Ý NGHĨA CỦA NẤM ĂN TRONG ĐỜI SỐNG CON NGƯỜI Việc nghiên cứu và phát triển sản xuất các loại nấm ăn và nấm dược liệu trênthế giới nói chung và ở Việt Nam nói riêng có ý nghĩa, vai trò qua
Trang 1Phần I TỔNG QUAN VỀ NẤM
SƠ LƯỢC LỊCH SỬ NGHỀ TRỒNG NẤM ĂN
Trên thế giới con người đã biết sử dụng nấm làm thực phẩm từ hàng ngàn nămtrước Thời tiền sử con người đã biết hái lượm nấm trong thiên nhiên làm thức ăn.Thời Hy Lạp cổ đại, nấm luôn luôn chiếm một vị trí danh dự trong thực đơn của
các buổi yến tiệc Trong ẩm thực người Trung Quốc đã coi nấm là “sơn hào” và trong đó nấm, tổ yến, tay gấu và hải sâm nổi tiếng là 4 loại “sơn hào - hải vị” quý
hiếm
Việc trồng nấm ăn được con người tiến hành cách đây khoảng trên 2000 năm ỞPhương Đông như Trung Quốc, Nhật Bản,Việt Nam…con người biết trồng nấmhương và nấm rơm cách đây khoảng 2000 năm Ở phương Tây, theo Athnans, việctrồng nấm ăn được bắt đầu vào thế kỷ thứ III
Ngành sản xuất nấm đã hình thành và phát triển trên thế giới hàng trăm nămnay Sản xuất nấm ăn trên thế giới đang ngày càng phát triển mạnh mẽ Ở nhiềunước phát triển như Hà Lan, Pháp, Italia, Nhật Bản, Mỹ, Đức…nghề trồng nấm đãđược cơ giới hóa cao, từ khâu xử lý nguyên liệu đến thu hái, chế biến nấm đều domáy móc thực hiện Các khu vực Châu Á như Đài Loan, Trung Quốc, Malaysia,Indonesia, Singapo, Triều Tiên, Thái Lan… nghề trồng nấm cũng phát triển rấtmạnh mẽ Hiện nay người ta đã biết có khoảng 2000 loài nấm ăn được, trong đó có
80 loài nấm ăn ngon và được nuôi trồng nhân tạo
Ý NGHĨA CỦA NẤM ĂN TRONG ĐỜI SỐNG CON NGƯỜI
Việc nghiên cứu và phát triển sản xuất các loại nấm ăn và nấm dược liệu trênthế giới nói chung và ở Việt Nam nói riêng có ý nghĩa, vai trò quan trọng đối vớicon người Ngoài giá trị dinh dưỡng (rất giàu protein, glucid, lipid, các axit amin,vitamin, khoáng chất,v.v…); nấm còn có các hoạt chất sinh học (các chất đađường, axits nucleic,v.v…) một số loại nấm có tác dụng làm hạ huyết áp, giảinhiệt, lợi tiểu,v.v được rất nhiều người sử dụng phổ biến hiện nay Vì vậy có thểcoi nấm như một loại “rau sạch”, “thịch sạch” và là loại “thực phẩm thuốc”
Mặt khác phát triển nghề trồng nấm là góp phần tích cực giải quyết các phế thảitrong nông nghiệp, lâm nghiệp và công nghiệp, trên cơ sở đó góp phần bảo vệ môitrường và xác lập cân bằng sinh thái cho môi trường sống của con người Hơn mộtnữa tổng lượng sinh khối do cây tạo ra là phế thải như rơm rạ, thân cây, lá cây,cành hoặc gốc rễ và cả những phế liệu của những quá trình nông lâm và côngnghiệp Chúng là những chất thải chưa được sử dụng và có nguy cơ là những tácnhân gây ô nhiễm môi trường sống của con người Hiện nay, con người đã xây
Trang 2NGHỀ TRỒNG NẤM Ở VIỆT NAM VÀ TIỀM NĂNG PHÁT TRIỂN
Tổng sản lượng các loại nấm ăn và nấm dược liệu của Việt Nam hiện nay đạtkhoảng trên 150.000 tấn/năm Kim ngạch xuất khẩu khoảng 60 triệu USD/năm.Hiện nay, Việt Nam đang nuôi trồng 6 loại nấm phổ biến, phân bố ở các địaphương như sau:
- Nấm rơm trồng ở các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long (Đồng Tháp, Sóc Trăng,Trà Vinh, Cần Thơ ) chiếm 90% sản lượng nấm rơm cả nước
- Mộc nhĩ trồng tập trung ở các tỉnh miền Đông Nam Bộ chiếm 50% sản lượngmộc nhĩ trong toàn quốc
- Nấm mỡ, nấm sò, nấm hương chủ yếu được trồng ở các tỉnh miền Bắc, sảnlượng mỗi năm đạt khoảng 30.000 tấn
- Nấm dược liệu: Linh chi, Vân chi, Đầu khỉ mới được nuôi trồng ở một sốtỉnh, thành phố, sản lượng mỗi năm đạt khoảng 150 tấn
- Một số loại nấm khác như: Trân châu, Kim châm đang nghiên cứu và sảnxuất thử nghiệm, sản lượng chưa đáng kể
Nghề trồng nấm ở Việt Nam đang phát triển nhưng còn ở quy mô nhỏ lẻ hộ giađình, trang trại, mỗi năm sử dụng vài tấn nguyên liệu có sẵn tới vài trăm tấn ở mỗi
cơ sở để sản xuất nấm
Trong những năm gần đây nhiều đơn vị nghiên cứu ở các Viện, Trường, Trungtâm đã chọn tạo được một số loại giống nấm ăn, nấm dược liệu có khả năng thíchứng với điều kiện môi trường ở Việt Nam cho năng suất khá cao Các tiến bộ kỹthuật về nuôi trồng, chăm sóc, bảo quản và chế biến ngày càng hoàn thiện
Nguyên liệu trồng nấm rất sẵn có: như rơm rạ, mùn cưa, bông phế loại ở cácnhà máy dệt, bã mía ở nhà máy đường…
Vốn đầu tư để trồng nấm so với các ngành sản xuất khác không lớn vì đầu vàochủ yếu là công lao động
Thị trường tiêu thụ nấm trong nước và xuất khẩu ngày càng được mở rộng Hiệu quả kinh tế và xã hội của nghề trồng nấm ăn và nấm dược liệu là rất rõ,đặc biệt có ý nghĩa đối với nhiều vùng nông nghiệp và nông thôn hiện nay đangcần nâng cao thu nhập trên một diện tích đất canh tác
Nhờ sự phát triển của khoa học kỹ thuật trong nghề trồng nấm về chọn tạogiống nấm, kỹ thuật nuôi trồng và sự bùng nổ thông tin, nghề trồng nấm đã vàđang phát triển trên toàn thế giới nói chung và ở Việt Nam nói riêng, được coi lànghề xóa đói, giảm nghèo và làm giàu, thích hợp với vùng nông thôn, miền núi
Trang 3Phần II QUY TRÌNH NUÔI TRỒNG CÁC LOẠI NẤM
A QUY TRÌNH KỸ THUẬT TRỒNG, CHẾ BIẾN NẤM SÒ
Tên khoa học: Pleurotus spp
- Khi trưởng thành nấm sò sẽ phát tán bào tử nhờ gió, bào tử gặp điều kiện môitrường thích hợp sẻ nảy mầm thành hệ sợi sơ cấp với một nhân Các sợi sơ cấpphát triển đầy đủ tạo nên hệ sợi thứ cấp, sau đó có sự kết hợp của hệ sợi nấm thứcấp hình thành quả thể nấm hoàn chỉnh
2 Điều kiện sinh trưởng
- Giai đoạn nuôi sợi không cần thiết
- Giai đoạn ra quả thể cần ánh sáng khuếch tán (ánh sáng đọc sách được trongphòng)
2.4 Độ thông thoáng (không khí)
- Cần thiết trong giai đoạn nuôi sợi
- Khi nấm lên cần thông thoáng vừa phải CO2<0,03%
2.5 Độ pH
Cơ chất trồng nấm và nước tưới cần pH = 6,5-7
2.6 Dinh dưỡng
Tất cả các loại nguyên liệu có chứa xenlulo đều có thể trồng nấm sò như: Rơm,
rạ, bông phế liệu, mùn cưa, bã mía, lõi ngô, bột cỏ nghiền Nhưng phổ biến nhất làrơm rạ, bông phế liệu, mùn cưa dễ xử lý, hiệu quả cao
II Thời vụ
Thích nghi với từng chủng giống
- HY từ tháng 11-12
- SY từ tháng 11-1
Trang 4- F trồng được tất cả các tháng
Lưu ý: Nấm sò F có thể trồng quanh năm nhưng thuận lợi nhất là từ tháng 9
năm trước đến tháng 4 năm sau
IV Phương pháp nuôi trồng
1 Chuẩn bi vật tư, nguyên vật liệu
- Nguên liệu: chủ yếu rơm rạ phơi khô, có màu vàng sáng, không bị mốc; bôngphế liệu
- Kệ kê làm bằng gỗ hoặc tre, phải róc nước và lưu thông không khí, kích thước1,5m x 1,5m, có chân cao 20cm
- Nước(dùng nguồn nước sạch)
- Foocmol, lưu huỳnh, cồn xử lý nhà nuôi trồng
- Nhà nuôi trồng: Thiết kế theo dạng nhà vòm hoặc nhà chử A Thiết kế sao cho
ấm về mùa đông, mát về mùa hè
- Giống: 40 kg/ 1 tấn rơm rạ
2 Quy trình công nghệ
2.1 Sơ đồ quy trình công nghệ
- Trên nguyên liệu rơm rạ
Ủ đống 3 - 4 ngày
Đảo lần 1, chỉnh ẩm ủ tiếp 3-4 ngày
Đảo lần 2 băm rơm,
ủ tiếp 1-2 ngày
25 ngày
Đóng bịch, cấy giống
Chăm sóc,
thu hái
Bảo quản,
chế biến
Trang 5- Trên nguyên liệu bông phế loại
2.2 Giải thích quy trình công nghệ
2.2.1 Xử lý nguyên liệu
Có 2 phương pháp: ủ nguyên liệu và hấp khử trùng
* Phương pháp 1: ủ nguyên liệu
Đối với rơm rạ: một đống ủ tối thiểu 300 kg.
- Ngâm rơm rạ chìm trong nước nước vôi có pH=12-13 Với tỉ lệ 3-4% (1m3
nước cho 3-4 kg vôi) cho no nước sau đó vớt ra để róc nước rồi chất lên kệ để ủđống
- Rơm chất đống ủ theo từng lớp chặt (có thể đứng lên dẩm), ở giữa có lổ thôngkhí Kích thước đống ủ cho 3 tạ rơm 1,5m x 1,5m
- Sau khi ủ xong dùng nilon quấn quanh đống ủ, không được bịch kín phía trên.Nếu trời mưa làm mái che trên cọc thông khí tránh cho nước mưa chải trực tiếpvào đống ủ
- Rơm ủ sau 3-4 ngày tiến hành đảo đống ủ Đống ủ được chia làm 2 lớp, lớptrong và lớp ngoài Khi đảo ta cho lớp ngoài vào trong, lớp trong ra ngoài chất theolớp giống như khi ủ (không được đứng lên dẩm) Trong khi đảo ta tiến hành kiểmtra độ ẩm, chỉnh độ ẩm thật chuẩn bằng cách lấy một ít rơm xoắn vòng thấy nước rỉ
ra ở kẻ tay là được Nếu thấy khô quá ta dùng ô doa tưới thêm nước, còn thấy ướtquá thì ta trải ra khoảng vài giờ cho bốc bớt hơi nước sau đó mới chất lên đống ủ,dùng nilon quấn quanh đống ủ như khi mới ủ, tiếp tục ủ thêm 3-4 ngày nữa tuỳtheo độ cứng của rơm
- Sau khi đảo 3 ngày kiểm tra nhiệt độ giữa đống ủ 70-750C thử nhiệt độ khônglên ta tiến hành đảo lần 2 rồi băm rơm thành từng đoạn 7-10 cm ủ lại 1-2 ngày rồiđảo đều
- Kiểm tra độ ẩm đạt 60-65 % (vắt chặt thấy có nước ướt ở vân tay), rơm rạ cómùi thơm dễ chịu, màu nâu sẩm, mềm (rơm chín) Tiến hành đóng bịch và cấy
Bông phế
loại xử lý
nước vôi
Ủ đóng 2 ngày
Đảo chỉnh
ẩm, ủ lại 2-3 ngày
Ươm bịch nuôi sợi nấm
Bảo quản,
chế biến
Chăm sóc, thu hái
Rạch, treo bịch
Xé tơi bông, đóng bịch cấy giống
Trang 6- Thời gian ủ 6 hay 8 ngày phu thuộc theo tính chất rơm rạ, rơm rạ cứng ủ 8ngày, mềm ủ 6 ngày.
Đối với bông phế loại
Ngâm bông trong nước vôi Ph=13 (hoà 4 kg vôi tôi đặc/1m3 nước), rồi vớtbông ủ đống có kệ kê đáy Đống ủ có chiều cao 1,5-1,8 m, rộng 1,5 m chiều dài tốithiểu 1,5 m (ủ tương tự ủ rơm nhưng không được dẩm), sau 3 ngày đảo lần 1 ủ lại
3 ngày đảo lần 2, dùng tay hoặc máy xé tơi bông, sau đó ủ lại 1-2 ngày đảo đềutrồng như trên rơm rạ
* Phương pháp 2:
- Xử lý nguyên liệu rơm rạ, bông phế thải và mùn cưa bằng cách hấp khử trùng
- Rơm rạ chặt ngắn 10-15cm ngâm trong nước vôi 15-20 phút vớt ra để ráonước ủ lại 2-3 ngày
- Bông phế loại làm ướt như phương pháp ủ trên, ủ lại 3-4 ngày rồi xé tơi đảothật đều, nếu qua ẩm đem phơi lại
- Mùn cưa tạo ẩm ủ lại 4-6 ngày
- Các loại nguyên liệu này sau khi kiểm tra bảo đảm đủ đọ ẩm phối trộn thêmvới 5-10% cám gạo hoặc cám ngô Đóng nguyên liệu vào tui nilon chịu nhiêt,trọng lượng túi 1,5-2 kg/túi Kích thước túi (25 x 35cm), nút cổ túi bằng ống nhựa
và bông không thấm nước sau đó đưa vào hấp khử trùng bằng các cách như sau:+ Cách hấp khử trùng bằng nồi áp suất, ở áp suất 1,3 – 1,4 atmotphe, nhiệt độ:121-125oC, thời gian hấp: 180 - 240 phút
+ Cách hấp trong thùng phuy (hấp cách thuỷ) ở nhiệt độ 100oC thơi gian 10-12giờ
+ Hấp khử trùng trong lò hấp bằng hơi nước thời gian từ 12-14 giờ, nhiệt độ
Trang 7- Cách đóng bịch cấy giống:
Cho rơm rạ đã băm, bông xé tơi bay hết hơi nóng vào túi nilon đã gấp đáyvuông một lớp nguyên liệu 3-4cm rắc một lớp giống xung quanh đáy túi, nhữnglớp tiếp theo cho nguyên liệu dày 6-7 cm rồi rải giống quanh thành túi làm như vậy
đủ 3 lớp giống, lớp trên cùng rắc giống đều bề mặt Sau đó tạo nút bông bằng chiếcchén uống nước đặt lên miệng túi và quấn dây chun bó chặt nút bông với miệngtúi
Bịch đã cấy căng tròn độ nén vừa phải Trọng lượng của 1 bịch rơm rạ 2,5-3 kg,bông 1,5-1,6 kg/bịch
- Xử lí nguyên liệu theo phương pháp 2(hấp khử trùng) ta phải cấy giống trongbốc cấy giống đặt trong phòng kín sạch sẽ
Lưu ý: Nếu thời tiết quá nóng ta nên đóng lỏng tay, trời lạnh đống chặt tay.
2.2.3 Ươm nuôi sợi nấm
- Bịch nấm sò đã cấy giống được chuyển vào nhà ươm (trên giàn giá hoặc nềnđất, nền gạch) Xếp các bịch cách nhau 3-4 cm miệng túi lên phía trên
- Nhà ươm cần thoáng mát, sạch sẽ, không cần ánh sáng, nhiệt độ nhà ươm giử
ổn định từ 20 -28 oC
- Thời gian nuôi sợi từ 20-25 ngày tùi theo mùa và thời tiết Sợi nấm phát triển
sẽ mọc dần vào nguyên liệu tạo nên màu trắng đồng nhất, bịch rắn chắc là tốt
- Nếu giống không mọc kín nguyên liệu hoặc không phát triển có thể do nguyênliệu quá ẩm hoặc bi nhiễm bệnh
- Từ ngày thứ 5-8 kiểm tra xem sợi nấm thấy bị nhiễm bệnh (nấm, khuẩn) loại
ra ngay khỏi khu nuôi trồng
- Bịch nấm không ăn đều do xử lí nguyên liệu kém trong quá trình ủ đảo nhiệt
độ không đạt sợi nấm ngừng phát triển và chậm lại
- Nếu sau khi cấy 3-4 ngày trên bề mặt bịch xuất hiện nước đọng có màu vànghoặc trong suốt, nguyên nhân chính là do độ ẩm nguyên liệu quá cao dẫn đến nguy
cơ giống chết cao
Xử lí như sau: tháo bỏ chun buộc cổ bịch ra, toàn bộ nút bông được xé nhỏ dànmỏng ra phủ kín bịch nấm, để nước tự do sẻ thoát ra ngoài Làm như vậy với điềukiện phòng nuôi kín không có gió lùa Sau 2-3 ngày kiểm tra nếu lớp bông bi ướtnhiều thì thay lại lớp bông mới như khi cấy giống ban đầu
2.2.4 Rạch bịch và treo bịch
Khi bịch nấm đã phát triển tốt, sợi nấm đã ăn trắng và kín bịch, tháo bỏ nútbông, nén nhẹ, rút căng miệng túi, buộc chặt bằng chun, treo bịch nấm lên và rạch6-8 đường so le bằng nhau quanh thành bịch (vết rạch dài 2-3 cm sâu 2-3 mm) Khitreo thì treo ngược bịch, treo 3 dây, mổi dây treo 6 bịch, khoảng cách giữa các bịch10-15 cm để khi nấm mọc ra không chạm vào nhau
2.2.5 Chăm sóc, thu hái
Trang 8- Sau khi đã treo, rạch bịch cần tạo độ ẩm gián tiếp trong phòng và tránh giólùa Bằng cách tưới nước xuống dưới nền không tưới trực tiếp vào bịch, duy trìnhiệt độ 27-28 oC.
- Sau khi rạch 5-7 ngày nấm bắt đầu nhú ra từ các vết rạch ta có thể tưới nướctrực tiếp dạng sương mù ngày 3-5 lần, nếu thời tiết hanh khô thi cần tưới nhiềuhơn Lượng nước tưới trong ngay phụ thuộc vào điều kiện thời tiết và độ ẩm củanấm sao cho cánh nấm luôn ẩm và có màu trắng
Thu hái:
- Sau khi nấm ra 3-4 ngày đường kính mủ nấm khoảng 3cm(cánh nấm đang cụpxuống và còn lổ bên trên) ta thu hái Tiêu chuẩn rìa mủ nấm vẩn co vào trong, sắpdàn phẳng, thịt nấm dày, mập và non, lúc này nấm chuẩn bi phát tán bào tử là thờiđiểm thu hái nấm
- Nấm sò mọc thành cụm, nên khi thu hái phải hái cả cụm và hái không được đểsót phần gốc trên bịch nấm Thời gian thu hái từ 40 - 45 ngày kể từ ngày hái đầutiên Chăm sóc tốt sau 2-3 lứa ta nén nhẹ bịch nấm cho căng, chặt, buộc miệng như
củ, treo và chăm sóc tiếp, khi nào cơ chất hết dinh dưỡng mới hết nấm
- Năng suất nấm sò trung bình đạt 500 kg tươi /1tấn rơm rạ, nếu thời tiết thuậnlợi và chăm sóc đúng kỹ thuật có thể đạt năng suất cao hơn
2.2.6 Bảo quản, chế biến
- Sau khi hái nấm cắt sạch gốc, cho vào túi nilon vận chuyển nhẹ nhàng tới nơitiêu thụ, thời gian càng nhanh càng tốt không quá 12 giờ
- Có thể bảo quản nấm trong thơi gian 1-2 ngày ở điều kiện nhiệt độ 5-8 oC
- Khi sử dụng nấm tươi: Đun sôi nước thả nấm vào chần 1-2 phút đến điểm sôitrở lại, vớt ra ngâm trong nước lạnh để nấm rắn chắc và hết mùi ngái, ăn dòn; sau
đó vớt ra chế biến thành các món luộc, xào, chiên, rán, lẩu, canh chua, băm nhỏ ránvới trứng Nấm phải nấu chín, nên cho 5 phần nấm 1 phần thịt, không cho mìchín Định lượng một người 200g/bữa
* Sấy khô: tách cánh nấm hoặc xé những cánh to làm đôi, phơi nắng, gió cho se
lại sau đó sấy trong ngày ở nhiệt độ 50-55 oC cho tới khi khô giòn, nấm có màuvàng sáng Từ khi hái nấm tươi đến khi phơi sấy khô không quá 24 gìơ Cho nấmkhô vào túi nilon 2 lớp buộc kín miệng túi để nơi khô ráo
Tỉ lệ trung bình từ 8-10 kg tươi được 1 kg khô
IV Sâu bệnh hại nấm
- Chuột ăn giống nấm: Tìm cách khử, bẩy, đánh bả
- Bịch nấm bị móc: Do ủ không đảm bảo nhiệt độ, môi trường cấy giống bị ônhiểm
- Bịch bi nhiểm khuẩn: Do tưới vào vết rạch, tưới nước bẩn, không vệ sinh sạch
sẽ nhà trồng, khi hái gốc nấm còn sót trên bịch
Lưu ý: Sau 1 đợt nuôi trồng phải vệ sịnh sạch sẽ nhà xưởng bằng cách: quét
nước vôi kết hợp với phun foocmol (1 lít foocmol hoà với 60 lít nước phun 200 m2
diện tích) xung quanh tường và nền sau 1 tuần mới trồng đợt tiếp theo
Trang 9- Vôi + chun buộc + dây buộc = 200.000 đ
- Công lao động: 30công x 100.0000 đ/công = 3.000.000 đ
- Khấu hao nhà xưởng, dụng cụ = 200.000 đ
Trang 10KỸ THUẬT NUÔI TRỒNG NẤM SÒ TRÊN NGUYÊN LIỆU MÙN CƯA
I Quy trình công nghệ
II Thuyế minh quy trình
1 Nguyên liệu:
- Chọn mùn cưa không có tinh dầu, các loại cây gỗ, tốt nhất là chọn loại cây có
mủ màu trắng như cây cao su, cây bồ đề
- Chọn mùn cưa không mốc, loại bỏ bị mùn hóa hoặc bị mất chất dinh dưỡng
- Mùn cưa mới dùng ngay là tốt nhất, phơi khô đống bao hoặc rải trên nền kho sạch để tránh lên men hoặc bị ẩm
2 Tạo ẩm, ủ đống:
- Tạo ẩm mùn cưa bằng nước sạch, ủ đóng đậy bằng nilon làm cho mùn cưa
ngấm đủ nước và trương nở các tế bào thân gỗ
- Cách tiến hành: dùng bình bơm hoặc ô doa tưới trực tiếp vào mùn cưa ngấm
đủ nước, trộn đều rồi ủ thành đống dùng nilon đậy lại tránh thoát ẩm sau 24h tiến hành phối trộn phụ gia và đống túi
3 Phối trộn phụ gia và đóng túi:
- Mục đích: tạo độ pH thích hợp trong môi trường mùn cưa để nấm phát triển,
làm cho các hạt mùn cưa không bị vón cục lại với nhau
- Cách tiến hành: phối trộn theo tỷ lệ sau:
+ Mùn cưa đã tạo ẩm 100 kg
+ Bột nhẹ (CaCO3) 1kg (1%); hoặc vôi bột 0.5 kg (0.5%)
+ Cám gạo hoặc cám ngô 5%
Sau khi phối trộn ta kiểm tra độ ẩm, bằng cách lấy một nắm mùn cưa bóp chặt rồi mở tay ra mùn cưa chia thành 2 - 3 phần là được (Độ ẩm đạt 62 - 65 %)…
*Đóng túi: Túi nilon chịu nhiệt (19 x 37cm) dán đáy,
Nén vừa tay sao cho nhìn bề ngoài túi phẳng
Mùn cưa cho vào túi có trọng lượng 1.2 - 1.4 kg là đạt Sau đó dùng cổ nút nhựa lòng vào miệng túi rồi dùng dây cao su buộc chặt nút bông lại
Nếu cấy giống bằng que sắn thì phải dùi lổ trước rồi nút bông lại
Thanh trùng
Chăm sóc,
thu hái
Treo và rạch bịch
Ươm bịch
Cấy giống
Phối trộn nguyên liệu
Phối trộn nguyên liệu, đóng túi
Ươm bịch
Trang 11Mục đích: Diệt các mần bệnh
- Có hai phương pháp khủ trùng:
+ Cách hấp khử trùng trong nồi autoclave (nồi áp suất) ở áp suất 1,3 – 1,4
atmotphe, nhiệt độ:121 –125oC, thời gian 180 – 240 phút
+ Cách hấp thùng phuy, lò xây (hấp cách thuỷ) ở nhiêt độ 100oC, t = 10 -12 giờ
- Sau khi hấp xong lấy bịch nấm ra để nguội trong phòng sạch sẽ, cấy giống trong bốc cấy và phòng vô trùng
5 Cấy giống:
- Chuẩn bị phòng cấy giống sạch sẽ, kín gió, xử lý trước bằng foocmol 2-3 ngày
Trường hợp cấy giống bằng hạt:
+ Dụng cụ bao gồm: đèn cồn, que cấy, bàn cấy
+ Cách tiến hành: Thắp đèn cồn, vệ sinh tay, que cấy, bàn cấy bằng cồn 96o Mởnút bông của bịch giống, sau đó dùng que cấy lấy một ít giống nấm cho vào túi nguyên liệu
+ Lượng giống: Khoảng 10-15g, một túi giống 0.5 kg cấy được 50 túi nguyên liệu
Trường hợp cấy giống bằng que:
+ Dụng cụ bao gồm: đèn cồn, panh cấy, bàn cấy
+ Cách tiến hành: tương tự như cấy giống bằng hạt, dùng panh gắp que giống từbịch giống rồi cho vào lỗ đã đục sẳn trong túi mùn cưa
* Chú ý: mọi thao tác cấy giống đều qua ngọn lửa đèn cồn.
Trang 12B QUY TRÌNH NUÔI TRÔNG NẤM RƠM
Tên khoa học: Volvariella volvalla
- Giai đoạn hệ sợi phát triển nhiệt độ thích hợp trong đóng mô 38 - 40 oC
- Nhiệt độ không chênh lệch quá 10oC giữa ngày và đêm
III Phương pháp nuôi trồng
1.Chuẩn bị vật tư, nguyên vật liệu
- Nguên liệu: chủ yếu rơm rạ phơi khô, có màu vàng sáng, không bị mốc; bôngphế liệu
- Kệ kê làm bằng gỗ hoặc tre, phải róc nước và lưu thông không khí, kích thước1,5m x 1,5m, có chân cao 20cm
Trang 13- Nhiệt kế: 100-150 oc
- Ẩm kế
- Dây treo
- Nước(dùng nguồn nước sạch)
- Foocmol, lưu huỳnh, cồn xử lý nhà nuôi trồng
a Ủ nguyên liệu: một đống ủ tối thiểu 300 kg.
- Ngâm rơm rạ chìm trong nước nước vôi có pH=12-13 Với tỉ lệ 3-4%(1m3
nước cho 3-4 kg vôi) cho no nước sau đó vớt ra để róc nước rồi chất lên kệ để ủđống
- Rơm chất đống ủ theo từng lớp chặt (có thể đứng lên giẫm), ở giữa có lổ thôngkhí Kích thước đống ử cho 3 tạ rơm 1,5m x 1,5m
- Sau khi ủ xong dùng nilon quấn quanh đống ủ, không được bịch kín phía trên.Nếu trời mưa làm mái che trên cọc thông khí tránh cho nước mưa chảy trực tiếpvào đống ủ
b Đảo nguyên liệu
- Rơm ủ sau 3-4 ngày tiến hành đảo đống ủ Đống ủ được chia làm 2 lớp, lớptrong và lớp ngoài Khi đảo ta cho lớp ngoài vào trong, lớp trong ra ngoài chất theolớp giống như khi ủ (không được đứng lên giẫm) Trong khi đảo ta tiến hành kiểmtra độ ẩm, chỉnh độ ẩm thật chuẩn bằng cách lấy một ít rơm xoắn vòng thấy nước rỉ
ra ở kẻ tay từng giọt là được Nếu thấy khô quá ta dùng ô doa tưới thêm nước, cònthấy ướt quá thì ta trải ra khoảng vài giờ cho bốc bớt hơi nước sau đó mới chất lênđống ủ Dùng nilon quấn quanh đống ủ như khi mới ủ, tiếp tục ủ thêm 3-4 ngàynữa tuỳ theo độ cứng của rơm
- Sau khi đảo 3-4 ngày kiểm tra nhiệt độ giữa đống ủ 70-750C, thử nhiệt độkhông lên ta tiến hành đảo lần 2 rồi băm rơm thành từng đoạn 7-10 cm ủ lại 1-2ngày rồi đảo đều
- Kiểm tra độ ẩm đạt 68-70 % (vắt chặt thấy có nước chảy ra từng giọt), rơm rạ
có mùi thơm dễ chịu, màu nâu sẩm, mềm(rơm chín) Tiến hành đóng mô và cấygiống
Ủ nguyên
liệu
Đảonguyên liệu
thu hái
Trang 14- Thời gian ủ 6 hay 8 ngày phu thuộc theo tính chất rơm rạ, rơm rạ cứng ủ 8ngày, mềm ủ 6 ngày.
c Đóng mô và cấy giống
Theo 2 cách: đóng mô, đóng bánh
C1: Đống mô
- Bẻ tơi giống, sau đó cho rơm vào khuôn kiểu bện tóc theo từng lớp 3 lớp dướicấy xung quanh cách thành khuôn 3-5 cm, lớp trên cùng rải đều mặt, sau đó phủlên 1 lớp rơm Tùy theo mùa mà phủ dày hay mỏng (3-5cm) ép nhẹ cho phẳngnhắc khuôn ra cấy tiếp mô khác Bố trí mô cách mô 25-30cm
- Lượng giống cấy cho một mô rơm khoảng 200-250 gram Trung bình 1 tấnrơm rạ khô trồng được 70 mô nấm
- Khi đóng mô xong, nếu thời tiết lạnh, nhiệt độ nhỏ hơn 25 oC ta dùng nilon cóđục lổ, tạo độ thoáng trùm lên toàn bộ các mô nấm để giử ẩm và giử nhiệt độ
- Nhiệt độ giữa mô nấm trong 3-5 ngày đầu đạt 40-42oC
C2: Đóng bánh
- Khuôn có kích thước 20 x 15 x 10cm
- Đặt khuôn vào tấm nilon (40 x 60cm) cho nguyên liệu vào khuôn nén chặt rồitháo khuôn ra và gói lại, sau đó đưa ra phơi nằng 6-8 giờ hoặc hấp ở nhiệt độ 90 0Ctrong 1 giờ
- Để nguôi tiến hành cấy giống bằng cách cho giống vào 2 đầu bánh, sâu vàotrong 1-2 cm gói lại như ban đầu
d Chăm sóc và thu hái
d1 Đóng mô:
Tùy thuộc vào địa điểm trồng trong nhà hay ngoài trời mà cách chăm sóc khácnhau
*Chăm sóc nấm trồng trong nhà
- Trong 3-5 ngày đầu không cần tưới nước
- Đến ngày 5-6 tưới giử ẩm các mô nấm, phun nhẹ dạng sương mù
- Đến ngày 7-8 nhiệt độ mô nấm hạ xuống 32-34 0C, nhìn bên ngoài mô nấmthấy các mạng nhện giăng kín mô nấm, tưới sương mù có các giọt nước đọng trênmạng nhện, mạng này gọi là hệ sợi nấm
- Đến ngày thứ 9-10 tưới đón nấm Dùng bình bơm tưới nấm ngày 3-4 lần mỗilần tưới nhanh 2-3 lượt dạng phun sương
- Sau 2 ngày tưới đón nấm, đinh gim trắng mọc lên 5 mặt mô Nếu nhìn thấyđều hết thì hệ sợi đạt yêu cầu
- Ngày thứ 11-12 tưới giử ẩm mô nấm, lượng nước tưới giảm, tưới ngữa vòi,tránh tưới trực tiếp vào mô Đến lúc nấm to băng hạt ngô ta tưới nước nhiều trở lạichăm sóc như vậy cho đến khi thu hái Nấm lớn rất nhanh to bằng quả táo, quảtrứng sau đó nở thành ô dù
* Chăm sóc ngoài trời