BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠOTRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ THÔNG TIN ~~~~~~~~*~~~~~~~~ BÀI TIỂU LUẬN ĐỀ TÀI: Quá trình đổi mới nhận thức về kinh tế thị trường của Đảng và mô hình kinh tế tổng quát
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ THÔNG TIN
~~~~~~~~*~~~~~~~~
BÀI TIỂU LUẬN
ĐỀ TÀI:
Quá trình đổi mới nhận thức về kinh tế thị trường của Đảng và mô hình kinh
tế tổng quát thời kỳ quá độ đi lên CNXH cùng những tác động tới nền văn hoá
- xã hội ở Việt Nam hiện nay.
Nhóm thực hiện: Nhóm 11
Lớp: SS010.L24
Trang 2MỤC LỤC
LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1
NỘI DUNG 2
I Quá trình đổi mới nhận thức về kinh tế thị trường của Đảng 2
1 Sự hình thành tư duy mới của Đảng về kinh tế thị trường 2
2 Những nét đổi mới tư duy của Đảng về kinh tế thị trường qua các kỳ Đại hội 3 3 Những thay đổi về tư duy của Đảng ta 4
II Mô hình kinh tế tổng quát thời kỳ quá độ đi lên CNXH cùng những tác động tới nền văn hoá - xã hội ở Việt Nam hiện nay 6
1 Mô hình kinh tế tổng quát thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội 6
2 Tác động của kinh tế lên văn hoá – xã hội nước ta 13
III Kết luận: 17
IV Tài liệu tham khảo: 17
Trang 3LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Đất nước ta sau hơn 20 năm đổi mới đã có những bước phát triển rực rỡ Nền kinh
tế chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng XHCN đã đạt được những thành tựu hết sức to lớn Tốc độ phát triển bình quân 7.5% Tổng kim nghạch xuất nhập khẩu 2005 trên 80 tỷ USD Các thành phần kinh tế phát triển nhanh chóng, đa dạng Đời sống của nhân dân được cải thiện rõ rệt về nhiều mặt: kinh tế, y tế, văn hóa, xã hội…
Để đạt được những thành tựu to lớn như vậy, Đảng ta đã có những chính sách, đường lối đúng đắn trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Đặc biệt là sự thay đổi
tư duy về kinh tế thị trường trong 20 năm đổi mới ở nước ta – một sự thay đổi mang tính quyết định của cả nền kinh tế và nó đã góp phần giúp chúng ta thoát khỏi tình trạng khủng hoảng, nghèo nàn, lạc hậu và đưa nước ta trở thành một nước có nền kinh tế vững mạnh
Nhận ra được tầm quan trọng của đường lối chính sách của Đảng về công cuộc đổi mới tư duy nền kinh tế thị trường, nhóm 11 chúng em đã làm tiểu luận này để làm rõ quá trình đổi mới nhận thức về kinh tế thị trường của Đảng đồng thời cũng giúp các bạn tìm hiểu về mô hình kinh tế tổng quát thời kỳ quá độ đi lên CNXH cùng những tác động tới nền văn hoá - xã hội ở Việt Nam hiện nay
Trang 4NỘI DUNG
Chương 3: ĐẢNG LÃNH ĐẠO CẢ NƯỚC QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI VÀ TIẾN HÀNH CÔNG CUỘC ĐỔI MỚI
(1975 – 2018)
I Quá trình đổi mới nhận thức về kinh tế thị trường của Đảng
1 Sự hình thành tư duy mới của Đảng về kinh tế thị trường
a Hoàn cảnh kinh tế nước ta những năm 80 thế kỷ 20
Nhà nước ta quản lý nền kinh tế bằng các mệnh lệnh hành chính và những chỉ tiêu
áp đặt từ trên xuống Chế độ bao cấp của nước ta được thực hiện dưới các hình thức chủ yếu: bao cấp qua giá, bao cấp qua chế độ tem phiếu, bao cấp theo chế độ cấp phát vốn Với những cơ chế như vậy có những mặt tích cực về việc tập trung vốn cho những lĩnh vực mũi nhọn trong bối cảnh đất nước còn gặp nhiều khó khăn Tuy vậy cơ chế bao cấp
đã làm tăng gánh nặng đối với ngân sách nhà nước, vừa làm vừa cho nên việc sử dụng kém hiệu quả, sinh ra cơ chế “xin cho” Tất cả những điều đó làm cho một số nước XHCN khác lâm vào tính trạng khủng hoảng, trì trệ
b Hình thành sự đổi mới cơ chế quản lý kinh tế
Trong 10 năm đầu xây dựng chủ nghĩa xã hội (1975-1985), do chủ quan, muốn sớm xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội, chúng ta đã vi phạm quy luật khách quan là quan hệ sản xuất phải phù hợp với phát triển của lực lượng sản xuất Kết quả là kinh tế suy thoái nghiêm trọng, đời sống nhân dân vô cùng khó khăn Việc thừa nhận kinh tế thị trường không phải là sản phẩm riêng có của chủ nghĩa tư bản mà là sự phát triển khách
Trang 5quan của nền kinh tế hàng hóa Mỗi nền kinh tế muốn phát triển bền vững cần phải sử dụng hiệu quả nền kinh tế thị trường phù hợp với đặc điểm, điều kiện, mục tiêu Vì vậy, thực tiễn đặt ra cho chúng ta nhiệm vụ nghiên cứu, vận dụng tốt kho tàng tri thức về kinh
tế thị trường và các quy luật của nó nhằm thực hiện mục tiêu: “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”
2 Những nét đổi mới tư duy của Đảng về kinh tế thị trường qua các kỳ Đại hội
a Tư duy của Đảng về Kinh tế thị trường từ Đại hội VI đến Đại hội VIII
Đây là giai đoạn hình thành và phát triển tư duy của Đảng về kinh tế thị trường So với thời kì trước đổi mới, nhận thức về kinh tế thị trường có sự thay đổi căn bản và sâu sắc
Tại Đại hội VI (tháng 12-1986), Đảng ta đã xác định kinh tế thị trường là thành tựu của văn minh nhân loại mà chúng ta cần sử dụng để xây dựng chủ nghĩa xã hội
“Kinh tế thị trường là một kiểu tổ chức kinh tế phản ánh trình độ phát triển nhất định của văn minh nhân loại Kinh tế thị trường là giai đoạn phát triển cao của kinh tế hàng hóa, trong đó các yếu tố đầu vào, đầu ra đều thông qua thị trường; các chủ thể trong nền kinh tế chịu tác động của các quy luật của thị trường và thái độ ứng xử của họ hướng vào tìm kiếm lợi ích thông qua sự điều tiết của giá cả thị trường”
Tuy nhiên, từ Đại hội VI đến Đại hội VIII của Đảng Cộng sản Việt Nam khái niệm kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa vẫn chưa được sử dụng
Đến Đại hội VII (6-1991), Đảng khẳng định: “Phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần theo định hướng xã hội chủ nghĩa, vận hành theo cơ chế thị trường có
sự quản lý của Nhà nước”
Đại hội VIII của Đảng (tháng 6-1996), đưa ra một kết luận mới rất quan trọng: Sản xuất hàng hóa không đối lập với chủ nghĩa xã hội mà là thành tựu phát triển của văn minh nhân loại, tồn tại khách quan cần thiết cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội và cả khi chủ nghĩa xã hội đã được xây dựng
Trang 6b Tư duy của Đảng về kinh tế thị trường từ đại hội IX đến đại hội XI
Đảng xác định: “Nền kinh tế thị trường theo định hướng Xã hội chủ nghĩa là mô hình kinh tế tổng quát của nước ta trong thời kì quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội”
Đại hội IX của Đảng (tháng 4-2001) đã chính thức đưa ra khái niệm kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa: Là một kiểu tổ chức nền kinh tế – xã hội vừa dựa trên những nguyên tắc quy luật của kinh tế thị trường, vừa dựa trên những nguyên tắc và bản chất của chủ nghĩa xã hội
Nội dung cơ bản của định hướng Xã hội chủ nghĩa trong phát triển kinh tế thị trường ở nước ta thể hiện ở 5 tiêu chí:
Thứ nhất, thực hiện mục tiêu “Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”
Thứ hai, Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta có nhiều thành phần kinh tế, trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo
Thứ ba, về chế độ phân phối, có nhiều hình thức trong đó phân phối theo kết quả lao động và hiệu quả kinh tế là chủ yếu
Thứ tư, phát huy vai trò làm chủ xã hội của nhân dân Nhà nước quản lý và điều tiết nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa thông qua pháp luật, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chính sách, các công cụ kinh tế và lực lượng vật chất cần thiết
Thứ năm, tiếp tục đổi mới tư duy kinh tế, nâng cao năng lực lãnh đạo các tổ chức cơ sở đảng và kiểm tra về phát triển kinh tế
3 Những thay đổi về tư duy của Đảng ta
Trước đổi mới, chúng ta coi kinh tế xã hội chủ nghĩa và kinh tế tư bản chủ nghĩa (hay kinh tế thị trường) là hai phương thức kinh tế khác nhau về bản chất và đối lập với nhau cả về chế độ sở hữu, chế độ quản lý, chế độ phân phối và mục đích phát triển
Sau đổi mới, tư duy của chúng ta về kinh tế có nhiều sự phát triển so với trước Nhìn khái quát đã có những sự thay đổi lớn như sau:
Trang 7 Từ quan niệm chủ nghĩa xã hội chỉ có một chế độ sở hữu duy nhất là chế độ công hữu đã đi đến quan niệm nền kinh tế của ta có ba chế độ sở hữu cơ bản là toàn dân, tập thể, tư nhân
Từ quan niệm cho rằng phải cải tạo kinh tế tư bản tư nhân, đã đến quan niệm rằng phải ưu tiên phát triển lực lượng sản xuất, còn việc cải tạo phải phù hợp với tưng bước phát triển của lực lượng sản xuất
Từ quan niệm nhà nước phải chỉ huy toàn bộ nền kinh tế đã đi đến phân biệt rõ chức năng quản lý nhà nước về kinh tế với chức năng quản lý kinh doanh
Từ chỗ chỉ thừa nhận một hình thức phân phối duy nhất chính đáng là phân phối theo lao động đã đi đều quan niệm thực hiện nhiều hình thức phân phối, lấy phân phối theo kết quả lao động
Xét về thời gian, tư duy của chúng ta cũng được đổi mới qua nhiều bước:
Bước I: Thừa nhận cơ chế thị trường nhưng không coi nền kinh tế của ta là kinh tế thị trường
Bước II: Coi kinh tế thị trường không phải là cái riêng có của chủ nghĩa tư bản, không đối lập với chủ nghĩa xã hội
Bước III: Coi kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là mô hình kinh tế tổng quát của nước ta trong thời kỳ quá độ
Bước IV: Gắn kinh tế thị trường của nước ta với nền kinh tế thị trường toàn cầu hóa, hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu và đầy đủ hơn
Điều quan trọng hơn nữa là với chủ đề: “Tích cực và chủ động hội nhập kinh tế quốc tế”, Đại hội đã quyết định đẩy mạnh hoạt động kinh tế đối ngoại, hội nhập sâu hơn
và đầy đủ hơn vớicác thể chế kinh tế toàn cầu, khu vực và song phương, lấy phục vụ lợi ích đất nước làm mục tiêu cao nhất Việc Việt Nam trở thành thành viên chính thức của WTO vào tháng 1-2007 đánh dấu một bước phát triển cao của quá trình hàng chục năm thực hiện hội nhập kinh tế quốc tế của nước ta
Trang 8II Mô hình kinh tế tổng quát thời kỳ quá độ đi lên CNXH cùng những tác động tới nền văn hoá - xã hội ở Việt Nam hiện nay.
1 Mô hình kinh tế tổng quát thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội
Kinh tế thị trường Kinh tế thị trường nói chung là những hình thức phát triển cao của kinh tế hang hóa, một hình thức ở đó các quan hệ kinh tế diễn ra trên thị trường, chịu sự chi phối của quy luật kinh tế vốn có của nó
Kinh tế thị trường là kinh tế hàng hóa vận động theo cơ chế thị trường, trong môi trường cạnh tranh và lấy lợi nhuận làm thúc đẩy
Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
Đó là nền kinh tế hàng hóa vận hành theo cơ chế thị trường dưới sự quản lý của nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa
Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là việc sử dụng công nghệ kinh tế thị trường để thực hiện mục tiêu của CNXH
Phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN nhằm mục đích phát triển lực lượng sản xuất, phát triển nền kinh tế để xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật của CNXH, nâng cao đời sống nhân dân
1.2. Mục tiêu phát triển
Tính định hướng XHCN trong phát triển nền kinh tế-xã hội quy định phát triển kinh tế thị trường ở nước ta nhằm mục đích xây dựng một xã hội: Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh; do nhân dân làm chủ; có nền kinh tế phát triển cao dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại và chế độ công hữu về tư liệu sản xuất chủ yếu”
Không thể làm cho “dân giàu, nước mạnh” nếu không có tăng trưởng kinh tế trên
cơ sở đẩy mạnh CNH, HĐH Không thể có tang trưởng kinh tế nếu không phát triển và
Trang 9quản lý hiệu quả nền kinh tế thị trường chỉ có sức mạnh của của nền kinh tế thị trường hỗn hợp nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần mới là cơ sở kinh tế của sự phát triển theo định hướng XHCN chứ không phải duy nhất kinh tế quốc doanh
1.3. Các thành phần kinh tế
Đại hội XIII của Đảng nêu rõ vị trí và vai trò của các thành phần kinh tế
Kinh tế nhà nước là công cụ, lực lượng vật chất quan trong để Nhà nước giữ vững
ổn định kinh tế vĩ mô, định hướng, điều tiết, dẫn dắt thúc đẩy phát triển kinh tế, xã hội, khắc phục các khuyết điểm của cơ chế thị trường Các nguồn lực kinh tế của nhà nước được sử dụng phù hợp với chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển đất nước và cơ bản được phân bổ theo cơ chế thị trường
Doanh nghiệp nhà nước tập trung vào lĩnh vực then chốt, địa bàn quan trọng, quốc phòng, an ninh; hoạt động theo cơ chế thị trường, quản trị hiện đại theo chuẩn mực quốc tế; lấy hiệu quả kinh tế làm tiêu chí đánh giá chủ yếu, cạnh tranh bình đẳng với các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế
Kinh tế tập thể, các hợp tác xã có vai trò cung cấp dịch vụ cho các thành viên; liên kết, phối hợp sản xuất kinh doanh, phát triển bền vững Tăng cường liên kết giữa các hợp tác xã, hình thành các hiệp hội, liên hiệp hợp tác xã
Kinh tế tư nhân được khuyến khích phát triển ở tất cả các ngành, lĩnh vực mà pháp luật không cấm, nhất là trong lĩnh vực sản xuất kinh doanh, dịch vụ được hỗ trợ phát triển thành các công ti, tập đoàn kinh tế tư nhân mạnh, có sức cạnh tranh cao Khuyến khích doanh nghiệp tư nhân hợp tác, liên kết với doanh nghiệp nhà nước, hợp tác xã, kinh tế hộ; phát triên các công ti cổ phần có sự tham gia rộng rãi của các chủ thể xã hội, nhất là người lao động
Trang 10Kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài là một bộ phận quan trọng của kinh tế quốc dân,
có vai trò lớn trong huy động nguồn vốn đầu tư, công nghệ, phương thức quản lí hiện đại,
mở rộng thị trường xuất khẩu
1.4.Hình thức sở hữu
Qua những đổi mới đất nớc theo định hớng xã hội chủ nghĩa ở nước ta chứng tỏ tính đúng đắn của đờng lối đổi mới, của chính sách đa dạng hoá các hình thức sở hữu do Đảng ta khởi xớng và lãnh đạo toàn dân thực hiện Thực tiễn cho thấy, một nền kinh tế nhiều thành phần đơng nhiên phải bao gồm nhiều hình thức sở hữu, không thể chỉ có hai hình thức sở hữu toàn dân và tập thể nh trớc đây Hiện nay chúng ta đang xây dựng và phát triển một cơ cấu sở hữu đa dạng với các hình thức sở hữu: Sở hữu Nhà nước, sở hữu tập thể, sở hữu cá thể, sở hữu tư nhân tư bản và sở hữu hỗn hợp
1.5.Lực lượng sản xuất chính
Trong điều kiện hiện nay, nền kinh tế XHCN phải có LLSX đạt trình độ cao hơn
về chất so với tiêu chuẩn đặt ra trong quan niệm truyền thống về CNXH Trình độ đó không chỉ đo bằng chuẩn “đại Công Nghiệp cơ khí” mà còn được đo bằng chuẩn công nghệ cao
Trong nền kinh tế này, yếu tố ngày càng đóng vai trò quyết định là khoa học – kỹ thuật và trí tuệ con người
1.6.Phân phối
Trong thời kỳ quá độ lên CNXH ở Việt Nam hiện nay, sự thừa nhận nền kinh tế thị trường định hướng XHCN đồng nghĩa với việc thừa nhận sự tồn tại nhiều chủ thể kinh
tế có nguồn gốc sở hữu khác nhau, tuân thủ các quy luật thị trường Quan hệ phân phối trong việc phân chia nguồn lực, yếu tố sản xuất, của cải và thù nhập, cơ hôi tiềm năng giữa nhiều chủ thể mang tính đa chiều và phụ thuộc lẫn nhau
Trang 11Văn kiện Đại hội Đại biểu lần thức XI Đảng cộng sản Việt Nam xác định: “chế độ phân phối chủ yếu theo kết quả lao động, hiệu quả kinh tế, đồng thời theo mức đóng góp vốn cùng các nguồn lực khác và phân phối thông qua hệ thống an sinh xã hội, phúc lợi xã hội”
Lao động là nguồn gốc chính tạo ra của cải vật chất và tình thần cho xã hội, tạo ra
sự giàu có của quốc gia Vì thế, để thực hiện công bằng, phải lấy phân phối theo hiểu quả kinh doanh và năng suất lao động làm hình thức phân phối chính Người lao động có năng suất, chất lượng và hiệu quả cao phải có thu nhập cao hơn
1.7.Vai trò của đảng và nhà nước
Nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta được hình thành và phát triển trên cơ sở phát huy vai trò làm chủ xã hội của nhân dân, bảo đảm vai trò quản lý, điều tiết nền kinh tế của Nhà nước pháp quyền XHCN do Đảng lãnh đạo Nhà nước ngày càng tăng dần vai trò chủ thể quản lý và thu hẹp dần vai trò chủ thể về kinh tế
Theo đó, Nhà nước thực hiện quản lý nền kinh tế, định hướng, điều tiết, thúc đẩy
sự phát triển kinh tế - xã hội bằng pháp luật, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chính sách
và lực lượng vật chất, bảo đảm cho thị trường phát triển, tuân thủ các quy luật của kinh tế thị trường, tương thích với thông lệ của các nước; kiến tạo được môi trường vĩ mô; xây dựng kết cấu hạ tầng cơ sở và bảo đảm an sinh xã hội; ban hành cơ chế chính sách về phân bổ nguồn lực, phân phối và phân phối lại theo hướng bảo đảm tăng trưởng kinh tế gắn với tiến bộ và công bằng xã hội; bảo vệ môi trường
Đồng thời, Nhà nước phải bảo đảm được vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước, hoàn thiện các công cụ quản lý kinh tế vĩ mô, tăng cường kỷ luật kỷ cương trong việc chấp hành các chính sách, chế độ, sử dụng các chương trình đầu tư tín dụng để tạo điều kiện và hướng dẫn sự phát triển của các ngành, các địa phương và các thành phần kinh tế
1.8 Toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế
Toàn cầu hóa
