Một số biểu hiện của tư duy tiểu thuyết trong truyện ngắn Tội ác và trừng phạt của Nguyễn Huy Thiệp

Trong bài viết này, người viết muốn nhấn mạnh: “Tội ác và trừng phạt” của Nguyễn Huy Thiệp trong truyện ngắn. Với tư cách là truyện ngắn, nó là một dạng thể loại, một khối lượng của bố cục văn bản, xuất phát từ việc nó thường tập trung vào một ý nghĩa, nó có thể phát triển theo cách kịch hóa, hoặc trữ tình hóa, hoặc hư cấu hóa. Tội ác và trừng phạt là một truyện ngắn có xu hướng hư cấu hóa,... Mời các bạn cùng tham khảo!

MËT SÈ BIšU HI›N CÕA T× DUY TIšU THUY˜T TRONG TRUY›N NGN TËI C V€ TRØNG PH„T CÕA NGUY™N HUY

THI›P Nguy¹n Thà H£i Ph÷ìng Tr÷íng ¤i håc S÷ ph¤m H  Nëi

1 °t v§n ·

Quan s¡t sü chuyºn ëng cõa thº lo¤i truy»n ng­n Vi»t Nam hi»n ¤i s³ th§y xu h÷îng tiºu thuy¸t hâa ang di¹n ra vîi tèc ë nhanh châng v  m¤nh m³ [5] Trong xu h÷îng ph¡t triºn chung n y, ta câ thº xem truy»n ng­n Nguy¹n Huy Thi»p l  mët b¬ng chùng ti¶u biºu Trong hëi nghà G°p

gï v  trao êi vîi Nguy¹n Huy Thi»p s¡ng 28 th¡ng 7 n«m 1998 t¤i Vi»n V«n håc, c¡c nh  ph¶ b¼nh v  nghi¶n cùu ·u kh¯ng ành: Nguy¹n Huy Thi»p l  mët t i n«ng thüc sü - mët t÷ duy tiºu thuy¸t t i n«ng Khi b n v· t÷ duy ngh» thuªt tiºu thuy¸t cõa Nguy¹n Huy Thi»p måi ng÷íi ·u ngh¾

¸n nhúng t¡c ph©m nh÷: V ng lûa, Ph©m ti¸t, Ki¸m s­c, T÷îng v· h÷u Trong ph¤m vi b i vi¸t n y, chóng tæi ch¿ xin i v o ph¥n t½ch t÷ duy tiºu thuy¸t trong mët truy»n ng­n câ v´ ½t ÷ñc ng÷íi åc quan t¥m hìn: Tëi

¡c v  trøng ph¤t [6]

2 Nëi dung nghi¶n cùu

2.1 Tëi ¡c v  trøng ph¤t l  mët truy»n ng­n

Kh¡i ni»m truy»n ng­n m  chóng tæi xem x²t ð ¥y vîi t÷ c¡ch l  mët h¼nh thùc thº lo¤i, l  mët thº thùc c§u t¤o v«n b£n Nghi¶n cùu truy»n ng­n vîi t÷ c¡ch thº lo¤i l  ta ph£i i v o nghi¶n cùu c§u tróc ch¿nh thº cõa nâ, chù

khæng ph£i em so s¡nh vîi nhúng thº lo¤i kh¡c nh÷ truy»n vøa, truy»n

d i Khi nghi¶n cùu c§u tróc truy»n ng­n ta th§y thº lo¤i n y th÷íng

l  duy nh§t v· sü ki»n, duy nh§t v· h nh ëng, duy nh§t v· bi¸n cè, duy nh§t v· khæng gian, thíi gian [2] Th¸ giîi ngh» thuªt trong truy»n ng­n th÷íng bà giîi h¤n ð mët mùc ë nh§t ành Truy»n ng­n th÷íng khæng ph£n ¡nh c£ qu¡ tr¼nh íi sèng, khæng bao h m c£ mët qu¡ tr¼nh d i, mët kho£ng thíi gian rëng m  ch¿ chån mët kho£nh kh­c, mët thíi iºm, mët t¼nh huèng tiºu biºu nh§t m  nâi nh÷ nh  v«n Nguy¹n Minh Ch¥u l  "chån l§y mët l¡t c­t tr¶n th¥n c¥y vô trö" Truy»n ng­n công th÷íng câ sè l÷ñng nh¥n vªt ½t, kho£ng mët, hai nh¥n vªt cán l¤i l  nh¥n vªt chùc n«ng T¡c ph©m Tëi ¡c v  trøng ph¤t ch¿ chån l§y mët thíi iºm l  cæ g¡i ¸n kº cho

nh  v«n nghe v· tëi ¡c cõa m¼nh Sè l÷ñng nh¥n vªt trong truy»n ng­n n y khæng nhi·u, chõ y¸u l  gçm nh¥n vªt Tæi  ng÷íi kº chuy»n v  nh¥n vªt

cæ g¡i Cán c¡c nh¥n vªt kh¡c th¼ chõ y¸u hi»n l¶n qua sü li¶n t÷ðng, qua

kþ ùc cõa nh¥n vªt Tæi º nh¬m thüc hi»n chùc n«ng mð rëng v§n · tëi ¡c

v  h¼nh ph¤t m  nh  v«n ang b n tîi T½nh c¡ch cõa nh¥n vªt cæ g¡i công ch¿ ÷ñc t¡c gi£ kh­c håa qua mët h nh ëng ti¶u biºu nh§t l  gi¸t bè v  m§y ùa em

Ch½nh v¼ truy»n ng­n l  duy nh§t v· bi¸n cè, v· khæng gian, thíi gian n¶n nâ công th÷íng duy nh§t v· trång t¥m ngh¾a, th÷íng ch¿ câ mët ìn và t¤o ngh¾a Truy»n ng­n khæng thº i v o gi£i quy¸t nhi·u v§n · kh¡c nhau cõa íi sèng m  th÷íng ch¿ tªp trung v o mët chõ · nh§t ành Ch¯ng h¤n qua truy»n ng­n M§t c¡i v½, Nguy¹n Cæng Hoan ph£n ¡nh t¼nh tr¤ng tha hâa v· m°t ¤o ùc, lèi sèng væ t¼nh, væ ngh¾a, gi£ dèi cõa con ng÷íi Qua truy»n ng­n B¸n qu¶, Nguy¹n Minh Ch¥u l¤i °t ra v§n · v· kh£ n«ng húu h¤n cõa con ng÷íi, v· bi kàch cõa nhúng con ng÷íi i kh­p måi nìi cõa §t n÷îc nh÷ng khæng thº n o °t ch¥n l¶n ÷ñc c¡i b¸n qu¶ ngay c¤nh nh  Vîi Tëi ¡c v  trøng ph¤t công vªy, qua t¡c ph©m n y, Nguy¹n Huy Thi»p ch¿ i s¥u v o mët v§n · nhùc nhèi hi»n nay l  h nh ëng tëi ¡c cõa con ng÷íi v  vi»c trøng ph¤t tëi ¡c â m  thæi

2.2 Tëi ¡c v  trøng ph¤t câ xu h÷îng tiºu thuy¸t hâa

Tiºu thuy¸t l  h¼nh thùc tü sü cï lîn, câ kh£ n«ng ph£n ¡nh hi»n thüc

íi sèng ð måi giîi h¤n khæng gian v  thíi gian Trong qu¡ tr¼nh vªn ëng

v  ph¡t triºn, di»n m¤o cõa tiºu thuy¸t khæng ngøng thay êi v¼ nâi nh÷ Bakhtin, náng cèt cõa thº lo¤i n y "v¨n ch÷a r­n l¤i" M°c dò vªy, ta v¨n

câ thº rót ra mët sè °c tr÷ng cì b£n cõa thº lo¤i tiºu thuy¸t, º ph¥n bi»t

tiºu thuy¸t vîi c¡c thº lo¤i kh¡c nh÷ sû thi, ngö ngæn °c iºm ti¶u biºu nh§t cõa tiºu thuy¸t l  c¡i nh¼n cuëc sèng ð gâc ë íi t÷ íi t÷ l  ti¶u

iºm º mi¶u t£ cuëc sèng mët c¡ch tiºu thuy¸t °c iºm thù hai cõa tiºu thuy¸t l  mi¶u t£ cuëc sèng nh÷ mët thüc t¤i còng thíi, ang sinh th nh,

ang bi¸n êi, ¦y nhúng phò v¥n, dang dð Thù ba, nh¥n vªt tiºu thuy¸t

l  "con ng÷íi n¸m tr£i", chàu õ måi t¡c ëng cõa cuëc íi Thù t÷, tiºu thuy¸t ¢ xâa bä kho£ng c¡ch giúa ng÷íi tr¦n thuªt vîi nëi dung tr¦n thuªt

v  vîi ng÷íi åc - kho£ng c¡ch v· thíi gian công nh÷ kho£ng c¡ch v· gi¡ trà Mët °c iºm núa công r§t ti¶u biºu cõa tiºu thuy¸t l  nâ câ kh£ n«ng têng hñp nhi·u nh§t c¡c kh£ n«ng ngh» thuªt cõa c¡c thº lo¤i v«n håc kh¡c [2]

Tëi ¡c v  trøng ph¤t cõa Nguy¹n Huy Thi»p l  mët truy»n ng­n Nh÷ng nh÷ ¢ nâi ð tr¶n, truy»n ng­n ch¿ l  mët thº thùc c§u t¤o v«n b£n v  v¼ truy»n ng­n th÷íng câ mët trång t¥m ngh¾a n¶n nâ ho°c l  ph¡t triºn theo h÷îng kàch hâa, trú t¼nh hâa, ho°c l  tiºu thuy¸t hâa Theo chóng tæi, Tëi

¡c v  trøng ph¤t ph¡t triºn theo h÷îng tiºu thuy¸t hâa v¼ nhi·u l½ do m  chóng tæi s³ tr¼nh b y d÷îi ¥y

2.2.1 iºm tüa s¡ng t¤o cõa truy»n ng­n Tëi ¡c v  trøng ph¤t

düa tr¶n kinh nghi»m c¡ nh¥n cõa nh  v«n

¥y l  iºm kh¡c bi»t cì b£n giúa t÷ duy tiºu thuy¸t v  t÷ duy sû thi bði t÷ duy sû thi th÷íng düa tr¶n kinh nghi»m cëng çng [2] Ng÷íi kº chuy»n trong truy»n ng­n Tëi ¡c v  trøng ph¤t khæng bà chi phèi bði kinh nghi»m cëng çng, khæng ¤i di»n cho mët thù qui ph¤m n o c£ Ng÷íi kº chuy»n luæn nh§n m¤nh ¥y l  c¥u chuy»n nh÷ tæi bi¸t, nh÷ tæi ngh¾, nh÷ tæi

÷ñc nghe, ÷ñc chùng ki¸n: ¢ câ nhi·u b¤n ¸n vîi tæi, hå kº lº v· cuëc

íi, than phi·n nhúng i·u b§t h¤nh trong sè phªn, mong muèn tæi vi¸t

mët c¡i g¼ §y v· tëi ¡c v  trøng ph¤t Mong muèn cõa hå ch¥n th nh v  c£m ëng Tr÷îc m°t tæi l  mët cæ g¡i 16 tuêi Cæ ph¤m tëi r§t n°ng [6;478] Nh  v«n nh¼n nhªn v§n ·, l½ gi£i nguy¶n nh¥n sinh ra tëi ¡c công tø quan iºm c¡ nh¥n: Sü tèi t«m v· tinh th¦n cõa hå khi¸n tæi kinh ho ng

Tæi h¸t sùc kinh ho ng v  tæi chñt ngh¾ r¬ng ng÷íi ta ho n to n câ thº gi¸t ng÷íi ch¿ v¼ l½ do buçn ch¡n, gi¸t ng÷íi º thäa tá má, º nghi¶n cùu

Câ ng÷íi l÷u þ tæi v· bi kàch kh¡t vång d¥n chõ, bi kàch tæn gi¡o v  nhi·u thù kh¡c, nh÷ng tæi th§y kh£ nghi Tæi ¢ xem c¡c thèng k¶ v· ng÷íi tü tû,

sè ng÷íi ch¸t v¼ mi¸ng «n v  nh  ð chi¸m tîi 80% Tæi ch÷a th§y câ nh  ch½nh trà hay nh  tr½ thùc n o tü tû v¼ º b£o v» l½ t÷ðng c¡ nh¥n cõa m¼nh

Nh  v«n khæng câ £o t÷ðng r¬ng nhúng quan iºm cõa m¼nh ÷a ra s³ trð

th nh ch¥n l½ èi vîi ng÷íi åc Æng luæn câ þ thùc thº hi»n cho ng÷íi åc bi¸t ¥y ch¿ l  mët c¡ch ¡nh gi¡ trong væ v n c¡ch ¡nh gi¡ kh¡c nhau m  thæi óng hay sai, hñp l½ hay khæng hñp l½ l  tòy c¡ch ¡nh gi¡ cõa ng÷íi

åc Mong muèn lîn nh§t cõa Nguy¹n Huy Thi»p l  t¡c ph©m cõa m¼nh g¥y ÷ñc sü tranh luªn, èi tho¤i vîi ng÷íi åc i·u æng sñ nh§t l  nhúng cuèn s¡ch cõa m¼nh, ëc gi£ sau khi åc xong th¼ óp l¶n m°t v  ngõ Æng muèn ng÷íi åc ph£i tranh luªn, suy ngh¾ Ch½nh v¼ th¸, trong t¡c ph©m cõa Nguy¹n Huy Thi»p luæn câ lèi sinh sü, chåc tùc ng÷íi åc

2.2.2 Nguy¶n t­c s¡ng t¤o cõa Tëi ¡c v  trøng ph¤t l  nguy¶n

t­c gi£i th½ch v  ph¥n t½ch cuëc sèng

Thüc ra t¡c ph©m ngh» thuªt thuëc b§t ký thº lo¤i n o công bao h m ph÷ìng di»n gi£i th½ch, ph¥n t½ch Nh÷ng xem ph÷ìng di»n gi£i th½ch, ph¥n t½ch l  y¸u tè thù nh§t cõa nëi dung ngh» thuªt v  bi¸n nâ th nh mët nguy¶n t­c cõa ngh» thuªt th¼ ch¿ câ trong tiºu thuy¸t åc Tëi ¡c v  trøng ph¤t cõa Nguy¹n Huy Thi»p ta th§y c£m hùng ph¥n t½ch, gi£i th½ch th§m ¨m trong tøng trang gi§y

a Nguy¶n t­c gi£i th½ch cuëc sèng

Gi£i th½ch trong ngh» thuªt l  vi»c i v o t¼m hiºu mèi quan h» nh¥n qu£ cõa cuëc sèng C¡c nh  vi¸t tiºu thuy¸t luæn câ tham vång kh¡m ph¡ cuëc sèng ð c¡i b· s¥u, b· xa cõa nâ Khi c¦m bót s¡ng t¡c hå bà thæi thóc bði c¥u häi: V¼ sao cuëc sèng l¤i nh÷ th¸? hìn l  c¥u häi: Cuëc sèng n y nh÷ th¸ n o? Nguy¹n Minh Ch¥u l  mët nh  v«n °c bi»t câ hùng thó trong vi»c i t¼m mèi quan h» nh¥n qu£ cõa cuëc sèng Trong Ng÷íi  n

b  tr¶n chuy¸n t u tèc h nh, Nguy¹n Minh Ch¥u ¢ i v o c­t ngh¾a, l½ gi£i mët c¡ch kh¡ s¥u s­c nhúng h nh ëng câ v´ k¼ qu°c, khæng thº hiºu ÷ñc cõa Quý T§t c£ ch¿ v¼ Quý l  mët ng÷íi  n b  qu¡ ham hè, suèt cuëc íi

chà cù ¡p con t u mëng du lang thang i t¼m ki¸m c¡i ch¥n tríi cõa nhúng gi¡ trà tuy»t èi to n m¾, nhúng con ng÷íi tuy»t èi ho n m¾, c¡i i·u ch¯ng bao gií câ Vîi nh  v«n Nam Cao công vªy Ng÷íi ta nâi truy»n ng­n cõa

nh  v«n n y câ xu h÷îng tiºu thuy¸t câ l³ mët ph¦n v¼ s¡ng t¡c cõa æng th§m ¨m c£m hùng gi£i th½ch èi t÷ñng nhªn thùc cõa nh  v«n khæng ph£i l  b£n th¥n ho n c£nh hay t½nh c¡ch m  l  mèi quan h» giúa t½ch c¡ch

v  ho n c£nh Nh  v«n þ thùc ÷ñc r§t rã ch½nh ho n c£nh khèn còng, phi nh¥n t½nh, ¦y nhúng ành ki¸n l  nguy¶n nh¥n ©y con ng÷íi ¸n ché tha

hâa c£ v· nh¥n t½nh l¨n nh¥n h¼nh.

Trong Tëi ¡c v  trøng ph¤t, tø c¥u chuy»n cõa cæ g¡i kº v· vi»c cæ dòng bóa bê v o ¦u æng bè, nh  v«n ¢ i v o l½ gi£i mët c¡ch c°n k³, chi ti¸t v· nguçn gèc, nguy¶n nh¥n d¨n ¸n h nh vi ph¤m tëi â

Theo Nguy¹n Huy Thi»p, ch½nh sü l¤c hªu v· thæng tin x¢ hëi, sü tèi t«m v· m°t tinh th¦n cõa ng÷íi d¥n ð vòng cao l  mët nguy¶n nh¥n ©y

hå ¸n h nh vi ph¤m tëi Cæ g¡i  nh¥n vªt ch½nh trong t¡c ph©m sinh ra

v  lîn l¶n ð vòng cao huy»n M, t¿nh T¥y B­c ¥y l  mët vòng §t h¸t sùc hoang vu vîi m n s÷ìng mò x¡m b¤c õ dët Ð nìi ¥y, º bä c¡i th÷, ng÷íi

ta ph£i i 15 c¥y sè mîi tîi b÷u i»n Ph£i i kho£ng ba ti¸ng çng hç mîi th§y chì vì ð l÷ng chøng çi m§y nâc nh  Ch½nh sü hoang vu, màt mò n y

l m cho th¦n kinh con ng÷íi b£i ho£i, væ vång tët còng, ¦u âc con ng÷íi

mö mà i, hå h nh ëng theo b£n n«ng l  chõ y¸u ¥u ch¿ câ cæ g¡i m  cán bi¸t bao nhi¶u ng÷íi núa công câ nhúng h nh ëng d¢ man ¸n kinh

ho ng

Nguy¶n nh¥n thù hai d¨n con ng÷íi ta ¸n h nh vi ph¤m tëi m  theo

nh  v«n gi£i th½ch â l  do t¥m l½ nghi ngí ð con ng÷íi ho°c l  t¥m l½ m°c c£m v· nh¥n c¡ch cõa con c¡i nhúng tëi ç ho°c nhúng ng÷íi bà c£nh ngh±o

âi buëc ph£i tha h÷ìng Hå khæng d¡m mð láng m¼nh, khæng d¡m tin t÷ðng

ai Hå giao ti¸p vîi x¢ hëi b¶n ngo i thæng qua mët sè ng÷íi n o §y ¢

÷ñc thíi gian b£o hiºm sü an to n Th÷íng §y l  mët sè tay buæn v°t, buæn nhúng m°t h ng nhu y¸u ph©m nh÷ d¦u, muèi, kim ch¿, nhúng th¦y mo [6;467]

Công câ khi ch¿ v¼ sü buçn ch¡n, v¼ láng th±m kh¡t ph¡ tan sü ìn i»u, t´ nh¤t, muèn êi mîi ho n c£nh sèng theo xu h÷îng x§u i m  con ng÷íi

câ thº ph¤m tëi Nh  v«n væ còng xât xa khi chùng ki¸n c£nh mët huy»n

là trung du h´o l¡nh câ kho£ng ba chöc ngæi nh  x¥y c§t t¤m bñ m  câ tîi g¦n chöc iºm gi£i kh¡t «n uèng, trong â câ ba iºm tr¡ h¼nh buæn g¡i m¤i d¥m Ch¿ v¼ cuëc sèng ð vòng trung du n y qu¡ ìn i»u, t´ nh¤t, mët

sü ki»n nhä x£y ra câ thº khi¸n ng÷íi ta b n t¡n h ng th¡ng tríi Ng÷íi d¥n ð ¥y thuëc tøng nèt ruçi tr¶n m°t nhau, mët cæ g¡i chûa hoang câ thº

l m sæi söc c£ mët huy»n là, mët g¡nh xi¸c rong i qua s³ l m bån tr´ èm

h ng n«m Ch½nh ð vòng §t â, tëi ¡c tr­ng trñn v  t n nh¨n ÷ñc coi nh÷ chuy»n b¼nh th÷íng

N²t °c s­c khi åc truy»n Nguy¹n Huy Thi»p nâi chung v  Tëi ¡c v  trøng ph¤t nâi ri¶ng l  nh  v«n i s¥u v o xem x²t nhúng v§n · cõa cuëc

sèng ð b· s¥u cõa nâ Câ nhúng v§n · m  chóng ta d¹ d ng bä qua th¼ vîi Nguy¹n Huy Thi»p â l  i·u b«n kho«n tr«n trð, l  c£ mët sü day dùt khæn nguæi Thû häi trong chóng ta m§y ai ¢ tøng ngh¾ ¸n ch½nh b£n t½nh tá

má s³ ©y ta v o h nh ëng tëi léi Th¸ nh÷ng trong Tëi ¡c v  trøng ph¤t, Nguy¹n Huy Thi»p ¢ kh¯ng ành i·u â Nh¥n vªt Tæi bëc b¤ch suy ngh¾ cõa m¼nh mët c¡ch ch¥n th nh: Tæi h¸t sùc kinh ho ng v  tæi chñt ngh¾ r¬ng ng÷íi ta ho n to n câ thº gi¸t ng÷íi º thäa tr½ tá má, º nghi¶n cùu [6;468] V  anh ta ¢ bä dð chuy¸n i Th¡i Lan khi ngh¾ r¬ng ng÷íi d¨n

÷íng cho anh ang mang kh¡t vång gi¸t anh º xem t¥m hçn th¬ng châ

n y câ g¼ Công ch½nh anh ta ¢ th§y ð H  Nëi câ nhi·u t¶n m°c compl¶ h¯n hoi muèn «n thàt anh º xem t¥m hçn anh câ thªt nh  v«n khæng

º t«ng th¶m sùc thuy¸t phöc cho þ ki¸n cõa m¼nh, Nguy¹n Huy Thi»p ¢ vi»n d¨n th¶m þ ki¸n cõa Xt«ngan: Khi ng÷íi ta khæng câ g¼ º nh¼n v o láng m¼nh th¼ hå s³ nhám v o t¥m hçn ng÷íi kh¡c [6;469]

Mët nguy¶n nh¥n núa khi¸n con ng÷íi câ thº ph¤m tëi m  Nguy¹n Huy Thi»p ÷a ra â ch½nh l  do sü buæng th£ b£n t½nh v  sü lìi läng þ thùc h÷îng thi»n Cæ Q xu§t th¥n trong mët gia ¼nh kh¡ gi£ ð H  Nëi, cæ câ mët ng÷íi cha ÷ñc nhi·u ng÷íi bi¸t ti¸ng vîi âc th©m m¾, ÷a h i h÷îc v  ni·m say m¶ thi¶n nhi¶n kh¡ m¢nh li»t Q lîn l¶n, i håc, tèt nghi»p tr÷íng

¤i håc danh ti¸ng, nâi th¤o ti¸ng Anh, ti¸ng Nga Hìn th¸, cæ tøng tham gia mët ban kàch, tøng âng phim Câ thº nâi, Q câ nhúng ph©m ch§t v 

i·u ki»n º trð th nh mët phö nú danh vång câ t i s£n còng h¤nh phóc Th¸ nh÷ng do lèi sèng buæng th£, do sü lìi läng þ thùc h÷îng thi»n m  Q

¢ bi¸n m¼nh th nh g¡i i¸m th÷ñng l÷u Nh  v«n k¸t luªn ¦y chua xât:

H nh ëng cõa Q khæng g¥y tëi ¡c nh÷ng s³ ´ ra nhúng ùa con hoang tinh th¦n [6;473]

Tø sü ph¥n t½ch tr¶n ta câ thº kh¯ng ành: Tëi ¡c v  trøng ph¤t l  mët truy»n ng­n ÷ñc tiºu thuy¸t hâa bði c£m hùng s¡ng t¤o cõa nh  v«n trong t¡c ph©m n y khæng ph£i l  phæ b y, mæ t£ cuëc sèng m  l  gi£i th½ch, c­t ngh¾a cuëc sèng Tø c¥u chuy»n v· tëi ¡c cõa cæ g¡i, nh  v«n ¢ i v o t¼m hiºu nghi¶n cùu v  ch¿ ra nhúng nguy¶n nh¥n d¨n ¸n h nh ëng ph¤m tëi

â câ thº l  do b¦n còng v· íi sèng vªt ch§t v  tinh th¦n, do cuëc sèng

nh m ch¡n, buçn t´, do t½nh tá má hay l  do sü lìi l£ b£n t½nh h÷îng thi»n hay do nhúng nguy¶n nh¥n kh¡c núa nh÷ sü ghen tuæng, t½nh è kà, m¶ t½n

dà oan Chuy»n óng sai cõa sü l½ gi£i n y ta cán ph£i b n ti¸p, v§n · quan trång m  ta xem x²t ð ¥y ch÷a ph£i l  ch¥n l½ íi sèng m  l  ch¥n l½ ngh» thuªt Ch¥n l½ íi sèng v  ch¥n l½ ngh» thuªt d¨u thèng nh§t vîi nhau nh÷ng khæng ho n to n tròng kh½t l¶n nhau i·u m  ta ghi nhªn ð

Nguy¹n Huy Thi»p ch½nh l  nhi»t t¼nh kh¡m ph¡ íi sèng ð c¡i b· s¥u, b·

xa cõa nâ

b Nguy¶n t­c ph¥n t½ch cuëc sèng

N¸u nh÷ gi£i th½ch trong ngh» thuªt l  i t¼m mèi quan h» nh¥n qu£ cõa cuëc sèng th¼ ph¥n t½ch l  nguy¶n t­c ch¿ ra sü khæng çng nh§t

T½nh khæng çng nh§t thº hi»n tr÷îc h¸t ð ché t÷ duy tiºu thuy¸t l  lo¤i t÷ duy tr£ logic nhªn thùc v· vîi logic sü vªt ¥y l  iºm kh¡c bi»t n¸u khæng muèn nâi l  sü tr¡i ng÷ñc giúa t÷ duy tiºu thuy¸t vîi t÷ duy sû thi Bði t÷ duy sû thi l  lo¤i t÷ duy ÷a logic sü vªt v o logic nhªn thùc Trong khi t÷ duy sû thi nh§n m¤nh c¡i hñp l½ th¼ t÷ duy tiºu thuy¸t l¤i nh§n m¤nh c¡i phi l½ Trong c¡c t¡c ph©m tiºu thuy¸t ta th§y ¦y r¨y sü ng¨u nhi¶n, phi l½, tr n ngªp sü b§t ngí m  con ng÷íi khæng thº n o l÷íng tr÷îc

÷ñc, khæng sao kiºm so¡t ÷ñc Nguy¹n Kh£i cho r¬ng: N¸u måi sü câ l½,

·u câ thº hiºu ÷ñc th¼ l m g¼ câ v«n ch÷ìng h£ æng? (Nhâm b¤n thíi kh¡ng chi¸n) Cán Ma V«n Kh¡ng l¤i kh¯ng ành: X¢ hëi x¥y düng tr¶n cì c§u cõa c¡i thi»n v  c¡i ¡c công nh÷ tr¶n cì sð nhúng i·u dü t½nh ÷ñc l¨n nhúng i·u b§t ngí k¼ qu¡i (Ng÷íi ¡nh trèng tr÷íng) Trong truy»n ng­n Chån chçng (Ma V«n Kh¡ng), nh¥n vªt Quþ ¢ câ mët sü lüa chån b§t ngí, r§t khâ l½ gi£i, ng÷íi ngo i cuëc khæng thº n o hiºu nêi T¤i sao Quþ l¤i chån y¶u Ki¸n  mët k´ tò tëi, x§u xa chù khæng chån Tèn, mët ng÷íi tèt böng l¤i y¶u Quþ r§t ch¥n th nh Qua sü lüa chån n y cõa Quþ,

Ma V«n Kh¡ng kh¯ng ành: Cuëc íi thªt l  ©n mªt gièng h»t nh÷ mët dáng ch£y ng¦m khæng thº n o hiºu nêi ngån nguçn tung t½ch C¡c mèi li¶n h», sü c£m giao chi phèi con ng÷íi r§t b½ ©n v  tò mò. Nguy¹n Minh Ch¥u công th÷íng i v o khai th¡c nhúng i·u phi l½ cõa cuëc sèng Mët ng÷íi anh hòng ¢ hi sinh trån tuêi thanh xu¥n v¼ ëc lªp d¥n tëc, ¢ lªp n¶n nhúng chi¸n cæng hiºn h¡ch cho çng lo¤i nh÷ng rèt cöc cuëc íi l¤i ·n

¡p cho anh nhúng bi kàch li¶n ti¸p Ng÷íi vñ m  anh h¸t müc y¶u th÷ìng, ng÷íi duy nh§t câ kh£ n«ng xoa dàu nhúng v¸t th÷ìng láng cõa anh ¢ i l§y chçng, ng÷íi em trai cõa anh ¢ hi sinh, v  anh ph£i sèng nèt ph¦n íi cõa m¼nh trong néi xât xa, cæ ëc còng vîi ng÷íi cha gi  ð vòng nói åi (Cä lau) åc t¡c ph©m cõa Nguy¹n Huy Thi»p ta th§y c£m hùng v· sü phi l½ tr n ngªp trong c¡c trang vi¸t cõa anh Nh  v«n °c bi»t nh¤y c£m vîi nhúng ngang tr¡i, b§t cæng cõa cuëc íi Nh¥n vªt chà Th­m (Ch£y i sæng ìi) ¢ cùu khæng bi¸t bao nhi¶u ng÷íi ch¸t uèi nh÷ng ¸n l÷ñt m¼nh l¤i ph£i ch¸t uèi mæt c¡ch th£m th÷ìng v¼ khæng câ ai cùu Trong truy»n ng­n Tëi ¡c v  trøng ph¤t, Nguy¹n Huy Thi»p công ÷a logic nhªn thùc v· vîi logic cuëc sèng vîi t§t c£ sü hén mang, phùc t¤p, phi l½ khæng thº n o

hiºu nêi, khæng thº t÷ðng t÷ñng nêi Tr÷íng hñp cõa Q l  mët v½ dö Hay l¤i câ mët g¢ con trai ¢ dòng cuèc bê v o g¡y bè ´ ra h­n H­n ¢ râc thàt æng º n§u c¡m lñn, cán x÷ìng th¼ vùt xuèng sæng Mët ng÷íi t¶n l  Phóc ¢ l½ gi£i r§t b¼nh th£n v· nguy¶n nh¥n h­n c¦m dao ¥m ch¸t 2 mµ con h ng xâm: Dao vøa mîi m i xong Nhúng m£ng hi»n thüc cù ÷ñc phìi b y mët c¡ch tr¦n tröi trong tøng trang vi¸t cõa Nguy¹n Huy Thi»p

Nh  v«n ¢ dông c£m trung thüc ch¿ cho con ng÷íi nhúng sü thüc cõa cuëc

íi, ¢ ho n thi»n con ng÷íi b¬ng c¡ch nâi cho nâ nghe v· sü thüc

Thù hai, t½nh khæng çng nh§t thº hi»n ð ché c§u tróc h¼nh t÷ñng tiºu thuy¸t luæn chùa ¦y v¶nh l»ch, trªt khîp Nh¥n vªt trong Tëi ¡c v  trøng ph¤t cõa Nguy¹n Huy Thi»p l  nh÷ vªy Trong c¡c nh¥n vªt n y luæn câ sü khæng thèng nh§t giúa c¡ch ¡nh gi¡ cõa nhúng ng÷íi kh¡c nhau Trong c¡i nh¼n cõa måi ng÷íi, nh¥n vªt cæ g¡i l  mët con ng÷íi x§u xa, khæng thº

n o tha thù Th¸ nh÷ng trong c¡i nh¼n cõa nh¥n vªt ng÷íi kº chuy»n, ta c£m nhªn ÷ñc b¶n c¤nh sü khæng çng t¼nh vîi tëi ¡c t y tríi m  cæ g¡i

¢ g¥y ra v¨n ©n chùa mët sü xât xa, thæng c£m Nh¥n vªt ng÷íi kº chuy»n

¢ khæng nh¼n nh¥n vªt cõa m¼nh b¬ng con m­t r¡o ho£nh cõa ph÷íng ½ch k¿, con m­t ¦y ành ki¸n m  nh¼n b¬ng giåt n÷îc m­t cõa t¼nh th÷ìng v  ni·m tin T¡c gi£ khæng ch¿ døng l¤i ð vi»c mæ t£ h nh ëng m  ¢ i t¼m,

cè t¼m º hiºu v¼ sao con ng÷íi l¤i ra næng néi §y, l¤i câ nhúng h nh ëng khõng khi¸p, khæng thº n o hiºu nêi Ch½nh v¼ láng xât xa, thæng c£m vîi

cæ g¡i n¶n nh¥n vªt ng÷íi kº chuy»n ¢ cè g­ng l m trån t¥m nguy»n cuèi còng cõa cæ l  mua mët váng hoa v  åc cho cæ mët b i kinh s¡m hèi Sü v¶nh l»ch, trªt khîp cõa nh¥n vªt cán thº hi»n ð sü khæng thèng nh§t giúa ngo¤i h¼nh b¶n ngo i v  b£n ch§t b¶n trong Nh¥n vªt t¶n Phóc træng b· ngo i th¼ hi·n l nh, lø ø nh÷ æng Tø giú ·n, suèt tø b² ¸n lîn ch¿ l m méi vi»c ch°t nùa thu¶ cho bån buæn b± Th¸ nh÷ng ch¿ v¼ mët con g  bà gi¸t, h­n ¢ c¦m giao nhån ¥m ch¸t hai mµ con nh  h ng xâm L½ do gi¸t ng÷íi ÷ñc h­n gi£i th½ch r§t ìn gi£n: Dao vøa mîi m i xong [6;470]

3 K¸t luªn

Tëi ¡c v  trøng ph¤t cõa Nguy¹n Huy Thi»p l  mët truy»n ng­n ph¡t triºn theo khuynh h÷îng tiºu thuy¸t hâa Trong t¡c ph©m n y c£m hùng ph¥n t½ch v  gi£i th½ch cuëc sèng ¢ trð th nh nëi dung quan trång thuëc b¼nh di»n thù nh§t cõa s¡ng t¤o ngh» thuªt Cèt truy»n cõa truy»n ng­n n y gçm nhi·u chuy»n lçng v o nhau: Câ c¥u chuy»n v· cæ g¡i gi¸t bè vîi c¡c em, câ

c¥u chuy»n v· cæ g¡i xu§t th¥n trong mët gia ¼nh th÷ñng l÷u nh÷ng l¤i i

l m i¸m, câ c¥u chuy»n v· t¶n Qu£n V«n Lanh l m ngh· buæn thuèc phi»n

v  bà ch¸t khi bån thuèc phi»n thanh to¡n l¨n nhau, câ c¥u chuy»n v· g¢ con trai dòng cuèc bê v o g¡y bè sau â h­n ¢ râc thàt bè ra º n§u c¡m lñn T§t c£ nhúng c¥u chuy»n n y k¸t d»t l¤i vîi nhau º l m s¡ng tä v§n

· tëi ¡c v  trøng ph¤t Câ thº nâi, khuynh h÷îng tiºu thuy¸t hâa truy»n ng­n l  mët h÷îng têng hñp thº lo¤i væ còng quan trång v  phùc t¤p, nâ

l  k¸t qu£ cõa gâc nh¼n th¸ giîi qua quan h» giúa con ng÷íi v  ho n c£nh, t½nh c¡ch Ch½nh h÷îng têng hñp n y ¢ t¤o ra mët c§u tróc tü sü mîi nh÷

l  sü thu gån l¤i c§u tróc vèn câ cõa tiºu thuy¸t  mët c§u tróc a t¦ng, phùc hñp, câ kh£ n«ng ph£n ¡nh cuëc sèng thíi hi»n ¤i mët c¡ch s¥u rëng

T€I LI›U THAM KHƒO

1 M.H Abrams, 1971 The glossarry of literature terms Holt, Rinehart and Winsston Inc, New York

2 Tr¦n ¼nh Sû, (Chõ bi¶n), 1987 Gi¡o tr¼nh L½ luªn v«n håc, tªp

2 Nxb Gi¡o döc, H  Nëi

3 Tr¦n ¼nh Sû, (Chõ bi¶n), 2004 Tü sü håc, mët sè v§n · l½ luªn

v  làch sû Nxb ¤i håc S÷ ph¤m H  Nëi

4 L.I Timofeev, 1962 Nguy¶n l½ l½ luªn v«n håc Nxb V«n hâa, Vi»n V«n håc, H  Nëi

5 Bòi Vi»t Th­ng, 2001 Truy»n ng­n hæm nay, mët v i kh½a c¤nh l½ luªn, thº lo¤i  B¼nh luªn truy»n ng­n Nxb V«n håc, H  Nëi

6 Nguy¹n Huy Thi»p, 1999 Nh÷ nhúng ngån giâ Nxb V«n håc, H  Nëi

ABSTRACT Some expressions of fiction mentality in a short story

Crime and punishment by Nguyen Huy Thiep

In this article, the writer wants to emphasize: Crime and punishment

by Nguyen Huy Thiep in a short story As a short story, it is a form of genre, a volume of text composition, resulting from the fact that it often focuses on a meaning, it may develop in the way of either dramatization, or lyricalization,

or fictionalization Crime and punishment is a short story which tends to fictionalization, because of the following reasons First, the foundation of

creation is the writer's personal experience Second, this storys principle of creation is explanation and analysis about life While explanation in art is to find out the causal relationship of life, analysis is to point out identity The identity, firstly, shows up at fiction mentality which gives logic of awareness back to those things and image structure in the work full of contradiction

It is possible to say that the tendency of short story fictionalization is a very important genre systemization It enables the writer to exploit genre potentiality in the process of refection of this complicated and diversified life