Bài viết mô tả khung cảnh để thể hiện cảm xúc là một trong những kỹ thuật sáng tác được nhiều Nhà văn thời Trung cổ sử dụng. Trong Chinh phụ ngâm khúc của Đặng Trần Côn, kỹ thuật này có một số điểm khác biệt. Ông đã đưa ra sự đối lập giữa cảnh và cảm nhằm làm nổi bật tâm trạng nhân vật cũng như trình bày suy nghĩ, tình cảm của mình. Mời các bạn cùng tham khảo!
Trang 1TRONG TC PHM CHINH PHÖ NG M KHÓC
Ngæ Thà Ph÷ñng
Tr÷íng ¤i håc T¥y Bc
1 °t v§n ·
º biºu ¤t t÷ t÷ðng, t¼nh c£m trong v«n ch÷ìng, nh v«n th÷íng sû döng nhi·u thõ
ph¡pngh»thuªt.Trongsè â,t£c£nhngöt¼nh(haycán gåil m÷ñnc£nht£t¼nh) l mët
trongnhúngthõ ph¡pquenthuëc v ti¶u biºu
Khit£ c£nh,nhi·u khinh v«n khæng nh¬mv o vi»ch÷îng ng÷íi åc c£mnhªnc¡i
µpcõa c£nh m ½ch cuèicòngmuèn ¤t ÷ñcch½nhl t¼nh C£nhch¿l c¡i phæng,c¡i
n·nchot¼nhbiºu ¤t Sütê chùc °c bi»tmèi quanh»giúat¼nhv c£nht¤on¶nþngh¾a
lînngo ilíi,h¼nhth nht½nhh¼nht÷ñngmîi thºhi»n quac¡ch¼nh£nh â,m méih¼nh
£nh ·u ângvaitrá kh¶ugñinhúng gi¡trà lînhìn nâ,bao tròml¶nnâ
Ch¿x²t ri¶ngn·nv«nhåc trung ¤iVi»t Nam,ngh»thuªtt£ c£nhngö t¼nh ÷ñccoi
l mët trongnhúngthõ ph¡pch½nh ºbëclëc£m xóct¥mtr¤ng.Bðiv¼ð thíik¼n yc¡c
nh thì, nh v«n th÷íng l§y thi¶n nhi¶n l m chu©n müc Ngh» thuªt t£ c£nh ngö t¼nh
÷ñcsûdöngð r§tnhi·ut¡cph©m. ¤ithih o Nguy¹nDukhis¡ngt¡cTruy»n Ki·u ¢
vi¸t:
C£nh n oc£nh ch¯ng eo s¦u,
Ng÷íi buçn, c£nh c vui ¥u baogií [2]
Líi thìtr¶n ÷ñccoinh÷tuy¶nngænngh»thuªtchung cõa c¡ct¡cgia trung ¤ikhi
sûdöng thõ ph¡ps¡ngt¤ongh»thuªt t£ c£nhngöt¼nh
L mët s¡ng t¡c ti¶u biºu trong n·n v«n håc trung ¤i Vi»t Nam, t¡c ph©m Chinh
phö ng¥m cõa °ng Tr¦nCæn, mët s¡ng t¡c b¬ngchú H¡n ra íikho£ng n«m 1740, (ð
¥y chóng tæi sûdöng v«n b£n d i 408 c¥u do o nThà iºm ho°c PhanHuy ch dàch
¸nnaych÷arã)th¼thõph¡pt£c£nhngöt¼nhn ycâsütêchùckh¡ °cbi»t.Sütêchùc
§ymang gi¡trà ri¶ng, t¤on¶nsùclæi cuèn,tr¡nh nh mch¡n cho ng÷íi åc
2 Nëi dung nghi¶n cùu
Líi v«n khæng ch¿ thæng b¡o gi£n ìn mët sü vi»c x£y ra èi vîi nh¥n vªt, m cán t¡i
hi»nmëtc¡chphùct¤pquanh»ch quanv kh¡chquantrongsüki»n â.Gièngnh÷c¡c
t¡cgia v«n håc kh¡c, líiv«n t£ c£nhngö t¼nh công ÷ñc t¡cgi£ v dàch gi£cuèn Chinh
phö ng¥m sûdöng º s¡ng t¡c Tuy nhi¶n,thõ ph¡p §y ÷ñc döngcæng theo c¡ch ri¶ng
cõam¼nh, t¤on¶nmët ÷íng ikh¡cl¤ m v¨ngiú ÷ñcc¡ichung mangt½nh cê iºn
2.1 C£nh t¼nh t÷ìng çng c£m xóc
T£ c£nh l l m rãn²t hìn º ng÷íi nghe câ thº hiºu th§u ¡o, cán ngö t¼nh l gûi t¼nh
trongc£nh.T¡cgiatrung ¤ith÷íngchån c£nht÷ìng çngc£mxócvîit¼nh º di¹n ¤t
Trang 2döng nh÷mët ph÷ìng ti»n ngh» thuªt ti¶u biºu r§t gièng v«n håc truy·n thèng Chóng
ta câ thºth§y i·u â ð o¤ntr½ch sau:
Bâng d÷ìng ºhoa v ngch¯ng o¡i,
Hoa º v ngv¼ t¤ibâng d÷ìng,
Hoa v ng,hoa röng quanh t÷íng,
Tr£i xem hoa röng ¶m s÷ìng m§yl¦n [1]
V¼th¸, sau o¤ntr½ch n y,xu§t hi»nmët ch¥n dungh²o hon:
Mët n«mmët nh¤t mòi son ph§n,
Tr÷ñng phu cán thì th©n mi·n khìi [1]
°ngTr¦nCænv³n¶nmëtbùctranhcöthºm süvªt trungt¥ml hoa.Ðlîpngh¾a
thùnh§t, hoa l thücthºtünhi¶n.Ðlîp ngh¾ahai, t¡cgi£ ¢ m÷ñnh¼nh£nh bæng hoa,
t÷ñngtr÷ngchov´ µpcõang÷íiphönú,bænghoa§yméing ymëtóat n,rçicuèicòng
v· vîi §t,k¸tthócki¸phoa mängmanhcõa m¼nh ºgi¢ib yt¥mtr¤ngng÷íichinhphö
chí chçngmán mäi m ch ngth¼ i m¢i khæng trð v·, n ngvá vã mët m¼nhg°m nh§m
néibuçncòngsc µpd¦nd¦n t nphai.Rã r ng, c£nhbuçn,t¼nh ng÷íibuçn i æivîi
nhaunh÷tri k¿,tri ¥m
Ðmët o¤nkh¡c:
Tin th÷íng l¤i,ng÷íi khængth§y l¤i,
Gèchoa t n ¢ tr£i r¶u xanh,
R¶u xanh m§y lîpchung quanh,
L¦n i mët b÷îc tr«m t¼nh ng©n ngì [1]
V¨nl¤il hoa,hoa nðrçihoat n,ch¿cántrìl¤igècc¥y ¢möc,giíthíigianl¤i tr£i
¦yr¶uxanh l¶ngèc hoax÷a, xâa s¤ch d§uv¸tcõa c¡i µptrongqu¡ khù.Thù çnghç
thíi gian n y khæng ch¿ tr£imët lîpm ¢ d y l¶nth nh m§ylîp, t½ch tö tø th¡ng n y
sang n«m kh¡c Th¸ m , ng÷íi i v¨n bi»t t«m khæng d§u hi»u o n vi¶n Sc µpcõa
ng÷íi chinh phö khæng bi¸t chí, bi¸t ñi bao gií C£nh nh÷ chia x´ vîi t¼nh, c£nh t¼nh
t÷ìng ngë.Chiti¸t n ycâ iºmgièngvîi c£nhKimTrångtrðv· trong Truy»n Ki·u:
Xªpxáa ²nli»ng l¦u khæng,
Cä lanm°t §t, r¶u phong d§u gi y [2]
Nh÷vªy, câ thºnâi r¬ng, t£ c£nh º ngö t¼nh,c£nh t¼nh çngc£m xóc l thõ ph¡p
ngh» thuªt th÷íng th§y trong v«n håc v công khæng l ngo¤i l» vîi Chinh phö ng¥m
khóc
2.2 C£nh t¼nh èi lªp c£m xóc
B¶n c¤nh thõ ph¡p t£ c£nh ngö t¼nh t÷ìng çng c£m xóc th÷íng th§y, trong t¡c ph©m
cõa m¼nh, °ngTr¦nCæn cán t¤ora thõ ph¡pt£ c£nh èi lªp vîi t¼nh Khæng ìn gi£n
l sü çnghi»nc£nhn o t¼nh§ynh÷tr÷îcnúa,c£nhv t¼nh èilªpc£mxóct¤on¶ngi¡
trà ngh»thuªtri¶ng,c£m xóc ÷ñcdçnn²n ¸ncao ë.Tacâthºx²t mëtv i o¤ntr½ch:
C£nh chiali,ng÷íichinh phö ti¹nchçngrachi¸n tr÷íng:
Trang 3÷íng b¶nc¦u, c måccán non.
÷ach ng láng d¬ng d°c buçn,
Bë khæn ÷íng ngüa thu khæn ÷íng thuy·n
N÷îcc ch£y m phi·n ch¯ng rûa [1]
C£nhphìi phîi, tr n tr·nhüa sèng, trong s¡ng væ ng¦n m láng ng÷íi nh÷væ thùc
h²o óa,n°ngn·,nh÷l¤cv o mëtcãi xal¤
Thûsos¡nhvîi o¤ntr½chThóyKi·utøbi»tThóc Sinhtrongt¡cph©mTruy»nKi·u,
ta câmët o¤ntr½ch sau:
Ng÷íil¶n ngüa, k´ chia b o,
Røng phong,thu ¢nhuëm m u quansan
D°m hçng böi cuèn chinh an,
Træng ng÷íi ¢ khu§t m§y ng n d¥u xanh
Ng÷íiv· chi¸cbâng n«m canh,
K´ i muæn d°m mëtm¼nh xa xæi,
V¦ng tr«ng ai x´ l m æi,
Nûa in gèi chi¸cnûa soi d°m tr÷íng [2]
Qua so s¡nh chóng ta th§yr¬ng, iºmgièng nhaucõa hai o¤ntr½ch l còngnâi v·
c£nhchialinh÷ngthi¶nnhi¶ntrong o¤ntr½chðt¡cph©mcõaNguy¹nDul t÷ìng çng
vîit¼nh trong láng, c£nhn o t¼nh §y Cán ð trong c£nh ti¹n ÷a chçngra chi¸n tr÷íng,
lángng÷íichinhphönh÷câb¢o nêi, buçnvæ h¤n,th¸m c£nhv¨nxanht÷ìi,b¼nhy¶n
Süxanht÷ìi,b¼nhy¶n âgñichong÷íichinhphöc£mgi¡ckhæng ÷ñcanõi,x´chiam
ch¿ ¦y o¤, daydùtth¶m cãilángm thæi
°c bi»t, trong o¤n tr½ch vèn ÷ñc coi l ¿nh iºm cõa bi kàch, ng÷íi chinh phö
nh¼nc£nhm láng nh÷câ aicùa, aivá:
L¡ m n lay ëng giâ xuy¶n,
Bânghoa theo bâng nguy»t l¶ntr÷îcr±m,
Hoa d¢i nguy»t, nguy»t in mët t§m,
Nguy»t lçng hoa, hoa thm tøng bæng
Nguy»t hoa, hoa nguy»t tròngtròng,
Tr÷îchoa d÷îi nguy»t, trong láng xi¸t au [1]
Rã r ng, ð ¥yc£nh v t¼nh ¢ èilªp nhaurã r»t C£nh ¢ b y ramët cuëc ¡i¥n
thªtl m¶li, msay Hoa v nguy»t qu§nquþt, háa nhªpv o nhaul m mët Ch½nhv¼
hoa câ nguy»t v ng÷ñc l¤i, nguy»t câ hoa n¶n chóng µp hìn, vi¶n m¢n, tr n ¦y sùc
sèng,chóng bê trñcho nhau,hé trñcho nhau º cònginmët t§m, thmtøngbæng
Nhúngh¼nh £nh h¤nhphóc t÷ìi vui§y èi lªpho n to nvîi cãi láng ang tann¡t,
h²ohonv¼s¦uxa,c¡chnhîcõang÷íichinhphö.Tr÷îcc£nhlùa æin y,conng÷íid÷íng
nh÷l´ loi, nhä b² hìn C£nh t¡c ëng tîi t¼nh chù khæng ph£i t¼nh chi phèi c£nh nh÷
trong o¤n thìtr÷îc Sû döngthõ ph¡pdòng c£nh èi lªp vîi t¼nh, t¡c gi£ ¢ n¶u bªt
÷ñcbikàch cõa ng÷íichinhphö ðgiai o¤n ¿nh iºm
Ðmët o¤nthìkh¡c, °ng Tr¦nCæn vi¸tti¸p:
Ch ng ch¯ng th§y chimuy¶n c¥y nëi
Công dªp d¼u ch¯ng vëi ph¥n tr÷ìng,
L¤i xem chim y¸ntr¶nr÷íng,
Trang 4K¼a lo i s¥u æi ¦u còng s¡nh,
Nå lo i chim chp c¡nh còng bay
Tûsen l thùc c c¥y,
æi hoa còng nð æi c¥y còng li·n
y lo i vªt t¼nh duy¶n cán th¸,
Sao ki¸p ng÷íi nï º §y ¥y [1]
Ð o¤ntr½chtr¶n,biºu ¤ttronglíich½nhl c£nhcâ æicõa t§tc£ c¡csüvªt di¹nra
tr÷îc mt ng÷íi chinh phö èi t÷ñnggiao ti¸p ng¦m trong cuëc ëc tho¤i nëi t¥m n y
ch½nhl ng÷íichinhphu.T§tc£ c¡ch¼nh£nhl¦nl÷ñtgûitîing÷íichinhphukhængph£i
v¼ º kº v· ch½nh nâ m dòngl m ph÷ìng ti»n º nâi ¸nt¼nh tr¤ng cõa m¼nh Kho£ng
c¡ch c£nhvui ¸n láng buçnch¿ b¬nggang t§c, nh÷ng åc xong,ta ch¿ th§y láng buçn
m khængcán th§y ¥u c£nhvui
Thõph¡pngh»thuªtt£ c£nhngöt¼nh èilªpn y ÷ñc c¡ct¡cgi£v«nhåc hi»n ¤i
sûdöngnhi·u trongs¡ng t¡c.Nh thì çngqu¶Nguy¹n B½nhkhicæ ìn ¢vi¸t:
Ng÷íi c æi, ta r§tmët m¼nh,
Phong tr¦n ¥u d¡m mt ai xanh,
¶m nay, gi«ng röng v· b¶n§y,
G¡c trå cán nguy¶n giâth§t t¼nh
(Mët m¼nh)
Nh÷vªy,thõph¡pt£ c£nh èi lªpc£mxóc vîit¼nh ¢ t¤o ranhúnggi¡trà biºu ¤t
ri¶ng, c£nh l m n·ncho t¼nh º t¼nh ¤t ¸n gi¡trà biºuc£m cao hìn, l m t¼nh s¡ngrã
hìn, ªmn²thìn
Trang 5ºbiºu ¤tt÷t÷ðngt¼nhc£mcõam¼nh,t¡cgi£Chinh phöng¥m khóccônggièngnh÷c¡c
nh v«n,nh thì ÷ìng thíi th÷íng dòng thõ ph¡pt£ c£nh ngöt¼nh t÷ìng çng nh÷ng
côngcâ khi º l mbªth¼nh£nh muèn chuyºnt£i,t¡c gi£cán dòngtîi thõph¡pt£ c£nh
èi lªp t¼nh Thõ ph¡p ngh» thuªt n y côngt¤o ra nhúng n²t °c tr÷ng v gi¡ trà biºu
c£mri¶ng
TI LIU THAM KHO
[1] °ng Tr¦n Cæn, 2000 Chinh phö ng¥m, H¡n Næm hñp tuyºn Nxb Thuªn Hâa,
Hu¸
[2] Nguy¹n Du,1997 Truy»n Ki·u.NxbTêng hñp çng Th¡p, çngTh¡p
[3] Nguy¹n Lëc,2002 V«n håcnûa cuèith¸ k¿XVIII ¸n ¦u th¸ k¿XIX Nxb Gi¡o
döc,H Nëi
[4] Ph÷ìngLüu, 2002.L½ luªn v«n håc.Nxb Gi¡odöc,H Nëi
ABSTRACT
Art of describing scenery to show feeling
in the work ofChinh phu ngam khuc
Descdibingscenerytoshowfeelingwasoneofthecomposingtechniquesusedb many
MiddleAgeWriters.InChinhphu ngamkhucb DangTranCon,thistechniquehadsome
differences.He gave a contradiction betweenscenery and feelinginorder to highlight the
character's moodas wellasto present histhoughtsand feelings