Văn hóa nghệ thuật sân khấu cải lương nam bộ

Trên đường hình thành và phát triển,các loại hình sân khấu truyền thống bao giờ cũng lấy âm nhạc để xây dựng nét đặc thù.Ở Nam Bộ trong khi khám phá thiên nhiên và nét độc đáo của những tộc người cộng cư,con người mới trên vùng đất mới,đã kế thừa,góp nhặt,sàng lọc và sáng tạo cho mình một kho tàng âm sắc trữ tình mênh mang,phóng khoáng qua các làng xã ngọt ngào những sông rạch chằng chịt êm đềm.Khi nói đến kho tàng âm sắc trữ tình ấy thì không thể nào không kể đến “Nghệ thuật sân khấu cải lương”.Cải lương được sinh ra từ gốc âm nhạc dân gian truyền thống Việt Nam,và cải lương cũng chính là đứa con tinh thần tiêu biểu ở vùng đất Nam Bộ,là một trong những sản phẩm văn hóa nghệ thuật đặc sắc ở đây.Đã từng có một khoảng thời gian cải lương đứng ở đỉnh cao của nghệ thuật,trãi qua thời kì vàng son,được nhiều người quan tâm và yêu thích.Tuy nhiên trong khoảng thời gian gần đây ,dường như cải lương đang dần bị lãng quên ,nghệ thuật sân khấu cải lương không còn được yêu chuộng nhiều như lúc trước nữa.Đó cũng chính là những lý do tôi chọn đề tài này,vì tôi muốn tìm hiểu về loại hình nghệ thuật truyền thống của dân tộc “Nghệ thuật sân khấu cải lương ở Nam Bộ’.

MỤC LỤC

TỔNG QUAN 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Đối tượng nghiên cứu 2

4 Phương pháp nghiên cứu 2

5 Dự kiến những kết quả sau khi nghiên cứu 2

NỘI DUNG 3

CHƯƠNG 1.CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 3

1.1/ Cơ sở lý luận 3

1.2/Cơ sở thực tiễn 4

1.2.1 Nam Bộ-vùng đất hình thành nên nghệ thuật sân khấu cải lương 4

1.2.2 Sự hình thành và phát triển của nghệ thuật sân khấu cải lương ở Nam Bộ 4

1.2.2.1 Quá trình hình thành 4

1.2.2.2 Quá trình phát triển của nghệ thuật sân khấu cải lương Nam Bộ 10

CHƯƠNG 2.ĐẶC ĐIỂM CỦA NGHỆ THUẬT SÂN KHẤU CẢI LƯƠNG 11

2.1.Cấu trúc của nghệ thuật sân khấu cải lương Nam Bộ 11

2.1.1.Bố cục của cải lương 11

2.1.2.Đề tài- cốt truyện 12

2.1.3.Ca nhạc 13

2.1.4.Nhạc cụ 13

2.1.5 Diễn xuất 14

2.1.6 Hóa trang 14

2.1.7 Trang phục, trang trí sân khấu 14

2.2.Vai trò,giá trị của nghệ thuật sân khấu cải lương Nam Bộ 15

CHƯƠNG 3.THỰC TRẠNG NGHỆ THUẬT SÂN KHẤU CẢI LƯƠNG NAM BỘ 16

3.1/Thực trạng biểu diễn cải lương 16

3.2/Khán giả 17

3.3/Đội ngũ nghệ sĩ,tác giả cải lương 17

CHƯƠNG 4 BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ CỦA NGHỆ THUẬT SÂN KHẤU CẢI LƯƠNG NAM BỘ 21

4.1/ Phát huy yếu tố con người, nâng cao vai trò quản lý văn hóa – nghệ thuật .21

4.2/ Xây dựng vở diễn có nhiều bài bản mới, khai thác kịch bản một cách có hiệu quả 23

KẾT LUẬN 24

TÀI LIỆU THAM KHẢO 24

1

thuật,trãi qua thời kì vàng son,được nhiều người quan tâm

và yêu thích.Tuy nhiên trong khoảng thời gian gần đây ,dường như cải lương đang dần bị lãng quên ,nghệ thuậtsân khấu cải lương không còn được yêu chuộng nhiều như lúc trước nữa.Đó cũng chính là những lý do tôi chọn đề tài này,vì tôi muốn tìm hiểu về loại hình nghệ thuật truyền thống của dân tộc “Nghệ thuật sân khấu cải lương ở Nam Bộ’

2 Mục đích nghiên cứu

Như đã nêu ở trên,cải lương là loại hình nghệ thuật sân khấu truyền thống của dân tộc ta.Cải lương có những đóng góp lớn lao đối với đời sống con người Việt Nam nhất là người dân Nam Bộ.Nhưng giờ đây bộ môn nghệ thuật sân khấu truyền thống này đang dần phai nhạt theo năm tháng.Chính vì thế mục đích nghiên cứu của đề tài này chính là tìm hiểu về cải lương,về vai trò của nó trong đời sống tinh thần của người dân Nam Bộ, Nhằm cho mọi người có thể hiểu sâu sắc hơn về bộ môn nghệ thuật dân gian đầy tính nhân văn này,từ đó tạo nên sự yêu thích

và cái nhìn mới mẻ về loại hình nghệ thuật này cũng như vai trò,ý nghĩa của nó trong đời sống con người Nam Bộ

3 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài này hướng tới là nghệthuật sân khấu cải lương Nam Bộ qua thời gian và ý nghĩacủa cải lương trong đời sống người dân Nam Bộ trong việcbảo tồn và phát triển

4 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết:nghiên cứu các tài liệu,lý luận về nghệ thuật sân khấu cải lương,liên kết từng bộ phận thông tin đã được phân tích tạo thành một hệ thống lý thuyết mới

5 Dự kiến những kết quả sau khi nghiên cứu

Sau khi nghiên cứu,tìm hiểu về đề tài này có thể sẽ đạt được những kết quả sau:Thứ nhất, làm cho mọi người hiểu rõ hơn về nghệ thuật sân khấu cải lương Nam Bộ-bộ môn nghệ thuật đầy tính dân gian, tiếp đến ,có thể thấy được sự tồn tại và phát triển cũng như vai trò của cải lương đối với vùng đất Nam Bộ,với con người nơi đây.Từ

đó có thể nêu lên được cách thức bảo tồn và phát triển loại hình nghệ thuật sân khấu truyền thống này

Bên cạnh đó cải lương còn được định nghĩa là “loại hình kịch hát dân tộc hình thành trên cơ sở dân ca miền đồng bằng sông Cửu Long và nhạc tế lễ” (Viện từ điển học và

bách khoa thư Việt Nam,http://bachkhoatoanthu.vass.gov.vn/noidung/tudien/Lists/GiaiNghia/View_Detail.aspx?ItemID=30616 )

3

Từ những định nghĩa cơ bản về cải lương được nêu ở trên, tiếp đến ta sẽ tìm hiểu về cải lương với tư cách là một bộ môn nghệ thuật sân khấu

b.Nghệ thuật sân khấu cải lương là gì?

Trong quá trình hình thành và phát triển,cải lương đã dầnmang một ý nghĩa cụ thể hơn khi nó trở thành một bộ mônnghệ thuật sân khấu.Nghệ thuật sân khấu cải lương được

định nghĩa là “cách diễn tuồng theo một lối được sửa đổi cho hợp,cho hay hơn xuất phát từ năm 1920 ở Nam Bộ về sau trở thành một nghệ thuật diễn tuồng đặc biệt của Nam

Bộ như hát chèo của Bắc Bộ,hát bội của Trung Bộ”(Bùi

Đức Tịnh,2006:118) Nghệ thuật sân khấu cải lương có thể được hiểu là có sựđổi mới ,cách tân về sân khấu.Điều này được thể hiện ở trênbảng hiệu gánh hát Tân Thịnh của ông Trương Văn Thôngvào năm 1920 với câu đối liễn

“Cải cách hát ca theo tiến bộ Lương truyền tuồng tích sánh văn minh” (Nguyễn

Tuấn Khanh,2018:115-116) Cải lương là một loại hình sân khấu tổng hợp,nó bao gồmnhiều loại hình nghệ thuật tạo nên như là nghệ thuật sânkhấu,âm nhạc,cách diễn xuất,cách ăn mặc,có kịch bản,

thể nói vùng văn hóa Nam Bộ với những điều kiện của tựnhiên cũng như xã hội ,đã tạo tiền đề cơ bản để hình thànhnên nghệ thuật sân khấu cải lương Nam Bộ.Nam Bộ chính

là cái nôi của bộ môn nghệ thuật dân gian đầy tính nhân vănnày

1.2.2 Sự hình thành và phát triển của nghệ thuật sân khấu cải lương ở Nam Bộ 1.2.2.1 Quá trình hình thành

Quá trình hình thành nghệ thuật sân khấu cải lương Nam

Bộ bắt nguồn từ trong dòng chảy của sân khấu kịch hát củadân tộc, là một trong bộ ba của sân khấu truyền thống

“Tuồng-chèo-cải lương” Tính đến ngày hôm nay, cải lương

đã được ra đời khoảng một thế kỷ, nó đã trãi qua vô số giaiđoạn thăng trầm và phát triển

Theo nhiều nhà nghiên cứu, cái gốc của cải lương là sân khấu, sàn diễn, và linh hồn của cải lương chính là âm nhạc, bởi loại hình ca kịch thì âm nhạc đóng vai trò chủ đạo

Nghệ thuật cải lương xuất phát từ nhạc cổ rồi biến đổi thành đờn ca tài tử rồi thành ca ra bộ kết hợp với nghệ thuật hát bội sau đó phát triển thành nghệ thuật cải lương

*Nhạc cổ:

Nhạc cổ Việt Nam đã có từ rất lâu đời,từ lúc còn ở miền Bắc,miền Trung dàn nhạc cổ của dân tộc cũng đã phát triển khá cao.Khi mở đường vào khai phá vùng đất phương Nam,bên cạnh các dụng cụ chiến đấu và sản xuất như gươm,búa,giáo, Tổ tiên chúng ta còn mang theo một nền văn hóa, nền văn hóa ấy chính là vốn nhạc phong phú bao gồm:nhạc lễ,nhạc đồng bóng,nhạc nhà chùa,nhạc tuồng (hát bội)

Về phần nhạc lễ: Từ thời chúa Nguyễn, ở Đàng Trong

đã có cả một đội quân nhạc của nhà chúa.Trong số nhữngngười đi vào miền Nam khai hoang thì có những người xuấtthân từ nhạc công của đội quân nhạc, do xa chúa, không cònđược phục vụ cho chúa nữa nên họ quay sang phục vụ chonhân dân Nhạc lễ từ chỗ chỉ phục vụ trong cung đình giờđây đã lan tỏa rộng rãi trong quần chúng nhân dân.Do xatriều đình, cuộc sống gần với nhân dân nên dòng nhạc lễ dầnthay đổi chất.Trong đêm cúng tế, nhân dân muốn giữ chokhông khí ấm cúng, họ yêu cầu dàn nhạc lễ hòa tấu nhữngbài bản âm nhạc nhẹ nhàng,dàn nhạc lễ cũng đã bỏ bớt một

số nhạc cụ có tiếng ồn lớn như trống,kèn, họ chỉ giữ lại đàncây.Sinh hoạt âm nhạc chơi đàn cây đã trở nên phổ biến hơn

5

và được nhiều người yêu thích.Điều này làm cho nhiềungười thi nhau học nhạc cụ,làn điệu bài bản,mọi người đều

nô nức học.Khi sinh hoạt này phổ biến rộng rãi thì đốitượng của nhạc lễ cũng thay đổi theo.Đối tượng trước kiacủa nhạc lễ là thần linh,bây giờ đã chuyển sang quần chúngnhân dân lao động,cũng từ đây,từ tính chất tế lễ trangnghiêm,chung chung,nhạc lễ đã chuyển sang chất mới chophù hợp với đối tượng mới.Sự thay đổi của dòng nhạc lễhoàn toàn phù hợp quy luật-văn nghệ phải phục vụ cho nhucầu của đông đảo quần chúng nhân dân lao động.Và cũng từđây,danh từ nhạc tài tử ra đời

*Nghệ thuật đờn ca tài tử

Đờn ca tài tử Nam Bộ được hình thành vào cuối thế

kỷ XIX,đầu thế kỷ XX.Đây là loại hình nghệ thuật dân gianđặc trưng của vùng đất Nam Bộ,đờn ca tài tử trở nên phổbiến khắp vùng đất này, cũng từ đó số lượng bài bản,âmđiệu ngày càng được gia tăng do các nghệ nhân sáng tác,sửađổi,bổ sung,bên cạnh đó còn có có nhạc sư,quan nhạcnhư:Nguyễn Quang Đại (hay còn gọi là nghệ nhân BaĐợi),Cao Hoài Dư,Trần Quang Thọ,

Đờn ca tài tử ở Nam Bộ ngày càng phát triểnmạnh Đến đầu thế kỷ XIX, nhóm tài tử được chia thành haitrường phái đó là nhóm miền Đông và nhóm miền Tây NamBộ

+Trường phái miền Đông: do nhạc sư NguyễnQuang Đại (Ba Đợi) đứng đầu,ông vốn là quan nhạc củatriều Nguyễn,giữa thế kỷ XIX ông vào miền Nam dạy nhạc

lễ và nhạc tài tử,ông đã sáng tạo ra nhiều bản tài tử ,sáng tạocác bản nhạc có giá trị nghệ thuật cao.Ông có đóng góp rấtlớn cho sự phong phú cho loại hình nghệ thuật đờn ca tài tửnày

+Trường phái miền Tây Nam Bộ: do nhạc sưTrần Quang Quờn đứng đầu.Ông là người tài hoa,là ngườisoạn lời ca Bá Lý Hề theo điệu Văn Thiên Tường và Tứ ĐạiOán

Những thầy đờn đầu tiên này đã dạy lại cho nhiềungười và lập thành các nhóm tài tử.Đây cũng chính là lựclượng nòng cốt tạo ra sự lan tỏa âm nhạc ra cộng đồng NamBộ

Lúc bấy giờ, năm 1910, nhóm đờn ca tài tử nổitiếng nhất ở miền Nam có ban hát của Nguyễn Tống Triều,ông từng được mời đi Pháp trình diễn ca cổ nhạc.Ông là

người đầu tiên có sáng kiến trình diễn ban ca nhạc trướccông chúng, ban ca nhạc của ông được mọi người chào đónrất nhiệt tình, điển hình là bản Tứ Đại oán ,tuy nhiên chỉ cómột người diễn ca và chưa ra bộ.

Đờn ca tài tử là hình thức sinh hoạt không thể thiếutrong đời sống cư dân Nam Bộ Nhất là vào các dịp đámtiệc, hay các lễ thức Đờn ca tài tử đem lại niềm vui cho mọingười,tạo sự gắn kết trong cộng đồng

Người Nam Bộ gọi là nhạc tài tử bởi vì để phân biệtvới nhạc lễ,nhạc hát bội,tài tử tức là không phải nhạc côngchuyên nghiệp như chữ amateur của Pháp Những nhà nho,nếu như am hiểu tường tận các môn cầm,kỳ,thi,họa ,thìđược gọi là những người tài tử Sự diễn biến thay đổi vềchất từ nhạc lễ sang nhạc tài tử được thể hiện rõ ở các điểmsau:

+Tổ chức dàn nhạc:muốn đi sâu,phản ánh được tâmtư,tình cảm của người dân thì dàn nhạc đã bỏ bớt một sốnhạc cụ ồn ào,gợi những không khí thần linh như trốngphách(bộ gõ),kèn sáo(bộ thổi),ngoài bộ kéo hồ nhị bổ sungthêm bộ khảy(đàn kìm,tranh,sến, ) để diễn tả tiếng lòngcủa con người đến từng phím tơ một.Sinh hoạt này đi dầnvào đời sống thường ngày,nó được biểu diễn ở các dịp cướigã,tiệc tùng, ).Do sử dụng đàn cây hòa tấu từng nhóm nhỏhay độc tấu,nên kỹ thuật diễn tấu ngày càng trau chuốt vàphát triển bằng những ngón,những kỹ xảo ngày một tinh tế +Bài bản, làn điệu:những bản nhạc lễ như LongĐăng,Long Ngâm, mang tính chất quá trang nghiêm khôngphù hợp trong việc thể hiện tâm tư,tình cảm của nhândân.Vì vậy,người ta thấy cần sáng tác ra những bài mới dựatrên cơ sở tiếp thu những tinh hoa của dân ca.Dòng nhạc tài

tử được phát triển dựa trên ba nguồn chủ yếu: thứ nhất,sửdụng phối nhạc,nâng cao các bài dân ca Huế và Nam Bộnhư Lý con sáo,Lý bánh bò,Lý vọng phủ, ;Thứ hai,sử dụng

và cải biến một số bài nhạc cổ Trung Bộ như Hành vânHuế,Nam xuân,Long hổ, ;thứ ba,sáng tác mới trên cơ sở

âm điệu dân tộc như Giang Nam,Chiêu Quân,

+Về mặt nội dung và tình cảm: Thể hiện đượcnhiều sắc thái tình cảm

+Về lời ca viết theo nhạc: Trước đây nhạc lễkhông có lời ca, từ khi chơi đàn cây trong các buổi ma chay,cúng lễ, Có người uống say, hứng chí ca mấy câu theonhạc.Sau đó một số nhà nho, tri thức, đã soạn lời ca chonhạc, đây là bước phát triển quan trọng của nhạc tài tử

7

Sinh hoạt âm nhạc tài tử tạo nên sức hấp dẫn chođông đảo quần chúng,Trung tâm phát triển của nghệ thuậtđờn ca tài tử là các tỉnh Mỹ Tho,Vĩnh Long,Cần Thơ,BạcLiêu,

Vào khoảng năm 1906 ban tài tử của ông NguyễnTống Triều (còn gọi là ông Tư Triều) được mời sang lưudiễn tại Pháp với tư cách là một loại hình ca nhạc dân giancủa Việt nam, và sân khấu cũng xuất phát từ đây.Muốn thuhút thêm nhiều khán giả xem thì người nghệ sĩ không cònđứng yên một chỗ nữa , mà đứng trên sân khấu vừa ca vừadiễn xuất

Ban tài tử Nguyễn Tống Triều dự hội chợ các nước thuộc

địa ở Marseille, Pháp 1906Nguồn:https://tranquanghai1944.com/tag/nguyen-tong-trieu/

Ca ra bộ được xuất phát hình thành từ vùng đất Vũngliêm(Vĩnh Long) do thầy Phó Mười Hai(tức Tống HữuĐịnh) khai sáng,ông là một tri thức giàu có lúc bấy giờ ởVĩnh Long,là người rất hâm mộ cầm ca.Khi ông đến và

dừng chân ở Mỹ Tho,ông đi xem hát được nghe cô Ba Đắchát bài Tứ Đại oán Bùi Kiệm-Nguyệt Nga,lúc này cô khôngngồi chung với ban nhạc ca như trước nữa mà đứngriêng.Sau khi trở về Vĩnh Long,ông nghĩ ra ý tưởng cho cáctài tử đứng trên bộ ván ca và ra điệu bộ để minh họa.,thay vìmột tài tử đóng vai ba nhân vật Bùi Ông,Bùi Kiệm,NguyệtNga thì ông Tống Hữu Định phân vai cho mỗi người ca vàdiễn xuất một nhân vật,điệu ca ra bộ phát sinh từ đó

Năm 1917,tại Sa Đéc gánh thầy Thận ra mắt mangtên “Gánh hát thầy Thận Cirque Jeune Annam et Ca ra bộSadec amis”.Thầy Thận làm cò tàu cho một công ty đườngsông của Pháp,thầy mở gánh xiếc xen với những màn canhạc tài tử,ca ra bộ.Gánh xiếc thầy Thận từng dựng rạptrước chợ Bến Thành,thu hút được rất nhiều người.Đến năm

1920 gánh này bị tan rã.Thầy Châu Văn Tú(Năm Tú) ở MỹTho rước nghệ nhân,sang nhượng tranh cảnh rồi đưa về tỉnhnhà,lập nên gánh hát chuyên nghiệp và ngày càng nổitiếng.Thầy Năm Tú mời ông Trương Duy Toản soạntuồng,ông từng là chiến sĩ của phong trào Duy Tân,là người

đã sáng tác ra các bài như Vân Tiên mù,Bùi Kiệm mê sắcNguyệt Nga,Kim Kiều hạnh ngô.Ông cũng là tác giả của vởKim Vân Kiều I.Đây là vở cải lương đầu tiên được trìnhdiễn năm 1920.Đánh dấu mốc hình thành nghệ thuật sânkhấu cải lương ở Nam Bộ

Ca ra bộ tạo tiền đề cho sự hình thành một hình thứcsân khấu dân tộc,một cách thể hiện mới,khán giả Nam Bộ từđây được tiếp nhận thêm một loại hình nghệ thuật dân tộcmới,mang đậm hơi thở của vùng đất Nam Bộ-nghệ thuật sânkhấu cải lương

*Sự ra đời của nghệ thuật sân khấu cải lương Nam Bộ

Ở thời kỳ đầu, ca ra bộ lấy kịch bản là những tuồng hátbội cũ, kết hợp với cách diễn xuất điệu bộ tự nhiên cùng vớicác nhạc cụ của phương Tây (đàn vi-ô-lông, ghi-ta, )đượcnhững nghệ sĩ ở Việt Nam khoét phím khi chơi đàn, để phùhợp với giai điệu của dân tộc.Nghệ thuật sân khấu cải lương

từ nhạc cổ và nhạc lễ chuyển thành nhạc tài tử, rồi từ nhạctài tử phát triển thành hình thức ca ra bộ, từ ca ra bộ chuyểnthành một nghệ thuật sân khấu có kịch bản, có diễn viên, cónhạc công, có thiết kế mỹ thuật,

Quá trình hình thành nghệ thuật sân khấu cải lương làmột quá trình lâu dài, xuất phát từ những nguyên nhân chủquan cũng như khách quan của thời đại.Trong số ấy có một

số nguyên nhân chính sau:

9

+Sự tồn tại của hệ thống âm nhạc truyền thống ViệtNam chính là tiền đề cho việc sản sinh ra một loại hình nghệthuật mới

+Sự xuất hiện một tầng lớp mới thuộc giai cấp tưsản,tiểu tư sản với yêu cầu giải phóng cá nhân ,chống lại lễgiáo phong kiến,đã thúc đẩy hình thành một hình thức sânkhấu mới,đáp ứng được tâm tư,nguyện vọng của họ

+Việc cải cách sân khấu cải lương cũng nằm trongyêu cầu của chương trình cải cách xã hội của phong tràoDuy Tân khi phong trào này thất bại, một số người yêu nướcchuyển sang hoạt động văn hóa xã hội trong đó có việc cảicách sân khấu

+Nông dân là những người chịu nhiều áp bức bóclột của phong kiến thực dân,họ đã sẵn có tấm lòng yêunước,và tinh thần dân tộc,khi những sĩ phu yêu nước đềxướng phong trào cải lương thì nông dân chính là người gópphần phổ biến loại hình nghệ thuật này

Sự ra đời của nghệ thuật sân khấu cải lương,có thể nói

là do lòng yêu nước mà ra: “căn cứ theo sách vở thâu nhập

và những lời của người lớn tuổi hơn tôi kể lại,và nếu tôi không lầm thì buổi sơ khai của Cải lương là do sự ngẫu nhiên,sự tình cờ,là do lòng ái quốc mà nên”(Vương Hồng

Sển,1968:18) Các hình thức văn nghệ dân gian cùng với sự hiện diệncủa sân khấu Pháp như một nguồn lực tác động vào sự hìnhthành nghệ thuật sân khấu cải lương Nam Bộ,Những ngườixây dựng nên bộ môn nghệ thuật này ở giai đoạn đầu lànhững người trí thức am hiểu sâu sắc về nền văn hóaViệt,nhằm sáng tạo nên một loại hình nghệ thuật mới đápứng nhu cầu thẩm mỹ của quần chúng nhân dân

1.2.2.2 Quá trình phát triển của nghệ thuật sân khấu cải lương Nam Bộ

Trong những buổi đầu,sân khấu biểu diễn của cải lươngđược trang trí khá đơn giản,chủ yếu dựa vào trí tưởng tượngcủa mọi người,các đào kép được hóa trang khá đẹp mắt phùhợp với lối diễn xuất, và thu hút được ánh nhìn của khángiả.Tuy nhiên sự trang trí,hóa trang này chưa bộc lộ hếtđược nội dung và ý nghĩa của tác phẩm

Đến năm 1921,sân khấu cải lương ít nhiều chịu ảnhhưởng của hát tuồng của Trung Hoa,hầu như các vở diễntrong thời gian lúc bấy giờ đều có sự xuất hiện của lối múa

văn,múa võ của Trung Hoa.

Năm 1924,văn hóa phương Tây đồng loạt ồ ạt vàomiền Nam Việt nam,các điệu nhảy,khiêu vũ,kịch nói lầnlượt xuất hiện trong sân khấu cải lương Nam Bộ, vì vậyngôn ngữ của cải lương mang vẻ hiện đại hơn

Năm 1945, đất nước bị chia cắt thành hai miền Nam,Bắc Từ sự phân chia địa giới này,dẫn đến sân khấu cảilương phát triển theo hai hướng với hai phong cách khácnhau: Hướng thứ nhất là sân khấu cải lương cáchmạng,kháng chiến phục vị nhân dân làm dấy lên tinh thầnyêu nước,căm thù giặc;Hướng thứ hai là biểu diễn cải lươngchủ yếu để mưu sinh,kiếm sống

Sau năm 1945, sân khấu cải lương phát triển ở vùngnông thôn và các căn cứ kháng chiến là chủ yếu.Về nộidung,ngôn ngữ,trang phục, của cải lương trong giai đoạnnày đều có chuyển biến rõ rệt,đặc biệt là nghệ thuật diễnxuất của các nghệ sĩ ngày càng được nâng cao,lột tả hết tâmtrạng của nhân vật,nội dung của vở diễn.Vì vậy đem lại sựthành công hơn cho các vở diễn

Từ năm 1955 đến đầu năm 1960,cải lương đạt mốc

phát triển vàng son nhất ở miền Nam “Thời điểm này cải lương có khoảng 100 đoàn hoạt động từ vĩ tuyến 17 đến Cà mau,được miêu tả là giai đoạn trăm hoa đua nở.Riêng sài Gòn có khoảng 40 đoàn cải lương,với 20 lò luyện cổ

nhạc”(Mai Nhật,Dấu ấn vàng son của cải lương chặng

đường 100 son-cua-cai-luong-chang-duong-100-nam.htm )

Cuối năm 1960,sự xâm nhập của phim ảnh Mỹ,HongKong, khiến người dân ít chú ý đến cải lương nữa.Chặngđường vàng son của cải lương kết thúc vào cuối năm1980,cải lương đang dần bị xâm chiếm bởi các loại hình giảitrí khác vào đầu thập niên 1990 cho đến ngày hôm nay

11

CHƯƠNG 2.ĐẶC ĐIỂM CỦA NGHỆ THUẬT SÂN KHẤU CẢI LƯƠNG

2.1.Cấu trúc của nghệ thuật sân khấu cải lương Nam Bộ

2.1.1.Bố cục của cải lương

Sân khấu cải lương là loại hình nghệ thuật mang tínhtổng hợp với nhiều loại hình nghệ thuật khác nhau đượctrình diễn trên sân khấu như ca kịch,vũ đạo,phục trang,nghệthuật sân khấu, Cũng vì mang tính tổng hợp nên bố cục của

nó rất phức tạp tùy theo đặc tính riêng của từng vở diễn

Các soạn giả đầu tiên của nghệ thuật sân khấu cảilương đa phần xuất thân từ soạn giả Hát Bội,vì vậy các vởdiễn cải lương đầu tiên có bố cục theo lối kết cấu này.Tuynhiên các soạn giả thuộc lớp kế tục tiếp theo thì bố cụcnghiêng hẳn theo kết cấu kịch của phươngTây,chủ yếu làkịch Pháp.Các vở diễn được chia thành hồi,màn,lớp.Có mởmàn,hạ màn theo tiến trình của các vở diễn cải lương.Vai tròcủa người soạn giả cũng như đạo diễn lúc này được phô bàyphía sau nhân vật

Ở thời kì đầu các vở cải lương đa phần viết về các tíchxưa hay người ta quen gọi là tuồng Tàu,còn giữ ít nhiều kiểu

bố cục của Hát Bội.Bên cạnh đó,các vở xã hội về đề tàimới(những vở diễn phỏng tác theo tác phẩm của Pháp,Anhhay những tuồng xã hội có cốt truyện Việt nam) thì hoàntoàn theo bố cục của kịch.Về sau bố cục của của cải lươngđều theo bố cục của nghệ thuật kịch

2.1.2.Đề tài- cốt truyện

Ngay từ ban đầu,hầu hết các vở cải lương được khaithác từ truyện-thơ Nôm như là Kim Vân Kiều,Lục VânTiên,hoặc các câu chuyện trong khung cảnh xã hội ViệtNam Sau đó để thu hút được nhiều khán giả.Nghệ thuật sânkhấu cải lương có những vở soạn theo những truyện xưa củaTrung Quốc,đã được đưa lên sân khấu và nhận được sự yêuthích của khán giả như Mạnh Lệ Quân,Xử án Bàng QuýPhi, Một số nhà soạn giả đã khai thác văn học,kịch,phim

ảnh phương Tây(chủ yếu là Pháp)đưa vào cải lương “ Nhiều cải lương có chất Tây ra đời.Tuồng Tô Ánh Nguyệt được cho là lấy cảm hứng từ Back Street( tiểu thuyết của nhà văn nữ người Mỹ Fannie Hurst) ; Áo người quân tử từ