Mỗi ĐTVT có chức năng hỗn hợp và đặc thù riêng, hoạt động tương đối độc lập để hỗ trợ và chia sẻ với khu vực đô thị trung tâm về nhà ở, đào tạo, công nghiệp, dịch vụ… Đến nay, 4/5 ĐTVT đ
Trang 1MỘT SỐ NỘI DUNG CHÍNH VỀ QUY HOẠCH XÂY DỰNG,
KẾ HOẠCH VÀ LỘ TRÌNH PHÁT TRIỂN CÁC ĐÔ THỊ VỆ TINH
Ths Lê Vinh
Ths Lã Hồng Sơn
Sở Quy hoạch – Kiến trúc Hà Nội
1 – Khái quát chung
Theo định hướng Quy hoạch chung xây dựng Thủ đô đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 1259/QĐ-TTg ngày 26/07/2011, Thủ đô Hà Nội phát triển theo mô hình chùm đô thị gồm khu vực đô thị trung tâm, 5 đô thị vệ tinh (ĐTVT) và các thị trấn
Đô thị trung tâm là khu vực nội đô hiện tại được phát triển mở rộng về phía Tây, Nam đến đường Vành đai 4; về phía Bắc với khu vực Mê Linh, Đông Anh; phía Đông với khu vực Gia Lâm và Long Biên; phân cách với các ĐTVT và thị trấn bằng hành lang xanh, chiếm 70% diện tích đất tự nhiên của thành phố 5 ĐTVT của thành phố gồm: Hòa Lạc, Sơn Tây, Xuân Mai, Phú Xuyên và Sóc Sơn Mỗi ĐTVT có chức năng hỗn hợp và đặc thù riêng, hoạt động tương đối độc lập để hỗ trợ và chia sẻ với khu vực đô thị trung tâm về nhà ở, đào tạo, công nghiệp, dịch vụ…
Đến nay, 4/5 ĐTVT đã được UBND thành phố phê duyệt Quy hoạch chung là Sơn Tây, Xuân Mai, Phú Xuyên và Sóc Sơn (Riêng Hòa Lạc đang thẩm định, tạm dừng để bổ sung nghiên cứu theo chỉ của UBND Thành phố theo công văn số 7421/VP-ĐT ngày 24/8/2016 của Văn phòng UBND Thành phố, trước khi trình cấp thẩm quyền phê duyệt)
Trong các đồ án quy hoạch đô thị vệ tinh được phê duyệt đã có định hướng cụ thể cho mỗi ĐTVT Ví dụ: ĐTVT Sóc Sơn, ngoài tiềm năng du lịch nghỉ dưỡng, hành lang kinh tế xuyên Á, Cảng hàng không… sẽ phát triển khu công nghiệp sạch, trung tâm y tế, khu đại học tập trung để chia sẻ cho đô thị trung tâm Tương tự, ĐTVT Hòa Lạc có cơ sở trọng tâm đầu tư là Đại học Quốc gia Hà Nội; ĐTVT Xuân Mai là
đô thị dịch vụ - công nghiệp, đào tạo đại học, cao đẳng… ĐTVT Phú Xuyên sẽ xây dựng các khu, cụm công nghiệp để di dời cơ sở công nghiệp từ nội đô, khu vực Hà Tây (cũ); hình thành các trung tâm dịch vụ trung chuyển hàng hóa, các khu nhà ở công nhân và các tiện ích đô thị khác, như y tế chất lượng cao, đào tạo nghề… Một trong những mục tiêu khi hình thành và phát triển ĐTVT là thu hút sự dịch chuyển dân số đến học tập, làm việc, sinh sống Động lực để phát triển các đô thị vệ tinh tại
Hà Nội là khu vực đô thị trung tâm và các thành phố có quy mô lớn hơn ở xung quanh
nó
Trang 22 – Định hướng tính chất, chức năng và phát triển không gian
- Đô thị vệ tinh Sóc Sơn: Trong cấu trúc phát triển vùng Thủ đô, thế mạnh của
đô thị vệ tinh Sóc Sơn là vị trí ở trung tâm Cụm động lực kinh tế phía Bắc (Hà Nội – Vĩnh Phúc – Bắc Ninh)
Đô thị vệ tinh Sóc Sơn là đô thị phát triển về công nghiệp và dịch vụ hàng không, du lịch nghỉ dưỡng sinh thái, hình thành mới khu công nghiệp Mai Đình và các khu công nghiệp sạch; trung tâm y tế, khu đại học tập trung Khai thác tiềm năng Cảng Hàng không quốc tế Nội Bài,
hành lang kinh tế xuyên Á Côn
Minh - Hà Nội - Quảng Ninh và
vùng cảnh quan núi Sóc và chân
núi Tam Đảo Là đô thị cửa ngõ
phía Bắc Thủ đô, kết nối với đô thị
trung tâm qua tuyến quốc lộ 3,
Thăng Long - Nội Bài và Nhật Tân
- Nội Bài Đến năm 2030, dân số
khoảng 0,25 triệu người, đất xây dựng đô thị 5.500 ha, đất dân dụng khoảng 1.900 ha
- Đô thị vệ tinh Hòa Lạc: Trong cấu trúc phát triển vùng Thủ đô, thế mạnh của
đô thị vệ tinh Hòa Lạc là đã được Chính phủ và UBND Thành phố xác định trở thành một Trung tâm nghiên cứu và
phát triển (R & D) mới, là một
đô thị mới động lực phát triển
vùng và là hạt nhân thu hút đầu
tư phát triển công nghệ cao mới
phía Tây thành phố Đô thị vệ
tinh Hòa Lạc có chức năng
chính về khoa học công nghệ và
đào tạo Đầu tư các cơ sở trọng
tâm là đại học quốc gia Hà Nội và khu công nghệ cao Hòa Lạc; tiếp tục hoàn thiện Làng văn hóa du lịch các dân tộc Việt Nam gắn với hồ Đồng Mô - Ngải Sơn và vùng
Trang 3du lịch Ba Vì - Viên Nam, phát
triển hệ thống hạ tầng đô thị
hiện đại và đồng bộ như: Trung
tâm y tế, các cơ sở giáo dục đại
học, các dự án về đô thị mới như
Tiến Xuân - Phú Mãn, Đông
Xuân Là đô thị cửa ngõ phía
Tây Hà Nội, được gắn kết với
đô thị trung tâm bằng hệ thống
giao thông tốc độ cao trên đại lộ Thăng long và trục Hồ Tây - Ba Vì Khu vực Hòa Lạc có khả năng dung nạp dân số khoảng 0,6 triệu người, đất xây dựng đô thị khoảng 18.000 ha, đất dân dụng khoảng 4.800 - 5.000 ha
- Đô thị vệ tinh Sơn Tây: Trong cấu trúc phát triển vùng Thủ đô, đô thị vệ tinh
Sơn Tây là đô thị loại III - có điều chỉnh so với Quyết định số 1659/QĐ-TTg ngày 07/11/2012 của Thủ tướng Chính phủ (dự kiến phát triển Thị xã Sơn Tây lên đô thị loại II) Đô thị vệ tinh Sơn Tây có tính chất chính là đô thị văn hóa lịch sử và đô thị du lịch nghỉ dưỡng Định hướng
phát triển không gian, tạo
động lực phát triển các khu
chức năng chính: Khu trung
tâm dịch vụ tổng hợp cấp
vùng; Khu trung tâm dịch vụ
du lịch cấp vùng; Khu vực
bảo tồn thành cổ Sơn Tây và
làng cổ Đường Lâm; Khu trung tâm giáo dục đào tạo và y tế; Khu vực phát triển đô thị mới; Khu an ninh quốc phòng; Đầu mối hạ tầng kỹ thuật diện rộng: cấp điện, thoát nước và các công trình HTKT khác Quy mô dân số đến năm 2030 khoảng 180 ngàn người
- Đô thị vệ tinh Xuân Mai: Đô thị vệ tinh Xuân Mai là đô thị dịch vụ - công
nghiệp hỗ trợ phát triển tiểu thủ công nghiệp và hệ thống làng nghề; Phát triển các
Trang 4khu tiểu thủ công nghiệp, các
trung tâm dịch vụ về thương
mại, đào tạo đại học, cao đẳng
… Là đô thị cửa ngõ phía
Tây Nam Hà Nội kết nối đô
thị trung tâm với các tỉnh
miền núi Tây Bắc qua hành
lang quốc lộ 6 và Nam quốc lộ
6 Đến năm 2030 dân số
khoảng 0,22 triệu người, đất xây dựng đô thị khoảng 4.500 ha, đất dân dụng khoảng 2.000 ha
- Đô thị vệ tinh Phú Xuyên: Đô thị vệ tinh Phú Xuyên là đô thị công nghiệp,
đầu mối giao thông và trung chuyển hàng hóa; xây dựng các khu, cụm công nghiệp để
di dời công nghiệp từ các khu vực nội đô, khu vực Hà Tây (cũ) và hỗ trợ phát triển nông nghiệp cho vùng đồng bằng phía Nam sông Hồng Hình thành các trung tâm dịch vụ trung chuyển hàng hóa, các khu nhà ở công nhân và các tiện ích đô thị khác như y tế chất lượng cao, đào tạo nghề … Xây dựng hệ thống hồ điều tiết nước nhân tạo lớn để phục vụ thoát nước, phù hợp với đặc điểm thấp trũng của khu vực Là đô thị cửa ngõ phía Nam Hà Nội kết nối với đô thị trung tâm qua tuyến hành lang kinh tế Bắc Nam - quốc lộ 1A: Dân số đến năm 2030 đạt khoảng 0,12 - 0,13 triệu người, đất xây dựng đô thị 2.500 - 3.000 ha, đất dân dụng khoảng 900 ha
3 - Kế hoạch và lộ trình phát triển các đô thị vệ tinh
a) Kế hoạch và lộ trình phát triển chung:
- Trước hết, các đồ án quy hoạch chung ĐTVT cụ thể hóa nội dung của Quy hoạch xây dựng Vùng Thủ đô và Quy hoạch chung xây dựng Thủ đô, với các nội dung chính: Phân tích, đánh giá các điều kiện tự nhiên và hiện trạng về kinh tế - xã hội; dân số, lao động; sử dụng đất đai; cơ sở hạ tầng kỹ thuật, xã hội, môi trường; xác định tính chất, mục tiêu, động lực phát triển, quy mô dân số, lao động, các chỉ tiêu đất đai, hạ tầng của đô thị phù hợp với yêu cầu phát triển của từng giai đoạn 10, 20, 25 năm Từ đó, định hướng phát triển không gian đô thị; đề xuất các hạng mục ưu tiên đầu tư phát triển và nguồn lực thực hiện… Một điểm rất quan trọng của đồ án quy
Trang 5hoạch là phân tích và làm rõ các cơ sở hình thành, phát triển của ĐTVT; các dự án có tính chất tạo động lực hình thành và mô hình quản lý phát triển ĐTVT trong mối quan
hệ chung toàn thành phố Đây là các định hướng lớn cho xây dựng kế hoạch và lộ trình phát triển cụ thể tại từng đô thị vệ tinh
- Sau khi các đồ án quy hoạch ĐTVT được phê duyệt, UBND thành phố đã phê duyệt nhiệm vụ quy hoạch phân khu đô thị cho ĐTVT Sơn Tây, Phú Xuyên, Sóc Sơn… Các đồ án quy hoạch ĐTVT là bước cụ thể hóa đồ án Quy hoạch chung xây dựng Thủ
đô thì quy hoạch phân khu đô thị là chi tiết hóa quy hoạch ĐTVT Từ các định hướng của quy hoạch ĐTVT, các sở, ngành, các cơ quan liên quan sẽ xây dựng kế hoạch thực hiện trên từng lĩnh vực của mình, ví dụ Ngành Giao thông - Vận tải có kế hoạch đầu tư
hạ tầng kết nối ĐTVT với đô thị trung tâm; Ngành Giáo dục - Đào tạo có kế hoạch đầu
tư cơ sở giáo dục đã được xác định tại các ĐTVT, Ngành Xây dựng có kế hoạch phát triển đô thị…
- Một yêu cầu đặt ra khi nghiên cứu quy hoạch ĐTVT là xác định động lực phát triển của các ĐTVT Cụ thể ở đây là việc khai thác tiềm năng thu hút đầu tư; tạo ra nhiều cơ hội việc làm, nhà ở, dịch vụ,… đáp ứng nhu cầu sống tốt hơn; là khả năng kết nối hạ tầng giao thông, chia sẻ chức năng với đô thị trung tâm Trong quy hoạch
đô thị và thực tiễn, động lực để phát triển các ĐTVT không chỉ là khu vực đô thị trung tâm lớn, mà còn là các thành phố lân cận ở xung quanh nó Chẳng hạn, TP Việt Trì (Phú Thọ) và Vĩnh Yên (Vĩnh Phúc) với ĐTVT Sơn Tây; TP Thái Nguyên và Bắc Ninh đối với ĐTVT Sóc Sơn; hay Phủ Lý (Hà Nam), Hưng Yên đối với ĐTVT Phú Xuyên… Động lực để phát triển các ĐTVT còn là việc phát huy thế mạnh của đô thị nhỏ, hướng tới tiêu chuẩn đô thị cao hơn, có tính hấp dẫn và cạnh tranh hơn khu vực
đô thị trung tâm, chứ không bị động và phụ thuộc vào nó
- Trong quy hoạch phát triển toàn thành phố nói chung và các đô thị vệ tinh nói riêng, vai trò tác động và điều tiết của nhà nước được thể hiện thông qua tiến trình lập, thẩm định, phê duyệt các quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch –
kế hoạch sử dụng đất, quy hoạch xây dựng và thông qua các chương trình / kế hoạch phát triển đô thị Theo quy định hiện hành, kế hoạch và lộ trình phát triển (cho toàn thành phố và cho từng đô thị vệ tinh) cần tiến hành từng bước, cụ thể:
+ Lập, thẩm định, trình phê duyệt Chương trình phát triển đô thị thành phố Hà Nội và Chương trình phát triển từng đô thị Trong đó có các nội dung: rà soát, đánh giá các chỉ tiêu của đô thị (theo Thông tư số 06/2012/TT-BXD ngày 10/10/2012 của
Bộ Xây dựng); phân loại đô thị đối với khu vực dự kiến hình thành đô thị trong tương lai làm cơ sở để lập, điều chỉnh địa giới đơn vị hành chính đô thị (theo Điều 12 Nghị Quyết số 1210/2016/UBTVQH)
Trang 6+ Lập Đề án phân loại đô thị cho các đô thị trên địa bàn thành phố Hà Nội (theo Điều 12 Nghị Quyết số 1210/2016/UBTVQH)
+ Tổ chức thẩm định Đề án phân loại đô thị trên địa bàn thành phố Hà Nội (theo Điều 13 Nghị Quyết số 1210/2016/UBTVQH)
+ Phê duyệt Đề án phân loại đô thị trên địa bàn thành phố Hà Nội (theo thẩm quyền quy định tại Nghị Quyết số 1210/2016/UBTVQH)
Theo Quyết định số 1659/QĐ-TTg ngày 07/11/2012 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt “Chương trình phát triển đô thị quốc gia giai đoạn 2012 ÷ 2020”, danh mục nâng loại đô thị trên địa bàn thành phố Hà Nội dự kiến gồm: Các đô thị nâng loại (thị xã Sơn Tây; 06 thị trấn: Sóc Sơn, Phú Xuyên, Phú Minh, Xuân Mai, Quốc Oai, Chúc Sơn) và các đô thị hình thành mới (03 loại V - giai đoạn 2012 ÷ 2015; 01 loại III,
01 loại V - giai đoạn 2016 ÷ 2020) Hiện nay, danh mục nâng loại đô thị trên địa bàn thành phố Hà Nội (theo Quyết định số 1659/QĐ-TTg ngày 07/11/2012 của Thủ tướng Chính phủ) sẽ cần rà soát, bổ sung, báo cáo trên cơ sở Điều chỉnh Quy hoạch xây dựng Vùng Thủ đô đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 768/QĐ-TTg ngày 06/5/2016
UBND Thành phố Hà Nội đã có công văn số 4405/UBND-ĐT ngày 27/7/2016
đề nghị Bộ Xây dựng cho ý kiến thống nhất với “Đề cương chương trình phát triển đô thị thành phố Hà Nội đến năm 2030 và định hướng đến năm 2050” và “Đề cương chương trình phát triển đô thị Trung tâm thành phố Hà Nội đến năm 2030 và định hướng đến năm 2050”, làm cơ sở để triển khai các bước tiếp theo Nghị Quyết số 1210/2016/UBTVQH
b) Một số nội dung Sở Quy hoạch – Kiến trúc đã nghiên cứu tổng hợp, dự báo
về quy mô phát triển theo định hướng quy hoạch chung:
- Về quy mô đất đai tại 05 đô thị vệ tinh
- Về các Khu công nghệ cao / Khu công nghiệp sạch tại 05 đô thị vệ tinh
- Về các Trung tâm Y tế (cấp Vùng / cấp Thành phố) tại 05 đô thị vệ tinh
- Về các Đô thị mới / Nhà ở tại 05 đô thị vệ tinh
(Xin xem các biểu đồ tại trang sau)
Trang 7
Quy mô đất đai (Ha)
Các Khu công nghệ cao / Công nghiệp sạch
Các Trung tâm Y tế (cấp Vùng / cấp Thành phố)
Trang 8c) Một số nội dung tập trung tổ chức thực hiện trong giai đoạn hiện nay:
Như đã nêu trên, các đô thị vệ tinh trong quy hoạch sẽ có chức năng chia sẽ hỗ trợ thành phố trung tâm và mục tiêu hình thành và phát triển các ĐTVT là thu hút sự dịch chuyển dân số đến học tập, làm việc, sinh sống Trước mắt, một số nội dung các cấp ngành cần tập trung chỉ đạo, tổ chức thực hiện trong giai đoạn hiện nay là:
- Đối với khu vực đô thị trung tâm:
Khó khăn đối với khu vực đô thị trung tâm hiện nay là việc di dời và sử dụng quỹ đất sau khi di dời cơ sở sản xuất công nghiệp, bệnh viện, cơ sở giáo dục đại học,
cơ sở giáo dục nghề nghiệp và các cơ quan, đơn vị trong nội thành Hà Nội, giải quyết các vấn đề về dân sinh, hạ tầng, môi trường,…theo hướng từng bước giảm áp lực và nâng cao chất lượng cho khu vực đô thị trung tâm Đây là một quá trình phức tạp, đa ngành, đa lĩnh vực Do vậy, từ chủ trương đến giải pháp đòi hỏi sự tích hợp cao và vai trò của Chính phủ có ý nghĩa quyết định
Thực hiện nhiệm vụ tại quyết định của Thủ tướng Chính phủ, UBND TP Hà Nội
đã kiện toàn Ban Chỉ đạo công tác di dời các cơ sở gây ô nhiễm môi trường và các cơ
sở phải di dời theo quy hoạch xây dựng đô thị; thành lập Tổ công tác giúp việc Ban Chỉ đạo Đến nay, Tổ công tác đã làm việc với 12 quận, rà soát, đối chiếu các quy hoạch được duyệt và cung cấp đầy đủ thông tin quy hoạch cho 117/117 cơ sở, tại 11 quận theo danh mục do Ban Chỉ đạo đề xuất Đồng thời, đề xuất biện pháp, phương thức, cơ chế và lộ trình di dời
Quỹ đất sau khi di dời ưu tiên phát triển các công trình công cộng, cây xanh, bãi
đỗ xe, công trình hạ tầng xã hội và kỹ thuật đô thị; không được sử dụng để xây dựng chung cư cao tầng sai quy hoạch; đấu giá công khai theo quy định để tạo kinh phí tái đầu tư cho đơn vị di dời Đối với những công trình xây dựng có giá trị về lịch sử, văn hóa và kiến trúc, thực hiện bảo tồn, phục chế theo quy định của Luật Di sản văn hóa,
ưu tiên sử dụng các công trình này cho các mục đích công cộng
- Đối với các đô thị vệ tinh:
Căn cứ Quy hoạch chung xây dựng Thủ đô, quy hoạch chung các ĐTVT được duyệt và căn cứ tính chất, quy mô, loại hình sản xuất của các cơ sở công nghiệp, thành phố sẽ thống nhất đề xuất địa điểm mới; trong đó, dự kiến có khoảng 138 cụm công nghiệp ĐTVT Hòa Lạc dành 200ha, Sóc Sơn 100ha, Phú Xuyên 200ha, Sơn Tây 50ha để bố trí cơ sở y tế Về cơ sở giáo dục, khu vực đại học Hòa Lạc có quy mô 1.100 - 1.200ha, với 120.000 - 150.000 sinh viên; khu đại học Sóc Sơn quy mô 600 - 650ha, với 80.000 - 100.000 sinh viên Khi hình thành các khu công nghiệp, khu đại học tại đây sẽ vừa góp phần giảm tải cho đô thị trung tâm, vừa thu hút sự dịch chuyển dân số đến học tập, làm việc, sinh sống
Trang 9Để Hà Nội đạt được mục tiêu trở thành thành phố xanh - văn minh - văn hiến - hiện đại trong tương lai thì chính các ĐTVT cần hướng tới mục tiêu này ở mức độ cao hơn Với một số nội dung chính trong quy hoạch xây dựng, kế hoạch và lộ trình phát triển các đô thị vệ tinh (nêu trên), Tôi tin chắc các đô thị vệ tinh sẽ chia sẻ, hỗ trợ tốt cho thành phố trung tâm, thu hút được sự dịch chuyển dân số đến học tập, làm việc, sinh sống và sẽ tham gia tích cực vào phát triển Thủ đô Hà Nội theo đúng định hướng này /