Đó cũng là thực trạng đang diễn ra trong các trường Trung học cơ sở và Trung học phổ thông trên địa bàn tỉnh Trà Vinh hiện nay.Văn hóa ứng xử của học sinh hiện nay đang diễn ra với nhiều
Trang 1- i-
LỜI CAM ĐOAN
Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi
Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được
ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác
Trà Vinh, ngày 15 tháng 6 năm 2015
Nguyễn Thanh Giang
Trang 2LỜI CẢM ƠN
Qua quá trình thực hiện luận văn, tôi đã nhận được nhiều sự hỗ trợ, quan tâm, khích lệ, giúp đỡ, động viên từ cơ quan, tổ chức, cá nhân đã tận tình giúp đỡ tôi Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành đến PGS.TS Phạm Tiết Khánh, người đã trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ và tạo mọi điều kiện tốt nhất để tôi hoàn thành luận văn này Tôi xin chân thành cảm ơn Khoa Ngôn ngữ - Văn hóa - Nghệ thuật Khmer Nam Bộ, Phòng Khoa học Công nghệ và Đào tạo Sau Đại học, Thư viện Trường Đại học Trà Vinh đã hỗ trợ và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn
Tôi cũng xin cảm ơn đến Ban giám hiệu, học sinh trường THCS và THPT Lương Hòa A đã giúp đỡ tôi, cung cấp những tư liệu quý giá cho tôi trong suốt quá trình phỏng vấn, khảo sát tại trường
Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn gia đình và bạn bè đã ủng hộ, động viên,
hỗ trợ cho tôi rất nhiều trong quá trình thực hiện luận văn
Nguyễn Thanh Giang
Trang 3- iii-
TÓM TẮT
Hiện nay trên địa bàn xã Lương Hòa A có trường Trung học cơ sở và Trung học phổ thông mang tên trường Trung học cơ sở và Trung học phổ thông Lương Hòa A, trường có học sinh Khmer tham gia học tập Các học sinh này một phần phát triển theo xu thế của cộng đồng, nhưng mặt khác vẫn giữ được chuẩn mực văn hóa ứng xử truyền thống với tính cách chân thật, chịu khó, sáng tạo,… các em cũng
đã tác động đến văn hóa ứng xử của một bộ phận học sinh người Kinh và ngược lại
Đó cũng là thực trạng đang diễn ra trong các trường Trung học cơ sở và Trung học phổ thông trên địa bàn tỉnh Trà Vinh hiện nay.Văn hóa ứng xử của học sinh hiện nay đang diễn ra với nhiều xu hướng, một bộ phận chưa thực hiện tốt hành vi văn hóa ứng xử, tuy nhiên mức độ biểu hiện khác nhau
Trong bối cảnh văn hóa xã hội có nhiều biến động các học sinh có điều kiện học tập, vui chơi nhưng đồng thời cũng chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố dễ gây nên những hành vi sai lệch, phá vỡ những giá trị đạo đức chuẩn mực Đây là thực trạng báo động đối với những người làm công tác văn hóa, giáo dục Với thực trạng văn hóa ứng xử của học sinh đang diễn ra… giáo dục văn hóa là vấn đề cấp bách nhầm giúp cho các em có nhận thức, kỹ năng sống, hành vi ứng xử phù hợp với truyền thống của dân tộc
Bản thân tôi đang công tác trong lĩnh vực giáo dục nên việc nắm bắt đặc điểm tâm lý, truyền thống văn hóa và những thực trạng văn hóa ứng xử của học sinh Khmer hiện nay để có biện pháp giáo dục hiệu quả, góp phần giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống vốn có của dân tộc Khmer trên địa bàn tỉnh Trà
Vinh Vì thế tôi chọn đề tài “Văn hóa ứng xử trong học đường của học sinh Khmer trên địa bàn xã Lương Hòa A, huyện Châu Thành, tỉnh Trà Vinh”, trong đó tôi
nghiên cứu sâu trường hợp trường Trung học cơ sở-Trung học phổ thông Lương Hòa A để làm rõ yếu tố tác động tích cực và tiêu cực đến văn hóa ứng xử của học sinh Khmer trong nhà trường
Trang 4Chương 1: Những vấn đề chung về văn hóa ứng xử và sự cần thiết giáo dục văn hóa ứng xử trong học đường cho học sinh hiện nay
Trong chương này chúng tôi khái quát những vấn đề chung về văn hóa ứng
xử và quan điểm của Đảng và Nhà nước về văn hóa ứng xử Song song đó, chúng tôi nêu lên vấn đề về văn hóa ứng xử của người Khmer Nam bộ, đây cũng chính là nền tảng văn hóa ứng xử của học sinh Khmer trên địa bàn xã Lương Hòa A nói riêng và học sinh Khmer tỉnh Trà Vinh nói chung
Chương 2: Thực trạng văn hóa ứng xử của học sinh Khmer ở trường THCS-THPT Lương Hòa A hiện nay
Ở Chương 2 này, luận văn khái quát vấn đề giáo dục của học sinh Khmer ở tỉnh Trà Vinh Sau đó, luận văn đi sâu vào vấn đề giáo dục học sinh Khmer ở trường THCS
và THPT Lương Hòa A Trong đó, nêu bật vấn đề ứng xử của học sinh Khmer trong nhà trường như học sinh ứng xử với giáo viên, học sinh ứng xử với nhau trong nhà trường và ngoài nhà trường, ứng xử của học sinh với gia đình, ứng xử của học sinh với chính bản thân mình Bên cạnh đó, chúng tôi đề cập đến văn hóa ứng xử với xã hội và cách ăn mặc để làm nổi bật cách sống, cách thể hiện bản lĩnh ứng xử của học sinh Từ
đó, chúng tôi đi lý giải về thực trạng văn hóa ứng xử của học sinh Khmer trường THCS
và THPT Lương Hòa A Đặc biệt, từ những vấn đề nghiên cứu, khảo sát, điền dã tại trườngTHCS và THPT Lương Hòa A, chúng tôi đưa ra một số so sánh văn hóa ứng xử của học sinh Khmer với học sinh Kinh trường THCS và THPT Lương Hòa A
Chương 3: Định hướng và giải pháp nâng cao văn hóa ứng xử cho học sinh Khmer trường THCS và THPT Lương Hòa A
Ở Chương này, chúng tôi đưa ra sự cần thiết giáo dục văn hóa ứng xử trong học đường cho học Khmer hiện nay Trong đó chúng tôi nêu lên nhận thức của học sinh về văn hóa ứng xử, xu hướng biến đổi văn hoá ứng xử của học sinh Khmer trong học đường hiện nay, nguyên nhân văn hóa ứng xử của học sinh Khmer Sau
đó, chúng tôi đưa ra định hướng và giải pháp về văn hóa ứng xử cho học sinh Khmer về phương diện nhà trường, gia đình, xã hội, cá nhân
Trang 5- v-
MỤC LỤC
Trang tựa
Quyết định giao đề tài
LỜI CAM ĐOAN i
LỜI CẢM ƠN ii
TÓM TẮT iii
DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT viii
DANH SÁCH CÁC BẢNG ix
PHẦN MỞ ĐẦU 1
1 Lý do chọn đề tài 1
2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 3
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4
4 Mục đích nghiên cứu 5
5 Nhiệm vụ nghiên cứu 5
6 Phương pháp nghiên cứu 6
7 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn 6
8 Bố cục của luận văn 7
PHẦN NỘI DUNG 7
Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ VĂN HÓA ỨNG XỬ VÀ SỰ CẦN THIẾT GIÁO DỤC VĂN HÓA ỨNG XỬ TRONG HỌC ĐƯỜNGCHO HỌC SINH HIỆN NAY 8
1.1 Những vấn đề chung của văn hóa ứng xử 8
1.1.1 Một số khái niệm 8
1.1.2 Cấp độ của văn hóa ứng xử 9
1.1.2.1 Đạo đức 9
1.1.2.2 Chuẩn mực xã hội 10
1.1.2.3 Khuôn mẫu ứng xử 11
1.1.3 Lý thuyết nghiên cứu: lý thuyết chức năng, giao lưu văn hóa 13
Trang 61.1.3.1 Lý thuyết chức năng 13
1.1.3.2 Giao lưu văn hóa 14
1.2 Quan điểm của Đảng và Nhà nước về văn hóa và giáo dục 16
1.2.1 Quan điểm về văn hóa 16
1.2.2 Quan điểm về giáo dục 20
1.3 Văn hóa Khmer 23
1.3.1 Khái quát về Văn hóa Khmer 23
1.3.2 Gia đình người Khmer 26
1.3.3 Ảnh hưởng của tôn giáo 28
1.3.3.1.Tác động tới hành vi 28
1.3.3.2 Điều tiết quan hệ giữa người với người 29
Chương 2: THỰC TRẠNG VĂN HÓA ỨNG XỬ CỦA HỌC SINH KHMER Ở TRƯỜNG THCS VÀ THPT LƯƠNG HÒA A HIỆN NAY 32
2.1 Vấn đề giáo dục cho học sinh Khmer ở Trà Vinh 32
2.1.1 Đặc điểm tình hình 32
2.1.2 Tình hình phát triển giáo dục dân tộc ở Trà Vinh 32
2.2 Thực trạng văn hóa ứng xử trong học đường ở Trà Vinh 33
2.3 Khái quát về Trường THCS-THPT Lương Hòa A 36
2.4 Mối quan hệ ứng xử của học sinh Khmer 40
2.4.1 Mối quan hệ ứng xử của học sinh trong nhà trường 40
2.4.1.1 Quan hệ ứng xử của học sinh với giáo viên 42
2.4.1.2 Văn hóa ứng xử của học sinh với học sinh 45
2.4.2 Mối quan hệ ứng xử của học sinh bên ngoài nhà trường 49
2.4.3 Ứng xử của học sinh Khmer với gia đình 52
2.4.4 Ứng xử của học sinh với chính bản thân mình 56
2.5 Cách ứng xử của học sinh với cộng đồng 59
2.6 Thực trạng đời sống văn hóa, lối sống văn hóa của thanh thiếu niên trường THCS-THPT Lương Hòa A 62
2.7 So sánh văn hóa ứng xử của học sinh Khmer với học sinh Kinh trường THCS-THPT Lương Hòa A 63
Trang 7- vii-
Chương 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO VĂN HÓA ỨNG XỬ
CHO HỌC SINH KHMER Ở TRƯỜNG THCS – THPT LƯƠNG HÒA A 69
3.1 Sự cần thiết giáo dục văn hóa ứng xử trong học đường cho học sinh Khmer hiện nay 70
3.1.1 Nhận thức của học sinh Khmer Trà Vinh về văn hóa ứng xử 70
3.1.2 Xu hướng biến đổi văn hoá ứng xử trong học đường hiện nay 71
3.1.3 Nguyên nhân dẫn đến sự biến đổi trong văn hóa ứng xử của học sinh Khmer72 3.2 Định hướng và giải pháp về văn hóa ứng xử cho học sinh Khmer 75
3.2.1 Định hướng văn hóa ứng xử cho học sinh Khmer 75
3.2.2 Giải pháp nâng cao văn hóa ứng xử 78
3.2.2.1 Về phương diện nhà trường 79
3.2.2.2 Về phương diện gia đình 86
3.2.2.3 Về phương diện xã hội 89
3.2.2.4 Về phương diện cá nhân 90
KẾT LUẬN 95
TÀI TIỆU THAM KHẢO 98
PHỤ LỤC 101
PHỤ LỤC 1 102
PHỤ LỤC 2 103
PHỤ LỤC 3 106
PHỤ LỤC 4 108
PHỤ LỤC 5 111
PHỤ LỤC 6 114
PHỤ LỤC 7 117
PHỤ LỤC 8 120
PHỤ LỤC 9 127
Trang 8DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT
PGS.TS : Phó Giáo sư.Tiến sĩ
Trang 9- ix-
DANH SÁCH CÁC BẢNG
Số hiệu bảng Tên bảng Trang
Bảng 2.2 Nhận xét về học sinh nói chuyện khi thầy/cô đang giảng bài 46
Bảng 2.4 Khi có lỗi với bạn bè thì học sinh thường làm gì? 49 Bảng 2.5 Nghĩ như thế nào về các bạn trong lớp hay chửi thề? 51 Bảng 2.6 Nhận xét về hành động vứt rác của học sinh 51 Bảng 2.7 Học sinh Khmer sử dụng tiếng Khmer khi giao tiếp 52
Bảng 2.8 Nhận thức việc nói lời cảm ơn, lời xin xin lỗi trong
Bảng 2.9 Đánh giá mức độ hài lòng về văn hóa ứng xử của phụ
Bảng 2.10 Nhận thức của học sinh về ứng xử trong gia đình 57 Bảng 2.11 Phương pháp giáo dục văn hóa ứng xử của phụ huynh 57
Bảng 2.12 Số liệu về học lực của học sinh Trường THCS và THPT
Bảng 2.14 Số liệu về hạnh kiểm của học sinh trường THCS và THPT
Trang 10PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Văn hoá ứng xử là một phạm trù rất rộng gồm cử chỉ, lời nói, hành vi thể hiện… Trong xã hội ngày càng văn minh, hiện đại thì những quy tắc, những phong cách giao tiếp lịch sự, văn minh ấy càng cần được thể hiện không chỉ ở người lớn
mà thanh thiếu niên cũng rất cần
Từ bao đời nay chúng ta rất quen thuộc với khẩu hiệu “Tiên học lễ, Hậu học nhân” mà nhà trường đảm nhận Nhà trường là một thiết chế quan trọng trong hệ thống giáo dục quốc dân đồng thời là môi trường văn hóa đặc biệt của xã hội, là môi trường quan trọng đối với sự hình thành và phát triển nhân cách của mỗi cá nhân
Để hoàn thành sứ mệnh cao cả là giáo dục con người về tổng thể, nhà trường phải là môi trường văn hóa chuẩn mực
Trong thời đại toàn cầu hóa, cả nước đang mở của hội nhập và đổi mới mạnh
mẽ, toàn diện như hiện nay thì hệ thống giá trị trong các nhà trường nổi cộm nhất là văn hóa ứng xử của học sinh đang có sự chuyển biến mạnh mẽ Với ưu điểm năng động, sáng tạo, nhạy bén…Thanh thiếu niên bao giờ cũng rất nhạy trong quá trình giao lưu tiếp biến văn hóa, tuy nhiên đây là lứa tuổi mới lớn nên thiếu kiến thức, tinh thần phê phán chưa cao trong việc tiếp thu văn hóa từ các nước khác Một bộ phận không nhỏ thanh thiếu niên chịu ảnh hưởng tiêu cực trào lưu văn hóa biểu hiện qua những hành vi ứng xử thiếu văn hóa trong học đường cũng như bên ngoài xã hội Thực trạng này được nhiều phương tiện thông tin phản ánh thanh thiếu niên ngày nay thiếu kỹ năng sống, giao tiếp, ứng xử, dẫn đến những hành vi sai trái trong học đường như bạo lực học đường, vô lễ với thầy cô, nhân viên, vi phạm pháp luật, thái độ vô cảm, tệ nạn,… trên địa bàn xã Lương Hòa A-huyện Châu Thành cũng không ngoại lệ, tình trạng trên là đáng báo động Tuy nhiên, Trà Vinh là vùng có sự cộng cư của các dân tộc Kinh, Hoa, Khmer nên mỗi dân tộc có văn hóa ứng xử khác
Trang 11- 2-
nhau dựa trên đặc điểm truyền thống, điều này đã chi phối đến văn hóa ứng xử của thanh thiếu niên
Hiện nay trên địa bàn xã Lương Hòa A có Trường Trung học cơ sở và Trung học phổ thông mang tên trường Trung học cơ sở và Trung học phổ thông Lương Hòa A, trường có học sinh Khmer tham gia học tập Các học sinh này một phần phát triển theo xu thế của cộng đồng, nhưng mặt khác vẫn giữ được chuẩn mực văn hóa ứng xử truyền thống với tính cách chân thật, chịu khó, sáng tạo,… các em cũng
đã tác động đến văn hóa ứng xử của một bộ phận học sinh người Kinh và ngược lại
Đó cũng là thực trạng đang diễn ra trong các trường Trung học cơ sở và Trung học phổ thông trên địa bàn tỉnh Trà Vinh hiện nay.Văn hóa ứng xử của học sinh hiện nay đang diễn ra với nhiều xu hướng, một bộ phận chưa thực hiện tốt hành vi văn hóa ứng xử, tuy nhiên mức độ biểu hiện khác nhau
Trong bối cảnh văn hóa xã hội có nhiều biến động các thanh thiếu niên có điều kiện học tập vui chơi nhưng đồng thời cũng chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố
dễ gây nên những hành vi sai lệch, phá vỡ những giá trị đạo đức chuẩn mực Đây là thực trạng báo động đối với những người làm công tác văn hóa, giáo dục Với thực trạng văn hóa ứng xử của thanh thiếu niên đang diễn ra… giáo dục văn hóa là vấn
đề cấp bách nhằm giúp cho các em học sinh Khmer có nhận thức, kỹ năng sống, hành vi ứng xử phù hợp với truyền thống của dân tộc
Bản thân tôi đang công tác trong lĩnh vực giáo dục nên việc nắm bắt đặc điểm tâm lý, truyền thống văn hóa và những thực trạng văn hóa ứng xử của học sinh Khmer hiện nay để có biện pháp giáo dục hiệu quả, góp phần giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống vốn có của dân tộc Khmer trên địa bàn tỉnh Trà Vinh Vì thế tôi chọn đề tài “Văn hóa ứng xử trong học đường của học sinh Khmer trên địa bàn xã Lương Hòa A, huyện Châu Thành, tỉnh Trà Vinh”, trong đó tôi nghiên cứu sâu trường hợp trường Trung học cơ sở-Trung học Phổ thông Lương Hòa A để làm rõ yếu tố tác động tích cực và tiêu cực đến văn hóa ứng xử của học sinh Khmer trong nhà trường
Trang 122 Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Hiện nay các công trình nghiên cứu về văn hóa học và văn hóa ứng xử khá phong phú Tuy nhiên lĩnh vực văn hóa ứng xử trong học đường là một đề tài mang tính thời đại nên các công trình nghiên cứu vẫn chưa được cập nhật cụ thể
Công trình “Văn hóa ứng xử Việt Nam hiện nay” (2008) có đề cập đến
những vấn đề triết lý về văn hóa ứng xử, sự phát triển và thực trạng văn hóa ứng xử chung của cộng đồng các dân tộc Việt Nam trong xã hội hiện nay
Trong quyển “Đặc trưng ngôn ngữ và văn hóa giao tiếp tiếng Việt” (2009)
của PGS.TS Hữu Đạt chủ yếu trình bày mối quan hệ giữa ngôn ngữ và văn hóa, văn hóa giao tiếp của người Việt, trong đó có một yếu tố nhỏ nói về ứng xử văn hóa trong phạm vi gia đình và xã hội của người Việt Tuy không đề cập đến vấn đề văn hóa ứng xử của người Khmer nói chung và của học sinh Khmer nói riêng nhưng công trình có tác dụng làm tiền đề lý luận để so sánh văn hóa ứng xử truyền thống của người Việt và người Khmer
Trong cuốn “Văn hóa và văn hóa học đường” (2011) của tác giả Nguyễn
Khắc Hùng chủ biên tập trung trình bày thực trạng và hướng xây dựng chuẩn mực văn hóa học đường cho từng cấp học mầm non, trung học cơ sở, trung học phổ thông, cao đẳng đại học Tác giả chưa xoáy sâu vào yếu tố văn hóa ứng xử trong học yeđường của học sinh hiện nay Đồng thời công trình chủ yếu tập trung một số bài viết của một số người công tác về quản lý giáo dục để góp phần xây dựng và quản lý trường học chuẩn mực
Trong cuốn “Văn hóa ứng xử trong gia đình”(2011) của PGS.TS Phạm Khắc
Chương và Th.S Nguyễn Thị Hằng chủ yếu đưa ra những lý thuyết chung về cách ứng xử trong gia đình như thế nào cho đúng chuẩn mực trong thời kỳ hội nhập Đây cũng là tài liệu để đề tài tham khảo và đúc kết về một chuẩn mực văn hóa ứng xử
Trong “Giáo trình lý luận văn hóa” (2012) của TS.Phạm Ngọc Trung đưa ra
những lý thuyết cơ bản về văn hóa và những lĩnh vực cơ bản của văn hóa, trong đó xem văn hóa ứng xử là một trong nhiều lĩnh vực của văn hóa