Giáo trình Sửa chữa và bảo dưỡng hệ thống lái (Nghề Sửa chữa máy thi công xây dựng - Trình độ Cao đẳng) - CĐ GTVT Trung ương I

Giáo trình Sửa chữa và bảo dưỡng hệ thống lái được biên soạn nhằm phục vụ cho học viên học nghề và thợ Sửa chữa máy thi công xây dựng những kiến thức cơ bản cả về lý thuyết và thực hành bảo dưỡng, sửa chữa hệ thống lái. Nội dung giáo trình gồm 6 bài: Bảo dưỡng, sửa chữa bơm trợ lực lái; bảo dưỡng cơ cấu chuyển hướng bánh lốp; bảo dưỡng sửa chữa hộp tay lái; bảo dưỡng cơ cấu trợ lực; bảo dưỡng hệ thống chuyển hướng xe bánh xích; bảo dưỡng sửa chữa cơ cấu thanh lái.

BO GIAO THONG VAN TAI TRUONG CAO BANG GIAO THONG VAN TAI TRUNG UONG |

GIAO TRINH MO DUN SUA CHUA

VA BAO DUONG HE THONG LAI

TRINH DO CAO DANG

NGHE: SUA CHUA MAY THI CONG XAY DUNG

Ban hành theo Quyét dinh s6 1955/QD-CDGTVTTWI-DT ngay 21/12/2017

của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng GTVT Trung ương I

Hà Nội, 2017

- BO GIAO THONG VAN TAIL

TRUONG CAO DANG GIAO THONG VAN TAI TRUNG UONG I

GIAO TRINH

Mô đun: Sửa chữa và bảo dưỡng hệ

thông lái NGHÈẺ: SỬA CHỮA MÁY THỊ CÔNG XÂY DỰNG

TRÌNH ĐỘ: CAO DANG

02_| Sơ đồ quan hệ theo trình tự học nghề giữa các mô đun 7

03 | Các hình thức học tập chính trong mô đun 8

04_ | Yêu cầu về đánh giá hoàn thành mô đun 8

06 _| Bài I: Bảo d-ỡng, sửa chữa bơm trợ lực lái 13

07_| Bài 2 : Bảo d- ống cơ cấu chuyển h- ớng bánh lốp 24 08_| Bài 3 : Bảo d- ống sửa chữa hộp tay lái 32

10 | Bai 5 : Bảo d- ống hệ thống chuyển h- ớng xe bánh xích 45

II | Bài6: Bảo d-ống sửa chữa cơ cấu thanh lái 47

LOI GIOI THIEU

Trong những năm qua, dạy nghề đã có những bước tiến vượt bậc cả về số lượng và chất lượng, nhằm thực hiện nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật trực tiếp đáp ứng nhu cầu xã hội Cùng với sự phát triển của khoa học công

nghệ trên thế giới và sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước, ở Việt Nam các

phương tiện giao thông ngày một tăng đáng kể về số lượng do được nhập khẩu

và sản xuất lắp ráp trong nước Nghề Sửa chữa máy thi công xây dựng đào tạo

ra những lao động kỹ thuật nhằm đáp ứng được các vị trí việc làm hiện nay như sản xuất, lắp ráp hay bảo dưỡng sửa chữa các phương tiện giao thông đang được sử dụng trên thị trường, để người học sau khi tốt nghiệp có được năng lực thực hiện các nhiệm vụ cụ thể của nghề thì chương trình và giáo trình dạy nghề

cần phải được điều chỉnh phù hợp với thực tiễn

Để phục vụ cho học viên học nghề và thợ Sửa chữa máy thi công xây

dựng những kiến thức cơ bản cả về lý thuyết và thực hành bảo dưỡng, sửa chữa

hệ thống lái Với mong muốn đó giáo trình được biên soạn, nội dung giáo trình

bao gồm 6 bài:

Bài 1: Bảo d- ống sửa chữa cơ cấu thanh lái

Bài 2: Bảo d- ng cơ cấu chuyển h- ớng bánh lốp

Bài 3: Bảo d- ống sửa chữa hộp tay lái

Bài 4: Bảo d- ống cơ cấu trợ lực

Bài 5: Bảo d- ống hệ thống chuyển h- ớng xe bánh xích

Bài 6: Bảo d- ống, sửa chữa bơm trợ lực lái

Kiến thức trong giáo trình được biên soạn theo chương trình Tổng cục Dạy nghề, sắp xếp logic từ nhiệm vụ, cấu tạo, nguyên lý hoạt động của hệ

thống lái đến cách phân tích các hư hỏng, phương pháp kiểm tra và quy trình

thực hành sửa chữa Do đó người đọc có thể hiểu một cách dễ dàng

Mặc dù đã rất có gắng nhưng chắc chắn không tránh khỏi sai sót, tác giả

rất mong nhận được ý kiến đóng góp của người đọc để lần xuất bản sau giáo trình được hoàn thiện hơn

GIGI THIEU VE MO DUN

Để giúp cho ng- òi thợ vận hành di chuyển máy thi công xây dựng nói riêng

và đối với tất cả các loại xe máy nói chung đ- ợc chính xác, an toàn và có hiệu quả

cao Các nhà chế tạo đã nghiên cứu và trang bị cho mỗi loại máy thi công xây dựng

một hệ thống lái phù hợp Vì vậy những kiến thức và kỹ năng của ng- ời thợ bảo

d- ống sửa chữa hệ thống này yêu cầu rất quan trọng không thể thiếu đ- oc đối với tất cả các loại xe máy đang hoạt động trong nền kinh tế quốc dân ở Việt Nam cũng nh- trên toàn thế giới

Vị trí, ý nghĩa, vai trò của mô đun:

- Vị trí: Là mô đun chuyên môn nghề trong danh mục các mô đun đào tạo hệ Cao đẳng nghề sửa chữa máy thi công xây dựng Ð- ợc học sau các môn học chung

và môn MH07, MH0§, MH09, MHI0, MHII, MHI2, MHI3, MĐI4, MĐI5, MĐI6, MH17, MHI8, MĐI9, MĐ20, MĐ21, MĐ22, MĐ23

- Tính chất: Là mô đun chuyên môn nghề đào tạo bắt buộc

Mục tiêu của mô đun:

-_ Học viên nêu đ- ợc yêu cầu, nhiêm vụ và giải thích đ- ợc cấu tạo và nguyên

lý hoạt động của các cụm chi tiết, bộ phận trong hệ thống lái của máy thi

công xây dựng

-_ Bảo d-ỡng, sửa chữa đ- ợc hầu hết những h- hỏng của các cụm chỉ tiết, bộ

phận trong hệ thống lái đúng quy trình kỹ thuật

Mục tiêu thực hiện của mô đun:

Học xong mô dun này học viên có khả năng:

2.1 - Trình bày đúng nhiệm vụ, phân loại các bộ phận trong hệ thống lái máy thi công xây dựng

2.2 - Giải thích đ- ợc cấu tạo và nguyên lý hoạt động của các bộ phận trong

hệ thống lái máy thi công xây dựng

2.3 - Phân tích đ- ợc hiện t- ợng và nguyên nhân h- hỏng th- ờng gặp của các

bộ phận trong hệ thống lái máy thi công xây dựng

2.4 - Sử dụng đúng, hợp lý các dụng cụ, thiết bị kiểm tra, bảo d-ỡng, sửa chữa các bộ phận trong hệ thống lái đảm bảo chính xác, an toàn

2.5 - Thực hiện đ- ợc việc kiểm tra, bảo d- ống, sửa chữa các bộ phận trong hệ thống lái máy thi công xây dựng đúng quy trình và các chỉ tiêu kỹ thuật

Nội dung chính của mô đun:

1 | Bảo d-ðống, sửa chữa bơm trợ lực lái 18 5 12 1

2 | Bảo d-ỡng cơ cấu chuyển h-ớng bánh

4_| Bảo d-ống cơ cấu trợ lực 18 5 12 1

5 | Bảo d-ống hệ thống chuyển h-ớng xe

6_| Bảo d-ỡng sửa chữa cơ cấu thanh lái 15 4 11

Cộng 105 27 74 4

SO ĐỒ QUAN HE THEO TRINH TU HOC NGHE GIUA CAC MO DUN

CAC HINH THUC HOC TAP CHINH TRONG MO DUN

Hình thức 1: Hoc trén lớp và thảo luận về:

- Yêu cầu, nhiệm vụ, phân loại các bộ phận trong hệ thống lái

- _ Sơ đồ cấu tạo và nguyên lý hoạt động của các bộ phận trong hệ thống lái -_ Quy trình tháo lắp các bộ phận trong hệ thống lái

-_ Ph-ơng pháp kiểm tra, bảo d- ống, sửa chữa các bộ phận trong hệ thống lái

Hình thức 2: Tự nghiên cứu tài liệu:

- Đọc bản vẽ về Sơ đồ cấu tạo và nguyên lý hoạt động của các bộ phận trong

-_ Thực hiện tháo lắp, kiểm tra, điều chỉnh

- _ Thử nghiệm sau sửa chữa

Hình thức 5: Thực tập tại các cơ sở sản xuất (nếu có điều kiện)

YEU CAU VE ĐÁNH GIÁ HOÀN THÀNH MÔ ĐUN

- Vé kiến thức:

+ Trình bày đúng các yêu cầu, nhiệm vụ, cấu tạo và nguyên lý hoạt động của các

bộ phận, cơ cấu của hệ thống lái trên máy thi công xây dựng

+ Giải thích đ- ợc những hiện t- ợng, nguyên nhân h- hỏng và ph- ơng pháp kiểm tra, bao d- ống, sửa chữa các bộ phận, cơ cấu của hệ thống lái trên máy thi công xây

dựng

- Về kỹ năng:

+ Thực hiện đ- ợc công tác kiểm tra, bảo d- ống, sửa chữa các bộ phận, cơ cấu của

hệ thống lái trên máy thi công xây dựng

+ Sử dụng đúng và hợp lý các dụng cụ, thiết bị kiểm tra, bảo d- ống, sửa chữa đảm bảo chính xác và an toàn

+ Chuẩn bị và bố trí nơi làm việc có khoa học

- Về thái độ:

+ Thực hiện nghiêm túc quy trình bảo d- ỡng sửa chữa

+ Có ý thức trong công việc đảm bảo an toàn và vệ sinh công nghiệp

+ Có tinh thần động viên giúp đỡ đồng nghiệp

+ Bảo quản tốt dụng cụ, thiết bị

MO DAU

1 Nhiệm vụ của hệ thống lái:

Đảm bảo việc di chuyển của xe, máy theo h- ớng của ng- ời điều khiển và làm

cho máy không lệch h- ớng do tác động của ngoại lực

Chống sự lật đổ ngang của máy và tr- ợt ngang của lốp

Thay đổi h- ớng di chuyển của máy nhẹ nhàng, nhanh chóng

2 Sơ đồ cấu tạo chung của hệ thống lái:

- Hệ thống lái kiểu thuỷ lực

Cơ cấu chuyển h- ớng của hệ thống lái

- Hộp tay lái có bộ c- ờng hoá ( trợ lực) thuỷ lực

BAI1: BAOD ONG, SUA CHUA BOM TRO LUC LAI Giới thiệu:

Mục tiêu thực hiện :

Học xong bài này học viên có khả năng:

T- Trình bày đúng nhiệm vụ, phân loại bơm trợ lực lái

2- Phân tích đ- ợc sơ đồ cấu tạo và nguyên lý hoạt động của bơm trợ lực lái 3- Thực hiện đ-ợc công tác kiểm tra, bảo d- ống, sửa chữa bơm trợ lực lái trên máy thi công xây dựng đúng yêu cầu kỹ thuật

3: Những hiện t- ợng và nguyên nhân h- hỏng th- ờng gặp

4: Bảo d-ống, sửa chữa bơm trợ lực lái trên máy thi công xây dựng:

- Quy trình bảo d- ống, sửa chữa bơm trợ lực lái

- Thực hiện bảo d- ống, sửa chữa bơm trợ lực lái

Các hoạt động học tập:

- Học trên lớp (lý thuyết) về nhiệm vụ, phân loại, cấu tạo, nguyên lý hoạt động hiện t-ơng và nguyên nhân h- hang th- ờng gặp của bơm trợ lực lái

- Thực hành bảo d- ống bơm trợ lực lái

Hoạt động 1:Nghe thuyết trình có thảo luận

1 Nhiệm vụ, phân loại bơm trợ lực lái

1.1 Nhiệm vụ:

- Cung cấp dòng áp lực dầu thuỷ lực cho hệ thống lái

- Đảm bảo sự làm việc ổn định cho hệ thống lái

- Nguyén ly hoat dong

2.2 Bom canh gat

- Cau tao (trang 150 sc gam oto)

- Nguyén ly hoat dong

3 Những h- hỏng th-ờng gặp

- Áp suất dầu quá yếu

- Chảy dầu

- Có tiếng kêu cơ khí

- Kiểm tra khe hở giữa thân bơm và đỉnh răng của bánh răng

4 Quy trình tháo bơm đầu trợ lực lái

-_ Vệ sinh sơ bộ bề ngoài bơm

-_ Nghiên cứu tr- ớc khi tháo

nắp

(thân sau )

- Tránh làm rách

gioang dém

IV) Quy trình lắp bơm dầu trợ lực tay lái

- Vé sinh cdc chỉ tiết tr- ớc khi lấp

- _ Chuẩn bị các chỉ tiết đã thay thế : đệm, phớt, keo mỡ,

| TT

Nguyên công Hình vẽ | Dụng cụ | ý |

- Vé sinh sach sẽ các chỉ tiết

- Dung panme do vi tri ctia truc tại vị trí lắp °

bạc

-_ Dùng đồng hồ xo

- Ding déng hé xo dé do d- dng

- Kinh cta bac tai vi tri gitta

D, — D, = AD cho khe ho

Chiều dài tối thiểu 14.99(mm)

Chiều rộng tối thiểu 8.6(mm)

Chiều dày tối thiểu là 1.77(mm)

Dùng căn lá để đo khe hở giữ cánh gọt và rãnh

trên thân rôtô giữa rôtô và lòng thân bơm

Dùng căn lá để đo khe hở giữa cánh gạt và rãnh

trên thân rôtô

Khe ho cho phép <= 0.036(mm)

Khe hở tiêu chuẩn 0.025(mm)

Dùng căn lá đo khe hở giữa rôtô và lòng thân

bơm

Khe hở cho phép 0.035 (mm)

Khe hở tiêu chuẩn 0.025 (mm)

Dùng th- ớc thẳng hoặc lực kế để đo chiều dài (

lực căng) của lò xo

Chiều dài tiêu chuẩn 33-34(mm)

Dùng tay lắp vòng bi nghe có tiếng kêu

+

Kiểm tra van điều áp

Dùng tay bịt một lỗ trên thân van, lỗ

kia cho dòng khí nén có áp suất vào,

xác địnhcho dòng khí có thể lọt qua

lỗ kia Nừu lọt qua chứng tỏ van điều

áp yếu

Kiém tra phot chan dau

Kiém tra truc bom

Kiém tra than nap bom

Compressed Air

21

Hoạt động 2: Nghe giới thiệu và theo dõi trình diễn mẫu

- Những yêu cầu đảm bảo an tồn và vệ sinh cơng nghiệp khi kiểm tra tháo lắp bơm trợ lực lái

- Phân tích những lỗi th- ờng gặp của bơm trợ lực lái trên máy thi cơng xây dựng

- _ Ph-ơng pháp kiểm tra:

+ Kiểm tra bằng ph- ơng pháp nghe nhìn

+ Kiểm tra bằng các dụng cụ đo

- Kiểm tra các dộng đệm

- Kiểm tra trục

- Kiểm tra rơ to

- Kiểm tra vỏ bơm

Hoạt động 3: Rèn luyện kỹ năng

Thực hiện tháo, lắp bơm trợ lực lái

Thực hiện kiểm tra bơm trợ lực lái

Sử dụng các dụng cụ và thiết bị kiểm tra tháo, lắp: Mỗi học sinh phải thực

hiện kiểm tra 2-3 lần và ghi lại kết quả kiểm tra vào bảng sau:

Kiểm tra vỏ bơm

Kiểm tra rơ to

Kết luận về tình trạng bơm trợ lực lái:

MBB)

Lập bảng thứ tự tháo lắp bơm trợ lực lái

BÀI 2: BẢO D_ ỐNG CƠ CẤU CHUYỂNH ỚNG BÁNH LỐP Giới thiệu:

Mục tiêu thực hiện

Học xong bài này học viên cĩ khả năng:

1- Trình bày đúng yêu cầu, nhiệm vụ cơ cấu chuyển h- ớng bánh lốp

22

2- Phân tích d- gc sơ đồ cấu tạo và nguyên lý hoạt động cơ cấu chuyển h- ớng

bánh lốp

3- Thực hiện đ-ợc công tác kiểm tra, bảo d-ống, sửa chữa cơ cấu chuyển

h-ớng bánh lốp trên máy thi công xây dựng đúng yêu cầu kỹ thuật

2: Sơ đồ cấu tạo và nguyên lý hoạt động của cơ cấu chuyển h- ớng bánh lốp

máy thi công xây dựng:

-Sơ đồ cấu tạo

-Nguyên lý hoạt động

3: Những hiện t- ợng và nguyên nhân h- hỏng th- ờng gặp

4: Bảo d- ống, sửa chữa cơ cấu chuyển h- ớng bánh lốp trên máy thi công xây

dựng:

-Quy trình bảo d- ống, sửa chữa cơ cấu chuyển h- ớng bánh lốp -Thực hiện bảo d- ống, sửa chữa cơ cấu chuyển h- ớng bánh lốp

Các hoạt động học tập:

- Học trên lớp (lý thuyết) về nhiệm vụ, phân loại, cấu tạo, nguyên lý hoạt động, hiện

t-ơng và nguyên nhân h- hong th-ờng gặp của cơ cấu chuyển h- ớng bánh lốp

- Thực hành bảo d- ống cơ cấu chuyển h- ớng bánh lốp

Hoạt động 1: Nghe thuyết trình có thảo luận

- Yêu cầu

- Nhiệm vụ

- Sơ đồ cấu tạo

1 Thanh (cần) kéo ngang

24

Kiểm tra và sửa chữa các khớp nối

- H- hỏng nguyên nhân tác hại:

-_ Mòn tróc rỗ khớp cầu(Œô tuyn) | - Làm việc lâu ngày, - Điều khiển lái -_ Vỡ ổ đỡ thiếu mỡ, tháo lắp không | khó hoặc không

- Mon hong phần ren(phanh hãm) | đúng kỹ thuật điều khiển đ- ợc

25

- Ld xo khép cau yéu, gay, giam | - Làm việc lâu ngày - Lam co cau

dan tinh - Tháo lắp không đúng _ | hình thang lái dơ

- Phot cao su chan mG rach ky thuat long nén diéu

- Thanh kéo ngang, thanh kéo dọc, | - Làm việc lâu ngày chính xác đòn bên bị cong - Va đập cơ học - Không điều

- Don quay đứng cong, hỏng phần | - Quá tải chỉnh đ- ợc góc

- Dam cầu bị cong hoặc xoắn - Làm việc lâu ngày khiển lái khó

- Bị quá tải khăn

- Điều khiển lái khó , mất an toàn

Kiểm tra- sửa chữa

- Kiểm tra tình trạng dơ lỏng của cơ

cấu (khóp cầu,đòn ngang và đòn bên)

- Nâng cho hai bánh tr- ớc khỏi mặt đất

- Néu cam thay khoang dich

chuyển của động tác này khá lớn thì

chứng tỏ có dơ lỏng ở cơ cấu hình

-_ Tháo chốt chẻ ở nút của khớp nối

- Van đai ốc vào đến hết cỡ rồi lại nới

ra đến khi mặt đầu của đai ốc trùng với lỗ

nắp chốt chẻ trên đầu đòn dọc

(hình 104 - 3)

Chú ý: Đối với các khớp nối tự định

tâm thì chỉ có cách thay các chốt cầu đã

mon va bac lót để khắc phục khe hở

- Kiểm tra- sửa chữa khóp cầu (rô tuyn)

* Cach I:

- Tháo rời cụm khớp cầu khỏi cơ cấu

- Dùng tay nắm chặt hai trục đẩy đi

đẩy lại để kiểm tra độ dơ của khớp cầu

Kiểm tra độ dơ khớp cầu

- Kích xe cho hai bánh tr- ớc không chạm đất và khớp cầu không chịu tải

(vì khi có tải nó sẽ triệt tiêu khe hở nên ta không kiểm tra đ- ợc)

- Sau đó gắn đồng hồ so vào tay đòn d- ới, mũi đồng hồ tựa vào mặt d- ới của

chân ngõng xoay (Hình 104 - 7)

- Dùng xà beng kéo chân ngõng xoay

lên, xuống để kiểm tra độ dơ đứng của khớp

cầu, thông th- ờng độ dơ đứng không đ- ợc

v- ot

qua 1.2mm

- Kéo bánh xe và đẩy vào ra để

kiểm tra độ dơ ngang của khớp cầu

- Hong phan ren thì tạo ren mới hoặc mòn hỏng nhiều

thì thay mới cả cụm

- Do long do mon hoặc lò xo yếu gấy

+Yếu thì tăng thêm đệm

28

+ Gay hong thi thay mdi

- Kiểm tra- sửa chữa đòn ngang, đòn dọc , đòn bên:

- Dùng đồng hồ so kiểm tra độ cong của đòn ngang ,

đòn dọc và đòn bên bằng cách gá trên gá chữ V sau đó

dùng đồng hồ so tì vào các vị trí khác nhau kết hợp với

xoay đòn

- Nếu cong thì nắn lại

Hoạt động 2: Nghe giới thiệu và theo dõi trình diễn mẫu

- Những yêu cầu đảm bảo an toàn và vệ sinh công nghiệp khi kiểm tra tháo lắp cơ cấu chuyển h- ớng bánh lốp

- Phân tích những lỗi th-ờng gặp của cơ cấu chuyển h-ớng bánh lốp trên

máy thi công xây dựng

- _ Ph-ơng pháp kiểm tra:

+ Kiểm tra bằng ph- ơng pháp nghe nhìn

+ Kiểm tra bằng các dụng cụ đo

- Kiểm tra các doăng đệm

- Kiểm tra độ rơ khớp nối cầu

- Kiểm tra các thanh kéo dọc và ngang

- Kiểm tra độ rơ moay ơ bánh xe tr- ớc

Hoạt động 3: Rèn luyện kỹ năng

Thực hiện tháo, lắp cơ cấu chuyển h- ớng bánh lốp

Thực hiện kiểm tra cơ cấu chuyển h- ớng bánh lốp

Sử dụng các dụng cụ và thiết bị kiểm tra tháo, lắp: Mỗi học sinh phải thực

hiện kiểm tra 2-3 lần và ghi lại kết quả kiểm tra vào bảng sau:

TT Các hoạt động Thiết bị và Ph-ơng pháp | Kết quả kiểm tra

kiểm tra

= Kiém tra cdc doang dém

2 | Kiém tra độ rơ khớp nối

cầu

3 |Kiểm tra các thanh kéo

doc và ngang

29

Lập bảng thứ tự tháo lắp cơ cấu chuyển h- ớng bánh lốp

BÀI 3: BẢO D_ ỐNG, SỬA CHỮA HỘP TAY LÁI

Giới thiệu:

Mục tiêu thực hiện :

Học xong bài này học viên có khả năng:

T- Trình bày đúng nhiệm vụ, phân loại hộp tay lái

2- Phân tích đ- ợc sơ đồ cấu tạo và nguyên lý hoạt động của hộp tay lái 3- Thực hiện đ-ợc công tác kiểm tra, bảo d- ống, sửa chữa hộp tay lái trên

máy thi công xây dựng đúng yêu cầu kỹ thuật

3: Những hiện t-ợng và nguyên nhân h- hỏng th-ờng gặp của hộp tay lái

trên máy thi công xây dựng

4: Bảo d- ðng, sửa chữa hộp tay lái trên máy thi công xây dựng:

-Quy trình bảo d- ng, sửa chữa hộp tay lái

-Thực hiện bảo d- ống, sửa chữa hộp tay lái

Các hoạt động học tập:

- Học trên lớp (lý thuyết) về nhiệm vụ, phân loại, cấu tạo, nguyên lý hoạt động hiện t-ơng và nguyên nhân h- hang th- ờng gặp của hộp tay lái

- Thực hành bảo d- ống hộp tay lái

Hoạt động 1: Nghe thuyết trình có thảo luận

Sơ đồ cấu tạo:

30