Em hãy bình luận và đánh giá về nhận định sau để làm nổi bật vai trò của hiến pháp trong xã hội hiện đại

BỘ TƯ PHÁPTRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI BÀI TẬP LỚN HỌC KÌ MÔN: LUẬT HIẾN PHÁP ĐỀ BÀI:0 2 Em hãy bình luận và đánh giá về nhận định sau để làm nổi bật vai trò của Hiến pháp trong xã hội h

BỘ TƯ PHÁP

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

BÀI TẬP LỚN HỌC KÌ MÔN: LUẬT HIẾN PHÁP

ĐỀ BÀI:0 2

Em hãy bình luận và đánh giá về nhận định sau để làm nổi bật vai trò của Hiến pháp trong xã hội hiện đại:

“Hiến pháp là công cụ để nhân dân kiềm chế quyền lực nhà nước.”

MỤC LỤC:

II.Nội dung 1.Tại sao phải sử dụng Hiến

pháp để kiểm soát quyền lực nhà nước?

1

2 Hiến pháp kiểm soát quyền lực nhà nước như thế nào?

3

3.Vai trò của hiến pháp trong xã hội hiện đại.

6

I)

MỞ ĐẦU

Nhắc đến xã hội hiện đại, chúng ta nghĩ ngay tới xã hội luôn không ngừng phát triển định hướng đến những đổi mới với những thành tựu vượt bậc trong khoa học kĩ thuật, một xã hội mới có khả năng sản xuất hướng tới tương lai, tới những giá trị tốt đẹp, đề cao địa vị của con người lên trên hết

Và khi nhắc đến xã hội hiện đại thì chúng ta không thể không nhắc đến sự xuất hiện của Hiến pháp–cột mốc đánh dấu sự phát triển của văn minh nhân loại Hiến pháp là bằng chứng cho sự chuẩn hóa và kết tinh các giá trị

xã hội, đã và đang đóng vai trò quan trọng trong xã hội hiện đại Vậy nên

đã có nhận định cho rằng: “ Hiến pháp là công cụ để nhân dân kiềm chế quyền lực nhà nước”

II)

NỘI DUNG

1.Tại sao phải sử dụng Hiến pháp để kiểm soát quyền lực nhà nước?

Trước hết,quyền lực nhà nước là quyền lực của giai cấp cầm quyền Quyền lực nhà nước mang tính pháp lý và được bảo đảm thực hiện bằng hệ thống các công cụ của nhà nước Có thể hiểu, khi nắm được quyền lực nhà nước thì các chủ thể nắm giữ quyền lực sẽ có quyền quyết định vận mệnh của quốc gia, quyền sinh quyền sát của tất cả dân cư trên lãnh thổ Xét về mặt lý luận, có thể thấy mọi quyền lực trong xã hội đều có xu hướng dẫn đến tới lạm quyền, từ quyền lực trong gia đình, thầy – trò, các quan hệ kinh

tế đối với quyền lực nhà nước thì xu hướng lạm quyền các dể dàng xảy

ra Quyền lực nhà nước cho phép chủ thể thực hiện đặt ra những điều luật

có lợi cho mình; quyền cai trị, biến đổi mọi mặt trong đời sống xã hội Quyền lực nhà nước có thể đem lại những đặc quyền đặc lợi cho người cho người nắm giữ, những nguồn lợi hết sức to lớn về cả vật chất lẫn tinh thần

Sự lạm quyền khi sử dụng quyền lực nhà nước cũng có thể thực hiện một cách hết sức tinh vi, theo cách thông đồng và do đó rất khó bị phát hiện Người nắm giữ quyền lực nhà nước vì vậy rất dễ bị lạm dụng quyền lực và trở nên tha hóa Những nước độc tài, phát xít, những nước quân chủ chuyên chế, những thuộc địa không có luật để kìm hãm quyền lực của nhà nước, trong những nước ấy người dân hoàn toàn không có quyền lực gì hết Những nhà cầm quyền tuyệt nhiên không phải tuân theo bất cứ luật lệ, nguyên tắc nào Ví dụ trong nhà nước quân chủ chuyên chế, nhà vua muốn bắt ai cũng được, muốn giết ai cũng được, nhân dân và của cải trong nước đều thuộc sở hữu của vua Hiến pháp được ra đời như một công cụ để kiếm chế những quyền lực của nhà nước, một phương tiện hữu hiệu bảo vệ lợi ích của toàn thể xã hội Thuật ngữ “Hiến pháp” (Constitution ) bắt nguồn từ tiếng Latin là “Constitutio ” trong nhà nước La Mã cổ đại có nghĩa là những luật quan trọng do Hoàng đế ban hành Từ đó đến nay đã tồn tại rất nhiều quan điểm về định nghĩa, vai trò của Hiến pháp trong việc

kiểm soát quyền lực nhà nước Các học giả người người Anh M.Beloff và G.Peele cho rằng: “Hiến pháp là tổng thế các quy định điều chỉnh và phân định sự phân chia quyền lực nhà nước trong hệ thống chính trị” Nhà chính trị học người Pháp Georges Burdeau lại cho rằng: “Hiến pháp là văn bản long trọng bắt buộc quyền lực nhà nước tuân thủ các quy phạm hạn chế quyền tự do của nó trong việc lựa chọn những người cầm quyền, tổ chức và thực hiện các thể chế cũng nhưng các mối quan hệ của nó với công dân” ;

“Hiến pháp đồng nghĩa với tổ chức quyền lực” Tổng hợp lại các định nghĩa, quan điểm trên thì chúng ta có thể đưa ra định nghĩa: “Hiến pháp là

hệ thống các quy phạm pháp luật có hiệu lực pháp lý cao nhất quy định cấc vấn đề cơ bản nhất về chủ quyền quốc gia, chế độ chính trị, chính sách kinh

tế, văn hóa, xã hội, tổ chức quyền lực nhà nước, địa vị pháp lý của con người và công dân” Hiến pháp có 4 đặc trưng: Hiến pháp là luật cơ bản, mọi đạo luật khác đều phải căn cứ vào Hiến pháp để ban hành; Hiến pháp

là tổ chức, là luật xác định các nguyên tắc tổ chức và xác lập các mối quan

hệ giữa các cơ quan lập pháp, hành pháp và tư pháp; Hiến pháp là luật bảo

vệ, do Hiến pháp là luật cơ bản của nhà nước nên các quy định về quyền con người nên các quy đinh về quyền con người và công dân trong Hiến pháp là cơ sở pháp lý chủ yếu để nhà nước và xã hội tôn trọng và bảo đảm thực hiện các quyền con người và công dân; Hiến pháp là luật có hiệu lực pháp lý tối cao tất cả các văn bản pháp luật khác trái với Hiến pháp đều phải bị hủy bỏ Nhờ có những đặc trưng này mà Hiến pháp được coi là công cụ kiểm soát quyền lực nhà nước một cách hiệu quả nhất

2 Hiến pháp kiểm soát quyền lực nhà nước như thế nào?

Thứ nhất, Hiến pháp kiềm chế, giới hạn quyền lực nhà nước bằng việc

phân công, phân chia, tự kiểm tra bên trong Trước đây khi tồn tại nhà nước phong kiến, quyền lực nhà nước tập trung vào tay của một cá nhân, đây là

nguyên nhân hình thành mọi hành vi độc tài, chuyên chế của các nhà nước này Nhân dân không có quyền tham gia vào các công việc của đất nước

Vì vậy để chống chế độ này, có rất nhiều học giả đề xuất ra học thuyết trong đó có Thomas Jeferrson đã đề xuất là quyền lực nhà nước không thể tập trung mà cần phải có sự phân chia Đây là một trong những biện pháp hữu hiệu chống lại sự độc tài chuyên chế, hay còn hiểu là sự hạn chế quyền lực nhà nước Lý thuyết phân quyền này gắn liền với sự ra đời của nhà nước dân chủ tư sản, với hiến pháp và với cả sự hạn chế quyền lực nhà nước Ngày nay hầu hết các nhà nước tiến bộ trên thế giới đều áp dụng nhiều hay ít học thuyết phân quyền này vào việc tổ chức và hoạt động của

bộ máy nhà nước Việt Nam ta cũng là một trong số đó, đã áp dụng học thuyết đó trong nguyên tắc quyền lực thống nhất được quy định đầy đủ tại khoản 3 Điều 2 Hiến pháp 2013: “ Quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp, kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện quyền lập pháp, quyền hành pháp, quyền tư pháp.” Nguyên tắc này có tên là quyền lực thống nhất vì quyền lực nhà nước tập trung thống nhất vào Nhân dân Nhân dân thực hiện quyền làm chủ thông qua người đại diện của mình là Quốc hội Quốc hội là cơ quan duy nhất do Nhân dân cả nước bầu

ra và như vậy là cơ quan đại diện cao nhất của Nhân dân Thông qua hình thức dân chủ đại diện, Nhân dân trao toàn bộ quyền lực của mình cho Quốc hội Sự thống nhất quyền lực này không gây ra chuyên quyền mà chỉ càng bảo đảm hơn tính dân chủ của bộ máy nhà nước bởi Quốc hội là cơ quan đại diện cao nhất của Nhân dân, có mối quan hệ chặt chẽ và chịu trách nhiệm trước Nhân dân thông qua chế độ bầu cử Đồng thời điều này không

có nghĩa là Quốc hội thực thi tất cả 3 quyền mà trong bộ máy nhà nước có

sự phân công, phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện quyền lập pháp, quyền hành pháp, quyền tư pháp Quốc hội giữ

lại quyền lập pháp để nó trực tiếp thực hiện vì đây là quyền quan trọng nhất trong ba quyền, là quyền áp đặt ý chí chung lên toàn xã hội Còn lại quyền hành pháp giao phó cho Chính phủ và quyền tư pháp được trao cho Tòa án nhân dân Sự phân công rõ ràng như vậy không chỉ tránh được sự lạm quyền mà còn đảm bảo tính chuyên nghiệp và hiệu quả của mỗi quyền Đồng thời ba cơ quan này luôn có sự phối hợp để thực hiện quyền một cách hiệu quả Ví dụ Chính phủ, Tòa án phối hợp với Quốc hội để thực hiện quyền lập pháp; Chính phủ phối hợp với Tòa án để thực hiện quyền tư pháp Hay sự kiểm soát bên trong như Quốc hội được quyền giám sát các hoạt động của Chính phủ, Tòa án và Viện kiểm soát; Quốc hội được quyền bãi miễn các chức danh nhà nước do Quốc hội bầu ra hoặc phê chuẩn…

Thứ hai, nội dung hạn chế quyền lực nhà nước còn được Hiến pháp ghi

nhận thông qua Quyền con người, quyền công dân quy định và bảo đảm không bị vi phạm Trên đời con người là quan trọng nhất, xã hội là do con người chúng ta làm chủ, suy cho cùng thì những gì mà chúng ta làm cũng chỉ vì hướng đến đem lại quyền lợi cho con người Cũng vì vậy việc xây dựng nên nhà nước nhất định phải lấy con người “làm gốc”, làm mục tiêu Chính vì vậy mà quyền lực nhà nước không thể là vô hạn, mà phải nằm trong một khuôn khổ nhất định , tức là quyền lực nhà nước cần bị kiềm chế Mục tiêu của hạn chế quyền lực nhà nước là để bảo vệ nhân quyền Trong một nhà nước dân chủ hiện nay, quyền con người vẫn luôn chiếm vị trí trung tâm, và phải được bảo vệ trước quyền lực nhà nước Nhân quyền không chỉ dừng lại ở việc bảo vệ cho nó không bị xâm hại mà còn tạo điều kiện để người dân tham gia vào các công việc của nhà nước

Thứ ba, sự kiềm chế quyền lực nhà nước còn thể hiện qua việc Hiến pháp

quy định quyền làm chủ đất nước thuộc về nhân dân Tại khoản 2 Điều 2 Hiến pháp 2013 quy định: “ Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam do

Nhân dân là chủ; tất cả quyền lực nhà nước thuộc về Nhân dân mà nền tảng

là liên minh giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức.” Quyền lực nhà nước thuộc về đối tượng là Nhân dân muốn ý chỉ cho mọi đối tượng bao trùm lên tất cả người dân Việt Nam, không phân biệt già, trẻ, trai, gái cũng như tầng lớp giai cấp, tín ngưỡng hay tôn giáo… Điều này đảm bảo không một cá nhân hay tổ chức nào nắm giữ, độc tài đối với quyền lực nhà nước Nhân dân thực hiện quyền lực nhà nước bằng dân chủ trực tiếp, bằng dân chủ đại diện thông qua Quốc hội, Hội đồng nhân dân và các cơ quan khác của nhà nước Nhân dân là chủ thể quyền lực, chủ nhân của xã hội Nhân dân thông qua con đường bầu cử, bầu ra người đại diện để trực tiếp thực hiện quyền lực là Quốc hội Ngay từ thời non trẻ, Nhà nước Việt Nam đã áp dụng nguyên tắc bầu cử phổ thông cho mọi công dân Việt Nam Nguyên tắc này đến nay vẫn giữ nguyên ý nghĩa của nó và được ấn định trong các bản Hiến pháp Điều 54 Hiến pháp 1992 quy định: “ Công dân không phân biệt dân tộc, nam nữ, thành phần xã hội, tín ngưỡng, tôn giáo, trình độ văn hóa, nghề nghiệp, thời hạn cư trú, đủ mười tám tuổi trở lên đều có quyền bầu cử và đủ hai mươi mốt tuổi trở lên đều có quyền ứng cử vào Quốc hội, Hội đồng nhân dân theo quy định của pháp luật” Hiến pháp 2013 tiếp tục ghi nhận điều này tại điều 27 Công dân có quyền tham gia quản lý nhà nước và xã hội, tham gia thảo luận và kiến nghị với

cơ quan nhà nước và xã hội, tham gia thảo luận và kiến nghị với cơ quan nhà nước về các vấn đề của cơ sở, địa phương và cả nước Trong khi đó nhà nước phải có trách nhiệm trong việc tạo điều kiện để công dân tham gia quản lí nhà nước và xã hội; công khai, minh bạch trong việc tiếp nhận, phản hồi ý kiến, kiến nghị của công dân.( Điều 8 Hiến pháp 2013) Như vậy việc nhà nước lạm quyền, chuyên quyền sẽ vì thế mà được hạn chế nhờ những nguyên tắc, quy định trong “Bản khế ước xã hội Hiến pháp” Sự

ràng buộc trách nhiệm được ghi nhận tại Hiến pháp là công cụ hiệu quả nhất để quyền lợi, quyền làm chủ đất nước của nhân dân được bảo đảm thực thi thực sự đồng thời quyền lực cũng sẽ được kiểm soát trong tay người dân – chủ nhân thực sự của đất nước

3.Vai trò của hiến pháp trong xã hội hiện đại.

+Đối với người dân: Việc nắm có sự hiểu biết và nắm được bản chất của sự kiếm soát quyền lực của Hiến pháp sẽ có khả năng nhìn nhận và giải thích một cách thấu đáo những hiện tượng xảy ra trong đời sống chính trị đồng thời cũng giúp người dân tự tin hơn trong các giao dịch với nhà nước Người dân sẽ hiểu được giới hạn quyền và lợi ích của mình tới đâu và nhà nước phải làm gì để tôn trọng và không vi phạm các quyền và lợi ích của

họ Đặc biệt, họ sẽ có khả năng phán xét được sự đúng sai trong mỗi hoạt động của các cơ quan nhà nước dựa trên các quy định của Hiến pháp và tinh thần dân chủ, pháp quyền qua đó buộc những người nắm giữ quyền lực nhà nước phải hành xử một cách đúng đắn và thực sự về lợi ích của người dân

+Đối với nhà nước:bản Hiến pháp là nền tảng để tạo lập một thể chế chính trị dân chủ và một nhà nước minh bạch, quản lý xã hội hiệu quả, bảo vệ tốt các quyền lợi của người dân – đây là yếu tố không thể thiếu để một quốc gia ổn định và phát triển Lịch sử nhân loại cho thấy Hiến pháp gắn liền với vận mệnh của mỗi quốc gia, sự thịnh vượng, tính năng động, sức sáng tạo mạnh mẽ của xã hội và khả năng “hóa giải” khủng hoảng một cách nhanh chóng – nhất là trong xã hội hiện đại ngày nay Đồng thời, một trong những nguyên nhân dẫn đến sự suy yếu, thậm chí sụp đổ của nhiều quốc gia cũng xuất phát từ những thể chế, pháp luật chuyên chế, mất dân chủ và xa rời thực tế được quy định trong Hiến pháp của các quốc gia đó

KẾT LUẬN

Từ những lý do trên có thể thấy nhận định “Hiến pháp là công cụ để nhân dân kiềm chế quyền lực nhà nước” là một nhận định đúng đắn, cho thấy quyền lực nhà nước cần phải được kiềm chế và Hiến pháp chính là công cụ hữu hiệu để giúp người dân làm điều này Bởi thứ nhất,bản thân Hiến pháp quy định sự kiểm soát quyền lực bên trong của bộ máy nhà nước Thứ hai, Hiến pháp quy định cụ thể về quyền con người, quyền công dân được bảo đảm đồng nghĩa sự kiềm chế quyền lực đạt hiệu quả Thứ ba, các quy định rõ ràng về quyền làm chủ của nhân dân trong việc nắm giữ quyền lực nhà nước Nhận định này cũng làm nổi bật vai trò của Hiến pháp trong xã hội hiện đại Bất kì quốc giá, đất nước nào cũng cần có Hiến pháp Hiến pháp là văn kiện chính trị - pháp lý quan trọng, là nhân tố bảo đảm sự

ổn định chính trị - xã hội và chủ quyền của quốc gia Hiến pháp là một hệ thống quy định những nguyên tắc chính trị căn bản, thiết lập kiến trúc, thủ tục, quyền hạn và trách nhiệm của một chính quyền, đồng thời là đạo luật gốc làm cơ sở cho việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Đối với quốc gia, một bản Hiến pháp tốt là nền tảng để tạo lập một thể chế chính trị dân chủ và một nhà nước minh bạch, quản lý xã hội hiệu quả, bảo vệ tốt

các quyền lợi của người dân – đây là yếu tố không thể thiếu để một quốc gia ổn định và phát triển Đối với mỗi người dân, Hiến pháp tạo lập một nền dân chủ thực sự để mọi người dân có thể tự do bày tỏ tư tưởng, ý kiến

và quan điểm về các vấn đề của đất nước và chính bản thân mình mà không

sợ hãi, bị đàn áp hay trừng phạt

IV)DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO:

1 Giáo trình Luật Hiến pháp Việt Nam, Trường Đại học Luật Hà Nội năm 2018

2 Giáo trình Luật Hiến pháp Việt Nam, Đại học Quốc gia Hà Nội Khoa Luật năm 2006

3 Giáo trình Luật Hiến pháp Việt Nam, Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh

4 Giáo trình Luật Hiến pháp Nước ngoài, Trường Đại học Luật Hà Nội năm 2017

5 Tạp chí Khoa học Đại học Quốc gia Hà Nội: Luật học, Tập 30, Số 4 (2014) 1-9 bài viết “Hiến pháp phải là bản văn kiểm soát quyền lực nhà nước” Tác giả Nguyễn Đăng Dung

6 Chức năng cơ bản của Hiến pháp là gì? Tác giả Nguyễn Đăng Dung