“Vấn đề xây dựng gia đình Việt Nam trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội”

Trải qua nhiều thế hệ, gia đình Việt Nam được hình thành và phát triển với những chuẩn mực đạo đức có giá trị tốt đẹp. Những truyền thống quý báu như lòng yêu nước, yêu quê hương, kính già, yêu trẻ, tình nghĩa, thuỷ chung, cần cù và sáng tạo trong lao động, bất khuất kiên cường vượt qua mọi khó khăn thử thách đã được gia đình Việt Nam gìn giữ, vun đắp và phát huy trong suốt quá trình lịch sử dựng nước và giữ nước. Qua các thời kỳ, cấu trúc và quan hệ trong gia đình có thay đổi, nhưng những chức năng cơ bản của gia đình vẫn được gìn giữ.

1.1.1 Gia đình và sự phát triển của gia đình trong lịch sử 3

1.1.2 Vị trí, vai trò của gia đình trong chủ nghĩa xã hội 5

1.1.3 Chức năng của gia đình trong chủ nghĩa xã hội 6

1.2 Quan điểm của Đảng về xây dựng gia

1.3 Thực trạng, nguyên nhân chất lượng xây dựng ở Việt

1.3.1 Thực trạng chất lượng xây dựng gia đình ở Việt Nam 9

1.3.2 Nguyên nhân của những kết quả và hạn chế 12

Chương 2

NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG XÂY DỰNG GIA ĐÌNH Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

14

2.1 Những nhân tố tác động và phương hướng nâng cao

chất lượng xây dựng gia đình ở Việt Nam hiện nay 14

2.1.2 Những phương hướng nâng cao chất lượng xây dựng

2.2 Một số giải pháp nâng cao chất lượng xây dựng gia đình

MỞ ĐẦU

Trải qua nhiều thế hệ, gia đình Việt Nam được hình thành và phát triển vớinhững chuẩn mực đạo đức có giá trị tốt đẹp Những truyền thống quý báu như lòngyêu nước, yêu quê hương, kính già, yêu trẻ, tình nghĩa, thuỷ chung, cần cù và sángtạo trong lao động, bất khuất kiên cường vượt qua mọi khó khăn thử thách đã đượcgia đình Việt Nam gìn giữ, vun đắp và phát huy trong suốt quá trình lịch sử dựngnước và giữ nước Qua các thời kỳ, cấu trúc và quan hệ trong gia đình có thay đổi,nhưng những chức năng cơ bản của gia đình vẫn được gìn giữ.

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Quan tâm đến gia đình là đúng, vìnhiều gia đình cộng lại mới thành xã hội, gia đình tốt thì xã hội mới tốt, xã hội tốtthì gia đình càng tốt hơn, hạt nhân của xã hội là gia đình Chính vì vậy muốn xâydựng chủ nghĩa xã hội phải chú ý hạt nhân cho tốt” Tư tưởng Hồ Chí Minh đãđược Đảng và Nhà nước quán triệt trong Nghị quyết của các kỳ Đại hội Đảng vàtrong các bộ luật liên quan, với các nội dung hướng tới việc củng cố vị trí, vai trò

và chức năng của gia đình

Một gia đình hạnh phúc, hoà thuận sẽ tác động tới cộng đồng, thúc đẩy xãhội vận động tạo ra sự biến đổi và phát triển Gia đình hạnh phúc bền vữngkhông chỉ có sự "no ấm, bình đẳng, tiến bộ" mà còn là nơi hội tụ tổng thể nhữngnét đẹp văn hoá của mỗi gia đình, cộng đồng và xã hội Nó được thể hiện quathái độ, hành vi, cách cư xử trong gia đình, trong đó phải đảm bảo các nguyêntắc: Đối với người trên phải tôn kính, lễ độ, khiêm tốn và quan tâm, chăm sóc;đối với người dưới phải biểu lộ thái độ thông cảm, nhường nhịn, giúp đỡ, vị tha;đối với người cùng thế hệ phải hết sức tôn trọng, chân thành, bác ái; trong quan

hệ vợ chồng phải hoà thuận trên cơ sở tình yêu thương chung thuỷ và sự hiểubiết lẫn nhau

Để nâng cao nhận thức, quán triệt sâu sắc các quan điểm, chủ trương củaĐảng, Nhà nước về gia đình, xây dựng gia đình hạnh phúc góp phần xây dựng

và phát triển đất nước ta hiện nay; tôi lựa chọn chủ đề tiểu luận: “Vấn đề xây dựng gia đình Việt Nam trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội”

Nội dung nghiên cứu gồm 2 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về xây dựng gia đình ở nước ta trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.

Chương 2: Những nhân tố tác động và giải pháp chủ yếu nâng cao chất lượng xây dựng gia đình ở Việt Nam hiện nay.

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

VỀ XÂY DỰNG GIA ĐÌNH Ở NƯỚC TA TRONG THỜI KỲ

QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI 1.1 Quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin về gia đình và xây dựng gia đình 1.1.1 Gia đình và sự phát triển của gia đình trong lịch sử

Gia đình là một hình thức tổ chức đời sống cộng đồng của con người, mộtthiết chế văn hóa – xã hội đặc thù, được hình thành, tồn tại và phát triển trên cơ

sở của quan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống, quan hệ nuôi dưỡng và giáo dụcgiữa các thành viên

Gia đình hình thành từ rất sớm và phát triển gắn liền với trình độ phát triểnkinh tế xã hội Trong lịch sử loài người đã trải qua 3 hình thức gia đình cơ bản là: Giađình quần hôn, gia đình đối ngẫu, gia đình một vợ - một chồng Các hình thức giađình là một giá trị văn hoá của lịch sử nhân loại phản ánh nhu cầu của con người

và trình độ phát triển của lịch sử xã hội loài người:

Gia đình quần hôn: Ra đời trong chế độ công xã nguyên thuỷ, khi màtrình độ lực lượng sản xuất còn rất thấp, cá nhân không tách rời tập thể trong chếmọi hoạt động: lao động sản xuất, tổ chức bảo đảm cuộc sống hôn nhân và sinhcon đẻ cái của mình Chế độ chồng chung, chồng tập thể, vợ chung, vợ tập thểnhư vậy rất khó thực hiện điều ngăn cấm trong quan hệ tình dục giữa cha mẹ vớicon cái và các anh chị em trong gia đình Con cái sinh ra khó phân biệt được đâu

là cha đẻ của chúng Chỉ có sự phát triển của kinh tế - xã hội thì tất cả những vấn

đề đó mới dần dần được thực hiện chặt chẽ hơn

Gia đình đối ngẫu (cặp đôi): xuất hiện ở giai đoạn cuối chế độ công xãnguyên thuỷ và đầu chế độ chiếm hữu nô lệ Trong gia đình đối ngẫu, việc kếthôn đã thành từng cặp những đó mới chỉ là sự sàng lọc tự nhiên, nên còn lỏnglẻo, bởi vì ngoài những người chồng chính và vợ chính ra, họ còn vô số nhữngngười chồng và vợ khác nữa Theo đó, con cái sinh ra mang dòng họ của người

mẹ, hay còn gọi là chế độ mẫu hệ Thực chất gia đình đối ngẫu chỉ là hình thứcquá độ từ gia đình quần hôn chuyển sang gia đình một vợ một chồng

Gia đình một vợ một chồng: Ra đời dưới chế độ tư hữu và tồn tại đến nay.

Dưới chế độ tư hữu, công cụ sản xuất ngày càng phát triển, của cải dư thừa ngàycàng nhiều và tập trung vào tay một số người, thậm chí một người Do đó, việc

kế thừa tài sản đặt ra trực tiếp Mặt khác, do sản xuất phát triển nên chỉ có ngườiđàn ông mới có đủ khả năng thuận lợi để tổ chức quản lý, điều hành sản xuất

Cả hai việc đó đều được Nhà nước thừa nhận và bảo vệ, đồng thời là nguyênnhân ra đời gia đình một vợ một chồng Gia đình một vợ một chồng trải qua cácchế độ xã hội khác nhau, ở từng giai cấp khác nhau lại có những nét riêng đặcthù Sự ra đời của gia đình một vợ một chồng là một tất yếu lịch sử Nó xuất phát

từ sự phát triển của lực lượng sản xuất mà trước tiên là chăn nuôi tách khỏi trồng

trọt, đàn ông giữ vai trò chính trong gia đình; của cải xã hội tăng dẫn đến xuất hiệncủa dư thừa, xuất hiện nhu cầu kế thừa của cải và xuất hiện chế độ phụ hệ.

Đây là sự tiến bộ của lịch sử nhưng lại nảy sinh mâu thuẫn mới trong xã hội đó

là mâu thuẫn giữa đàn ông và đàn bà, vai trò của nữ giảm, thậm chí phụ thuộc vàonam giới

Gia đình hình thành, tồn tại và phát triển trên cơ sở của quan hệ hôn nhân,quan hệ huyết thống, quan hệ nuôi dưỡng và giáo dục giữa các thành viên

Hôn nhân và quan hệ hôn nhân là một quan hệ cơ bản của sự hình thành,tồn tại và phát triển gia đình Đây là đặc trưng cơ bản nhất của quan hệ gia đình,

là tiền đề của các quan hệ khác Bởi vì, có gia đình mới có quan hệ gia đình và cóquan hệ gia đình mới có quan hệ khác ở xã hội Hôn nhân là một hình thức quan

hệ tính giao giữa nam và nữ nhằm thoả mãn các nhu cầu tâm, sinh lý, tình cảmđảm bảo tái sản xuất ra con người, nhằm duy trì, phát triển nòi giống Hôn nhân

là quan hệ giữ nam và nữ được xã hội thừa nhận và được pháp lý bảo vệ dướinhững hình thức khác nhau tuỳ vào điều kiện kinh tế xã hội Cùng với sự pháttriển của lịch sử, hôn nhân cũng có những biến đổi sâu sắc về hình thức, tínhchất, sắc thái của nó như: H ôn nhân một vợ một chồng, hôn nhân đa thê, hônnhân tạm, hôn nhân đồng tính, tảo hôn )

Huyết thống và quan hệ huyết thống là quan hệ có cơ bản đặc trưng củagia đình Quan hệ huyết thống là quan hệ dòng máu giữa cha mẹ và con cái,anh chị em ruột thịt với nhau Đây là quan hệ cơ bản, đặc trưng của gia đình

Do nhu cầu tự nhiên, con người đã sáng tạo ra gia đình với tính cach một thiếtchế XH, trong gia đình cùng với quan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống đượccoi là quan cơ bản nhất, quan hệ này có những thay đổi theo tiến trình lịch sử,chịu sự chi phối, quy định bởi các quan hệ kinh tế - xã hội và chính trị - xãhội của mỗi thời đại Quan hệ huyết thống của gia đình trong lịch sử đã trải qua

2 loại hình: gia đình huyết thống mẫu hệ và gia đình huyết thống phụ hệ

Trong thời đại công xã nguyên thuỷ, huyết thống thuộc về đằng mẹ đượccoi như một chuẩn mực để tính quan hệ thân tộc Khi ấy, gia đình được xây dựngtrên cơ sở huyết thống mẫu hệ, trong khi gia đình theo huyết thống thuộc về đằngcha (gia đình phụ hệ) được coi như một sự phủ định đối với gia đình mẫu hệ,được hình thành và phát triển cùng với sự xuất hiện chế độ tư hữu

Những biểu hiện của bất bình đẳng trong quan hệ nam nữ dù ở mức độthấp (gia đình mẫu hệ) đến mức cao hơn và ngày càng gay gắt (gia đình phụ hệ,gia đình chủ nô, gia đình phong kiến gia trưởng, gia đình tư sản) chỉ có thể khắcphục khi mà chế độ tư hữu bị xoá bỏ, chế độ công hữu đối với các tư liệu sả xuấtđược xác lập

Nuôi dưỡng là nghĩa vụ, trách nhiệm đồng thời còn là một quyền lợi thiêngliêng của gia đình, của các thành viên trong gia đình với nhau Nuôi dưỡng khôngđơn thuần chỉ là bậc cha mẹ, ông bà nuôi dưỡng con cháu mà còn là hoạt động chămsóc nuôi dưỡng của con cháu đối với cha mẹ, ông bà

Mặc dù xã hội phát triển, sự quan tâm của xã hội đối với gia đình ngày càngtăng về nhiều mặt, nhưng nuôi dưỡng gia đình có những đặc thù mà xã hội hiện đạiđến đâu cũng không thể thay thế và càng không nên đặt vấn đề thay thế hoàn toàn

Quan hệ quần tụ trong cùng một không gian sinh tồn.Ngay từ đầu, xuất

phát từ yêu cầu được đặt ra trong quan hệ với tự nhiên và giữa con người vớinhau, cộng đồng gia đình đã luôn cư trú, quần tụ trong một không gian sinh tồn.Lúc đầu là trong một hang đá, hốc cây, sau là trong một mái nhà Dù không giansinh tồn ấy ngày càng mở rộng và chịu sự chi phối của các quan hệ kinh tế - xãhội nhưng nhu cầu quần tụ vẫn luôn được đặt ra, cho dù ngày nay, khái niệmkhông gian sinh tồn của gia đình không còn giữ nguyên nghĩa như một giới hạnđịa lý thuần tuý mà ngày càng được mở rộng xu thế phát triển của xã hội

Tóm lại, gia đình là một trong những hình thức tổ chức cơ bản trong đờisống cộng đồng của con người, một thiết chế văn hoá - xã hội đặc thù, được hìnhthành, tồn tại và phát triển trên cơ sở của quan hệ hôn nhân, quan hệ huyếtthống, quan hệ nuôi dưỡng và giáo dục, giữa các thành viên

1.1.2 Vị trí, vai trò của gia đình trong chủ nghĩa xã hội

Gia đình là tế bào của xã hội

Có thể ví xã hội là một cơ thể sống hoàn chỉnh và không ngừng biến đổiđược "sắp xếp, tổ chức" theo nhiều mối quan hệ trong đó gia đình được xem làmột tế bào, một thiết chế cơ sở đầu tiên Mỗi một chế độ xã hội được sinh thành,vận động và biến đổi trên cơ sở một phương thức sản xuất xác định và có vai tròquy định đối với gia đình Nhưng xã hội ấy lại tồn tại thông qua các hình thứckết cấu và quy mô gia đình Mỗi gia đình hạnh phúc, hoà thuận thì cả cộng đồng

và xã hội tồn tại và vận động một cách êm thấm Mục đích chung của sự vậnđộng biến đổi của xã hội trước hết vì lợi ích của mỗi công dân, mỗi thành viên

xã hội và mỗi gia đình - tổ chức và thiết chế xã hội đầu tiên, cơ sở nơi quần tụcủa mỗi công dân và thành viên của xã hội Nhưng lợi ích của mỗi công dân,mỗi thành viên xã hội lại chịu sự chi phối của lợi ích các tập đoàn giai cấp thốngtrị trong xã hội, trong điều kiện xã hội phân chia thành giai cấp

Trình độ phát triển kinh tế - xã hội quyết định quy mô, kết cấu, hình thức tổ chức và tính chất của gia đình

Quan điểm duy vật về lịch sử đã chỉ ra rằng, gia đình là những hình thứcphản ánh đặc thù của trình độ sản xuất, của trình độ phát triển kinh tế Trongtiến trình lịch sử nhân loại, các phương thức sản xuất cộng sản nguyên thuỷ,

chiếm hữu nô lệ, phong kiến, tư bản chủ nghĩa, xã hội chủ nghĩa đã lần lượtthay thế nhau, kéo theo và dẫn đến sự biến đổi về hình thức tổ chức, quy mô vàkết cấu cũng như tính chất của gia đình Từ gia đình tập thể - quần hôn với cáchình thức huyết thống, đối ngẫu, gia đình cặp đôi bước sang hình thức gia đình

cá thể, một vợ một chồng; từ gia đình một vợ, một chồng bất bình đẳng, chỉ vềphía người phụ nữ, người vợ sang gia đình một vợ, một chồng ngày càng bìnhđẳng giữa nam - nữ, giữa các thành viên trong gia đình Tất cả những bước tiến

đó của gia đình phụ thuộc chủ yếu và trước hết vào những bước tiến trong sảnxuất, trong trình độ phát triển kinh tế của mỗi thời đại

Gia đình là một thiết chế cơ sở, đặc thù của xã hội, là cầu nối giữa cá nhân với xã hội

Trong hệ thống cơ cấu tổ chức của xã hội, gia đình được coi là thiết chế

cơ sở, đầu tiên, nhỏ nhất Sự vận động biến đổi của thiết chế tuân theo nhữngquy luật chung của cả hệ thống Nhưng thiết chế ấy vận động biến đổi còn trên

cơ sở kế thừa các giá trị văn hoá truyền thống của mỗi nền văn hoá, mỗi vùng vàđịa phương khác nhau và còn được bộc lộ, thể hiện ở mỗi thành viên và thế hệthành viên trong sự "giao thoa" của mỗi cá nhân và mỗi gia đình Thông qua cáchoạt động tổ chức đời sống trong gia đình và của gia đình, mỗi cá nhân, mỗi giađình tiếp nhận, chịu sự tác động và "phản ứng " lại đối với những tác động của

xã hội, thông qua các tổ chức, các thiết chế, chính sách của xã hội Sự đồngthuận hay không đồng thuận của những tác động từ xã hội, nhà nước với nhữnghình thức tổ chức, sinh hoạt trong thiết chế gia đình sẽ tạo ra kết quả tốt hay xấucủa mỗi chế độ xã hội, mỗi thời đại

Gia đình là tổ ấm, mang lại các giá trị hạnh phúc, sự hài hoà trong đời sống cá nhân của mỗi thành viên, mỗi công dân của xã hội

Từ thuở lọt lòng cho đến suốt cuộc đời, mỗi thành viên được nuôi dưỡng,chăm sóc để trở thành công dân của xã hội, lao động cống hiến và hưởng thụ,đóng góp cho xã hội trước hết và chủ yếu là thông qua gia đình và với gia đình

Sự yên ổn, hạnh phúc mỗi gia đình là tiền đề, điều kiện quan trọng cho sự hìnhthành, phát triển nhân cách, bảo đảm đạt hiệu quả cho các hoạt động lao độngcủa xã hội Rõ ràng là, muốn xây dựng xã hội phải chú ý xây dựng gia đình Xâydựng gia đình là trách nhiệm, là một bộ phận cấu thành trong chỉnh thể các mụctiêu phấn đấu của xã hội, vì sự ổn định và phát triển của chính xã hội

1.1.3 Chức năng của gia đình trong chủ nghĩa xã hội

Chức năng tái sản xuất ra con người

Tái sản xuất ra chính bản thân con người là một chức năng cơ bản và riêng

có của gia đình Chức năng này bao gồm các nội dung cơ bản: tái sản xuất, duy trìnòi giống bảo đảm tái sản xuất nguồn lao động và sức lao động cho xã hội

Hoạt động sinh con đẻ cái của con người trước hết xuất phát từ nhu cầutồn tại của chính con người, của xã hội Chức năng này đáp ứng một nhu cầu rất

tự nhiên, chính đáng của con người Nhưng tốc độ gia tăng dân số, mật độ dâncư và nhiều yếu tố khác liên quan đến các vấn đề chiến lược và trình độ pháttriển kinh tế, xã hội Vì vậy sinh đẻ của mỗi gia đình không chỉ là việc riêngcủa gia đình mà còn là một nội dung quan trọng của mỗi quốc gia và toàn nhânloại Chiến lược về dân số hợp lý sẽ trực tiếp tạo ra một cách có kế hoạch nguồnnhân lực mới phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, là mục tiêu, độnglực quan trọng nhất của phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội

Chức năng kinh tế và tổ chức đời sống gia đình

Hoạt động kinh tế và tổ chức đời sống vật chất là một chức năng cơ bảncủa gia đình Hoạt động kinh tế, hiểu theo nghĩa đầy đủ gồm có hoạt động sảnxuất kinh doanh và hoạt động tiêu dùng để thoả mãn các yêu cầu ăn mặc, ở, đilại của mỗi thành viên và của gia đình Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xãhội, nhiều gia đình có điều kiện (có sở hữu hoặc tham gia sở hữu tư liệu sảnxuất) đều có thể trở thành một đơn vị kinh tế tự chủ trong sản xuất kinh doanh

Để có thể phát huy mọi tiềm năng sáng tạo trong kinh tế, đảng và nhà nước đề ra

và thực hiện các chính sách sao cho mọi gia đình, mọi cá nhân có thể làm giàuchính đáng bằng hoạt động sản xuất kinh doanh trong khuôn khổ pháp luật

Cùng với sản xuất kinh doanh, các gia đình và hộ gia đình công nhân viênchức, cán bộ hành chính sự nghiệp, giáo viên, nhà khoa học, trí thức văn nghệsỹ cũng được khuyến khích trong lao động sáng tạo, tăng thu nhập chính đáng

từ lao động sáng tạo của mình Các loại gia đình này tuy không trực tiếp thựchiện chức năng sản xuất kinh doanh, nhưng cũng thực hiện một nội dung quantrọng của hoạt động kinh tế: bảo đảm hoạt động tiêu dùng đáp ứng các nhu cầuvật chất cơ bản của con người, qua đó kích thích sự phát triển hoạt động kinh tếcủa xã hội

Thực hiện tốt chức năng kinh tế sẽ tạo ra tiền đề và cơ sở vật chất vữngchắc cho tổ chức đời sống của gia đình Đương nhiên, ngoài cơ sở kinh tế, thì cònnhiều yếu tố khác mới đảm bảo cho một gia đình trở nên văn minh, hạnh phúc

Chức năng giáo dục của gia đình

Nội dung của giáo dục gia đình tương đối toàn diện, cả giáo dục tri thức

và kinh nghiệm, giáo dục đạo đức và lối sống, giáo dục nhân cách, thẩm mỹ, ýthức cộng đồng Phương pháp giáo dục của gia đình cũng rất đa dạng, song chủyếu là phương pháp nêu gương, thuyết phục, chịu ảnh hưởng không ít của tưtưởng, lối sống, tâm lý, gia phong của gia đình truyền thống Dù giáo dục xã hộiđóng vai trò ngày càng quan trọng, có ý nghĩa quyết định, nhưng có những nộidung và phương pháp giáo dục gia đình mang lại hiệu quả lớn không thể thay

thế Giáo dục gia đình còn bao hàm cả tự giáo dục Do đó, chủ thể giáo dục giađình cơ bản và chủ yếu vẫn là thế hệ cha mẹ, ông bà đối với con cháu.

Giáo dục gia đình là một bộ phận và có quan hệ hỗ trợ, bổ sung hoànthiện thêm cho giáo dục nhà trường và xã hội Do đó, dù giáo dục nhà trường vàgiáo dục xã hội có phát triển lên trình độ nào, giáo dục gia đình vẫn được coi làmột thành tố của nền giáo dục xã hội nói chung Giáo dục gia đình luôn trởthành bộ phận quan trọng, hợp thành giáo dục nói chung phục vụ các lợi ích cơbản của giai cấp thống trị trong bất cứ thời đại nào, khi xã hội còn giai cấp vàphân chia giai cấp

Chức năng thoả mãn các nhu cầu tâm lý, sinh lý và tình cảm của các thành viên trong gai đình gia đình

Nếu như trình độ sản xuất kinh doanh, hoạt động kinh tế và tổ chức đờisống gia đình là điều kiện và tiền đề vật chất của xây dựng gia đình, thì thoảmãn các nhu cầu tâm sinh lý được coi là một chức năng có tính văn hoá - xã hộicủa gia đình Chức năng này có vị trí đặc biệt quan trọng, cùng với các chứcnăng khác tạo ra khả năng thực tế cho xây dựng gia đình hạnh phúc Nhiều vấn

đề phức tạp liên quan đến giới tính và giới, tâm lý lứa tuổi và thế hệ, những căngthẳng mệt mỏi về thể xác và tâm hồn trong lao động và công tác nhiều khi cóthể được giải quyết trong một môi trường gia đình hoà thuận Sự hiểu biết, cảmthông, chia sẻ và đáp ứng các nhu cầu tâm sinh lý giữa vợ - chồng, cha mẹ - concái làm cho mỗi thành viên có điều kiện sống lạc quan, khoẻ mạnh về thể chất

và tinh thần là những tiền đề cần thiết cho một thái độ, hành vi tích cực trongcuộc sống gia đình và xã hội Gia đình là một thiết chế đa chức năng Mọi thànhviên gia đình, tuỳ thuộc vào vị thế, lứa tuổi đều có quyền và nghĩa vụ thựchiện các chức năng nói trên Trong đó, người phụ nữ có vai trò đặc biệt quantrọng, bởi họ là người do đặc thù tự nhiên - sinh học, đảm nhận và thực hiện một

số thiên chức không thể thay thế

1.2 Quan điểm của Đảng về xây dựng gia đình ở Việt Nam

Ngày 21/02/2005, Ban Bí thư ra Chỉ thị số 49-CT/TW về xây dựng giađình thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Đây là lần đầu tiên Đảng ramột Chỉ thị chuyên đề về gia đình, đánh dấu sự phát triển nhận thức cho toàn xãhội về gia đình và công tác gia đình: Gia đình là tế bào của xã hội, là môi trườngquan trọng hình thành, nuôi dưỡng và giáo dục nhân cách, bảo tồn và phát huyvăn hóa truyền thống tốt đẹp, chống lại các tệ nạn xã hội, tạo nguồn nhân lựcphục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Đại hội Đảng toàn quốc XI tháng 1 năm 2011, Đảng ta một lần nữa nhấnmạnh: “Xây dựng gia đình no ấm, tiến bộ, hạnh phúc thật sự là tế bào lành mạnhcủa xã hội” Quan điểm của Đảng cho thấy gia đình không chỉ giữ vai trò nền

tảng, tế bào của xã hội, mà còn là môi trường quan trọng, trực tiếp giáo dục nếpsống, hình thành nên nhân cách con người Góp phần chăm lo xây dựng con

người Việt Nam giàu lòng yêu nước, có ý thức làm chủ, trách nhiệm công dân,

có tri thức, sức khỏe, lao động giỏi, sống có văn hóa, nghĩa tình, có tinh thầnquốc tế chân chính

Đảng ta nhận thức rõ rằng, con người Việt Nam chỉ có thể được trang bịnhững phẩm chất tốt đẹp nếu có một môi trường xã hội tốt Môi trường đó trướchết là từ mỗi gia đình, mỗi tế bào của xã hội Các gia đình chịu trách nhiệmtrước xã hội về sản phẩm của gia đình mình, phải có trách nhiệm nuôi dưỡng vàgiáo dục con cái, cung cấp cho xã hội những công dân hữu ích Cùng với nhàtrường, gia đình tham gia tích cực nhiệm vụ “dạy người, dạy chữ”, tạo ra lựclượng lao động tương lai có chất lượng cao

Đây là điểm mới trong tư duy Đại hội XI của Đảng ta về vai trò của gia

đình đối với phát triển nguồn nhân lực có chất lượng cao cho đất nước Gia đình chính là “đơn vị xã hội” đầu tiên cung cấp lực lượng lao động cho xã hội Từ

những người lao động chân tay giản đơn đến những người lao động trí óc… đềuđược sinh ra, được nuôi dưỡng và chịu sự giáo dục của gia đình

Tới Đại hội XII, Đảng ta xác định “Thực hiện chiến lược phát triển giađình Việt Nam Phát huy giá trị truyền thống tốt đẹp, xây dựng gia đình no ấm,tiến bộ, hạnh phúc, văn minh.” Có thể thấy rằng, trong giai đoạn này, vai trò củagia đình trong việc giáo dục đạo đức, lối sống hình thành nhân cách người ViệtNam và việc gìn giữ phát huy văn hóa gia đình được nhấn mạnh hơn

Tại Đại hội XIII, Đảng ta tiếp tục đưa ra vấn đề yêu cầu nghiên cứu, xác

định và triển khai xây dựng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa và chuẩn mực

con người Việt Nam gắn với gìn giữ, phát triển hệ giá trị gia đình Việt Namtrong thời kỳ mới

Có thể thấy khẳng định rằng: Gia đình không chỉ giữ vai trò nền tảng, tế bào của xã hội, mà còn là môi trường quan trọng, trực tiếp giáo dục nếp sống,

hình thành nhân cách Gia đình giữ vai trò đặc biệt quan trọng tới số lượng, chất

lượng dân số và cơ cấu dân cư của quốc gia Theo đó, quan điểm của Đảng về

vai trò và vị trí của gia đình luôn được đề cao và là nhân tố quan trọng trongtoàn bộ chính sách xây dựng và phát triển đất nước Gia đình no ấm, thuận hòa,hạnh phúc là điều kiện, môi trường quan trọng, trực tiếp tạo nên các thế hệ sau

có chất lượng cả về thể chất lẫn tinh thần, góp phần vào chiến lược xây dựng,phát triển nguồn lực con người có chất lượng cao đáp ứng yêu cầu phát triển đấtnước trong những giai đoạn tiếp theo

1.3 Thực trạng, nguyên nhân chất lượng xây dựng ở Việt Nam hiện nay 1.3.1 Thực trạng chất lượng xây dựng gia đình ở Việt Nam

*Những ưu điểm cơ bản

Vào những năm đầu đổi mới, “mở cửa”, với sự tác động mạnh mẽ của cơchế thị hường và sự du nhập ồ ạt lối sống, phương thức sinh hoạt của xã hộiphương Tây vào nước ta, trên các phương tiện thông tin đại chúng và diễn đànkhoa học, không ít người đã lên tiếng báo động về nguy cơ “khủng hoảng” của

gia đình Việt Nam Sự lo ngại ở thời điếm ấy không phải không có cơ sở Tuynhiên, cho đến nay, sau hơn 20 năm đổi mới, gia đình Việt Nam không nhữngkhông bị khủng hoảng mà ngày càng được củng cố và phát triển Đó là mộtthành tựu quan trọng của công cuộc đối mới do Đảng ta lãnh đạo.

Mặc dù chịu tác động nhiều chiều của cơ chế thị hường và toàn cầu hóa,nhưng hiện tại, gia đình Việt Nam vẫn là một giá trị bền vững và có sức sống mạnh

mẽ Nó vẫn là nền tảng, là tế bào của xã hội Với tư cách là đơn vị kinh tế, đơn vịtiêu dùng của xã hội, một mặt, gia đình trực tiếp tham gia thúc đẩy sự phát triển củacác quá trình sản xuất, phân phối, lưu thông của đời sống kinh tế; mặt khác, là nơinuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục, nương tựa của mỗi con người trong suốt cuộc đời.Gia đình cũng là nơi lưu giữ, truyền thụ, chuyển giao và phát huy những giá trị vănhóa huyền thống quý báu của dân tộc từ thế hệ này sang thế hệ khác

Gia đình Việt Nam đang trong bước chuyển đổi từ truyền thống sang hiệnđại trên nhiều phương diện và xu hướng khác nhau, cả tích cực và tiêu cực Đó

là sự biến đổi mang tính toàn diện cả về cơ cấu, các quan hệ, các chức năng vàvai trò của người phụ nữ trong gia đình

Sự biến đổi của gia đình Việt Nam hiện nay, trước hết, được thể hiệntrong biến đối cơ cấu gia đình Loại hình gia đình rất phong phú, nhưng gia đìnhhạt nhân - loại hình gia đình tiên tiến, phù họp với xã hội hiện đại - mang tínhphố biến Quy mô của gia đình rất đa dạng, nhưng số gia đình hai thế hệ chiếm

tỷ lệ cao nhất với số người trong gia đình trung bình là trên dưới 4 người Trongcác mối quan hệ gia đình, quan hệ hôn nhân về cơ bản do tình yêu của đôi nam -

nữ quyết định Hôn nhân được sự đồng ý của cha mẹ, sự công nhận của phápluật và được tổ chức cưới theo nghi thức đời sống mới Tuổi kết hôn của cả nam

và nữ đều có xu hướng tăng cao và sau khi kết hôn, đôi vợ chồng thường có nơi

ở riêng và số con của mỗi cặp vợ chồng đa số chỉ là trên dưới 2 con Mặc dùtrong gia đình người đàn ông vẫn thường được đề cao và cha mẹ vẫn có nhiềuquyền uy với con cái nhưng nhìn chung, các mối quan hệ trong gia đình hiệnnay đã mang tính chất tự do, dân chủ và bình đẳng

Gia đình Việt Nam hiện nay, về cơ bản, vẫn là mô hình gia đình truyềnthống đa chức năng Các chức năng cơ bản của gia đình như: chức năng kinh tế;chức năng tái sản xuất con người và sức lao động; chức năng giáo dục - xã hộihóa; chức năng tâm - sinh lý, tình cảm được phục hồi, có điều kiện thực hiệntốt hơn và có vai hò đặc biệt quan trọng không chỉ đối với từng thành viên giađình mà còn tác động mạnh mẽ đến sự phát triến của đời sống kinh tế - xã hộiđất nước Chức năng của gia đình được đề cao cũng có nghĩa gia đình đang cóvai trò và vị thế quan họng trong đời sống kinh tế - xã hội của đất nước tronggiai đoạn hiện nay

Bình đẳng giới trong gia đình là một nét mới trong biến đổi của gia đìnhViệt Nam và đã thu hút sự quan tâm, đồng tình thực hiện của cả xã hội Đó làngười phụ nữ ngày càng có vai trò quan trọng trong sản xuất, tái sản xuất, tiếpcận các nguồn lực phát triển, các quyết định, các sinh hoạt cộng đồng và thụhưởng các lợi ích, phúc lợi gia đình; đồng thời, các thành viên gia đình và cácdịch vụ xã hội cũng từng bước chia sẻ gánh nặng công việc nội trợ gia đình đốivới người phụ nữ, góp phần thiết thực tạo điều kiện và cơ hội giúp phụ nữ pháthuy mọi tiềm năng của mình trong hội nhập và phát triến.

Trong bối cảnh đổi mới và toàn cầu hóa hiện nay, gia đình Việt Nam đãbiến đối một cách toàn diện và ngày càng trở thành một thực thế hoàn thiện -năng động phù họp với những điều kiện kinh tế - xã hội có nhiều biến động Sựbiến đổi ấy chính là một quá trình liên tục bảo tồn, truyền thụ, phát huy nhữnggiá trị của gia đình truyền thống; đồng thời, tiếp thu có chọn lọc và cải biếnnhững giá trị tiên tiến, những tinh hóa của gia đình hiện đại

Những giá trị truyền thống quý báu của gia đình Việt Nam truyền thốngvẫn được bảo tồn và phát huy Đồng thời, gia đình Việt Nam cũng tiếp thu nhiềutinh hoa, giá trị tiên tiến của gia đình hiện đại như: tôn trọng tự do cá nhân; tônhọng quan niệm và sự lựa chọn của mỗi người; tôn trọng lợi ích cá nhân; dânchủ trong mọi quan hệ; bình đẳng nam nữ; bình đẳng trong nghĩa vụ và tráchnhiệm; bình đẳng trong thừa kế; không phân biệt đối xử đẳng cấp, thứ bậc giữacon trai và con gái, giữa anh và em

*Những hạn chế, yếu kém

Cùng với những cơ hội và những điều kiện thuận lợi thúc đẩy sự pháttriển tiến bộ, gia đình Việt Nam cũng đang đứng trước nhiều nguy cơ và tháchthức trong bối cảnh toàn cầu hóa nhiều biến động và bất trắc: đó là tình hạng lyhôn có xu hướng tăng cao; sống chung không kết hôn; tình hạng trẻ em nghiệnhút; tệ nạn mại dâm; tình dục đồng giới; trẻ em lang thang; buôn bán phụ nữ quabiên giới; bạo lực trong gia đình; bất bình đẳng giới; ngoại tình; xu hướng đềcao tiền bạc trong quan hệ giữa người và người đang tấn công vào gia đình từnhiều phương diện khác nhau

Song song đó, khi mà cơ chế thị trường vận hành xã hội thì khả năng thunhập và giá trị của đồng tiền được đề cao Thực tế đó đã tác động mạnh mẽ đếntừng gia đình, thu hút các thành viên theo dòng chảy xã hội Người ta bị hấp dẫntheo chiều hướng cực đoan, say sưa làm ăn để kiếm ra thật nhiều tiền, giá trị giađình bị coi nhẹ, đạo đức huyền thống bị lung lay trước sức ép của cuộc sống tiêuthụ đô thị Việc giáo dục con cái, phụng dưỡng cha mẹ, chăm sóc giữa các thế

hệ bị xao lãng và đặt xuống dưới nhu cầu kinh tế Sự thủy chung vợ chồng, lònghiếu thảo đã bị phủ nhận Bên cạnh đó, cũng không tài nào tránh khỏi được