Phân tích tác động của cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường? Các tác động này đang biểu hiện như thế nào trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay?

Nền kinh tế thị trường là nền kinh tế được vận hành theo cơ chế thị trường. Đó là nền kinh tế hàng hóa phát triển cao, ở đó mọi quan hệ sản xuất và trao đổi đều được thông qua thị trường, chịu sự tác động, điều tiết của các quy luật thị trường.

BÀI TẬP LỚN KẾT THÚC HỌC PHẦN MÔN KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC LÊNIN

Câu 1: Phân tích tác động của cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường? Các tác động này đang biểu hiện như thế nào trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay? Minh họa bằng ví dụ cụ thể?

Bài làm

* Phân tích tác động của cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường

- Nền kinh tế thị trường là nền kinh tế được vận hành theo cơ chế thị trường Đó là

nền kinh tế hàng hóa phát triển cao, ở đó mọi quan hệ sản xuất và trao đổi đều được thông qua thị trường, chịu sự tác động, điều tiết của các quy luật thị trường

[1] - Cạnh tranh là sự ganh đua giữa những chủ thể kinh tế với nhau nhằm có được

những ưu thế về sản xuất cũng như tiêu thụ và thông qua đó mà thu được lợi ích tối đa => Cạnh tranh là một tất yếu trong nền kinh tế thị trường [2]

+ Cạnh tranh lành mạnh: cạnh tranh bằng tiềm năng vố có của doanh nghiệp, có

mục đích thu hút khách hàng, không trái pháp luật và tập quán kinh doanh lành mạnh (PGS Nguyễn Như Phát – Ths Bùi Nguyên Khánh) Cạnh tranh lành mạnh đem lại cho người tiêu dùng chất lượng sản phẩm ngày càng cao, sự đa dạng sản phẩm theo nhu cầu, giá cả hợp lý; đem lại cho đời sống kinh tế - xã hội những thành tựu phát triển của khoa học kỹ thuật, sự hợp lý trong việc sử dụng các nguồn lực kinh tế như: vốn, lao động, nguyên liệu Đối với doanh nghiệp, cạnh tranh lành mạnh sẽ là trọng tài công ng để lựa chọn những nhà kinh doanh

có đủ năng lực, đủ bản lĩnh để tồn tại và kinh doanh hiệu quả

+ Cạnh tranh không lành mạnh: khi nhu cầu lợi nhuận thúc giục thì ở một số

doanh nghiệp sẽ bắt đầu xuất hiện những thủ đoạn xấu trong cạnh tranh Những hành động này có ảnh hưởng không tốt tới sự phát triển của nền kinh tế Cạnh tranh không lành mạnh xảy ra ở bất kỳ quốc gia, bất kỳ nền kinh tế nào Những hành vi cạnh tranh không lành mạnh không cố định mà luôn thay đổi Mặc dù đã

1

có nhiều cố gắng song pháp luật các nước để không thể đưa ra được khái niệm cạnh tranh không lành mạnh nào có thể ao quát được mọi biểu hiện trên thực tế

Họ chỉ có thể đưa ra những căn cứ để nhận dạng hành vi cạnh tranh không lành mạnh Đó là những mục đích cạnh tranh phát sinh trong kinh doanh, trái với pháp luật cạnh tranh hoặc tập quán kinh doanh thông thường, gây thiệt hại cho đối thủ hoặc khách hàng [3]

- Các tác động cơ bản của cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường mang tính hai mặt:

 Những tác động tích cực:

+ Cạnh tranh thúc đẩy sự phát triển lực lượng sản xuất

+ Cạnh tranh thúc đẩy sự phát triền nền kinh tế thị trường

+ Cạnh tranh là cơ chế điều chỉnh linh hoạt việc phân bổ các nguồn lực

+ Cạnh tranh thúc đẩy năng lực thỏa mãn nhu cầu xã hội

 Những tác động tiêu cực:

+ Cạnh tranh không lành mạnh gây tổn hại môi trường kinh doanh

+ Cạnh tranh không lành mạnh gây lãng phí nguồn lực xã hội

+ Cạnh tranh không lành mạnh gây làm tổn hại phúc lợi của xã hội

* Biểu hiện của các tác động được nêu trên trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay

Trong nền kinh tế hàng hóa, cạnh tranh là điều tất yếu Sự cạnh tranh làm đẩy lùi tình trạng giá cả thất thường để có giá cả trung bình, giá trị thị trường và giá sản xuất đều được thiết lập thông qua cạnh tranh trong nội bộ ngành và giữa các ngành Quy luật cạnh tranh với tư cách là công cụ, phương tiện gây áp lực cực mạnh thực hiện các tiêu chí của quy luật giá trị trong cơ chế thị trường

Nhận thức được tầm quan trọng của cạnh tranh đối với nền kinh tế, Việt Nam

và nhiều quốc gia khác trên thế giới đã bắt đầu phát triển hệ thống cạnh tranh kinh

tế cho riêng mình Chế độ cạnh tranh kinh tế của Việt Nam đã và đang hình thành trên bộ khung pháp lý cơ bản về cạnh tranh Chính sách và pháp luật cạnh tranh là

2

những định hướng cơ bản và là nền tảng cho sự phát triển của chế độ cạnh tranh Các quy tắc và pháp luật cạnh tranh được thay đổi vào từng thời kỳ để phù hợp với thực tế thị trường hiện tại Tuy nhiên, những chính sách của Nhà nước đã nhất quán

và cố gắng tạo ra một môi trường cạnh tranh bình đẳng và lành mạnh

Việt Nam đang tiến những bước dài trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế Trong quá trình đàm phán gia nhập và tham gia các tổ chức quốc tế và khu vực như APEC và WTO, Việt Nam cam kết thực hiện hiệu quả và minh bạch chính sách cạnh tranh lành mạnh cho các doanh nghiệp trong và ngoài nước Còn ở khối ASEAN, theo cam kết của các quốc gia thành viên, đến năm 2015 tất cả các nước ASEAN sẽ xây dựng và ban hành luật, chính sách cạnh tranh nhằm đảm bảo một môi trường cạnh tranh lành mạnh và công bằng Quá trình toàn cầu hóa đang diễn

ra ngày một sâu rộng, Việt Nam trong xu thế chung của thế giới cũng đang tích cực xây dựng cho riêng mình một chế độ cạnh tranh kinh tế hoàn chỉnh

Mục tiêu của chính sách cạnh tranh của Việt Nam được nêu ra là: Phân bổ các yếu tốc sản xuất một cách tối ưu; tạo lập một môi trường cạnh tranh lành mạnh, thu hút vốn đầu tư trong và ngoài nước; đảm bảo sự linh hoạt cho nền kinh tế thích nghi với những biến động trong và ngoài nước; chú trọng cạnh tranh thông quá đổi mới công nghệ, sản phẩm, tổ chức; thỏa mãn ngày càng tốt hơn nhu cầu của người tiêu dùng trong xã hội

Xét về triển vọng dài hạn, Việt Nam hướng đến một nền kinh tế đa sở hữu, vẫn khẳng định vai trò quan trọng của khu vực kinh tế Nhà nước nhưng sẽ giảm dần tình trạng độc quyền và kém hiệu quả ở một số ngành có thể tự do cạnh tranh được; tiếp đó là nền kinh tế vận hành theo các nguyên tắc cơ chế thị trường mở và cuối cùng là hướng vào khai thác các động lực và đáp ứng các yêu cầu phát triển theo chiều sâu và bền vững vấn đề cuối cùng trong xu hướng phát triển của chế độ cạnh tranh kinh tế tại Việt Nam chính là thay đổi tư duy về vai trò của Nhà nước trong quản lý kinh tế thị trường Đi theo xu hướng này, bộ công cụ điều hành vĩ mô (gồm có chính sách, pháp luật, thực thi và quản lý) của Nhà nước cũng cần phải có

3

những điều chỉnh hợp lý Trước tiên đấy là xu hướng bình đẳng và đồng nhất hòa giữa các loại hình doanh nghiệp, giảm thiểu sự phân biệt đối xử với khu vực kinh

tế nhà nước phù hợp với các cam kết hội nhập kinh tế quốc tế Sẽ có sự phân biệt rành mạch hơn chức năng quản lý nhà nước với chức năng kinh doanh Nhà nước

sẽ chủ yếu can thiệp gián tiếp vào doanh nghiệp thông qua sử dụng các công cụ điều hành kinh tế, định hướng hoạt động của các doanh nghiệp theo các quy hoạch

và chiến lược đề ra

Các cơ quan tư pháp sẽ được củng cố và hoạt động có hiệu quả hơn Các thiết chế thị trường sẽ được hình thành và phát triển đồng bộ, lành mạnh và ngày có vai trò

hỗ trợ tạo đà cho các hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp Các tổ chức hiệp hội doanh nghiệp sẽ mở rộng quy mô để có tính “mở” và mang tính thị trường hơn về lâu dài, hoạt động của các hiệp hội và các tổ chức phi chính phủ sẽ có vai trò quan trọng hơn trong nền kinh tế đồng thời mở rộng dần sang các lĩnh vực xây dung chính sách, cải thiện môi trường kinh doanh cho phù hợp với sự phát triển của thị trường

[4]

* Minh họa

Tổng Công ty Viễn thông Quân đội (Viettel)

Viettel được thành lập trên cơ sở Công ty Điện tử Quân đội, là doanh nghiệp lớn đứng thứ hai sau VNPT Viettel là đơn vị ra đời sau, những biết kế thừa và tận dụng ưu thế của mình về nguồn vốn, lực lượng lao động trẻ, có chuyên môn cao (tất cả lao động của Viettel đều có trình độ trung cấp trở lên), nên đã chiếm lĩnh được thị trường Đặc biệt trong lĩnh vực điện thoại di động Viettel chiến 31% thị phần

(tính đến quý 3/2007) Viettel cũng là doanh nghiệp kinh doanh đa ngành nghề: điện thoại di động, cố định, điện thoại cố định không dây, Internet, bưu chính… Môi trường cạnh tranh lành mạnh, bình đẳng đã tạo điều kiện thuận lợi cho cạnh tranh doanh nghiệp Bưu chính viễn thông và Công nghệ thông tin phát triển

4

Khi cạnh tranh càng ngày càng trở nên khốc liệt sẽ tạo áp lực buộc các doanh nghiệp phải nâng cao năng lực cạnh tranh của mình như sau:

- Đa dạng hóa dịch vụ: cung cấp ngày càng nhiều sản phẩm dịch vụ cho xã

hội, nâng cao chất lượng dịch vụ và chăm sóc khách hàng

- Hỗ trợ: hạ giá cước viễn thông - giá cước viễn thông của Việt Nam đã hạ

thấp hơn 30% so với Trung Quốc, 65% so với Singapor và khoảng 70% so với Thái Lan

[5]

Câu 2: Phân tích các điều kiện cần tạo lập để chuyển đổi từ nền sản xuất – xã hội lạc hậu sang nền sản xuất – xã hội tiến bộ trong quá trình công nhiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam?

Bài làm

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa là quá trình chuyển đổi căn bản, toàn diện các

hoạt động sản xuất kinh doanh, dịch vụ và quản lý kinh tế - xã hội, từ sử dụng sức lao động thủ công là chính sang sử dụng một cách phổ biến sức lao động với công nghệ, phương tiện, phương pháp tiên tiến hiện đại, dựa trên sự phát triển của công nghiệp và tiến bộ khoa học công nghệ, nhằm tạo ra năng suất lao động xã hội cao

[6]

* Các điều kiện để chuyển từ sản xuất – xã hội lạc hậu sang nề sản xuất – xã hội tiến bộ trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở Việt Nam

- Xác lập, tạo dựng một thể chế

- Chuẩn bị nguồn lực

- Tạo môi trường quốc tế thuận lợi

- Tuyên truyền, vận động ý thức xây dựng xã hội văn minh của tất cả người dân

- Tư duy, phát triển của nền kinh tế

* Sự cần thiết phải tạo lập các điều kiện trên

5

Trong quá trình xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội của mỗi quốc gia, lực lượng sản xuất giữ vai trò quyết định Phát triển lực lượng sản xuất chính là phát triển hệ thống các yếu tố và phương thức kết hợp giữa các yếu tố người lao động với tư liệu sản xuất trong quá trình sản xuất vật chất của một xã hội nhất định Trong đó, công nghiệp hóa, hiện đại hóa có vai trò to lớn, là nhân tố, động lực phát triển lực lượng sản xuất

Do tính chất quốc tế hóa đời sống kinh tế, sự phát triển lực lượng sản xuất ngày càng mạnh mẽ, phân công lao động và trao đổi nhanh chóng vượt khỏi phạm

vi quốc gia, chuyên môn hóa và hợp tác sản xuất trở thành yêu cầu của sự phát triển nên mở rộng phát triển kinh tế đối ngoại trở thành xu hướng tất yếu và có vai trò quan trọng đối với sự phát triển kinh tế của một quốc gia Vai trò quan trọng của kinh tế đối ngoại thể hiện ở các điểm sau:

Trước hết, phát triển kinh tế đối ngoại góp phần nối liền sản xuất và trao đổi

trong nước với sản xuất và trao đổi quốc tế, nối liền thị trường trong nước với thị trường thế giới và khu vực Hoạt động kinh tế đối ngoại góp phần đẩy mạnh quá trình đổi mới và mở cửa hội nhập quốc tế, là phương thức hữu hiệu và cầu nối quan trọng trong việc đưa hàng hóa của các quốc gia thâm nhập vào thị trường nước ngoài; là điều kiện quan trọng để quốc gia tiếp cận và hợp tác với nhiều quốc gia khác, nhiều tổ chức khu vực và quốc tế, các trung tâm kinh tế, công nghệ thế giới; góp phần nâng cao năng lực sản xuất và sức cạnh tranh của nền kinh tế quốc dân, thúc đẩy thị trường trong nước tham gia ngày càng sâu vào chuỗi giá trị sản xuất toàn cầu

Thứ hai, hoạt động kinh tế đối ngoại thúc đẩy thu hút vốn đầu tư trực tiếp

nước ngoài (FDI) và viện trợ phát triển chính thức (ODA), chuyển giao công nghệ, kinh nghiệm xây dựng và quản lý nền kinh tế hiện đại phục vụ phát triển kinh tế đất nước Thông qua kinh tế đối ngoại, chính phủ các nước tăng cường hoàn thiện pháp luật, chính sách đầu tư, kết cấu hạ tầng kinh tế nhằm tạo môi trường đầu tư, kinh doanh hấp dẫn, thúc đẩy hợp tác kinh tế với các quốc gia, các tổ chức quốc tế

6

Thông qua kinh tế đối ngoại, các nước đang phát triển có điều kiện tiếp cận với nền khoa học, công nghệ tiên tiến và trình độ quản lý kinh tế hiện đại, từng bước nâng cao trình độ của lực lượng lao động trong nước

Thứ ba, hoạt động kinh tế đối ngoại góp phần tích lũy vốn phục vụ phát triển

đất nước, đặc biệt là các nước đang phát triển từ một nước nông nghiệp lạc hậu Nhờ nguồn vốn FDI, ODA và vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài (FII), tình trạng thiếu vốn của các nước đang phát triển được điều hòa, các doanh nghiệp hoạt động hiệu quả, đóng góp quan trọng cho nguồn thu ngân sách thông qua nộp thuế, góp phần gia tăng nguồn vốn đầu tư xã hội, thúc đẩy hình thành vòng tuần hoàn phát triển của kinh tế đất nước

Thứ tư, hoạt động kinh tế đối ngoại góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo

ra nhiều việc làm, giảm tỷ lệ thất nghiệp, tăng thu nhập, ổn định và cải thiện đời sống nhân dân Không chỉ tạo ra nhiều ngành nghề sản xuất mới, tạo việc làm, tăng thu nhập cho người lao động ở trong nước, hoạt động kinh tế đối ngoại còn thúc đẩy xuất khẩu lao động, thu hút khách du lịch nước ngoài mang lại lợi ích trước mắt và lâu dài

Đến nay, Việt Nam có quan hệ ngoại giao với 189 nước (trong đó có 3 đối tác chiến lược toàn diện, 13 đối tác chiến lược, 14 đối tác toàn diện) và có quan hệ bình thường với tất cả các nước lớn trên thế giới, có quan hệ thương mại với 224 đối tác, trong đó có hơn 70 nước là thị trường xuất khẩu của ta, có quan hệ hợp tác với hơn

500 tổ chức quốc tế; đã ký hơn 90 hiệp định thương mại song phương, gần 60 hiệp định khuyến khích và bảo hộ đầu tư, 54 hiệp định chống đánh thuế hai lần và nhiều hiệp định hợp tác khác với các nước và tổ chức quốc tế Việt Nam chủ động tham gia định hình các khuôn khổ, nguyên tắc hợp tác và đóng góp có trách nhiệm tại Liên hợp quốc, ASEAN, ASEM, APEC Thông qua hội nhập kinh tế quốc tế, Việt Nam tăng cường hợp tác, đối thoại chiến lược và đưa quan hệ với các đối tác đi vào chiều sâu, thực chất và hiệu quả hơn, góp phần quan trọng tạo môi trường, điều

7

kiện thuận lợi cho sự ủng hộ của cộng đồng quốc tế trong phát triển kinh tế, xã hội, bảo vệ Tổ quốc

Trong bối cảnh đất nước ta đang trong quá trình đổi mới, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân và hội nhập quốc tế đòi hỏi mỗi cá nhân phải có tri thức khoa học, có hiểu biết về pháp luật, có ý thức tuân thủ pháp luật Đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước gắn với phát triển kinh tế tri thức, bảo vệ tài nguyên, môi trường… Bởi vì, xã hội chủ nghĩa mà dân ta xây dựng có một đặc trưng rất quan trọng là: Có nền kinh tế phát triển cao, dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại và quan hệ sản xuất tiến bộ phù hợp

Hiện nay, tình hình dịch Covid-19 tiếp tục diễn biến phức tạp, khó lường Do vậy cùng với việc thực hiện nghiêm, quyết liệt các giải pháp ứng phó, ngăn chặn dịch, mỗi người cần nâng cao ý thức trách nhiệm, trang bị cho bản thân và gia đình những kiến thức cơ bản về phòng, chống dịch Covid-19 theo các khuyến cáo của

Bộ Y tế; có chế độ sinh hoạt lành mạnh giúp nâng cao sức đề kháng của cơ thể; hạn chế tụ tập nơi đông người; không nghe theo cũng như phát tán các thông tin chưa được kiểm chứng, tác động tiêu cực tới xã hội… Tự giác thực hiện khai báo y tế toàn dân theo đúng quy định, đồng thời trung thực trong quá trình khai báo để bảo

vệ bản thân và gia đình, cũng như giúp cho các cơ quan chức năng làm việc hiệu quả Bên cạnh đó, tại cộng đồng, công tác giám sát, phòng, chống cũng như phát hiện dịch bệnh cần được tuân thủ nghiêm ngặt Nếu phát hiện các trường hợp nghi mắc bệnh cần kịp thời báo cho ngành y tế cơ sở, tiến hành khoanh vùng khu vực nghi có dịch, tuyệt

đối không hoang mang, hoảng loạn, gây mất an ninh trật tự [7]

8

Tài liệu tham khảo:

1 Giáo trình Kinh tế chính trị Mác – Lênin (Dành cho bậc đại học – Không chuyên lý luận chính trị), tr 38

2 Giáo trình Kinh tế chính trị Mác – Lênin (Dành cho bậc đại học – Không chuyên lý luận chính trị), tr 45

3 Dân Kinh Tế, Cạnh tranh lành mạnh, cạnh tranh không lành mạnh và hạn chế cạnh tranh, http://www.dankinhte.vn/canh - tranh - lanh - manh - canh - tranh khong - lanh - manh - va - han - che - canh - tranh/

4 Sinh viên nghiên cứu khoa học Trường Đại học Ngoại thương (2013), Chế

độ cạnh tranh kinh tế ở Việt Nam: Những vấn đề đặt ra và giải pháp, tr 69,

70 https://www.slideshare.net/hoanghaint/ch - canh - tranh - kinh - t - vit - nam - nhng vn - t - ra - v - gii - php

5 Đinh Thị Thu Hạnh, Vai trò nhà nước trong tạo lập môi trường cạnh tranh doanh nghiệp ở Việt Nam - Luận văn thạc sĩ kinh tế, chuyên ngành kinh tế

chính trị, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, tr 8

http://elb.lic.neu.edu.vn/bitstream/DL_123456789/5891/1/TT.THS.3318.pdf

6 Giáo trình Kinh tế chính trị Mác – Lênin (Dành cho bậc đại học – Không chuyên lý luận chính trị), tr 153

7 Nâng cao ý thức và trách nhiệm của cá nhân đối với cộng đồng trong phòng chống đại dịch Covid-19, Nâng cao ý thức và trách nhiệm của cá nhân đối

9