ai bạn cũng cóthể thấy màu sắc tươi đẹp của những cành mai, chậu cúc,

Nếu miền Bắc có hoa đào thì màu vàng tươi sáng của hoa mai là biểutượng của sự vinh hiển, thành đạt và tài lộc cho miền Nam Năm cánhhoa mai là hình ảnh của 5 vị thần may mắn, của ngũ phúc (phước, lộc,thọ, khang, ninh)

Mâm ngũ quả

Mâm ngũ quả của người miền Nam thể hiện rõ tính bình dị, nó mang lờimong ước cho người dân trong năm mới : ”cầu - dừa - đủ -xài” Ngườimiền Nam kỵ cúng một số loại quả, vì theo phát âm tên gọi mang ý nghĩakhông tốt, như:

- Chuối: Chúi nhủi, làm ăn không phất lên được

- Lê, táo (bom): Lê lết, đổ bể, dễ thất bại

- Cam, quýt: Quýt làm cam chịu

Mâm ngũ quả ngày Tết là nét văn hóa đặc trưng của người Việt, dù có

khác nhau giữa cácvùng miền nhưng trênhết đều thể hiện sựthành kính hướng vềnguồn cội, tổ tiên vàước mong một nămmới an khang, hạnhphúc và đủ đầy

Mâm cỗ ngày xuân