1 LỜI NÓI ĐẦU "Trong bản tóm tắt này, các hình và bảng được đánh số theo đúng như trong luận án" Nhà nước và các lãnh đạo doanh nghiệp luôn mong muốn xây dựng quan hệ lao động hài hòa,
Trang 11
LỜI NÓI ĐẦU
"Trong bản tóm tắt này, các hình và bảng được đánh số theo đúng như trong luận án"
Nhà nước và các lãnh đạo doanh nghiệp luôn mong muốn xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định và tiến bộ trong doanh nghiệp nhằm tạo động lực tăng năng suất lao động, tạo sự gắn bó của người lao động với doanh nghiệp Nhưng, đến nay, ở Việt Nam nói chung, Hà Nội nói riêng, chưa có bộ tiêu chí nào được đưa ra làm căn cứ để đánh giá các quan hệ lao động trong doanh nghiệp
Vì vậy, “Các tiêu chí của quan hệ lao động trong các doanh nghiệp ở Hà nội, Việt
Nam” được lựa chọn làm đề tài luận án
Cơ cấu của luận án gồm 6 chương
CHƯƠNG I GIỚI THIỆU
1.1 TỔNG QUAN CỦA NGHIÊN CỨU
Luận án sẽ đưa ra một hệ thống tiêu chí phản ánh quan hệ lao động trong các doanh nghiệp Việt Nam Từ hệ thống tiêu chí đó, tác giả vận dụng nó để đánh giá quan hệ lao động trong một doanh nghiệp thuộc ngành dệt may ở Hà Nội như một trường hợp nghiên cứu điển hình- case study
Kết quả của nghiên cứu này sẽ là hệ thống tiêu chí của quan hệ lao động Các nhà quản lý, các doanh nghiệp có thể sử dụng hệ thống tiêu chí này để đánh giá quan hệ lao động trong doanh nghiệp Từ đó, có biện pháp để cải thiện quan hệ lao động cho các doanh nghiệp
1.2 VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
Để thực hiện nghiên cứu này, tác giả trả lời các câu hỏi sau:
- Các tiêu chí nào đánh giá quan hệ lao động trong các doanh nghiệp ở Hà Nội?
- Tiêu chí đó được thể hiện như thế nào trong một doanh nghiệp cụ thể, chẳng hạn trong một doanh nghiệp dệt may?
- Giải pháp nào được đề xuất để cải thiện quan hệ lao động trong doanh nghiệp điển cứu nói riêng và các doanh nghiệp nói chung?
1.3 Ý NGHĨA CỦA NGHIÊN CỨU
- Nghiên cứu này nhằm xây dựng bộ tiêu chí đánh giá quan hệ lao động trong doanh nghiệp
Trang 22
- Bộ tiêu chí này có thể được sử dụng để đánh giá mức độ hài lòng của người lao động trong quan hệ lao động ở doanh nghiệp
- Căn cứ vào kết quả đánh giá đó, các bên liên quan xem xét điều chỉnh, xây dựng quan hệ lao động ngày càng tốt hơn; tôn vinh những doanh nghiệp có QHLD tốt, đồng thời đưa ra những cảnh báo đối với những doanh nghiệp có nguy cơ bất ổn về QHLĐ;
1.4 PHẠM VI VÀ GIỚI HẠN CỦA NGHIÊN CỨU
- Nghiên cứu lý thuyết: cho các doanh nghiệp Hà nội nói riêng, Việt Nam nói chung
- Nghiên cứu điển hình để ứng dụng kết quả nghiên cứu lý thuyết
- Không gian: thành phố Hà Nội, Việt Nam
- Ngành: Dệt may
- Doanh nghiệp thuộc ngành dệt may: Công ty Dệt kim Đông Xuân là một doanh nghiệp lớn, có truyền thống kinh doanh tốt trong ngành
CHƯƠNG II: CÁC CÔNG TRÌNH VÀ TÀI LIỆU LIÊN QUAN
2.1 CÁC CÔNG TRÌNH LIÊN QUAN
Phần này trình bày 15 công trình có liên quan đến chủ đề nghiên cứu
2.2 KHUNG LÝ THUYẾT
Các tiêu chí của quan hệ lao động hiện đang được quy định rải rác ở nhiều văn bản khác nhau, trong đó có các Công ước của ILO và các văn bản pháp luật Việt Nam
2.3 KHUNG KHÁI NIỆM
Từ các lý thuyết và khái niệm nêu trên, căn cứ vào khái niệm quan hệ lao động được quy định tại Điều 3, Bộ luật lao động việt nam, 2012: "Quan hệ lao động là quan hệ
xã hội phát sinh trong việc thuê mướn, sử dụng lao động, trả lương giữa người lao động và người sử dụng lao động", luận án đề xuất các nội dung chính của quan hệ lao động trong doanh nghiệp như sau:
Trang 33
CHƯƠNG III PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
3.1 PHƯƠNG PHÁP PHÂN TỔ
Các tiêu chí của quan hệ lao động trong doanh nghiệp được chia thành 3 tổ (gọi là 3 tiêu chuẩn) Mỗi tổ đó lại được chia thành các tỏ nhỏ hơn (gọi là nhóm), trong mỗi nhóm có các tiêu chí cụ thể Có rất nhiều tiêu chí phản ánh các mặt cụ thể khác nhau của quan hệ lao động trong doanh nghiệp
QUAN HỆ LAO ĐỘNG TRONG DOANH NGHIỆP
Thuê
mướn lao
động Sử dụng lao động Trả công lao động
Chấm
dứt hợp đồng lao động
Thời giờ làm việc, nghỉ ngơi
Ký hợp
đồng
lao
động
Môi trường làm việc
Vị trí của người lao động trong quá trình làm việc
Phương thức trả lương
Tiền lương của người lao động
Hình 2.6 : Phạm vi và nội dung chính của quan hệ lao động trong doanh nghiệp
Trang 44
Bảng 3.1: Kết quả phân tổ các tiêu chí của quan hệ lao động
tiêu chí
1
Thuê mướn lao động
2
Sử dụng lao động
Thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi 09
Vị trí của người lao động trong quá trình làm việc
13
3
Trả công lao động
Tiền lương của người lao động 11
3.2 PHƯƠNG PHÁP THU THẬP THÔNG TIN THỨ CẤP
Phương pháp thu thập thông tin thứ cấp:
1- Kiểm tra các bài báo, tạp chí
2- Xem xét mục lục, chọn nội dung
3- Chọn phần chứa đựng thông tin liên quan
4- Tổng hợp thông tin
3.3 PHƯƠNG PHÁP THU THẬP THÔNG TIN SƠ CẤP
Thông tin sơ cấp được thu thập từ cuộc điều tra ở doanh nghiệp
Kế hoạch điều tra gồm:
1) Mục đích điều tra
Trang 55
2) Chủ thể điều tra
3) Số lượng người cần điều tra
4) Các chọn mẫu
5) Bảng hỏi
6) Thời gian tiến hành
7) Người tiến hành
8) Tổng hợp và xử lý kết quả
3.4 PHƯƠNG PHÁP SỬ DỤNG THANG ĐO
Sử dụng thang đo Likert’s Scale
Có 5 mức độ:
1- Rất hài lòng
2- Hài lòng
3- Trung lập
4- Không hài lòng
5- Rất không hài lòng
3.5 PHƯƠNG PHÁP THỐNG KÊ MÔ TẢ
Số bình quân, cố tuyệt đối, số tương đối
CHƯƠNG IV CÁC TIÊU CHÍ CỦA QUAN HỆ LAO ĐỘNG TRONG DOANH NGHIỆP Ở
HÀ NỘI, VIỆT NAM
4.1 CÁC TIÊU CHÍ CỦA QUAN HỆ LAO ĐỘNG
Các tiêu chí của quan hệ lao động được xây dựng căn cứ vào các tiêu chuẩn lao động của ILO và quy định của pháp luật Việt nam Các tiêu chí đánh giá quan hệ lao động được sắp xếp vào 3 nhóm, thuộc 3 tiêu chuẩn:
- Tiêu chuẩn 1: Các tiêu chí về thuê mướn lao động
- Tiêu chuẩn 2: Các tiêu chí về sử dụng lao động
- Tiêu chuẩn 3: Các tiêu chí về trả công lao động
Mỗi tiêu chuẩn đó lại chia thành các nhóm nhỏ Trong mỗi nhóm nhỏ có các tiêu chí cụ thể Mỗi tiêu chí cụ thể được xây dựng dưới dạng một câu hỏi
4.2 QUY TRÌNH ÁP DỤNG BỘ TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ QUAN HỆ LAO ĐỘNG TRONG DOANH NGHIỆP
Trang 66
Hình 4.1: Quy trình áp dụng bộ tiêu chí đánh giá quan hệ lao động trong
doanh nghiệp
CHƯƠNG V: TÌNH HUỐNG NGHIÊN CỨU: VÍ DỤ VỀ VIỆC ÁP DỤNG CÁC TIÊU CHÍ CỦA QUAN HỆ LAO ĐỘNG TRONG MỘT DOANH NGHIỆP CỤ THỂ
- CÔNG TY DỆT KIM ĐÔNG XUÂN
5.1 KHÁI QUÁT VỀ DOANH NGHIỆP ĐƯỢC ÁP DỤNG
Tổng số lao động của doanh nghiệp là 846 người, thuộc 12 đơn vị
Cỡ mẫu được chọn theo công thức của Slovin
n =
trong đó: n : cỡ mẫu
N: tổng số lao động, gồm 846 người
e: khả năng sai số Mức sai số được chọn trọng khảo sát này là 5%
Ta có:
Bước 1: Thành lập Hội đồng đánh giá
Bước 2: Lập kế hoạch đánh giá
Bước 3: Tiến hành đánh giá
Bước 4: Xử lý, phân tích thông tin thu được
Bước 5: Nộp báo cáo đánh giá
N
1 + Ne2
Trang 77
n = = 271.5 = 272 (người)
Table 5.5: Tổng hợp mẫu khảo sát theo đơn vị, trình độ và giới tính
mẫu phân
bổ
Trình độ Giới tính
Đại học
Cao đẳng
Trun
g cấp
Cấp
4.2 KẾT QUẢ ĐIỀU TRA
846
1 + 846 x 0.05 x 0.05
Trang 88
Dưới 30
36%
Trên 45 10%
Hình 5.1: Cơ cấu tuổi của người lao động được khảo sát
(Nguồn: Khảo sát quan hệ lao động do tác giả thực hiện, 2013)
Dưới 1 năm
17%
Trên 10 năm
13%
6-10 năm 57%
Hình 5.2: Cơ cấu thâm niên công tác của người lao động được khảo sát
(Nguồn: Khảo sát quan hệ lao động do tác giả thực hiện, 2013)
5.3 ĐÁNH GIÁ VỀ VIỆC THỰC HIỆN CÁC TIÊU CHÍ CỦA QUAN HỆ LAO ĐỘNG
Trang 99
Trong 7 nhóm tiêu chí của quan hệ lao động trong công ty dệt kim Đông Xuân, có 3 nhóm tiêu chí có điểm trung bình ở mức hài lòng và 4 nhóm tiêu chí có điểm trung bình ở
mứ trung lập Điểm trung bình của 64 tiêu chí là 2,65
Bảng 5.14: Điểm của các nhóm tiêu chí trong công ty dệt kim Đông Xuân
lượng tiêu chí
Tổng điểm bình quân
Điểm trung bình
5 Vị trí của người lao động trong quá
trình làm việc
(Nguồn: Khảo sát quan hệ lao động do tác giả thực hiện, 2013)
Qua kết quả khảo sát tại công ty dệt kim Đông Xuân cho thấy quan hệ lao động của công ty có những ưu và nhược điểm sau:
* Ưu điểm
- Đội ngũ lãnh đạo của công ty gắn bó lâu dài với công ty, năng động, nhiệt tình và
có nhiều kinh nghiệm trong công tác quản lý Đây là những người chèo lái con thuyền công
ty vượt qua sóng gió đi đến bến bờ thành công
- Đội ngũ lao động của công ty trẻ với đặc điểm của tuổi trẻ là có sức khỏe tốt, nhanh nhẹn, năng động - Under 30 (54.0%), kết hợp với 35.7% lao động 30-45 và 10.3% lao động over 45 là cơ cấu lao động rất đẹp cho quá trình sử dụng
- Lao động trong công ty dệt kim Đông Xuân tương đối ổn định Qua khảo sát về cơ cấu thâm niên công tác của người lao động cho thấy, là doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực mà sản xuất có tính mùa vụ cao nhưng lao động trong công ty không biến động nhiều
Trang 1010
như các công ty dệt may khác Cơ cấu lao động của công ty theo thâm niên công tác là: Under 1 year (12.5%), 1- 5 years (32.4%), 6- 10 years (39.7%), Over 10 years (15.4%)
- Công ty thực hiện tương đối đầy đủ các tiêu chuẩn của quan hệ lao động theo quy định của ILO và của pháp luật trong nước
- Các nhiều tiêu chí của quan hệ lao động được người lao động trong công ty đánh giá tốt như các tiêu chí thuộc nhóm: ký hợp đồng lao động, chấm dứt hợp đồng lao động, phương thức trả lương cho người lao động
- Điểm trung bình của 64 tiêu chí đánh giá quan hệ lao động trong công ty dệt kim Đông Xuân đều nằm trong ngưỡng thuộc 2 mức độ: "Satisfied" và "Neutral" Không có tiêu chí nào có điểm trung bình thuộc mức độ "Very Satisfied", "Dissatisfied", "Very dissatiisfied" Kết quả này được thể hiện trong biểu đồ tổng hợp sau:
Ký hợp đồng lao
động
Chấm dứt hợp đồng
lao động
Thời giờ làm việc,
nghỉ ngơi
Môi trường làm việc
Vị trí của người lao
động trong quá trình
làm việc
Tiền lương của người
lao động
Phương thức trả
lập Hài lòng Tổng
Hình 5.3: Tổng hợp điểm trung bình mức độ hài lòng của người lao động đối với 64 tiêu chí đánh giá quan hệ lao động tại công ty dệt kim Đông Xuân
(Nguồn: Khảo sát quan hệ lao động do tác giả thực hiện, 2013)
Trang 1111
* Nhược điểm
- Công ty có nhiều lao động nữ (81.0%) Mặc dù cơ cấu giới tính như vậy là phù hợp với ngành dệt may nhưng lại là khó khăn trong việc thực hiện các tiêu chí liên quan đến ưu đãi cho lao động nữ như: chuyển công việc nhẹ hơn hoặc giảm số giờ làm việc cho lao động nữ khi mang thai từ tháng thứ 7 trở lên, giảm giờ làm việc cho lao động nữ nuôi con dưới 12 tháng tuổi
- Theo đánh giá của người lao động, một số tiêu chí của quan hệ lao động chưa được công ty thực hiện, trong đó đáng lưu ý là các tiêu chí: gia hạn hợp đồng lao động cho cán bộ công đoàn cho đến hết nhiệm kỳ công đoàn của người đó, tuyển dụng người lao động khuyết tật
- Nhiều người lao động trong công ty không hài lòng về việc thực hiện các tiêu chí liên quan đến thời giờ làm việc và nghỉ ngơi, vị trí của người lao động trong quá trình làm việc, tiền lương của người lao động
- Trong số 64 tiêu chí đánh giá quan hệ lao động trong công ty dệt kim Đông Xuân, không có tiêu chí nào có điểm trung bình thuộc mức độ "Very Satisfied", "Dissatisfied", và cũng không có tiêu chí nào có điểm trung bình thuộc mức độ "Very dissatiisfied" Mặc dù điểm trong bình của cả 64 tiêu chí đều nằm trong ngưỡng thuộc 2 mức độ: "Satisfied" và
"Neutral", nhưng chỉ có 23 tiêu chí có điểm trung bình thuộc mức "Satisfied", còn 41 tiêu chí còn lại điểm trung bình thuộc mức "Neutral" Như vậy, tỷ lệ tiêu chí có điểm trung bình thuộc mức "Satisfied" còn ở mức thấp (36%)
Hài lòng 36%
Trung lập 64%
Trang 1212
Hình 5.4: Tỷ lệ mức độ hài lòng của người lao động đối với 64 tiêu chí đánh giá quan hệ lao động trong Công ty Dệt kim Đông Xuân
(Nguồn: Khảo sát quan hệ lao động do tác giả thực hiện, 2013)
CHƯƠNG VI:
KẾT LUẬN VÀ KHUYỂN NGHỊ
6.1 KẾT LUẬN
Việc xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định, tiến bộ trong doanh nghiệp là rất cần thiết đối với bất kỳ doanh nghiệp nào Thế nào là quan hệ lao động hài hòa, ổn định, tiến bộ? Rõ ràng, cần có bộ tiêu chí đánh giá
Từ trước cho đến nay, trong các văn bản của các cơ quan, tổ chức của Việt Nam đã nhắc đến rất nhiều về việc xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định, nhưng chưa có tiêu chí đánh giá về nó thì là một khiếm khuyết
Trên cơ sở nghiên cứu các tiêu chuẩn lao động quốc tế và quy định của pháp luật Việt Nam, Luận án đã cố gắng đề xuất Bộ tiêu chí đánh giá quan hệ lao động trong doanh nghiệp Bộ tiêu chí gồm 64 tiêu chí được chia thành 7 nhóm Bộ tiêu chí này được sử dụng
để đánh giá việc chấp hành các tiêu chuẩn lao động của doanh nghiệp cũng như mức độ hài lòng của người lao động về việc chấp hành đó Với câu trả của người lao động về từng tiêu chí rằng doanh nghiệp mình có thực hiện nó hay không, chúng ta đánh giá được tình hình thực hiện các tiêu chuẩn lao động của doanh nghiệp Còn với câu trả lời của người lao động
về mức độ hài lòng của người lao động đối với từng tiêu chí, chúng ta đánh giá được mức
độ của quan hệ lao động trong doanh nghiệp Khi biết được mức độ hài lòng của người lao động, doanh nghiệp sẽ có biện pháp để cải thiện quan hệ lao động Trong quan hệ lao động
ở doanh nghiệp, nếu người lao động hài lòng thì họ sẽ có động lực lao động, năng suất lao động cao hơn Họ sẽ gắn bó hơn với doanh nghiệp, hợp tác với người sử dụng lao động, xung đột giữa hai bên sẽ ít xảy ra Như vậy, quan hệ lao động sẽ tốt đẹp hơn và cả hai bên của quan hệ lao động đều đạt được lợi ích của mình
Để áp dụng bộ tiêu chí đó cho doanh nghiệp, tác giả đề xuất quy trình áp dụng gồm
5 bước Trong mối bước đó, tác giả chỉ rõ những công việc mà doanh nghiệp cần thực hiện
Bộ tiêu chí này đã được áp dụng thử nghiệm tại một doanh nghiệp - Công ty Dệt kim Đông Xuân Đó là một case study nhằm giới thiệu cách thức áp dụng Bộ tiêu chí trong thực tiễn Qua việc áp dụng đó, tác giả rút ra một số lưu ý như sau:
Trang 1313
Thứ nhất, để đảm bảo tính khách quan của kết quả đánh giá thì cần thành lập Hội đồng đánh giá gồm đại diện các bên quan hệ lao động trong doanh nghiệp, như: đại diện của người sử dụng lao động, đại diện của người lao động, đại diện của đoàn thanh niên
Thứ hai, để sử dụng có hiệu quả thời gian, nguồn lực của Hội đồng đánh giá và để đảm bảo đạt được mục đích của đánh giá, cần xây dựng kế hoạch đánh giá thật tốt Kế hoạch đó phải phân công nhiệm vụ khoa học, có lịch trình thực hiện rõ ràng
Thứ ba, cần có phương pháp điều tra chọn mẫu khoa học, đảm bảo cơ cấu lao động của tổng thể mẫu chọn ra giống với cơ cấu của tổng thể chung trên những tiêu thức quan trọng nhất Nếu kết quả của điều tra chọn mẫu về tình hình quan hệ lao động trong doanh nghiệp có độ tin cậy cao thì có thể suy rộng ra cho toàn doanh nghiệp Khi điều tra, cần giải thích rõ cho người lao động về mục đích điều tra, nội dung phiếu, cách điền phiếu
Thứ tư, thông tin điều tra phải được xử lý và phân tích bằng chương trình SPSS 16.0 Kết quả điều tra cần được trình bày theo nhóm Trong mỗi nhóm đó cần xác định điểm bình quân của mỗi tiêu chí và điểm bình quan của các tiêu chí trong nhóm Đây là cơ
sở đánh giá quan hệ lao động trong doanh nghiệp
6.2 KHUYỂN NGHỊ
* Đối với nhà nước
- Dựa trên kết quả của Luận án, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội cần ra Thông tư ban hành Bộ tiêu chí đánh giá quan hệ lao động trong doanh nghiệp và chỉ đạo các doanh nghiệp định kỳ hàng năm tiến hành đánh giá tình hình quan hệ lao động tại đơn
vị và có giải pháp cải thiện quan hệ lao động cho doanh nghiệp
* Đối với người sử dụng lao động
Người sử dụng lao động cần thường xuyên giáo dục những kiến thức về quan hệ lao động cho người lao động để giúp cả hai bên thực hiện tốt quan hệ lao động Về nhận thức, người sử dụng lao động cần coi khoản tiền giành cho giáo dục, đào tạo là một khoản đầu tư
mà không nên coi đó là chi phí Rõ ràng, người lao động có trình độ cao, hiểu biết pháp luật
sẽ có khả năng đem lại lợi nhuận nhiều hơn cho doanh nghiệp Các nội dung giáo dục bao gồm nhiều mặt như: kỹ thuật, kỹ năng làm việc, luật pháp, an toàn lao động, văn hoá, ứng xử Trên cơ sở nâng cao trình độ, kỹ năng cho người lao động mà từng bước mở rộng dân chủ để người lao động tham gia vào các hoạt động của doanh nghiệp
* Đối với công đoàn
Công đoàn cần chủ động và tích cực tham gia với nhà nước trong việc xây dựng, tổ chức thực hiện, hướng dẫn và kiểm tra, giám sát việc thực hiện pháp luật về quan hệ lao
