KHẢ NĂNG NHÂN RỘNG Giải pháp : “Rèn luyện kỹ năng biến đổi công thức vật lý gồm ba đại lượng nhanh, chính xác cho mọi đối tượng học sinh môn vật lý lớp 6” được sử dụng thường xuyên trong[r]
Trang 1PHỊNG GIÁO DỤC ĐÀO TẠO MANG THÍT
TRƯỜNG THCS CHÁNH AN
Giáo viên: Huỳnh Kim Trà
Tổ: Tốn – Lý - Tin học
Năm học: 2016-2017
Sáng kiến kinh nghiệm
Trang 2RÈN LUYỆN KỸ NĂNG BIẾN CÔNG THỨC VẬT LÝ GỒM BA ĐẠI LƯỢNG
NHANH, CHÍNH XÁC CHO MỌI ĐỐI TƯỢNG HỌC SINH
MÔN VẬT LÝ LỚP 6
-*** -I Lý do chọn sáng kiến kinh nhgiệm
Đối với học sinh lớp 6 thì bài tập định lượng đối với các em là hoàn toàn mới Vì vậy việc rèn cho học sinh có kỹ năng giải dạng bài tập này là một quá trình mà giáo viên cần quan tâm và hình thành kỹ năng cho học sinh Trong đó việc vận dụng công thức vào giải bài tập cũng như biến đổi công thức sao cho phù hợp với yêu cầu bài toán, nhất là đối với những học sinh dạng trung bình yếu Đây là một thực trạng mà chúng ta cần quan tâm và có giải pháp phù hợp
Bảng khảo sát chất lượng khả năng biến đổi công thức vào việc giải bài tập môn vật lý lớp 6 năm học 2016-2017:
Tổng 75 8 10,66 18 24,00 20 26,66 25 33,33 4 5,33
Nguyên nhân:
- Dạng bài tập định lượng có vận dụng công thức đối với học sinh lớp 6 là hoàn toàn mới nên các em còn lạ lẫm khi áp dụng
- Một số học sinh còn lười học, lười nghiên cứu, chưa tự giải bài tập ở lớp cũng như ở nhà khi thầy cô yêu cầu
- Giáo viên chưa đưa ra phương pháp giải bài tập phù hợp với từng đối tượng học sinh; chưa kích thích cho học sinh từ thói quen thụ động sang thói quen chủ động tích cực
Trong dạy học nếu chúng ta có trách nhiệm quan tâm, rèn luyện cho học sinh có những phương pháp dễ hiểu, kỹ năng hiệu quả, tập cho các em có thói quen tự giải bài tập thường xuyên thì chắc chắn kết quả học tập của các em sẽ có sự chuyển biến tích cực Chính vì vậy để học sinh lớp 6 từng bước xử lí thành thạo biến đổi nhanh công thức vật
lý góp phần vào việc giải bài toán nhanh và chính xác Đồng thời tạo tiền đề cho các em vững vàng hơn khi tiếp tục học chương trình vật lý lớp 8, lớp 9 Chính vì lý do đó mà bản
thân tôi quyết định chọn đề tài: “Rèn luyện kỹ năng biến đổi công thức vật lý gồm ba đại lượng nhanh, chính xác cho mọi đối tượng học sinh môn vật lý lớp 6”.
II GIẢI PHÁP THỰC HIỆN
Trang 3Trong phép biến đổi công thức vật lý vận dụng phép biến đổi cộng, trừ, nhân, chia
số tự nhiên hay số nguyên thì đối với những học sinh khá, giỏi thì rất thành thạo và chính xác Tuy nhiên đối với đối tượng học sinh trtung bình, yếu, kém việc tiếp thu kiến thức còn rất hạn chế bởi nhiều lí do khác nhau: không tập trung nghe thầy hướng dẫn, chưa chịu khó làm bài tập…Vì việc giải bài tập đối với các em là một việc làm vô cùng khó khăn, các em không thuộc công thức hoặc không biết lựa chọn công thức áp dụng phù hợp với yêu cầu bài toán, không biết biến đổi công thức phù hợp với yêu cầu của từng bài Do đó khi hướng dẫn những đối tượng học sinh này giải bài tập thì cần phải lựa chọn giải pháp phù hợp, dễ hiểu, thậm chí bằng trực quan nhằm tạo ra sự chú ý đối với các em khi biến đổi công thức Qua đó giúp các em có khả năng dễ tiếp thu, thích làm bài tập nhiều hơn Một trong các giải pháp đó là:
1 Sử dụng “mô hình tam giác” để biến đổi công thức vật lý có ba đại lượng tham gia trong bài toán:
Cách làm như sau:
- Bước 1: Ta vẽ một hình tam giác và chia tam giác thành hai phần, đường cắt ngang ta coi như dấu gạch ngang của phân số.
- Bước 2: Ta lấy giá trị nằm ở tử số của vế chứa phân số ghi ở phần trên gần đỉnh của hình tam giác và lấy giá trị nằm ở mẫu nhân với giá trị của vế còn lại ghi ở phần
bên dưới hình tam giác
- Bước 3: Muốn tìm giá trị nào chỉ cần dùng vật che khuất giá trị đó, lúc đó trên
hình còn lại giá trị cần tìm
Ví dụ cụ thể:
Bài toán: Hãy tính khối lượng của một khối đá Biết khối đá đó có thể tích là
0,5m3 và có khối lượng riêng là 2600kg/m3
Công thức gốc áp dụng trong bài toán này là
m D V
- Bước 1: Ta vẽ một hình tam giác như (hình a)
Hình a
- Bước 2: Phần trong phía trên gần đỉnh tam giác ta ghi chữ m (tử số) và phần trong phía dưới tam giác ta ghi tích hai giá trị V.D (Hình b)
Trang 4
- Bước 3: Muốn tìm giá trị m ta chỉ cần che khuất phần chứa m thì phần còn lại
là giá trị cần tìm tức là m=V.D (Hình c)
Muốn tìm giá trị V ta chỉ cần che khuất giá trị V thì phần còn lại trong hình tam
giác là giá trị cần tìm tức là
m V D
(Hình d)
Kết quả thực hiện:
Ưu điểm:
- Học sinh dễ dàng biến đổi công thức để tìm đại lượng cần tìm
- Học sinh trung bình, yếu, kém đều biến đổi được công thức đúng, chính xác
- Làm giảm sự nhàm chán của học sinh, giúp các em tự tin trong học tập
Hạn chế: Nếu học sinh bố trí các đại lương không đúng vị trí theo qui luật thì dẫn đến
biến đổi sai công thức
2 Sử dụng “phép gán số” cho các đại lượng trong công thức để được một phép toán đúng.
- Bước 1: Ta viết ra công thức gốc được áp dụng trong bài toán.
m V.D Hình b
m = V.D Hình c
m D
V =
Hình d
Trang 5- Bước 2: Ta sử dụng ba số tự nhiên 2,3,6 gán cho ba đại lượng trong công thức
sao cho được phép tính đúng
- Bước 3: Muốn tìm giá trị nào chỉ cần làm phép tính của ba số trên ra kết quả
đúng tương ứng với ba đại lượng trong công thức
Ví dụ cụ thể: Cũng từ bài toán trên:
- Bước 1: Viết công thức gốc:
m D V
- Bước 2: Ta gán số 2, 3, 6 cho ba đại lượng trong công thức D:=2, m :=6 thì V:=3,
ta có
m
D
V
- Bước 3: Muốn tìm m thì ta tính 6=2.3 m=D.V
Muốn tìm V thì ta tính
6 3 2
m V D
Kết quả thực hiện:
Ưu điểm:
- Học sinh dễ dàng biến đổi công thức để tìm đại lượng cần tìm
- Học sinh trung bình, yếu, kém đều biến đổi được công thức đúng, chính xác
- Làm giảm sự nhàm chán của học sinh, giúp các em tự tin trong học tập
Hạn chế: Nếu học sinh ghi công thức gốc sai thì dẫn đến biến đổi sai công thức.
III KẾT QUẢ THU ĐƯỢC
Qua thời gian thực hiện sáng kiến tôi thu được kết quả như sau:
Về phía giáo viên:
- Thực hiện tốt việc rèn luyện cho học sinh lớp 6 có kỹ năng biến đổi nhanh, chính xác công thức vật lý trong việc giải bài tập
- Đảm bảo mọi đối tượng học sinh trong lớp đều có khả năng biến đổi được công thức gồm ba đại lượng, không phân biệt học sinh khá giỏi hay yếu kém, kích thích được tinh thần học tập tích cực, chủ động của học sinh
- Tạo nền tảng vững chắc cho học sinh khi tiếp tục áp dụng công thức và biến đổi được công thức ở chương trình vật lý lớp8, 9
Về phía học sinh:
- Học sinh tích cực học tập theo yêu cầu của giáo viên
- Có kỹ năng biến đổi công thức vật lý, hăng hái tham gia giải bài tập
2 6
3
Trang 6- Hào hứng, chủ động, tích cực trong các tiết bài tập trên lớp cũng như giải bài tập
về nhà khi giáo viên yêu cầu
Kết quả được thể hiện cụ thể qua bảng thống kê sau:
Chất lượng học kì I môn Vật lý 6 năm học 2016-2017 khi được áp dụng giải pháp trên vào việc giải bài tập của học sinh:
Tổng 75 28 37,33 26 34,66 20 26,66 0 0 0 0
So với chất lượng khảo sát ban đầu thì:
- Tỉ lệ học sinh giỏi tăng: 26,67%
- Tỉ lệ học sinh khá tăng: 10,66%
- Tỉ lệ học học sinh yếu, kém giảm: không còn học sinh yếu, kém
IV KHẢ NĂNG NHÂN RỘNG
Giải pháp : “Rèn luyện kỹ năng biến đổi công thức vật lý gồm ba đại lượng nhanh, chính xác cho mọi đối tượng học sinh môn vật lý lớp 6” được sử dụng thường
xuyên trong mỗi tiết dạy bài tập có sử dụng biến đổi công thức gồm ba đại lượng không chỉ ở lớp 6 mà còn được áp dụng ở lớp 8 và lớp 9 rất hiệu quả Ngoài ra giải pháp này còn có thể áp dụng được ở môn học khác như Toán, Hóa học…
V KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
a Kết luận
Việc sử dụng phương pháp giải bài tập vật lý có vận dụng giải pháp biến đổi nhanh công thức là một yêu cầu cấp bách và cần thiết cho những học sinh từ mức trung bình trở xuống Giải pháp này còn giúp cho học sinh giải bài tập vật lý một cách nhẹ nhàng, thoải mái, học sinh học tập tích cực hơn, giúp các em tự tin hơn và không còn cảm giác sợ giải bài tập vật lý
b Đề xuất
* Đối với học sinh: cần học thuộc một công thức gốc thì sẽ biến đổi ra hai công thức còn lại nhanh, chính xác nhất là những học sinh trung bình, yếu, kém
* Đối với bản thân: thường xuyên sử dụng giải pháp này trong các tiết dạy có áp dụng công thức ba đại lượng và biến đổi công thức đối với những học sinh yếu, kém
* Đối với đồng nghiệp: cần góp ý cho giải pháp được hoàn chỉnh hơn, có tác dụng hữu dụng trong giáo dục, rèn luyện kỹ năng giải bài tập cho học sinh, để chất lượng môn học ngày càng được cải thiện
Trang 7Trên đây là một số giải pháp mà qua quá trình giảng dạy bản thân đã đút kinh nghiệm và vận dụng có hiệu quả trong nhiều năm học vừa qua Rất mong được sự đóng góp chân tình từ các bạn đồng nghiệp
Chánh An, ngày 29 tháng 3 năm 2017
Duyệt của Lãnh đạo Người viết
Huỳnh Kim Trà