Vận dụng tư tưởng hồ chí minh về giáo dục đạo đức cho thanh niên việt nam trong cuộc cách mạng công nghiệp 4 0 đề tài nghiên cứu khoa học cấp học viện

Vì vậy, việc nghiên cứu và vận dụng đúng đắn, sáng tạo quanđiểm Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức cho thanh niên nhằm phục vụ và nângcao chất lượng, hiệu quả giáo dục - đào tạo thanh

Trang 1

BỘ TÀI CHÍNH HỌC VIỆN TÀI CHÍNH

ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CẤP HỌC VIỆN

VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIÁO DỤC

ĐẠO ĐỨC CHO THANH NIÊN VIỆT NAM

TRONG CUỘC CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0

CHỦ NHIỆM ĐỀ TÀI: TS LÊ THỊ HỒNG NHUNG THS BÙI XUÂN HOÁ

Trang 2

HÀ NỘI - 2021

BỘ TÀI CHÍNH HỌC VIỆN TÀI CHÍNH

ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CẤP HỌC VIỆN

VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIÁO DỤC

ĐẠO ĐỨC CHO THANH NIÊN VIỆT NAM

TRONG CUỘC CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP 4.0

Thành viên tham gia đề tài: TS Lê Thị Hồng Nhung ThS Bùi Xuân Hoá

TS Đặng Thị Huế

TS Nguyễn Ngọc Ánh ThS Nguyễn Thị Hằng ThS Vũ Thị Hồng Thắm

ThS Hứa Thanh Mai

Trang 3

HÀ NỘI - 2021

Trang 4

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Tình hình nghiên cứu của đề tài 2

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 4

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 5

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO THANH NIÊN VIỆT NAM 6

1.1 Cơ sở hình thành quan điểm của Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức cho thanh niên 6

1.1.1 Truyền thống đạo đức của dân tộc 6

1.1.2 Tinh hoa văn hoá nhân loại 8

1.1.3 Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về giáo dục thế hệ trẻ 10

1.1.4 Phẩm chất, ý chí tự lực của Hồ Chí Minh 13

1.2 Quá trình hình thành và phát triển quan điểm của Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức cho thanh niên 14

1.2.1 Thời kỳ Hồ Chí Minh hoạt động ở nước ngoài 14

1.2.2 Thời kỳ Hồ Chí Minh hoạt động cách mạng trong nước 15

1.3 Quan điểm của Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức cho thanh niên 18

1.3.1 Quan điểm về thanh niên và vai trò của thanh niên 18

1.3.2 Về vai trò của việc giáo dục thanh niên 25

1.3.3 Về nội dung giáo dục đạo đức cho thanh niên 27

1.3.4 Về phương pháp giáo dục đạo đức cho thanh niên 36

Tiểu kết chương 1 43

Chương 2 GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO THANH NIÊN Ở NƯỚC TA HIỆN NAY - THÀNH TỰU VÀ HẠN CHẾ 44

2.1 Tình hình giáo dục trên thế giới và trong nước hiện nay 44

2.1.1 Tình hình giáo dục trên thế giới 44

2.1.2 Tình hình giáo dục trong nước 46

Trang 5

2.2 Điều kiện kinh tế - xã hội ảnh hưởng tư tưởng, đạo đức lối sống của thanh

niên 50

2.3 Thành tựu và hạn chế với việc giáo dục đạo đức cho thanh niên ở nước ta hiện nay 56

2.3.1 Thành tựu với việc giáo dục đạo đức cho thanh niên ở nước ta hiện nay.59 2.3.2 Hạn chế trong việc giáo dục đạo đức cho thanh niên ở nước ta hiện nay 62 Tiểu kết chương 2 66

Chương 3 VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO THANH NIÊN TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY 67

3.1 Sự cần thiết khách quan cần vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức cho thanh niên 67

3.2 Những quan điểm cơ bản vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh 68

3.2.1 Quan điểm toàn diện 69

3.2.2 Quan điểm phát triển 70

3.2.3 Quan điểm lịch sử, cụ thể 71

3.2.4 Quan điểm phù hợp 73

3.3 Một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức cho thanh niên ở nước ta hiện nay 74

3.3.1 Tăng cường công tác giáo dục đạo đức cho thanh niên 74

3.3.2 Giáo dục đạo đức cho thanh niên học tập, làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh 77

3.3.3 Kết hợp chặt chẽ giữa gia đình với nhà trường và xã hội trong việc giáo dục đạo đức cho thanh niên 79

2.3.4 Tăng cường vai trò của các tổ chức đoàn thể xã hội trong việc giáo dục đạo đức cho thanh niên 83

2.3.5 Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước đối với công tác giáo dục đạo đức cho thanh niên 87

Tiểu kết chương 3 90

KẾT LUẬN 91

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 94

Trang 6

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Hồ Chí Minh luôndành cho thanh niên - thế hệ trẻ nước ta tình cảm thương yêu sâu sắc và sự quantâm chăm sóc ân cần Một trong những di sản tinh thần vô giá mà Người để lại

là những tư tưởng về giáo dục thanh niên vì sự nghiệp đấu tranh giải phóng dântộc, giải phóng xã hội và giải phóng con người Thông qua những bài nói, bàiviết, Hồ Chí Minh đã có những chỉ dẫn cơ bản và cụ thể về quan điểm, đườnglối, nội dung giáo dục thanh niên Trong đó, vấn đề được Người quan tâm và đềcập sâu sắc nhất đó chính là vấn đề giáo dục đạo đức thanh niên, giúp họ trởthành người công dân tốt, người lao động tốt, người chiến sĩ tốt Người chorằng, thanh niên phải có đạo đức cách mạng mới hoàn thành được nhiệm vụ Cóđạo đức cách mạng thì sẽ không sợ thất bại, không lùi bước trước khó khăn; cóđạo đức cách mạng thì sẽ không kiêu ngạo, tự mãn, không kèn cựa địa vị, khôngsuy bì hưởng thụ Điều đó cho thấy vai trò quan trọng của việc giáo dục đạođức cho thanh niên

Trong sự nghiệp đổi mới toàn diện đất nước hiện nay, trước xu thế toàncầu hoá và hội nhập kinh tế quốc tế đặc biệt là trước tác động của cuộc cáchmạng công nghiệp 4.0, việc bồi dưỡng cho thanh niên nước ta có kiến thức vănhoá, trình độ chuyên môn nghiệp vụ cao, phẩm chất chính trị, tư tưởng đạo đứcvững vàng là một công việc cực kỳ to lớn và có ý nghĩa trọng đại Đảng và Nhànước ta, với nhận thức sâu sắc vị trí, vai trò quan trọng của thanh niên trong sựnghiệp cách mạng, đã luôn quan tâm tới công tác giáo dục thanh niên, đã đào tạođược các lớp người kế tục xứng đáng sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc

và xây dựng Tổ quốc xã hội chủ nghĩa Song trong những năm gần đây, do tácđộng tiêu cực của nền kinh tế thị trường và sự hạn chế trong các biện pháp giáodục - đào tạo thanh niên, một bộ phận thanh niên nước ta đang có những biểuhiện tiêu cực đáng lo ngại như: phai nhạt lý tưởng, lệch lạc trong nhận thức vềgiá trị cuộc sống, bàng quan với trách nhiệm xã hội, lười biếng lao động, chạytheo lối sống thực dụng, buông thả, tự do tuỳ tiện, không chịu học tập, thiếu ý

Trang 7

thức rèn luyện phấn đấu vươn lên, thoái hoá về đạo đức, tình trạng phạm pháptrong thanh niên có chiều hướng gia tăng… Trong khi đó, công tác giáo dục -đào tạo thanh niên có sự tách rời giữa học chữ với học làm người Mặt khác,giữa học tập chuyên môn nghiệp vụ với rèn luyện phẩm chất, tư cách, đạo đứccho thanh niên cũng chưa có sự gắn bó chặt chẽ với nhau.

Những tình trạng trên nếu không được khắc phục kịp thời, chúng ta sẽkhông thể có được những người thanh niên vừa “hồng” vừa “chuyên” để đápứng yêu cầu của sự nghiệp đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước vớimục tiêu xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội Chính vì vậy, hơn lúc nào hết,toàn Đảng và toàn dân ta càng phải chăm lo giáo dục bồi dưỡng thanh niên, coi

đó là một trong những nhiệm vụ hàng đầu bởi nó có liên quan trực tiếp đếntương lai của đất nước, của dân tộc

Khi giải quyết nhiệm vụ to lớn đó, thế hệ hôm nay có rất nhiều cơ sở, chỗdựa vững chắc trong đó có di sản tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đứccho thanh niên Vì vậy, việc nghiên cứu và vận dụng đúng đắn, sáng tạo quanđiểm Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức cho thanh niên nhằm phục vụ và nângcao chất lượng, hiệu quả giáo dục - đào tạo thanh niên, đáp ứng yêu cầu, nhiệm

vụ của cách mạng Việt Nam là một việc làm quan trọng và cần thiết Với ý

nghĩa đó, các tác giả quyết định chọn vấn đề “Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh

về giáo dục đạo đức cho thanh niên Việt Nam trong cuộc cách mạng công nghiệp 4.0” làm đề tài nghiên cứu khoa học cấp Học viện năm 2021.

2 Tình hình nghiên cứu của đề tài

Từ trước đến nay, tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục - đào tạo, trong đó

có tư tưởng về giáo dục, đoàn kết, tổ chức thanh niên, chăm lo bồi dưỡng thế hệcách mạng cho đời sau được các học giả ở nước ta nghiên cứu khá công phu vàđã xuất bản nhiều công trình dưới nhiều hình thức khác nhau Trong đó, chúngtôi tạm phân thành một số nhóm cơ bản sau:

Thứ nhất, mảng nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục - đào tạo

có các công trình sau:

- Hồ Chí Minh với sự nghiệp giáo dục - đào tạo, Nxb Giáo dục, Hà Nội, 1990

Trang 8

- Phan Ngọc Liên - Nguyên An, Bách khoa thư Hồ Chí Minh (Tư liệu - sơ giản) - Tập 1: Hồ Chí Minh với giáo dục - đào tạo, Nxb Từ điển Bách khoa,

2002

Thứ hai, mảng nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục - đào tạo

thanh niên có các công trình sau:

- Bác Hồ với sự nghiệp bồi dưỡng thế hệ trẻ - Viện Bảo tàng Hồ Chí Minh,

Nxb Thanh niên, Hà Nội, 1985

- Hồ Chí Minh với sự nghiệp bồi dưỡng thanh niên, Nxb Thanh niên, Hà Nội,

1985

- Văn Tùng, Tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên, Nxb

Thanh niên, Hà Nội, 1999

- Trần Quy Nhơn, Tư tưởng Hồ Chí Minh về bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau, Nxb Giáo dục, 2005

- Đoàn Nam Đàn, Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên, Nxb Chính

trị Quốc gia, Hà Nội, 2002

- Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên, Đề tài khoa học do Trung tâm

văn hoá giáo dục Tổng hợp Thanh thiếu nhiên Trung ương làm chủ trì (5 1996)

-Thứ ba, mảng nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên có các

công trình sau:

- Tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò thanh niên trong cách mạng Việt Nam, Nxb

Thanh niên, Hà Nội, 2004

- Tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên và công tác thanh niên, Nxb Thanh

niên, Hà Nội, 2006

Nhìn chung, những công trình trên đã có nhiều đóng góp quan trọngkhông những về mặt lý luận mà phần nào kết quả nghiên cứu còn được ứngdụng vào thực tiễn giáo dục nước ta Tuy nhiên, chưa có công trình nào đi sâunghiên cứu việc giáo dục đạo đức cho thanh niên mà vấn đề này mới chỉ được

đề cập trong các công trình nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục - đàotạo nói chung và tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục - đào tạo thanh niên nói

Trang 9

riêng Chính vì vậy, việc nghiên cứu tư tưởng, quan điểm của Hồ Chí Minh về giáodục đạo đức cho thanh niên và sự vận dụng quan điểm này trong điều kiện cuộccách mạng công nghiệp 4.0 là một vấn đề cần thiết Với đề tài này, tác giả mongmuốn góp phần làm sáng tỏ vấn đề trên cả về phương diện lý luận và thực tiễn.

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích

Tìm hiểu quan điểm của Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức cho thanhniên, qua đó thấy được giá trị và bước đầu làm sáng tỏ ý nghĩa thực tiễn, sự vậndụng những quan điểm đó trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp 4.0

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Phân tích nội dung quan điểm của Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức chothanh niên

- Trình bày sự vận dụng và phát triển quan điểm của Hồ Chí Minh về giáodục đạo đức cho thanh niên ở nước ta trong giai đoạn hiện nay

- Đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao chất lượng giáo dụcđạo đức cho thanh niên ở nước ta hiện nay

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng

Đối tượng nghiên cứu là thanh niên, những quan điểm của Hồ Chí Minh

về giáo dục đạo đức cho thanh niên

4.2 Phạm vi

- Tìm hiểu một số vấn đề cơ bản của quan điểm Hồ Chí Minh về giáo dụcđạo đức cho thanh niên thông qua các bài nói, bài viết, việc làm và tấm gươngđạo đức của Người, từ đó làm cơ sở cho việc vận dụng vào thực tiễn giáo dụcđạo đức thanh niên ở nước ta hiện nay

- Làm rõ thực trạng việc vận dụng quan điểm Hồ Chí Minh về giáo dụcđạo đức cho thanh niên ở nước ta hiện nay, qua đó nêu lên phương hướng vàmột số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức thanh niêntrên cơ sở quan điểm Hồ Chí Minh

Trang 10

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Cơ sở lý luận của đề tài là chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ ChíMinh, quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về giáo dục - đào tạo thanh niên,trong đó có giáo dục đạo đức

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu sử dụng trong đề tài chủ yếu là phương phápcủa chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử, phương pháp lịchsử - cụ thể, phương pháp kết hợp lịch sử với lôgíc, phương pháp so sánh, đốichiếu, phương pháp phân tích - tổng hợp Các phương pháp trên được sử dụngkết hợp, có tác dụng hỗ trợ và bổ sung lẫn nhau

6 Đóng góp của đề tài

- Đề tài tập trung vào việc nghiên cứu một cách có hệ thống quan điểmcủa Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức cho thanh niên và bước đầu tìm hiểu về ýnghĩa cũng như sự vận dụng những quan điểm đó ở nước ta hiện nay

- Kết quả nghiên cứu của đề tài có thể làm tài liệu tham khảo cho nhữngngười làm công tác giáo dục, cho việc nghiên cứu và giảng dạy môn Tư tưởngHồ Chí Minh cũng như trong các chuyên ngành thuộc lĩnh vực giáo dục

7 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, đề tài có kết cấugồm 3 chương

Chương 1: Một số vấn đề lý luận chung về giáo dục đạo đức cho thanh niên Việt Nam

Chương 2: Giáo dục đạo đức cho thanh niên ở nước ta hiện nay - Thành tựu và hạn chế

Chương 3: Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức cho thanh niên Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

Trang 11

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO THANH NIÊN VIỆT NAM

1.1 Cơ sở hình thành quan điểm của Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức cho thanh niên

Như chúng ta đã biết, để có thể phân tích được nội dung của một quanđiểm, tư tưởng nào đó, trước hết chúng ta cần phải tìm hiểu cơ sở hình thànhquan điểm, tư tưởng đó Vì vậy, việc xác định cơ sở góp phần tìm hiểu tư tưởngHồ Chí Minh nói chung và quan điểm Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức chothanh niên nói riêng là một vấn đề có ý nghĩa quan trọng

Qua nghiên cứu, các tác giả nhận thấy quan điểm của Hồ Chí Minh về giáo dụcđạo đức cho thanh niên được xuất phát từ những cơ sở chủ yếu sau:

1.1.1 Truyền thống đạo đức của dân tộc

Dân tộc Việt Nam có lịch sử hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước.Trong quá trình tồn tại và phát triển, dân tộc Việt Nam đã phải vượt qua rấtnhiều khó khăn, thử thách hiểm nghèo, phải liên tục đấu tranh chống lại nạnxâm lăng, ách đô hộ, âm mưu đồng hoá của kẻ thù, thường xuyên phải đấu tranhđể thích ứng với thiên nhiên và vật lộn với thiên tai khắc nghiệt Chính nhữngđặc điểm này đã ảnh hưởng tới sự hình thành hệ giá trị của dân tộc Việt Nam,tạo nên sự gắn bó cộng đồng bền chặt, sự thương yêu đùm bọc, đoàn kết bảo vệlẫn nhau, cùng giúp nhau vượt qua mọi khó khăn của cuộc sống Vì vậy, trongnấc thang giá trị xã hội, việc ưu tiên các giá trị cộng đồng, hay nói cách khác,việc đề cao các giá trị đạo đức là đặc điểm nổi bật trong đời sống của dân tộcViệt Nam Các giá trị đạo đức đó được bồi đắp thường xuyên trong suốt chiềudài lịch sử và cùng với thời gian, những giá trị đó trở nên ổn định, được lưutruyền từ thế hệ này sang thế hệ khác thông qua con đường giáo dục và trở thànhđộng lực, sức mạnh, bản sắc của nhân cách con người Việt Nam

Theo giáo sư Vũ Khiêu, truyền thống đạo đức của dân tộc Việt Nam baogồm: lòng yêu nước, truyền thống đoàn kết, lao động cần cù và sáng tạo, tinh

Trang 12

thần nhân đạo, lòng yêu thương và quý trọng con người Giáo sư Trần Văn Giàucho rằng, các giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc Việt Nam bao gồm: yêunước, cần cù, anh hùng, sáng tạo, lạc quan, thương người, vì nghĩa Còn trongcác văn kiện của Đảng và Nhà nước, các giá trị đạo đức thường được đề cập đến

và được coi là những giá trị nổi bật Chẳng hạn, Nghị quyết của Bộ Chính trị vềmột số định hướng lớn trong công tác tư tưởng đã khẳng định: “Những giá trịvăn hoá truyền thống bền vững của dân tộc Việt Nam là lòng yêu nước nồngnàn, ý thức cộng đồng sâu sắc, đạo lý “thương người như thể thương thân”, đứctính cần cù ”

Như vậy, từ quan điểm của các nhà khoa học cũng như của Đảng ta, cóthể khẳng định, dân tộc Việt Nam có một di sản giá trị đạo đức vô cùng phongphú, trong đó, các giá trị điển hình là: tinh thần yêu nước, lòng thương người sâusắc, tinh thần đoàn kết, tinh thần lao động cần cù, tiết kiệm Những giá trị đạođức đó luôn được các thế hệ người dân Việt Nam lưu giữ, phát triển và trở thànhmột nội dung cơ bản trong quá trình giáo dục nhân cách con người Việt Nam

Một bối cảnh văn hoá nữa có nhiều tác động thiết thực và có ảnh hưởngsâu sắc đến quan điểm giáo dục đạo đức cho thanh niên của Hồ Chí Minh làhoàn cảnh quê hương và gia đình

Quê hương Nam Đàn - tỉnh Nghệ An, nơi Hồ Chí Minh sinh ra và lớn lêntuy đất đai khô cằn, đời sống nghèo nàn nhưng người dân xứ Nghệ lại có truyềnthống hiếu học từ lâu Theo sử sách ghi lại thì từ khi nhà Lý mở khoa thi đầutiên (1075), cho đến khoa thi theo lối cử tử cuối cùng của nhà Nguyễn (1918) thì

ở vùng đất Nghệ Tĩnh có 248 người đỗ đại khoa Ngoài ra, Nam Đàn còn có rấtnhiều người đỗ đạt cao, nhiều tấm gương về sự ham học, khổ học, thông minh,

có nghĩa khí, trọng đạo lý làm người, yêu nước, dám can việc trái, dám trình bàyviệc phải với người trên, không sợ uy quyền, đào tạo được nhiều người thànhdanh Tính cách xứ Nghệ với các đặc điểm: lý tưởng trong tâm hồn, trung kiêntrong bản chất, khắc khổ trong sinh hoạt, cứng cỏi trong giao lưu đều là nhữngtính cách có ý nghĩa đạo đức Điều đó có tác dụng lớn trong việc hình thành ýchí, nghị lực của Hồ Chí Minh ngay từ thời niên thiếu

Trang 13

Bên cạnh sự ảnh hưởng của quê hương, nhân cách, kiến thức và tư tưởngHồ Chí Minh còn chịu ảnh hưởng sâu sắc từ gia đình Gia đình Hồ Chí Minh làmột gia đình nhà Nho yêu nước, coi trọng đạo lý, học vấn và giáo dục con cái.Các thành viên trong gia đình luôn yêu thương, quan tâm chăm sóc lẫn nhau và

có quan hệ thân tình, gắn bó đoàn kết với bà con làng xóm Ông ngoại củaNgười là một nhà giáo mẫu mực, giàu tình thương yêu, cưu mang con em nhànghèo học tập Phụ thân của Người - ông Nguyễn Sinh Sắc - là người có tư chấtthông minh, say mê bền bỉ học tập Ông luôn giáo dục con cái lòng tự hào vềtruyền thống quật cường của dân tộc, sống nhân ái, khí tiết Bà Hoàng Thị Loan

- thân mẫu của Hồ Chí Minh - là người đôn hậu, đảm đang, hết mực thương yêuchồng con, động viên, chăm sóc chồng thi đỗ Phó bảng

Cùng với những ảnh hưởng tốt đẹp được tiếp nhận từ giáo dục của giađình, Hồ Chí Minh còn chịu ảnh hưởng sâu sắc từ các sĩ phu, các nhà Nho yêunước đương thời, trực tiếp là Hồ Sĩ Tạo, Vương Thúc Mậu, Phan Bội Châu,Vương Thúc Quý Với các sĩ phu này, Hồ Chí Minh đã tiếp nhận về mặt tưtưởng yêu nước, tình cảm thương dân

Như vậy có thể thấy, Hồ Chí Minh đã hấp thụ truyền thống hiếu học, tôn sưtrọng đạo, cùng truyền thống đạo đức của dân tộc ngay từ cái nôi gia đình và quêhương Những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam được thấm đượmvào Hồ Chí Minh từ thời niên thiếu, được Người trân trọng gìn giữ, phát huy trởthành cơ sở đầu tiên để hình thành nên tư tưởng vĩ đại của Người, trong đó có hệthống quan điểm về giáo dục đạo đức cho thanh niên - thế hệ trẻ nước nhà

1.1.2 Tinh hoa văn hoá nhân loại

Trong quá trình hoạt động cách mạng, Hồ Chí Minh rất chú trọng tiếpnhận những tinh hoa văn hoá nhân loại để làm giàu trí tuệ của mình Trong quátrình tiếp nhận và vận dụng, Người đã phê phán sắc bén và biết kế thừa một cách

có chọn lọc, không bao giờ sao chép máy móc, cũng không bao giờ phủ địnhsạch trơn, mà có sự phân tích sâu sắc để tìm ra những yếu tố tích cực, làm giàuthêm vốn kiến thức và hành trang tư tưởng của mình Đó cũng là một trongnhững lý do để những người tiến bộ đánh giá cao những cống hiến của Hồ ChíMinh đối với tiến trình phát triển văn minh nhân loại

Trang 14

Đối với văn hoá phương Đông, Hồ Chí Minh đã tiếp thu những tư tưởng

về giáo dục đạo đức của Nho giáo mà trước hết là học thuyết của Khổng Tử.Lịch sử ghi nhận Khổng Tử là một trong những người đầu tiên ở Trung Quốc

mở trường dạy học Ông cho rằng ý nghĩa của việc giáo dục là cải tạo nhân tính,

“Giáo dục là tu sửa cái đạo làm người”, giúp con người từ bỏ cái ác, trở về vớibản tính thiện tự nhiên của mình Khổng Tử không quan niệm giáo dục chỉ cótính mở mang tri thức, giải thích vũ trụ mà nó mở mang cả trí, tình và ý, hay làtrí, nhân, dũng để người ta đạt tới con người đạo lý Vì vậy, mục đích giáo dụctheo Khổng Tử trước hết là để ứng dụng cho có ích với đời, với xã hội, sau đó làđể có nhân cách và để tìm tòi đạo lý Trong nội dung giáo dục, ông đặc biệt đềcao việc giáo dục đạo đức cho tất cả mọi người, không phân biệt bởi đó là công

cụ, phương tiện chủ yếu của giai cấp phong kiến trong việc cai trị và quản lý xãhội Giáo dục đạo đức còn là tiền đề, điều kiện quan trọng nhất để hình thành vàhoàn thiện đạo đức con người, góp phần duy trì trật tự kỷ cương của xã hội.Đồng thời, giáo dục đạo đức còn có vai trò quyết định trong việc tạo lập ra mẫungười lý tưởng và xã hội lý tưởng Với vai trò quan trọng đó, nội dung giáo dụcđạo đức theo Khổng Tử quan trọng nhất là: Nhân, trí, dũng Sau này, các nhàNho như: Mạnh Tử, Tuân Tử bổ sung thêm một số đức tính, chuẩn mực đạođức khác tạo nên Ngũ thường gồm: Nhân, nghĩa, lễ, trí, tín

Có thể nói, những quan niệm cơ bản của Khổng Tử và Nho giáo về giáodục, giáo dục đạo đức đã được Hồ Chí Minh tiếp thu một cách có chọn lọc và cósự cải biến đi cho phù hợp với điều kiện thực tiễn Việt Nam Chính vì vậy, khinghiên cứu quan điểm của Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức cho thanh niên,chúng ta sẽ thấy có rất nhiều khái niệm đạo đức của Nho giáo được Người sửdụng nhưng mang nội dung mới, sâu sắc hơn Và những quan niệm của Nhogiáo cũng trở thành một tiền đề rất quan trọng trong quá trình hình thành quanđiểm của Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức cho thanh niên

Ngoài Nho giáo, Hồ Chí Minh còn tiếp thu những tư tưởng tích cực củaPhật giáo như tư tưởng từ bi, bác ái Bằng thuyết nhân quả luân hồi, ở hiền gặplành, Phật giáo khuyến khích con người ăn ở nhân đức để có cuộc sống tốt đẹp

Trang 15

trong thế giới mai sau Phật giáo đã góp phần nâng cao đời sống đạo đức củangười dân, dẫu chỉ là về mặt tinh thần Phật giáo cũng củng cố cách sống nhânnghĩa, chân tình của người Việt Nam Vì vậy, Hồ Chí Minh rất coi trọng và tiếpthu tinh thần nhân ái vị tha, hướng đến cái thiện của đạo Phật để xây dựng xãhội mới

Không chỉ tiếp thu tinh hoa văn hoá phương Đông, trong quá trình hìnhthành và phát triển quan điểm về giáo dục đạo đức cho thanh niên, Hồ Chí Minhcòn có sự tiếp thu những tư tưởng đạo đức cơ bản của phương Tây như tư tưởngtự do, bình đẳng, bác ái, tư tưởng vì con người

Có thể thấy, trong con người Hồ Chí Minh cũng như tư tưởng của Ngườichúng ta thấy dáng dấp của một con người Việt Nam điển hình nhưng cũngmang đậm phong cách Á Đông và cả cốt cách của phương Tây Chính sự kếthợp hài hoà giữa tinh hoa văn hoá phương Đông và phương Tây đó đã tạo nênnét đặc sắc trong quan điểm của Người về giáo dục đạo đức cho thanh niên

1.1.3 Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về giáo dục thế hệ trẻ

Trong học thuyết của mình, C.Mác đã đề cập tới lớp người trẻ tuổi vàđánh giá cao vai trò của thế hệ công nhân đang lớn lên Ông cho rằng đó lànguồn bổ sung đặc biệt quan trọng để giai cấp vô sản được hình thành với tưcách là một giai cấp thực sự khi nó ý thức được địa vị, sứ mệnh lịch sử và tươnglai của mình C.Mác khẳng định: “Nhưng dù sao thì bộ phận giác ngộ nhất tronggiai cấp công nhân cũng nhận thức rất rõ ràng tương lai của giai cấp họ và do đótương lai của cả loài người hoàn toàn phụ thuộc vào việc giáo dục thế hệ côngnhân đang lớn lên”

Trong quan niệm của C Mác, con người với tư cách là một yếu tố cơ bảncủa lực lượng sản xuất, phải ngày càng được phát triển cao về trí tuệ, khoẻ mạnh

về thể chất, giàu có về tinh thần, trong sáng về đạo đức, linh hoạt và văn minhtrong ứng xử Trong đó, đạo đức chính là cái nền mà trên đó định hướng các giátrị hành động cụ thể của con người trong xã hội

Tiếp nối quan điểm của C Mác, Ph.Ănghen cũng khẳng định vai trò quantrọng của thanh niên Ông nhấn mạnh rằng, thanh niên không bao giờ thoả mãn

Trang 16

với lý tưởng trước đây, họ muốn tự do hơn trong hành động, họ khao khát lậpchiến công và vì sự nghiệp đổi mới, họ sẵn sàng hiến dâng cả máu và đời mình.Thanh niên sẽ có đủ sức lực và tài năng để giải quyết những mâu thuẫn đang nảysinh trong đời sống của đất nước Chính vì vậy, cần phải tăng cường giáo dụcthanh niên để họ có thể phát huy được hết khả năng của mình

Phát triển sáng tạo những luận điểm trên của C Mác và Ph Ănghen trongđiều kiện lịch sử mới, V.I.Lênin coi thanh niên là nguồn sinh lực chiến đấu củacách mạng Ông đánh giá rất cao tiềm năng của tuổi trẻ và nhận thấy trong thanhniên công nhân một khát vọng nồng cháy, không gì kìm hãm được tới lý tưởngcủa dân chủ và chủ nghĩa xã hội Theo ông, công việc xây dựng và phát triển xãhội mới văn minh, hiện đại, xây dựng chủ nghĩa cộng sản phải thuộc về thế hệtrẻ thanh niên V.I.Lênin cũng đặt niềm tin vững chắc vào thanh niên Ôngkhẳng định: chúng ta đang đấu tranh tốt hơn ông cha ta, con cháu chúng ta sẽđấu tranh còn tốt hơn chúng ta nhiều và chúng sẽ chiến thắng Ông đã phê phángay gắt những Đảng viên bảo thủ, không đánh giá đúng vai trò của thanh niêntrong cách mạng, coi thường thanh niên và chế giễu sự ngây thơ, thiếu kinhnghiệm của họ Đồng thời, ông còn cảnh báo rằng, nếu không biết tổ chức họ lại

và giáo dục nâng cao họ thì họ sẽ đi theo những người Mensêvích Khi đó, sựthiếu chín chắn và chưa từng trải của họ sẽ bị kẻ thù lợi dụng và gây những thiệthại gấp bội V.I.Lênin khẳng định rõ lập trường của những người cộng sản chânchính là cần phải giáo dục cộng sản cho thế hệ trẻ và kết hợp việc giáo dục ấyvới cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân Ông nói: “Cho nên, là người cộngsản tức là phải tổ chức và đoàn kết toàn thể thế hệ thanh niên, phải làm gươngmẫu về giáo dục và lý luận trong cuộc đấu tranh này Lúc đó các đồng chí mới

có thể bắt đầu và hoàn thành công cuộc xây dựng lâu dài của chủ nghĩa cộngsản” Người cũng khẳng định rằng, việc định hướng chính trị cho tuổi trẻ là điềukiện cần thiết để biến những năng lực tiềm tàng của thế hệ trẻ thành hiện thực.Chính vì thế, trong bài diễn văn tại Đại hội III của Đoàn Thanh niên Cộng sảnNga, V.I.Lênin đã yêu cầu: “Nhiệm vụ của Đoàn Thanh niên Cộng sản là phải tổchức hoạt động thực tiễn của mình thế nào để khi học tập, khi tổ chức nhau lại,

Trang 17

khi tập hợp nhau lại, khi đấu tranh, tầng lớp thanh niên ấy tự giáo dục mình vàđồng thời cũng giáo dục cho tất cả những ai đã công nhận họ là người dẫnđường chỉ lối, để trở thành những người cộng sản Phải làm cho toàn bộ sựnghiệp giáo dục, rèn luyện, dạy dỗ thanh niên ngày nay trở thành sự nghiệp giáodục đạo đức cộng sản trong thanh niên” Từ những luận điểm trên cho thấy,V.I.Lênin đã đánh giá cao vai trò to lớn của giáo dục, coi đó là một điều kiệnđảm bảo sự thắng lợi trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội Người nói:

“Người mù chữ là người đứng ngoài chính trị” Câu khẩu hiệu nổi tiếng củaV.I.Lênin: “Học, học nữa, học mãi” đã trở thành châm ngôn của hàng triệu thế

hệ, là lời động viên khích lệ lớn lao đối với thế hệ trẻ

Từ thực tiễn hoạt động cách mạng, V.I.Lênin cũng đã nêu lên những yêucầu về tư cách, đạo đức của người cán bộ, đảng viên cộng sản Trong đó, trướchết người cán bộ, đảng viên cộng sản phải là người có giác ngộ về lý tưởng cộngsản chủ nghĩa, có lòng trung thành vô hạn với chủ nghĩa Mác - Lênin, với sựnghiệp của giai cấp vô sản, suốt đời phấn đấu hy sinh cho sự nghiệp của giai cấpvô sản, vì hạnh phúc của nhân dân lao động Đối với một đảng cầm quyền,người đảng viên phải luôn luôn rèn luyện, tu dưỡng phẩm chất, đạo đức cáchmạng, trung thành với lý tưởng cộng sản, chấp hành đầy đủ mọi chủ trương,đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước V.I.Lênin đặc biệtnhấn mạnh đến trách nhiệm đảng viên là phải đảm đương trọng trách quản lý đấtnước, quản lý xã hội; biết tự mình “làm gương cho quần chúng lao động thấymột mẫu mực về lòng trung thành đối với lợi ích của những người lao động”,hết lòng, hết sức phục vụ giai cấp vô sản, phục vụ nhân dân lao động Chính vìvậy, sinh thời Hồ Chí Minh đánh giá rất cao vai trò vĩ đại của V.I.Lênin Ngườikhẳng định: “Lênin là người đã thực hiện và phát triển chủ nghĩa Mác -Ăngghen Là người cha của cách mạng vô sản và cách mạng dân tộc giải phóng

Là người thầy đã đào tạo ra những chiến sĩ cách mạng khắp thế giới, chẳngnhững bằng lý luận cách mạng khoa học nhất, mà còn bằng đạo đức cách mạngcao cả nhất” (Trích bài của Hồ Chí Minh viết đăng trên báo Nhân dân số 42, rangày 24/1/1952) Vì vậy, theo Hồ Chí Minh ý nghĩa của việc nghiên cứu quan

Trang 18

điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin đó là để phụng sự cho cách mạng, cho Tổ quốc

và nhân dân Theo Người, nếu không hết lòng hết sức phụng sự nhân dân, tựkiêu, tự đại, tự tư, tự lợi, như thế là trái với chủ nghĩa Mác - Lênin Chủ nghĩaMác - Lênin là lý trí mà cũng là tình cảm nữa Người khẳng định: “Nếu thuộcbao nhiêu sách mà sống không có tình có nghĩa thì sao gọi là hiểu chủ nghĩaMác - Lênin được” Chính vì vậy, trong quá trình giáo dục thanh niên Hồ ChíMinh rất chú trọng tới việc giáo dục đạo đức cho họ - thế hệ trẻ nước nhà

1.1.4 Phẩm chất, ý chí tự lực của Hồ Chí Minh

Tư tưởng, quan điểm bao giờ cũng là sản phẩm của con người, do conngười sáng tạo ra trên cơ sở những nhân tố khách quan Do đó, quan điểm, tưtưởng còn phụ thuộc vào phẩm chất, ý chí tự lực, bản lĩnh của con người đãsản sinh ra nó

Hồ Chí Minh là người có phẩm chất tiêu biểu, có hoài bão lớn, bản lĩnh kiênđịnh, có ý chí tự lực tự cường, luôn phấn đấu vươn lên để thực hiện mục tiêu, lýtưởng đã chọn Đồng thời, Người rất thông minh, sắc sảo, nhạy bén với cái mới,ham học hỏi; có tư duy độc lập sáng tạo; có trí tuệ uyên bác, kiến thức sâu rộng

và luôn có ý chí, nghị lực phi thường; có đầu óc thực tiễn, nói đi đôi với làm.Người là một mẫu mực về đạo đức cách mạng; tác phong giản dị, khiêm tốn,gần gũi hoà mình với quần chúng, có sức cảm hoá lớn đối với mọi người.Những phẩm chất ấy được phát huy trong suốt cuộc đời hoạt động của Người.Nhờ vậy, giữa muôn vàn học thuyết khác nhau, Hồ Chí Minh đã tìm ra đượcmục tiêu, lý tưởng cách mạng đúng đắn và con đường để thực hiện mục tiêu, lýtưởng ấy Đó chính là chủ nghĩa Mác - Lênin và con đường cách mạng vô sản

Một điều hết sức quan trọng là ý chí tự lực, quyết tâm vươn lên khôngngừng trong học tập để trang bị và nâng cao kiến thức của Hồ Chí Minh Ngay

từ lúc còn trẻ ở trong nước cho đến khi ra nước ngoài, Người luôn kiên trì tự bồidưỡng cho mình kiến thức văn hoá, kiến thức của một nhà hoạt động chính trịtrên nhiều lĩnh vực văn hoá, xã hội; tiếp tục đi tìm đường cứu nước bằng phươngpháp tự học trong sách vở, học từ bạn bè, trong thực tế công tác, nghiên cứu vàtiếp thu lý luận cách mạng tiên tiến của thời đại Chính nhờ tự học, nhờ lao động

Trang 19

với công nhân, nhờ tham gia phong trào cách mạng, Người đã tìm đến được vớichủ nghĩa Mác - Lênin và trở thành chiến sĩ kiên cường đấu tranh cho chủ nghĩayêu nước và chủ nghĩa quốc tế vô sản Có thể nói, trong suốt cuộc đời hoạt độngcách mạng, Hồ Chí Minh luôn nêu cao tinh thần tự học để không ngừng nângcao kiến thức phục vụ tốt nhất cho cách mạng, cho dân tộc

Như vậy, truyền thống nhân nghĩa, hiếu học, tôn sư trọng đạo của dân tộc;tinh hoa trong triết lý giáo dục nhân loại và quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin

về giáo dục thế hệ trẻ cùng với phẩm chất, ý chí tự lực của Hồ Chí Minh là nhữngnguồn gốc và điều kiện cơ bản đưa đến sự hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về giáodục thanh niên nói chung và giáo dục đạo đức cho thanh niên nói riêng

1.2 Quá trình hình thành và phát triển quan điểm của Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức cho thanh niên

Có thể khẳng định rằng, quá trình hình thành và phát triển quan điểm củaHồ Chí Minh về giáo dục đạo đức cho thanh niên nằm trong quy luật chung củasự hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục - đào tạo thanhniên Qua mỗi thời kỳ hoạt động cách mạng, quan điểm của Hồ Chí Minh vềgiáo dục đạo đức cho thanh niên lại có sự phát triển, nâng cao hơn

1.2.1 Thời kỳ Hồ Chí Minh hoạt động ở nước ngoài

Ngay từ rất sớm, Hồ Chí Minh đã ý thức rất sâu sắc về việc phải tập hợpthanh niên để mở lớp huấn luyện nhằm phục vụ cách mạng Vì vậy, cuối năm

1924 sau khi rời Liên Xô đến Quảng Châu (Trung Quốc), Người đã liên lạc vàlựa chọn những thanh niên ưu tú trong Tâm Tâm xã và tổ chức yêu nước của cụPhan Bội Châu để mở lớp huấn luyện chính trị, đào tạo họ thành những cán bộcho phong trào cách mạng trong nước Cũng từ đây, Người đã thành lập tổ chứccách mạng đầu tiên ở nước ta: Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên (1925).Đây chính là vườn ươm để sản sinh ra những chiến sĩ cộng sản có tài có đức chocách mạng

Trên cơ sở tiếp thu kinh nghiệm giáo dục tiên tiến của thế giới, chủ yếu là

từ Trường Đại học Phương Đông của Quốc tế Cộng sản ở Liên Xô và TrườngQuân sự Hoàng Phố ở Trung Quốc, Người đã xây dựng chương trình huấn luyện

Trang 20

cho lớp học, bao gồm những vấn đề cơ bản về học thuyết Mác - Lênin, về nhữngnguyên tắc hoạt động, những kỹ năng thực hành của người cách mạng gắn chặtvới các đặc điểm truyền thống của đất nước và của dân tộc Không những thế,Hồ Chí Minh còn đặc biệt chú ý tới việc giáo dục đạo đức, lý tưởng cách mạngcho các thanh niên yêu nước Vì vậy, trong tác phẩm “Đường kách mệnh”(1927), Hồ Chí Minh đã nói ngay đến “Tư cách một người cách mạng” Trong

đó, tư cách đạo đức của người cách mạng là điều mà Người đặt lên đầu tiên Vàtrong ba mối quan hệ của đạo đức cách mạng là: tự mình, đối với người, đối vớiviệc, Hồ Chí Minh lại đặt mục “Tự mình phải” lên hàng đầu với 14 điều Trong

đó, Người nhấn mạnh phải cần, kiệm, nói thì phải làm, phải biết hy sinh, ít lòngham muốn vật chất và phải biết cả quyết sửa lỗi Chính những tư tưởng đó đãđem lại sự biến đổi sâu sắc trong tâm trí, tư cách và tác phong của người học để

cố gắng phấn đấu trở thành người chiến sĩ cách mạng

Như vậy có thể thấy, trong những năm tháng bôn ba hoạt động ở nướcngoài, dù ở đâu, Hồ Chí Minh vẫn luôn chăm lo nâng cao dân trí, giáo dục, đoànkết, thức tỉnh thanh niên tinh thần yêu nước Người đã trực tiếp bồi dưỡngkhông chỉ là những kiến thức lý luận mà còn cả giáo dục đạo đức cho nhữngthanh niên được chọn làm hạt giống cách mạng

1.2.2 Thời kỳ Hồ Chí Minh hoạt động cách mạng trong nước

Từ việc ý thức được sâu sắc vai trò to lớn của giáo dục, đặc biệt là giáo dụcđạo đức đối với nhân dân, trong đó có thanh niên, Hồ Chí Minh trong suốt cuộc đờihoạt động cách mạng của mình đã luôn chú ý tới việc bồi dưỡng, nâng cao đạo đứccách mạng cho các cán bộ, đảng viên và các thế hệ thanh niên Việt Nam

Ngay sau khi trở về Tổ quốc (1941), Hồ Chí Minh đã sáng lập báo ViệtNam độc lập (số đầu tiên ra ngày 1 - 8 - 1941) để tuyên truyền giác ngộ cáchmạng Thông qua những mẩu chuyện, những tin, bài ngắn, súc tích, dễ hiểu, HồChí Minh đã biểu dương những tấm gương người tốt, việc tốt, qua đó để giáodục tinh thần yêu nước, đoàn kết dân tộc, tinh thần dám xả thân vì độc lập tự docủa dân tộc

Trang 21

Trong phiên họp đầu tiên của Chính phủ lâm thời ngày 3 - 9 - 1945, HồChí Minh đã chỉ rõ: Chủ nghĩa thực dân “đã dùng mọi thủ đoạn hòng hủ hoá dântộc chúng ta bằng những thói xấu, lười biếng, gian giảo, tham ô và những thóixấu khác Chúng ta có nhiệm vụ cấp bách là phải giáo dục lại nhân dân chúng ta.Chúng ta phải làm cho dân tộc chúng ta trở nên một dân tộc dũng cảm, yêunước, yêu lao động, một dân tộc xứng đáng với nước Việt Nam độc lập” Ngườicũng đã sớm nhận thấy những biểu hiện thoái hoá, biến chất trong một số đảngviên, cán bộ nắm bộ máy chính quyền Trong thư gửi Uỷ ban nhân dân các kỳ,tỉnh, huyện và làng ngày 17 - 10 - 1945, Hồ Chí Minh đã nêu rõ những lỗi lầmchính là: trái phép, cậy thế, hủ hoá, tư túng, chia rẽ, kiêu ngạo Người khẳngđịnh: Đảng ta là một đảng cách mạng, một đảng vì dân, vì nước Mọi việc làmtốt hay xấu của đảng viên đều ảnh hưởng đến sự nghiệp cách mạng của giai cấp,của dân tộc, cuộc sống của nhân dân “Đảng viên và cán bộ cũng là người Aicũng có tính tốt và tính xấu Song đã hiểu biết, đã tình nguyện vào một Đảng vìdân, vì nước, đã là một người cách mạng thì phải cố gắng phát triển những tínhtốt và sửa bỏ những tính xấu Vì tính xấu của một người thường chỉ có hại chongười đó; còn tính xấu của một đảng viên, một cán bộ, sẽ có hại đến Đảng, cóhại đến nhân dân”

Năm 1947, trong tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc”, dưới bút danh X.Y.Z,Hồ Chí Minh đã tập trung làm nổi bật các vấn đề của đạo đức cách mạng; về cánbộ và về cách lãnh đạo của Đảng Trong đó, Người nhấn mạnh rằng, mỗi cán bộ,đảng viên phải là tấm gương về đạo đức cách mạng Có cán bộ tốt, có đạo đứccách mạng thì mới có thể lãnh đạo được nhân dân Trong nội dung đạo đức cáchmạng, Hồ Chí Minh nhấn mạnh năm điều là: nhân, nghĩa, trí, dũng, liêm Ngườikhẳng định “Đó là đạo đức cách mạng Đạo đức đó không phải là đạo đức thủcựu Nó là đạo đức mới, đạo đức vĩ đại, nó không phải vì danh vọng của cánhân, mà vì lợi ích chung” Cùng với việc giáo dục, nâng cao đạo đức cáchmạng cho đảng viên, cán bộ, Hồ Chí Minh luôn luôn nhắc nhở mọi người tránh

xa thói hư, tật xấu Người cho rằng, những người có thói hư tật xấu là do chủnghĩa cá nhân Vì vậy, cần kiên quyết đấu tranh chống lại chủ nghĩa cá nhân

Trang 22

Năm 1949, trên báo Cứu quốc, dưới bút danh Lê Quyết Thắng, Hồ Chí Minh đãviết 4 bài về Cần, Kiệm, Liêm, Chính, trong đó, Người có sự lý giải cụ thể, sâusắc về bốn đức tính, bốn phẩm chất đạo đức cơ bản này

Tháng 12 - 1958, dưới bút danh Trần Lực, Hồ Chí Minh đã viết tác phẩm

“Đạo đức cách mạng” Tác phẩm được in lần đầu tiên trên Tạp chí Học tập (nay

là Tạp chí Cộng sản), sau đó được nhà xuất bản Sự thật (Nhà xuất bản Chính trịQuốc gia ngày nay) in thành sách và phát hành ngay trong tháng 12 - 1958.Trong tác phẩm, Hồ Chí Minh đã phân tích nguồn gốc của chủ nghĩa cá nhân,giải thích sự tồn tại những biểu hiện của chủ nghĩa cá nhân trong cán bộ, đảngviên Từ đó, Người khẳng định để chống chủ nghĩa cá nhân nhất định phải rènluyện, tu dưỡng và thấm nhuần sâu sắc đạo đức cách mạng Hồ Chí Minh cũngđưa ra khái niệm và phân tích các yếu tố nội hàm của đạo đức cách mạng TheoNgười, đạo đức cách mạng là quyết tâm suốt đời đấu tranh cho Đảng, cho cáchmạng Đó là điều chủ chốt nhất

Năm 1969, trước lúc đi xa, với bút danh T.L, Hồ Chí Minh đã viết tácphẩm “Nâng cao đạo đức cách mạnh, quét sạch chủ nghĩa cá nhân”, đăng trênbáo Nhân dân, số ra ngày 3 -2 - 1969 Trong tác phẩm, Hồ Chí Minh đã khẳngđịnh: Mỗi cán bộ, đảng viên phải đặt lợi ích của cách mạng, của Đảng, của nhândân lên trên hết, trước hết Phải kiên quyết quét sạch chủ nghĩa cá nhân, nângcao đạo đức cách mạng, bồi dưỡng tư tưởng tập thể, tinh thần đoàn kết Phải đisâu, đi sát thực tế, gần gũi quần chúng

Như vậy, Hồ Chí Minh chính là người đề xướng và lãnh đạo nhân dânthực hiện hàng loạt những chủ trương lớn, đúng đắn, sáng suốt về giáo dục.Dưới sự chỉ đạo của Người, đất nước ta đã đào tạo, bồi dưỡng được một thế hệthanh niên nam nữ thuộc mọi tầng lớp, mọi dân tộc lòng yêu nước, quý trọngđộc lập tự do, tận tuỵ phục vụ Tổ quốc, phục vụ nhân dân, biết tự rèn luyệnmình theo những chuẩn mực đạo đức và những giá trị văn hoá tinh thần cao đẹp:cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư, không ngừng khiêm tốn học hỏi để trởthành người công dân tốt, người lao động tốt, người chiến sĩ tốt, người cán bộ

Trang 23

tốt trong quá trình tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, kếtục sự nghiệp vẻ vang của Đảng và của dân tộc

1.3 Quan điểm của Hồ Chí Minh về giáo dục đạo đức cho thanh niên

1.3.1 Quan điểm về thanh niên và vai trò của thanh niên

Suốt cuộc đời cách mạng của mình, Hồ Chí Minh luôn dành cho thanhniên - thế hệ trẻ nước nhà sự quan tâm đặc biệt Sau khi tìm được con đường cứunước, cứu dân đúng đắn, bức thư đầu tiên Người gửi về trong nước là bức thư

“Gửi thanh niên Việt Nam” Từ ấy cho đến lúc đi xa, Người đã để lại cho chúng

ta hôm nay và muôn đời sau di sản tinh thần hết sức lớn lao với hàng trăm bàiviết, bài nói về thanh niên Trong đó, Người luôn coi thanh niên là lực lượngrường cột của đất nước, là tương lai của dân tộc Hồ Chí Minh cho rằng, thanhniên là lớp người trẻ tuổi có hoài bão, ước mơ, giàu nghị lực và rất khát khao với

lý tưởng cao đẹp, có đức xả thân vì nghĩa lớn và lòng vị tha sâu sắc Đó là lứatuổi đang ở thời kỳ đẹp nhất, sung sức nhất, sống động nhất Vì vậy, trong ThưGửi thanh niên và nhi đồng toàn quốc nhân dịp Tết sắp đến (Tết Nguyên đánnăm 1946), Hồ Chí Minh viết: “Một năm khởi đầu từ mùa xuân Một đời khởiđầu từ tuổi trẻ Tuổi trẻ là mùa xuân của xã hội” Điều đó chứng tỏ, Hồ ChíMinh luôn coi thế hệ trẻ chính là thế hệ tiêu biểu cho sức sống, sức phát triểncủa dân tộc

Trong nhiều bài nói, bài viết khác, Hồ Chí Minh còn cho rằng thanh niên

là lớp người trẻ tuổi, có sức khoẻ, năng động, sáng tạo Đây cũng là lứa tuổi cótính nhạy cảm nhanh với cái mới, cái tiến bộ, ít chịu ảnh hưởng của những tiêucực và thành kiến của quá khứ Tuy nhiên, thanh niên cũng còn thiếu kinhnghiệm do chưa từng trải Vì vậy, thanh niên cần phải được xã hội quan tâmchăm sóc, vun trồng để họ trở thành những người công dân có ích cho đất nước.Hồ Chí Minh cũng khẳng định rằng, nếu được giáo dục tốt, được định hướng vàđộng viên đúng mức, thanh niên sẽ phát huy được tài năng, tính sáng tạo và cóthể “dời non, lấp bể” trong sự nghiệp bảo vệ nền độc lập và xây dựng đất nước.Khi nói về thanh niên với tính chất là một lực lượng xã hội, Hồ Chí Minh đã xácđịnh: thanh niên là công dân của nước Việt Nam Đó là lực lượng đông đảo,

Trang 24

luôn hăng hái xung phong đi đầu trong mọi nhiệm vụ khó khăn gian khổ và cókhả năng hoàn thành tốt các nhiệm vụ được giao Trong sự nghiệp xây dựng chủnghĩa xã hội, thanh niên là người xung phong trong công cuộc phát triển kinh tế

và văn hoá

Như vậy, có thể thấy khi nói về thanh niên, Hồ Chí Minh đều cho rằngthanh niên là một lực lượng năng động, sáng tạo, giàu nghị lực, có lý tưởng caođẹp, có khả năng đảm trách và hoàn thành tốt các nhiệm vụ khó khăn, nặng nềkhi cách mạng giao phó Từ những quan niệm trên về thanh niên, Hồ Chí Minhđã có những đánh giá đúng đắn, khách quan, khoa học và toàn diện về vị trí, vaitrò của thanh niên trong tiến trình phát triển xã hội

Trước hết, Hồ Chí Minh cho rằng, thanh niên là một bộ phận quan trọngcủa dân tộc Sự phát triển của đất nước, vận mệnh của dân tộc tuỳ thuộc vào sựgiác ngộ cách mạng và trách nhiệm của thanh niên Ngay từ thời niên thiếu,Người đã sớm nhận thấy thanh niên là lực lượng đông đảo nhất, hùng hậu nhất,dũng cảm nhất trong các cuộc chống xâm lăng, là lực lượng gánh vác nhữngviệc nặng nề, khó khăn, vất vả nhất trong lao động sản xuất và chống chọi vớithiên tai khắc nghiệt Được trực tiếp chứng kiến các phong trào yêu nước củanhân dân ta đầu thế kỷ XX - phong trào Đông Du, Đông Kinh nghĩa thục, phongtrào Duy Tân, phong trào chống thuế ở Trung Kỳ với sự tham gia đông đảonhiệt tình của tầng lớp thanh niên, Hồ Chí Minh càng cảm nhận sâu sắc lòng yêunước thiết tha và khát vọng giải phóng của thanh niên Việt Nam Người nhậnthấy tính cấp thiết của việc khơi dậy phong trào cách mạng trong thanh niên ViệtNam Vì vậy, trong tác phẩm “Bản án chế độ thực dân Pháp” xuất bản năm

1925, Người đã kêu gọi: “Hỡi Đông Dương đáng thương hại! Người sẽ chếtmất, nếu đám thanh niên già cỗi của Người không sớm hồi sinh” Theo Người,muốn thức tỉnh dân tộc, trước hết phải thức tỉnh thanh niên Thực hiện tư tưởng

đó, Người đã thành lập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, quy tụ thanh niênViệt Nam yêu nước vào trong một tổ chức nhằm tuyên truyền, giác ngộ họ vềchủ nghĩa Mác - Lênin Sự hoạt động tích cực của Hội đã góp phần làm chophong trào cách mạng của công nhân tiến lên và có sự chuyển hoá về chất, trở

Trang 25

thành một phong trào có tính chất độc lập rõ rệt Có thể nói, với tư cách là tổchức tiền thân của Đảng, Hội đã làm tròn nhiệm vụ thức tỉnh dân tộc ở nhữngnăm 20 của thế kỷ XX

Sau khi Đảng cộng sản Việt Nam ra đời, thanh niên Việt Nam có lý tưởng cáchmạng soi đường đã hăng hái tham gia các phong trào đấu tranh, sẵn sàng chấpnhận mọi hy sinh gian khổ, cùng với Đảng, với dân tộc làm nên thắng lợi Cáchmạng Tháng Tám năm 1945 Chỉ trong vòng 15 năm kể từ năm 1930 đến năm

1945, đã có hàng ngàn thanh niên trở thành cán bộ cốt cán trung kiên của Đảng.Hầu hết các anh hùng liệt sĩ của dân tộc hy sinh anh dũng trong thời kỳ này đều

ở tuổi đời còn rất trẻ như: Trần Phú, Lý Tự Trọng, Nguyễn Thị Minh Khai Tấm gương xả thân vì sự nghiệp giải phóng dân tộc của các chiến sĩ cách mạngtrẻ tuổi đã tô thắm thêm trang sử vàng của dân tộc, làm rạng ngời thêm truyềnthống của thế hệ trẻ Việt Nam

Không những chỉ ra khả năng cách mạng to lớn của thanh niên trong cuộccách mạng dân tộc dân chủ nhân dân, Hồ Chí Minh còn chỉ ra tiềm năng to lớncủa thanh niên trong công cuộc kiến thiết, xây dựng nước nhà Trong ngày khaitrường đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà (tháng 9 năm 1945), HồChí Minh đã gửi gắm niềm tin tưởng của mình vào thế hệ trẻ: “Non sông ViệtNam có trở nên vẻ vang hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinhquang để sánh vai các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ mộtphần lớn ở công học tập của các em” Năm 1947, Người khẳng định: “Thanhniên là người chủ tương lai của nước nhà Thật vậy, nước nhà thịnh hay suy, yếuhay mạnh một phần lớn là do các thanh niên Thanh niên muốn làm người chủtương lai cho xứng đáng thì ngay hiện tại phải rèn luyện tinh thần và lực lượngcủa mình, phải làm việc chuẩn bị cái tương lai đó” Chứng kiến sự cống hiến vàtrưởng thành của thanh niên Việt Nam qua hơn 30 năm kể từ ngày đầu tiên vậnđộng thành lập Đảng, Hồ Chí Minh đã nói lên niềm tin tưởng ở tiền đồ của dântộc Tại lễ kỷ niệm lần thứ 35 ngày thành lập Đoàn Thanh niên Lao động ViệtNam, tháng 3 năm 1966, Người nói: “Là người dõi theo tổ chức thanh niên từbước đầu hiếm hoi chỉ có tám cháu, ngày nay thấy có hàng triệu đoàn viên thanh

Trang 26

niên, hàng triệu cháu bé nhi đồng phát triển mơn mởn như hoa mùa xuân Vớimột thế hệ thanh niên hăng hái và kiên cường, chúng ta nhất định thành côngtrong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc Vì vậy, Bác rất tự hào, sung sướng và thấymình như trẻ lại, thấy tương lai của dân tộc ta vô cùng vững chắc và vẻ vang” Thanh niên là lực lượng xung kích trên mọi mặt trận, đóng vai trò nòng cốttrong cách mạng, là cánh tay đắc lực, đội hậu bị tin cậy của Đảng

Hồ Chí Minh đã sớm nhận thấy vị trí, vai trò to lớn của thanh niên tronglực lượng cách mạng - đó là lực lượng đông đảo, trẻ, khoẻ, hăng hái, có lýtưởng, giàu đức hy sinh, sẵn sàng xả thân và là một động lực chủ yếu của cáchmạng Năm 1926, trong bài viết “Phong trào cách mạng ở Đông Dương” đăngtrên tập san “Thư tín quốc tế”, tiếng Pháp, số 91 ngày 14 - 8, Nguyễn Ái Quốcđã ca ngợi các cuộc đấu tranh của thanh niên, sinh viên Việt Nam, tiêu biểu nhất

là phong trào đấu tranh đòi ân xá cho cụ Phan Bội Châu, đón tiếp Bùi Quang Chiêu,phong trào để tang cụ Phan Châu Trinh Người viết: “Đâu đâu học sinh cũng đềubãi khoá Nữ sinh cũng tham gia phong trào” Từ năm 1930 đến 1940, mặc dù cònđang hoạt động ở nước ngoài, Hồ Chí Minh vẫn thường xuyên theo dõi tình hìnhcách mạng trong nước Trong các báo cáo gửi Quốc tế Cộng sản về tình hình ĐôngDương, Hồ Chí Minh đều chú ý đến phong trào của thanh niên và vui mừng thấythanh niên Việt Nam rất hăng hái tham gia hoạt động cách mạng

Sau 30 năm hoạt động ở nước ngoài, ngày 28 tháng 1 năm 1941, Hồ ChíMinh trở về Tổ quốc để trực tiếp lãnh đạo phong trào cách mạng Việt Nam.Trong Hội nghị lần thứ tám của Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương, họptại Pắc Bó (Cao Bằng) từ ngày 10 đến ngày 19 tháng 5 năm 1941, theo sáng kiếncủa Người, Hội nghị đã quyết định thành lập Mặt trận dân tộc thống nhất mangtên Việt Nam độc lập Đồng minh, gọi tắt là Việt Minh nhằm tập hợp và độngviên tất cả các tầng lớp nhân dân đứng lên đánh đuổi kẻ thù Pháp - Nhật Hộinghị cũng quyết định thành lập các Hội cứu quốc, trong đó có Đoàn Thanh niênCứu quốc “là đoàn thể của tất thảy thanh niên từ 18 đến 22 tuổi, muốn tranh đấuđánh đuổi Pháp đuổi Nhật” Để xây dựng lực lượng vũ trang cách mạng, tháng

12 năm 1944, Hồ Chí Minh chỉ thị thành lập đội quân chủ lực đầu tiên mang tên

Trang 27

“Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân” Lúc đầu Đội gồm 34 đội viên, trong

đó tuyệt đại bộ phận là đoàn viên và đảng viên trẻ Sau ngày thành lập (22 12 1944), Đội đã xuất quân tiêu diệt đồn Phay Khắt và đồn Nà Ngần, thu toàn bộ

-vũ khí của quân địch

Cách mạng Tháng Tám 1945 thành công, nước Việt Nam Dân chủ Cộnghoà vừa mới ra đời đã phải đương đầu với muôn vàn khó khăn, thử thách.Nhưng với sự tin tưởng ở lực lượng to lớn và khả năng cách mạng của thanhniên, Hồ Chí Minh đã động viên và giao nhiệm vụ cho thanh niên cả nước hănghái đi đầu trong việc tăng gia sản xuất, xoá nạn mù chữ, thực hành đời sống mới,khẳng định thanh niên là lực lượng chính trong cuộc chiến đấu chống thực dânPháp xâm lược Trong “Lời kêu gọi thanh niên Nam Bộ” ngày 30 tháng 10 năm

1945, Người viết:

“Hỡi anh chị em thanh niên Nam Bộ!

Đã hơn một tháng nay anh chị em đã phấn đấu cực kỳ anh dũng Toàn thểđồng bào cũng chắc rằng anh chị em thanh niên Nam Bộ quyết hy sinh khángchiến để giữ vững nền độc lập của nước nhà Trong cuộc chống xâm lăng nàycác bạn đã là bức Vạn lý trường thành vững chắc, các bạn phải thống nhất mặttrận thanh niên, đoàn kết, nêu cao tinh thần tin tưởng ở sức mạnh của dân tộc.Những gương hy sinh anh dũng của các bạn đã sáng rọi khắp nước, những chiếncông oanh liệt của các bạn đã làm cho toàn thể đồng bào thêm kiên quyết”.Trong quá trình lãnh đạo dân tộc tiến hành cuộc kháng chiến chống thực dânPháp, kháng chiến chống đế quốc Mỹ và công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ởmiền Bắc, Hồ Chí Minh thường xuyên quan tâm, theo dõi từng bước trưởngthành và cống hiến của thanh niên Việt Nam Trong các thư gửi thanh niên vàtrong các dịp trực tiếp gặp gỡ với thanh niên, Hồ Chí Minh đều nhấn mạnh vaitrò to lớn của thanh niên và động viên kịp thời những thành tích thanh niên đạtđược trong mọi lĩnh vực chiến đấu, sản xuất, học tập tu dưỡng rèn luyện, biểudương những việc làm tốt, những hành động anh hùng, dũng cảm, sáng tạo củathanh niên Tháng 4 năm 1951, Người viết “Thư gửi thanh niên” đánh giá vàkhen ngợi thành tích của thanh niên quân đội, thanh niên công nhân, thanh niên

Trang 28

nông dân, thanh niên học sinh, thanh niên xung phong Đồng thời Người nhắcnhở: “ Huy hiệu của thanh niên ta là “Tay cầm cờ đỏ sao vàng tiến lên” Ý nghĩacủa nó là thanh niên phải xung phong làm gương mẫu trong công tác, trong họchỏi, trong tiến bộ, trong đạo đức cách mạng Thanh niên phải thành một lựclượng to lớn và vững chắc trong công cuộc kháng chiến và kiến quốc Đồng thờiphải vui vẻ và hoạt bát” Trong bài “Nhiệm vụ của thanh niên ta” đăng báo

“Nhân dân” ngày 20 tháng 12 năm 1955, Người viết: “Tính trung bình thanhniên chiếm độ 1 phần 3 tổng số nhân dân - tức là một lực lượng to lớn Lựclượng lớn thì phải có nhiệm vụ to lớn” Hồ Chí Minh luôn nhấn mạnh vai tròxung kích đi đầu của thanh niên trong hành động cách mạng Vai trò xung kíchtrước hết phải được thể hiện ở chỗ, trong những lúc khó khăn, thử thách của dântộc, các thế hệ thanh niên luôn sẵn sàng chịu đựng mọi gian khổ hy sinh, đảmnhận những nhiệm vụ nặng nề nhất trên mặt trận chiến đấu cũng như phát triểnkinh tế Trong bất kỳ công việc gì thanh niên cũng luôn thực hiện khẩu hiệu:

“Đâu Đảng cần thì thanh niên có, việc gì khó thì có thanh niên làm” TheoNgười, sự nghiệp cách mạnh càng phát triển thì càng đòi hỏi thanh niên thựchiện tốt hơn vai trò xung kích của mình Người nói: “Thời đại này là thời đại vẻvang của thanh niên Mà thanh niên phải là đội xung phong trên các mặt trậnchính trị, kinh tế, khoa học, kỹ thuật”

Ngày 20 tháng 12 năm 1961, nói chuyện tại Đại hội toàn quốc lần thứ IIcủa Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam, Hồ Chí Minh đã nói lên tình cảm củamình đối với thanh niên, đồng thời Người nêu lên một cách cụ thể và hoàn chỉnhquan điểm của Người về vai trò “động lực và xung kích” của thanh niên trongcách mạng:

“Bác chỉ nói: Bác rất yêu quý thanh niên

Nếu cần giải thích thì Bác nói thêm thế này: Bác rất yêu mến thanh niên - Vì thanh niên là người xung phong trong công cuộc phát triển kinh tế

và văn hoá, trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội, về nông nghiệp số đông

“kiện tướng” làm công tác thuỷ lợi, làm phân bón, vỡ đất hoang, cải tiến nôngcụ đều là thanh niên Về công nghiệp, trong phong trào cải tiến kỹ thuật, nâng

Trang 29

cao năng suất, thanh niên cũng là người xung phong Về văn hoá, trong côngviệc xoá nạn mù chữ, bổ túc văn hoá, thi đua “Hai tốt” thanh niên cố gắng nhiều

và có công nhiều Nhân đây, Bác gửi lời khen ngợi những cháu thanh niên gái

và trai đang xung phong lên miền núi vỡ hoang và các thầy giáo, cô giáo thanhniên đang xung phong đưa văn hoá lên giúp đồng bào miền núi

-Vì thanh niên là lực lượng cơ bản trong bộ đội, công an và dân quân tự vệ, đanghăng hái giữ gìn trật tự trị an, bảo vệ Tổ quốc

-Vì trong mọi công việc, thanh niên thi đua thực hiện khẩu hiệu “Đâu cần thanhniên có, việc gì khó có thanh niên”

Ngày 2 tháng 9 năm 1965, nhân dịp kỷ niệm 20 năm Cách mạng ThángTám và Quốc khánh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, Hồ Chí Minh viết “Thưgửi thanh niên cả nước”, Người ôn lại những thành quả cách mạng đã đạt đượcqua 20 năm, đồng thời Người khẳng định thanh niên Việt Nam dưới sự lãnh đạocủa Đảng đã phát huy cao vai trò của mình, đóng góp công lao to lớn vào sựnghiệp cách mạng của dân tộc Kết thúc bức thư Người viết: “Các cháu là thế hệanh hùng trong thời đại anh hùng Bác mong các cháu đều xứng đáng là nhữnganh hùng trong sự nghiệp cách mạng tiêu diệt chủ nghĩa đế quốc và xây dựng xãhội mới”

Không chỉ là một bộ phận quan trọng của dân tộc, là lực lượng xung kíchcủa cách mạng, thanh niên còn là cánh tay đắc lực của Đảng Hồ Chí Minh chorằng thanh niên luôn đi đầu trong việc thực hiện những chủ trương, đường lối doĐảng đề ra và cũng là nguồn bổ sung lực lượng lớn mạnh nhất cho đội ngũ củaĐảng Với ý nghĩa đó, Người đã nói: “Tôi luôn luôn nói đến thanh niên, vì trongmọi công việc thanh niên ta luôn luôn hăng hái xung phong và họ xứng đáng làcánh tay đắc lực của Đảng”

Thanh niên là lực lượng kế thừa và tiếp bước các thế hệ đi trước để thúcđẩy xã hội phát triển, đồng thời là người giáo dục, dìu dắt thiếu niên, nhi đồng

C Mác đã chỉ rõ, lịch sử xã hội loài người chẳng qua chỉ là sự kế tục của nhữngthế hệ nối tiếp nhau, mỗi thế hệ đều lợi dụng những vật liệu, tư bản, sức sảnxuất, kinh nghiệm và tri thức do tất cả thế hệ trước truyền lại Vì vậy, mỗi thế hệ

Trang 30

một mặt tiếp tục những kinh nghiệm và tri thức cũ, mặt khác làm thay đổi nóbằng hoạt động mới Do những quy luật phát triển khách quan của nhân loại,thanh niên bao giờ cũng giữ vai trò là người kế thừa và phát triển những thànhtựu của những người đi trước Đối với nước ta, thanh niên luôn kế thừa và pháttriển xứng đáng những thành tựu vẻ vang của các thế hệ cha ông để bảo tồn vàphát triển nòi giống “Tiên - Rồng” Ngày 27 tháng 1 năm 1947, trong Thư gửichiến sĩ cảm tử quân Thủ đô, Hồ Chí Minh đã viết: “Các em là đội cảm tử Các

em cảm tử để cho Tổ quốc quyết sinh Các em là đại biểu cái tinh thần tự tin tựlập của dân tộc ta mấy nghìn năm để lại, cái tinh thần quật cường đó đã kinh quaHai Bà Trưng, Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung, Phan ĐìnhPhùng, Hoàng Hoa Thám, truyền lại cho các em Nay các em gan góc tiếp tục cáitinh thần bất diệt đó, để truyền lại cho nòi giống Việt Nam muôn đời sau”

Trong suốt tiến trình cách mạng Việt Nam, ở bất cứ thời kỳ nào, thanhniên cũng đóng góp vai trò to lớn, có vị trí nổi bật về sự hy sinh, phấn đấu Vìvậy, Hồ Chí Minh đã nhiều lần khen ngợi thanh niên là thế hệ anh hùng của dântộc anh hùng, của thời đại anh hùng

Từ việc nhìn nhận, đánh giá cao vai trò của thanh niên trong sự nghiệpcách mạng, Hồ Chí Minh đã khẳng định thanh niên là người có trách nhiệmchăm lo, dìu dắt các em thiếu niên, nhi đồng, tổ chức, hướng dẫn các em thamgia các tổ chức đội để qua đó các em được vui chơi, học tập, tránh những tácđộng xấu ngoài xã hội

Với lòng thương yêu, tin tưởng và hy vọng to lớn ở thanh niên nước ta,trước lúc đi xa, một lần nữa Hồ Chí Minh khẳng định những phẩm chất tốt đẹpcũng như vị trí, vai trò quan trọng của thanh niên đối với sự trường tồn của dân tộc

và sự thắng lợi của cách mạng nước ta Vì vậy, việc giáo dục, bồi dưỡng thanh niên

là một vấn đề chiến lược, là nhiệm vụ quan trọng của cách mạng Việt Nam

1.3.2 Về vai trò của việc giáo dục thanh niên

Như chúng ta đã biết, giáo dục và đào tạo có vai trò rất quan trọng vàquyết định đối với sự phát triển của mỗi quốc gia, mỗi dân tộc và đối với cả lịchsử xã hội loài người Lịch sử đã chứng minh rằng trong tất cả các yếu tố tạo nên

Trang 31

sự thành công của một nước, không một yếu tố nào lại quan trọng hơn giáo dục.

Sở dĩ như vậy vì giáo dục chính là động lực hàng đầu để phát triển kinh tế.Không những thế, giáo dục còn góp phần tạo ra và hoàn thiện nhân cách của conngười Với ý nghĩa đó, giáo dục luôn là nền móng đối với toàn bộ chiến lượcphát triển con người và chiếm vị trí quan trọng trong toàn bộ chiến lược pháttriển kinh tế - xã hội

Ở Việt Nam, từ xa xưa ông cha ta đã rất coi trọng việc giáo dục, thi cử đểđào tạo người tài phục vụ cho công cuộc kiến thiết và xây dựng đất nước Kếthừa, phát huy truyền thống trong giáo dục, trọng nhân tài của dân tộc, Hồ ChíMinh đã có cách nhìn đúng đắn và xem giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng thanh niên

là vấn đề chiến lược, là nhiệm vụ quan trọng của cách mạng Người cho rằngchính thông qua giáo dục sẽ làm cho thanh niên có được những tri thức cần thiếtđể tham gia tốt nhất vào các công việc của đất nước và cách mạng Người căndặn Đảng ta: “Đoàn viên và thanh niên ta nói chung là tốt, mọi việc đều hăng háixung phong, không ngại khó khăn, có chí tiến thủ Đảng cần phải chăm lo giáodục đạo đức cách mạng cho họ, đào tạo họ thành những người kế thừa xây dựngchủ nghĩa xã hội vừa “hồng” vừa “chuyên” Bồi dưỡng thế hệ cách mạng chođời sau là một việc rất quan trọng và rất cần thiết” Bởi vì đó là một nhân tố cơbản đảm bảo thắng lợi của cách mạng nước ta Vì vậy, ngay sau khi Cách mạngTháng Tám thành công, tại phiên họp đầu tiên của Chính phủ, Hồ Chí Minh đãnêu lên ba nhiệm vụ trọng tâm của Nhà nước và nhân dân ta lúc bấy giờ là “diệtgiặc dốt”, “diệt giặc đói” và “diệt giặc ngoại xâm” Người kêu gọi đồng bào cảnước tích cực tham gia chống nạn thất học, nâng cao dân trí và coi đây là mộttrong những nhiệm vụ phải thực hiện cấp tốc lúc này Người chỉ rõ: “Khi xưaPháp cai trị nước ta, chúng thi hành chính sách ngu dân Nay chúng ta đãgiành được quyền độc lập Một trong những công việc phải thực hiện cấp tốctrong lúc này là nâng cao dân trí Mọi người Việt Nam phải hiểu biết quyềnlợi của mình, phải có kiến thức mới để có thể tham gia vào công cuộc xâydựng nước nhà”

Trang 32

Theo Hồ Chí Minh, giáo dục, đào tạo, rèn luyện thanh niên là một côngviệc rất khó khăn, lâu dài và công phu vì đó là sự nghiệp “trồng người” Ngườinêu ra luận điểm: “Vì lợi ích mười năm phải trồng cây, vì lợi ích trăm năm phảitrồng người” Đó là chân lý từ ngàn xưa cho thấy vị trí, ý nghĩa vô cùng quantrọng của chiến lược con người Thực tế lịch sử cho thấy, sự thành công hay thấtbại của một dân tộc, một triều đại, một sự nghiệp cải cách xã hội không chỉ ởchỗ nó giải quyết đúng đắn hay không về mục tiêu, nhiệm vụ, biện pháp mà còntuỳ thuộc vào việc có chuẩn bị tốt về con người hay không Đối với một nướcnông nghiệp lạc hậu như Việt Nam, để có được sự phát triển bền vững thì sựnghiệp trồng người càng trở nên quan trọng và cần thiết Vì vậy, Hồ Chí Minhkhẳng định rằng trong mọi hoàn cảnh, dù khó khăn đến đâu cũng phải tạo điềukiện tốt nhất cho thanh niên được học tập Vì việc học tập trong nhà trường,trong sách vở, trong thực tiễn cuộc sống sẽ tạo cho thanh niên có kiến thức toàndiện để tham gia vào công cuộc đấu tranh bảo vệ và xây dựng nước nhà phồnvinh, hạnh phúc Trong thời kỳ xây dựng chủ nghĩa xã hội, phát triển đất nước,việc chăm lo giáo dục thanh niên trở thành những người vừa có đạo đức cáchmạng, vừa có trình độ văn hoá, khoa học kỹ thuật, tức là con người phát triểntoàn diện càng trở nên quan trọng vì: Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội phải cócon người xã hội chủ nghĩa

Cũng chính từ việc xác định tầm quan trọng đó, Hồ Chí Minh luôn nhắcnhở các thầy cô giáo, cán bộ đảng viên, những người lớn tuổi phải coi trọng và

có trách nhiệm trong việc giáo dục thanh niên Với Người, đó không chỉ lànhiệm vụ cách mạng mà còn là một nguyên tắc cách mạng cơ bản nhằm tạo ranhững thế hệ con người mới có khả năng đảm nhận được nhiệm vụ của Đảng vàdân tộc giao phó

1.3.3 Về nội dung giáo dục đạo đức cho thanh niên

Trong di sản tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên, vấn đề cơ bản

và nổi bật nhất là quan điểm giáo dục toàn diện, mà nội dung bao gồm: giáo dụcchính trị, giáo dục đạo đức, giáo dục văn hoá, khoa học kỹ thuật và quân sự,giáo dục lao động - nghề nghiệp, giáo dục sức khoẻ và thể chất, giáo dục nhân

Trang 33

cách, thẩm mỹ, pháp luật Trong Thư gửi các cán bộ giáo dục, học sinh, sinhviên các trường và các lớp bổ túc văn hoá, ngày 31 - 8 - 1960, Hồ Chí Minh đãnêu rõ: “Trong việc giáo dục và học tập, phải chú trọng đủ các mặt: đạo đứccách mạng, giác ngộ xã hội chủ nghĩa, văn hoá, kỹ thuật, lao động và sản xuất”.Trong đó, Người đặc biệt coi trọng, đề cao vai trò của việc giáo dục đạo đứccách mạng và coi đó là một trong những nhân tố cơ bản góp phần hoàn thiệnnhân cách cho thanh niên

Trước hết, theo Người mục đích của việc giáo dục, bồi dưỡng đạo đứccách mạng cho thanh niên là nhằm giúp họ trở thành những công dân tốt, ngườilao động tốt, người chiến sĩ tốt, người chủ xứng đáng của đất nước và là ngườicách mạng chân chính Đó là những con người “vừa có đức vừa có tài”, “vừahồng vừa chuyên” Trong mối quan hệ “đức - tài”, “hồng - chuyên” đó, Hồ ChíMinh coi “đạo đức là gốc của người cách mạng”, là vấn đề có ý nghĩa quyếtđịnh của việc xây dựng con người mới Người dạy: “Thanh niên ta phải thấmnhuần tinh thần làm chủ nước nhà và phải trau dồi đạo đức của người cáchmạng” Bởi vì “Cũng như sông thì có nguồn mới có nước, không có nguồn sôngcạn Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo Người cách mạng phải có đạođức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân”.Chính nhờ có đạo đức cách mạng mà mỗi thanh niên có thể tự phấn đấu hoànthiện mình, hình thành năng lực để hoàn thành nhiệm vụ cách mạng vẻ vang Vìvậy, đạo đức cách mạng là nền tảng vững chắc để thanh niên hoàn thành nhiệm

vụ vẻ vang của mình

Xuất phát từ tư tưởng coi đạo đức là nền tảng của người cách mạng, HồChí Minh đã có rất nhiều bài nói, bài viết đề cập đến vấn đề giáo dục đạo đứccách mạng Đặc biệt trong 5 điểm Bác dạy thanh niên và 5 điều Bác dạy thiếunhi đều toát lên một sự quan tâm sâu sắc về việc giáo dục đạo đức cách mạngcho thanh thiếu niên - những người chủ tương lai của đất nước Đặc biệt, Ngườiđã nêu lên những nội dung cụ thể về giáo dục, rèn luyện đạo đức cách mạng chothanh niên Đó là giáo dục những phẩm chất đạo đức cơ bản, cần thiết cho thanhniên Cụ thể là

Trang 34

Thứ nhất, giáo dục thanh niên trung với nước, với Đảng, hiếu với nhân dân

Có thể thấy, khi nói tới giáo dục đạo đức cách mạng, vấn đề quan trọnghàng đầu được Hồ Chí Minh quan tâm là làm cho thanh niên nhận thức đượcrằng: đạo đức cách mạng là tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, với Đảng và hiếuvới nhân dân Thực ra, khái niệm “trung, hiếu” vốn là những khái niệm đạo đứcđã có trong tư tưởng đạo đức truyền thống Việt Nam và phương Đông nhưng đãđược Hồ Chí Minh sử dụng và đưa vào những nội dung mới Trước kia, trongthời kỳ phong kiến là trung quân, trung thành với vua vì vua và nước là một, vua

là nước, nước là nước của vua Còn hiếu thì chỉ thu hẹp trong phạm vi gia đình

là con cái phải hiếu thảo với cha mẹ, phải chăm sóc phụng dưỡng cha mẹ Trong

tư tưởng Hồ Chí Minh, khái niệm “trung, hiếu” đã được nâng cao, phát triểnmang tính cách mạng, vượt qua được hạn chế của những quan niệm truyềnthống Bởi vì theo Người: “Đạo đức ngày nay cao rộng hơn; không phải chỉ có hiếuvới cha mẹ mà phải trung với nước, hiếu với dân” Đây là chuẩn mực đạo đức có ýnghĩa quan trọng hàng đầu Theo đó, trung với nước là trung thành với sự nghiệpdựng nước và giữ nước Muốn có lòng trung với nước thì phải giáo dục cho thanhniên tinh thần yêu nước nồng nàn, sâu sắc Về nội dung này, Hồ Chí Minh nói rấtrõ: yêu Tổ quốc là cái gì trái với quyền lợi của Tổ quốc, chúng ta kiên quyết chốnglại Tư tưởng quán xuyến của Người là Tổ quốc luôn gắn liền với nhân dân vì nước

là nước của dân và dân là người chủ của đất nước Vì vậy, yêu nước hay trung vớinước là làm sao cho “dân giàu, nước mạnh” - điều này đã được Hồ Chí Minh đưa ra

từ rất sớm ngay sau khi miền Bắc được hoàn toàn giải phóng

Trung với Đảng, theo Hồ Chí Minh là phải giáo dục cho thanh niên có đượcnhững đức tính trung thực, ngay thẳng, không tà, không làm việc ác Ngoài lợi íchcủa Đảng, của Tổ quốc, của cách mạng không có lợi ích riêng Lúc được giao việcthì bất kỳ việc to nhỏ đều ra sức làm cẩn thận, có hiệu quả và phải biết làm việc cólợi, tránh việc có hại cho Đảng Đó là những nội dung hết sức sinh động, cụ thể vừa

là thước đo, vừa là chỉ dẫn không chỉ riêng đối với thanh niên mà còn cho tất cảnhững ai tự nguyện chiến đấu dưới ngọn cờ của Tổ quốc, của Đảng

Trang 35

Mặt khác, theo Hồ Chí Minh phải giáo dục cho thanh niên có được tấmlòng hiếu thảo Nếu như Nho giáo chỉ giới hạn chữ hiếu đối với cha mẹ thì HồChí Minh một mặt luôn nhắc nhở thanh niên phải kính trọng và thương yêu chamẹ, mặt khác Người cũng đã mở rộng phạm vi chữ hiếu là hiếu với nhân dân.Hiếu với dân như lời dạy của Người là phải giáo dục thanh niên biết yêu mếnnhân dân, quý trọng nhân dân, học tập, chiến đấu vì nhân dân, làm cho ai cũng

có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành Phải chăm lo và bảo vệ lợi ích chínhđáng của nhân dân, tích cực giúp đỡ nhân dân vượt qua mọi khó khăn trong cuộcsống để phát triển sản xuất, cải thiện đời sống Đồng thời dám đấu tranh chốnglại mọi biểu hiện sách nhiễu nhân dân, gây phiền hà cho nhân dân và luôn dựavào nhân dân để phát động phong trào thi đua lao động sản xuất, làm cho nhândân phấn khởi, tin tưởng vào chế độ xã hội chủ nghĩa

Thứ hai, giáo dục thanh niên cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư

Khi giáo dục đạo đức cách mạng cho thanh niên, Hồ Chí Minh rất chútrọng đến việc giáo dục những phẩm chất cao quý như: cần, kiệm, liêm, chính,chí công vô tư Đây cũng là những khái niệm đạo đức cũ được Hồ Chí Minh tiếpthu, chọn lọc, đưa vào những yêu cầu và nội dung mới Người chỉ ra rằng:phong kiến nêu ra cần, kiệm, liêm, chính nhưng không thực hiện; ngày nay, ta

đề ra cần, kiệm, liêm, chính là cho cán bộ thực hiện làm gương cho nhân dântheo để lợi cho nước, cho dân Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư là mộtbiểu hiện sinh động của phẩm chất “trung với nước, hiếu với dân”

Trong tác phẩm “Cần kiệm liêm chính” tháng 6 - 1949, Hồ Chí Minh đã

có sự phân tích cụ thể về bốn đức tính Trong đó, theo Người “Cần tức là siêngnăng, chăm chỉ, cố gắng dẻo dai Cần thì việc gì, dù khó khăn mấy cũng làmđược Cần không phải là làm xổi Cần là luôn cố gắng, luôn luôn chăm chỉ, cảnăm cả đời Nhưng không làm quá trớn Phải biết nuôi dưỡng tinh thần và lựclượng của mình, để làm việc cho lâu dài Lười biếng là kẻ địch của chữ Cần”.Còn “Kiệm là tiết kiệm, không xa xỉ, không hoang phí, không bừa bãi”, nhưngKiệm cũng không phải là bủn xỉn “Liêm” theo Hồ Chí Minh có nghĩa là “trongsạch, không tham lam” “Chính” nghĩa là “không tà, nghĩa là ngay thẳng, đứng

Trang 36

đắn” Giữa các đức tính đó có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, trong đó “cần” và

“kiệm” “đi đôi với nhau như hai chân của con người - Cần mà không kiệm thìlàm chừng nào xào chừng ấy, cũng như một cái thùng không có đáy, nước đổvào chừng nào chảy hết chừng ấy, không lại hoàn không Kiệm mà không cầnthì không tăng thêm, không phát triển được Cần, kiệm, liêm là gốc rễ củachính Nhưng một cây cần có gốc rễ, lại cần có cành, lá, hoa, quả mới là hoàntoàn Một người phải cần, kiệm, liêm, nhưng còn phải chính mới là người hoàntoàn” Cần, kiệm, liêm, chính rất cần thiết đối với tất cả mọi người Vì vậy, năm

1949 với bút danh Chiến Thắng, dưới đầu đề “Cần, kiệm liêm chính”, Hồ ChíMinh đã viết: “Trời có bốn mùa: Xuân, Hạ, Thu, Đông / Đất có bốn phương:Đông, Tây, Nam, Bắc/ Người có bốn đức: Cần, Kiệm, Liêm, Chính/ Thiếu mộtmùa, thì không thành trời /Thiếu một phương, thì không thành đất/ Thiếu mộtđức, thì không thành người” Điều đó cho thấy sự quan trọng và cần thiết của

“cần, kiệm, liêm, chính” đối với con người Đối với thanh niên là những ngườichủ tương lai của đất nước thì bốn đức tính đó càng cần thiết hơn bởi lẽ đó làmột trong những tiền đề, điều kiện quan trọng để thanh niên có thể “làm việc,làm người, làm cán bộ, để phụng sự Đoàn thể, phụng sự giai cấp và nhân dân,phụng sự Tổ quốc và nhân loại”

Gắn liền với bốn đức tính “cần, kiệm, liêm, chính” là “chí công vô tư”.Trong đó “chí công” tức là yêu cầu phải rất công minh, chính trực, công bằng,công tâm Còn “vô tư” là không được thiên tư, thiên vị Tựu chung lại “chí côngvô tư” đó là làm việc gì cũng không nghĩ đến mình trước, chỉ biết vì Đảng, vì Tổquốc, vì đồng bào; là đặt lợi ích của cách mạng, của nhân dân lên trên hết, trướchết Thực hành chí công vô tư cũng có nghĩa là phải kiên quyết quét sạch chủnghĩa cá nhân, nâng cao đạo đức cách mạng Vì vậy, trong mối quan hệ giữa cánhân và xã hội, Hồ Chí Minh đòi hỏi thanh niên phải tự hỏi mình đã làm gì chonước nhà, chứ không phải là hỏi nước nhà đã làm cho mình những gì Đối vớitập thể và gia đình cũng vậy Phải giáo dục cho thanh niên có tình thương vàtrách nhiệm với mọi người Hồ Chí Minh đã nhiều lần nghiêm khắc phê bìnhnhững biểu hiện của chủ nghĩa cá nhân trong thanh niên Tại Đại hội đại biểu

Trang 37

toàn quốc lần thứ III của Đoàn Thanh niên Lao động Việt Nam, Người chỉ rõ:

“Chủ nghĩa cá nhân là việc gì cũng chỉ lo cho lợi ích riêng của mình, khôngquan tâm tới lợi ích chung của tập thể Miễn là mình béo, mặc thiên hạ gầy Nó

là mẹ đẻ ra hàng trăm thứ bệnh nguy hiểm như quan liêu, mệnh lệnh, bè phái,chủ quan, tham ô, lãng phí, xa hoa, tham danh trục lợi, thích địa vị, quyền hành,tự cao tự đại, coi thường tập thể, xem khinh quần chúng, độc đoán chuyênquyền Nó là kẻ thù hung ác của đạo đức cách mạng, chủ nghĩa xã hội” Vì vậy,trong 5 điểm dạy thanh niên, Hồ Chí Minh đã nhắc nhở thanh niên phải “kiênquyết chống chủ nghĩa cá nhân và chủ nghĩa tự do” Người cũng đã nhiều lầnnói về tính chất nguy hiểm của chủ nghĩa cá nhân vì “Chủ nghĩa cá nhân trái vớiđạo đức cách mạng, nếu nó còn lại trong mình; dù là ít thôi, thì nó sẽ chờ dịp đểphát triển, để che lấp đạo đức cách mạng, để ngăn trở ta một lòng một dạ đấutranh cho sự nghiệp cách mạng Chủ nghĩa cá nhân là một thứ rất gian xảo, xảoquyệt, nó khéo dỗ dành người ta xuống dốc Mà ai cũng biết rằng xuống dốc thì

dễ hơn leo dốc Vì thế mà càng nguy hiểm”

Tóm lại, theo Hồ Chí Minh “chủ nghĩa cá nhân, tư tưởng tiểu tư sản cònẩn nấp trong mình mỗi người chúng ta Nó chờ dịp - hoặc dịp thất bại, hoặc dịpthắng lợi - để ngóc đầu dậy” Vì vậy, chủ nghĩa cá nhân là mối nguy hại cho cánhân con người, cho mỗi đảng viên và cả dân tộc Hồ Chí Minh viết: “Một dântộc, một đảng viên và mỗi con người, ngày hôm qua là vĩ đại, có sức hấp dẫnlớn, không nhất định ngày hôm nay và ngày mai vẫn được mọi người yêu mến

và ca ngợi, nếu lòng dạ không trong sáng nữa, nếu sa vào chủ nghĩa cá nhân”.Chính vì vậy, trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội, chúng ta cần phải kiênquyết loại bỏ chủ nghĩa cá nhân

Tuy nhiên, cũng cần nhận thức đúng đắn đâu là chủ nghĩa cá nhân, đâu làlợi ích cá nhân Hồ Chí Minh cho rằng: “đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhânkhông phải là giày xéo lên lợi ích cá nhân” Mỗi người đều có cá tính riêng, sởtrường riêng, đời sống riêng của bản thân và của gia đình mình Nếu những lợiích cá nhân đó không trái với lợi ích của tập thể thì không phải là xấu Mặc dùvậy, Người cũng tỏ thái độ phản đối kiên quyết tư tưởng coi lợi ích cá nhân tách

Trang 38

rời lợi ích tập thể, bởi nó phá hoại sự phát triển hài hoà của tập thể, không thểnào dẫn đến sự phát triển tốt đẹp của nền đạo đức xã hội chủ nghĩa

Như vậy, việc quan tâm tới lợi ích cá nhân và chống chủ nghĩa cá nhânđòi hỏi thanh niên phải giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa lợi ích của mìnhvới lợi ích của tập thể và xã hội; phải biết đặt lợi ích cá nhân trong lợi ích tậpthể, xã hội, biết làm cho lợi ích cá nhân và xã hội phát triển hài hoà Xã hộikhông đòi hỏi cá nhân phải hạn chế lợi ích của mình, mà yêu cầu cá nhân quantâm thúc đẩy lợi ích riêng trong sự phát triển lợi ích chung của tập thể và xã hội

Vì vậy, khi giữa lợi ích cá nhân và lợi ích tập thể có sự mâu thuẫn với nhau thìđòi hỏi mỗi cá nhân phải biết điều chỉnh lợi ích của mình cho phù hợp với lợiích của tập thể Không những thế, trong những trường hợp nhất định còn phảibiết hy sinh lợi ích riêng, vì lợi ích chung Vì vậy, Hồ Chí Minh đã nói: “Nếu lợiích cá nhân mâu thuẫn với lợi ích tập thể, thì đạo đức cách mạng đòi hỏi lợi íchriêng của cá nhân phải phục tùng lợi ích chung của tập thể”

Thứ ba, giáo dục thanh niên về “nhân, nghĩa, trí, dũng, liêm”

Như chúng ta đã biết, các chế độ phong kiến ở nước ta cũng đã từng coiviệc giáo dục đạo đức cho nhân dân nói chung, thanh niên nói riêng là vấn đềquan trọng Giai cấp phong kiến Việt Nam đã lấy Nho giáo làm hệ tư tưởngchính thống và các trí thức, hiền nho cho rằng “ngũ thường” là những phẩm chấtquan trọng nhất của con người Đó là: nhân, nghĩa, lễ, trí, tín Chủ tịch Hồ ChíMinh cũng tóm tắt những phẩm chất cơ bản của người cách mạng là “nhân,nghĩa, trí, dũng, liêm” Trong 5 điều ấy có 3 khái niệm nằm trong “ngũ thường”,còn “dũng” và “liêm” cũng là những khái niệm đạo đức được nhân dân ta coitrọng Thế nhưng khi Người phân tích về những khái niệm đạo đức nêu trênchúng ta thấy có sự khác hẳn về bản chất so với nội dung truyền thống, bởi lẽđạo đức mà Người dạy thanh niên phải luôn trau dồi là đạo đức cách mạngchứ không phải đạo đức chung chung, lại càng khác xa với đạo đức phongkiến Vì thế, Người đã có những giải thích cụ thể từng điều theo cách riêng

mà Người suy nghĩ

Trang 39

Cụ thể là khi nói về “nhân”, theo quan niệm của Nho giáo thì “Nhân làyêu người, nhân là làm cho người ta yêu mình, nhân là yêu mình”, thì ở Hồ ChíMinh “nhân” có nghĩa là: “Thật thà thương yêu, hết lòng giúp đỡ đồng chí, đồngbào Vì thế mà kiên quyết chống lại những người, những việc có hại đến Đảng,đến nhân dân Vì thế mà sẵn lòng chịu cực khổ trước mọi người, hưởng hạnhphúc sau thiên hạ Vì thế mà không ham giàu sang, không e cực khổ, không

sợ uy quyền Những người đã không ham, không e, không sợ thì việc gì làphải họ đều làm được ” Như vậy rõ ràng là chữ “nhân” mà các nhà Nhotruyền bá trước đây còn hạn hẹp trong quan hệ cá nhân, còn chữ “nhân” màHồ Chí Minh sử dụng và phân tích có nội dung rộng hơn, có tính giai cấp,tính nhân dân sâu sắc

Về chữ “nghĩa”, theo Hồ Chí Minh đó là ngay thẳng, không sợ tư tâm,không làm việc bậy, không có việc gì giấu Đảng Ngoài lợi ích của Đảng, không

có lợi ích riêng phải lo toan Lúc Đảng giao cho việc, thì bất kỳ to nhỏ, đều rasức làm cẩn thận Thấy việc phải thì làm, thấy việc phải thì nói Không sợ người

ta phê bình mình, mà phê bình người khác cũng luôn luôn đúng đắn

Còn “trí” có nghĩa là đầu óc trong sạch, sáng suốt Dễ hiểu lý luận Dễtìm phương hướng Biết xem người Biết xét việc Vì vậy mà biết làm việc cólợi, tránh việc có hại cho Đảng, biết vì Đảng mà cất nhắc người tốt, đề phòngngười gian

“Dũng” là dũng cảm, gan góc, gặp việc phải có gan làm Thấy khuyếtđiểm có gan sửa chữa Cực khổ, khó khăn, có gan chịu đựng Có gan chống lạinhững sự vinh hoa, phú quý không chính đáng Nếu cần, thì có gan hy sinh cảtính mạng cho Đảng, cho Tổ quốc, không bao giờ rụt rè, nhút nhát

“Liêm” là không tham địa vị Không tham tiền tài Không tham sungsướng Không ham người tâng bốc mình Vì vậy mà quang minh chính đại,không bao giờ hủ hoá Chỉ có một thứ ham là ham học, ham làm, ham tiến bộ

Đó là đạo đức cách mạng Đạo đức đó không phải là đạo đức thủ cựu Nó là đạođức mới, đạo đức vĩ đại, nó không phải vì danh vọng của cá nhân mà vì lợi íchchung của Đảng, của dân tộc, của loài người

Trang 40

Như vậy là từ các khái niệm đạo đức cũ “nhân, nghĩa, trí, dũng, liêm”, HồChí Minh đã đưa vào đó nội dung đạo đức cách mạng bằng cách giải thích nótheo quan niệm mới, phản ánh các mối quan hệ lợi ích mới mà ở đó “dân” vẫn làtrung tâm Điều đó cũng cho thấy, Hồ Chí Minh là người tiêu biểu cho tinh hoavăn hoá dân tộc và cũng là người có sự tiếp thu chọn lọc, phát triển các giá trịđạo đức của loài người vì mục đích giáo dục, bồi dưỡng thế hệ trẻ Việt Nam Vàtrong quan điểm, tư tưởng của Người cái bản chất nhất, cốt lõi nhất trong đạođức cách mạng là “quyết tâm suốt đời đấu tranh cho Đảng, cho cách mạng Đó

là điều chủ chốt nhất”

Thứ tư, giáo dục thanh niên tình yêu thương, quý trọng con người

Qua nghiên cứu chúng ta thấy rằng, Hồ Chí Minh đã kế thừa và phát huytruyền thống nhân ái, nhân nghĩa của dân tộc, kết hợp với chủ nghĩa nhân văncủa nhân loại mà đỉnh cao là chủ nghĩa nhân văn cộng sản chủ nghĩa Vì vậy,Người đã xác định phẩm chất yêu thương, quý trọng con người là một trongnhững phẩm chất, chuẩn mực đạo đức cách mạng cao đẹp

Lòng yêu thương con người của Hồ Chí Minh trước hết là dành cho đại đa

số nhân dân lao động, những người nghèo khổ, bị áp bức, bóc lột, là tình thươngyêu đối với đồng bào mình Người đã nói: “Tôi chỉ có một sự ham muốn, hammuốn tột bậc, là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàntoàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành” Đốivới Người, không có gì quý báu hơn dân với nước, cả cuộc đời Người là chiếnđấu vì dân, vì nước Người từng nói: “Cả đời tôi chỉ có một mục đích là phấnđấu cho quyền lợi của tổ quốc và hạnh phúc của quốc dân Những khi tôi ẩn nấpnơi núi non, hoặc ra chốn tù tội, xông pha sự hiểm nghèo là vì mục đích đó”

Tấm lòng yêu thương con người của Hồ Chí Minh còn được thể hiện rõtrong quan hệ đồng chí, đồng đội, anh em Đối với bản thân mình, Người đòi hỏiphải nghiêm khắc, nhưng đối với bạn bè, đồng chí phải rộng rãi, đòi hỏi tất cảmọi người phải có sự tôn trọng, giúp đỡ lẫn nhau Đối với thanh niên, Người dạy

“phải thấm nhuần đạo đức cách mạng tức là khiêm tốn, đoàn kết, thực hành chủ

Tiêu đề	Vận Dụng Tư Tưởng Hồ Chí Minh Về Giáo Dục Đạo Đức Cho Thanh Niên Việt Nam Trong Cuộc Cách Mạng Công Nghiệp 4.0
Tác giả	TS. Lê Thị Hồng Nhung, ThS. Bùi Xuân Hoá, TS. Đặng Thị Huế, TS. Nguyễn Ngọc Ánh, ThS. Nguyễn Thị Hằng, ThS. Vũ Thị Hồng Thắm, ThS. Hứa Thanh Mai
Trường học	Học Viện Tài Chính
Thể loại	Đề Tài Nghiên Cứu Khoa Học Cấp Học Viện
Năm xuất bản	2021
Thành phố	Hà Nội

Định dạng
Số trang	101
Dung lượng	839 KB