Câu 1: Thế nào là bất bình đẳng xã hội? Có ý kiến cho rằng xã hội càng phát triển thì bất bình đẳng xã hội càng gia tăng. Bằng kiến thức xã hội học, anhchị cho ý kiến nhận xét về quan điểm trên và lấy ví dụ ở một vài lĩnh vực cụ thể. Câu 2: Có 2 người đi xe máy trên đường mặc dù đã cố gắng tránh nhau nhưng sự đụng độ, va quệt giữa 2 người này vẫn xảy ra. Sau khi va quệt 2 người tìm cách giải quyết hậu quả, có thể sẽ làm hòa, cũng có thể sẽ xảy ra xích mích,… Vậy, theo anhchị trong tình huống này, sự đụng độ của 2 người đi xe máy có phải là hành động xã hội không? Tại sao? Hãy phân tích nội dung về hành động xã hội. BÀI LÀM Câu 1: Thế nào là bất bình đẳng xã hội Bất bình đẳng xã hội là sự không ngang bằng nhau về các cơ hội hoặc lợi ích đối với những cá nhân khác nhau trong một nhóm hoặc nhiều nhóm trong xã hội. Các loại bất bình đẳng xã hội: Bất bình đẳng giới, bất bình đẳng kinh tế, bất bình đẳng lứa tuổi,... Ví dụ về bất bình đẳng xã hội: Hiệu trưởng sẽ có phòng làm việc riêng trong khi các giáo viên bộ môn sẽ dùng chung một phòng. Bất bình đẳng xã hội là một vấn đề tồn tại trong nhiều chế độ xã hội và bất bình đẳng xã hội không phải là hiện tượng tồn tại một cách ngẫu nhiên giữa các cá nhân, các nhóm trong xã hội; bất bình đẳng xuất hiện khi một cá nhân, một nhóm được tạo ra hay có đặc quyền đối với các cá nhân hoặc nhóm còn lại; những xã hội khác nhau tồn tại trong sự bất bình đẳng khác nhau. Làm rõ quan điểm: Xã hội càng phát triển thì bất bình đẳng xã hội càng gia tăng Để làm rõ vẫn đề trên trước hết phải hiểu được bản chất, cơ sở tạo nên bất bình đẳng xã hội. Nhìn chung có loại bất bình đẳng đó là bất bình đẳng mang tính tự nhiên và bất bình đẳng mang tính xã hội. Bất bình đẳng mang tính tự nhiên được hình thành bởi sự khác biệt về điều kiện tự nhiên sẵn có, từ điều kiện bên ngoài như đất đai, thời tiết, khí hậu,… đến những yếu tố thuộc về bản chất con người như trí tuệ, tuổi tác, … Bất bình đẳng mang tính xã hội được tạo nên bởi sự khác biệt về phân công lao động dẫn đến sự khác biệt về mặt lợi ích như sự khác biệt về kinh tế, địa vị xã hội,…
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC THƯƠNG MẠI HỌC KỲ II NĂM HỌC 2020 – 2021
(Phần dành cho sinh viên/ học viên)
Bài thi học phần: Xã hội học đại cương
Mã số đề thi: 5
Ngày thi: 02/06/2021 Số trang: 5
Số báo danh: 17 Lớp: 2101RLCP0421
Họ và tên: Phạm Lệ Chi Điểm kết luận:
GV chấm thi 1: …….………
GV chấm thi 2: …….………
ĐỀ 5 Câu 1: Thế nào là bất bình đẳng xã hội? Có ý kiến cho rằng xã hội càng phát triển thì bất bình đẳng xã hội càng gia tăng Bằng kiến thức xã hội học, anh/chị cho ý kiến nhận xét về quan điểm trên và lấy ví dụ ở một vài lĩnh vực cụ thể.
Câu 2: Có 2 người đi xe máy trên đường mặc dù đã cố gắng tránh nhau nhưng
sự đụng độ, va quệt giữa 2 người này vẫn xảy ra Sau khi va quệt 2 người tìm cách giải quyết hậu quả, có thể sẽ làm hòa, cũng có thể sẽ xảy ra xích mích,… Vậy, theo anh/chị trong tình huống này, sự đụng độ của 2 người đi xe máy có phải là hành động xã hội không? Tại sao? Hãy phân tích nội dung về hành động
xã hội.
BÀI LÀM Câu 1:
*Thế nào là bất bình đẳng xã hội
Bất bình đẳng xã hội là sự không ngang bằng nhau về các cơ hội hoặc lợi ích đối với những cá nhân khác nhau trong một nhóm hoặc nhiều nhóm trong xã hội
Các loại bất bình đẳng xã hội: Bất bình đẳng giới, bất bình đẳng kinh tế, bất bình đẳng lứa tuổi,
Trang 2 Ví dụ về bất bình đẳng xã hội: Hiệu trưởng sẽ có phòng làm việc riêng trong khi các giáo viên bộ môn sẽ dùng chung một phòng
Bất bình đẳng xã hội là một vấn đề tồn tại trong nhiều chế độ xã hội và bất bình đẳng
xã hội không phải là hiện tượng tồn tại một cách ngẫu nhiên giữa các cá nhân, các nhóm trong xã hội; bất bình đẳng xuất hiện khi một cá nhân, một nhóm được tạo ra hay có đặc quyền đối với các cá nhân hoặc nhóm còn lại; những xã hội khác nhau tồn tại trong sự bất bình đẳng khác nhau
*Làm rõ quan điểm: Xã hội càng phát triển thì bất bình đẳng xã hội càng gia tăng
Để làm rõ vẫn đề trên trước hết phải hiểu được bản chất, cơ sở tạo nên bất bình đẳng xã hội Nhìn chung có loại bất bình đẳng đó là bất bình đẳng mang tính tự nhiên
và bất bình đẳng mang tính xã hội
- Bất bình đẳng mang tính tự nhiên được hình thành bởi sự khác biệt về điều kiện tự nhiên sẵn có, từ điều kiện bên ngoài như đất đai, thời tiết, khí hậu,… đến những yếu tố thuộc về bản chất con người như trí tuệ, tuổi tác, …
- Bất bình đẳng mang tính xã hội được tạo nên bởi sự khác biệt về phân công lao động dẫn đến sự khác biệt về mặt lợi ích như sự khác biệt về kinh tế, địa vị xã hội,…
Như vậy, có thể thấy được có những loại bất bình đẳng gắn liền với sự thay đổi (phát triển) của xã hội, nhưng có những bất bình đẳng sẽ không phụ thuộc Việc khác nhau
về trí tuệ hay tuổi tác là điều ngẫu nhiên mà một cá nhân không thể tự quyết định được
Trang 3 Ví dụ, theo Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, công dân Việt Nam từ đủ 21 tuổi trở lên mới có quyền ứng cử đại biểu Quốc hội, đại biểu Hội đồng Nhân dân các cấp
Trường hợp bất bình đẳng xã hội trên là không phụ thuộc vào sự phát triển của xã hội Mặt khác, sự phát triển xã hội có tác động làm tăng bất bình đẳng xã hội Ví dụ:
nhưng bây giờ không còn làm công việc gặt thuê nữa vì người ta sử dụng máy gặt
Việc sử dụng máy gặt vừa đem lại năng suất, vừa tiết kiệm chi phí khiến cho người chủ nông giảm bớt chi phí so với thuê người lao động nhưng lại làm cho nông dân A
bị mất đi một khoản thu nhâp Từ đó người chủ nông càng có thêm tiền tiết kiệm được còn nông dân A lại bị giảm thu nhập Điều đó làm gia tăng bất bình đẳng về thu nhập trong xã hội
Tuy nhiên, việc xã hội ngày càng phát triển thì nhận thức của con người cũng có phần được nâng cao nhờ có thể dễ dàng tiếp xúc với các nguồn tin giáo dục Từ đó có thể giúp làm giảm bớt các bất bình đẳng không đáng có trong xã hội
nữ thời hiện đại đã và đang được giải phóng Họ đã có quyền được tham gia bầu cử, ứng cử và được làm những công việc mà trước kia chỉ dành cho nam giới
Trang 4Ví dụ trên là minh chứng cho sự đấu tranh bền bỉ của toàn thể phụ nữ cũng như các nhà vận động và những người có tư tưởng tiến bộ, xã hội phát triển khiến cho việc tuyên truyền trở nên dễ dàng hơn, con người cũng có suy nghĩ thoáng và văn minh hơn
Vậy, việc xã hội phát triển sẽ tác động đến từng loại bất bình đẳng xã hội, có thể khiến cho bất bình đẳng ấy tăng lên hoặc suy giảm Theo quan điểm Mác – Lê-nin, bất bình đẳng sẽ bị xóa bỏ khi xã hội đạt tới xã hội Cộng sản Nhìn chung, khi xã hội phát triển thì những bất bình đẳng tiêu cực sẽ dần được khắc phục Tuy nhiên, một số bất bình đẳng là động lực cạnh tranh để thúc đẩy sự phát triển của xã hội Vì thế chúng ta cần phải có nhứng quy tắc hành xử đúng đắn thì mới có thể phát triển nhanh
và xa hơn nữa
Câu 2:
*Cơ sở lý thuyết:
Hành động xã hội là hành động có ý thức của cá nhân, định hướng vào những người xung quanh hay xã hội trên cơ sở đó điều chỉnh hành vi của mình cho hợp lý về mặt mục tiêu và giá trị đặt ra
- Nhu cầu, động cơ: là yếu tố nằm bên trong chủ thể, không lộ ra ngoài như hành vi nhưng con người nhận thức được yếu tố này, là khởi điểm của hành động xã hội
- Chủ thể hành động: cá nhân, nhóm, cộng đồng xã hội,
Trang 5- Hoàn cảnh hoặc môi trường của hành động xã hội: những điều kiện về thời gian, không gian vật chất và tinh thần, bối cảnh xã hội của hành động
- Công cụ, phương tiện hành động xã hội: yếu tố vật chất hay tinh thần
mà chủ thể lựa chọn để thực hiện hành động của mình, là yếu tố mà chủ thể lựa chọn để thực hiện hành động
- Mục đích đạt được của hành động: kết quả đạt được sau hành động, gắn với nhu cầu nhưng không hoàn toàn thống nhất với nhu cầu
Hậu quả không chủ định của hành động xã hội : Kết quả đạt được không như mong muốn
- Các yếu tố tự nhiên: đặc điểm tâm, sinh lý, sinh học của mỗi người
- Quá trình xã hội hoá
- Cơ cấu xã hội
- Sự trao đổi xã hội
- Sự tuân theo
- Phản ứng với những người xung quanh
- Theo Pareto có 2 loại hành động xã hội:
lô-gic cả về qui trình, công cụ, phương tiện thực hiện
quy định bởi các nền tàng tâm lý bền vững
- Theo Max Weber có 4 loại hành động xã hội:
tự thân
thái cảm xúc, tình cảm bộc phát
quen, nghi lễ
*Phân tích tình huống:
Trang 6Việc xảy ra va chạm của 2 người không phải do lỗi vô ý và hành động tránh cũng không phải là hành động bản năng hay phản xạ vô điều kiện Ở đây, hai người đã “cố tránh nhau” nghĩa là hành động của cả hai đều có sự tham gia của ý thức, tác động lên chủ thể khác là con người Hành động “tránh” có tính chuẩn mực vì trước đó, hai chủ thể đã cân nhắc, nhu cầu, tính toán và va chạm xảy ra là kết quả không mong muốn của hành động
Dựa vào lý thuyết các yếu tố cấu thành lực lượng xã hội, ta có:
- Chủ thể: Hai người đi xe máy
- Hoàn cảnh: Hai người đang đi trên đường và có khả năng xảy ra va chạm
- Nhu cầu, động cơ: Không muốn xảy ra va chạm
- Công cụ, phương tiện: Điều khiển xe để tránh xảy ra va chạm
- Đạt được: Xảy ra va chạm dẫn đến giải quyết hậu quả
Với tất cả các yếu tố trên, chúng ta có thể thấy được hành động va quệt xảy ra giữa hai người là một loại hành động xã hội quy định bởi việc phản ứng đối với những người xung quanh, cụ thể là tránh xảy ra va chạm xe máy với người cùng tham gia giao thông Hành động trong tình huống nêu trên là hành động thuộc hành động duy
lý – công cụ Tuy nhu cầu tránh nhau là gấp gáp nhưng hai người cân nhắc, tính toán tác động vào phương tiện là xe máy để đạt được nhu cầu là không xảy ra va chạm, tuy vậy, va chạm vẫn xảy ra (hậu quả không chủ định của hành động xã hội) Hậu quả cuối cùng mà 2 người đạt được: có thể làm hòa, có thể xảy ra xích mích lại là kết quả của hành động xã hội khác là giải quyết mâu thuẫn Hành động giải quyết mâu thuẫn
là hành động có chủ đích, suy xét về va chạm xe để giải quyết vấn đề và thỏa mãn nhu cầu của mình Kết quả của hành động sẽ tùy thuộc vào cách giải quyết của hai người
Vậy, tình huống đụng độ giữa hai người xảy ra có điều kiện hoàn cảnh cụ thể,
có phương tiện, có nhu cầu, có chủ thể và có mục đích; cả hai đề tham gia nhận định tình huống, hoản cảnh, suy nghĩ phương án hành động và cho ra kết quả; hành động
Trang 7của họ đều hướng về người khác nên sự đụng độ giữa hai người đi xe máy là hành động xã hội
*Phân tích tình huống:
Việc xảy ra va chạm của 2 người không phải do lỗi vô ý và hành động tránh cũng không phải là hành động bản năng hay phản xạ vô điều kiện Ở đây, hai người đã “cố tránh nhau” nghĩa là hành động của cả hai đều có sự tham gia của ý thức, tác động lên chủ thể khác là con người Hành động “tránh” có tính chuẩn mực vì trước đó, hai chủ thể đã cân nhắc, nhu cầu, tính toán và va chạm xảy ra là kết quả không mong muốn của hành động
Dựa vào lý thuyết các yếu tố cấu thành lực lượng xã hội, ta có:
Trang 8- Chủ thể: Hai người đi xe máy.
Với tất cả các yếu tố trên, chúng ta có thể thấy được hành động va quệt xảy ra giữa hai người là một loại hành động xã hội quy định bởi việc phản ứng đối với những người xung quanh, cụ thể là tránh xảy ra va chạm xe máy với người cùng tham gia giao thông Hành động trong tình huống nêu trên là hành động thuộc hành động duy
lý – công cụ Tuy nhu cầu tránh nhau là gấp gáp nhưng hai người cân nhắc, tính toán tác động vào phương tiện là xe máy để đạt được nhu cầu là không xảy ra va chạm, tuy vậy, va chạm vẫn xảy ra (hậu quả không chủ định của hành động xã hội) Hậu quả cuối cùng mà 2 người đạt được: có thể làm hòa, có thể xảy ra xích mích lại là kết quả của hành động xã hội khác là giải quyết mâu thuẫn Hành động giải quyết mâu thuẫn
là hành động có chủ đích, suy xét về va chạm xe để giải quyết vấn đề và thỏa mãn nhu cầu của mình Kết quả của hành động sẽ tùy thuộc vào cách giải quyết của hai người
Vậy, tình huống đụng độ giữa hai người xảy ra có điều kiện hoàn cảnh cụ thể,
có phương tiện, có nhu cầu, có chủ thể và có mục đích; cả hai đề tham gia nhận định tình huống, hoản cảnh, suy nghĩ phương án hành động và cho ra kết quả; hành động của họ đều hướng về người khác nên sự đụng độ giữa hai người đi xe máy là hành động xã hội
Trang 9*Phân tích tình huống:
Việc xảy ra va chạm của 2 người không phải do lỗi vô ý và hành động tránh cũng không phải là hành động bản năng hay phản xạ vô điều kiện Ở đây, hai người đã “cố tránh nhau” nghĩa là hành động của cả hai đều có sự tham gia của ý thức, tác động lên chủ thể khác là con người Hành động “tránh” có tính chuẩn mực vì trước đó, hai chủ thể đã cân nhắc, nhu cầu, tính toán và va chạm xảy ra là kết quả không mong muốn của hành động
Trang 10Dựa vào lý thuyết các yếu tố cấu thành lực lượng xã hội, ta có:
Với tất cả các yếu tố trên, chúng ta có thể thấy được hành động va quệt xảy ra giữa hai người là một loại hành động xã hội quy định bởi việc phản ứng đối với những người xung quanh, cụ thể là tránh xảy ra va chạm xe máy với người cùng tham gia giao thông Hành động trong tình huống nêu trên là hành động thuộc hành động duy
lý – công cụ Tuy nhu cầu tránh nhau là gấp gáp nhưng hai người cân nhắc, tính toán tác động vào phương tiện là xe máy để đạt được nhu cầu là không xảy ra va chạm, tuy vậy, va chạm vẫn xảy ra (hậu quả không chủ định của hành động xã hội) Hậu quả cuối cùng mà 2 người đạt được: có thể làm hòa, có thể xảy ra xích mích lại là kết quả của hành động xã hội khác là giải quyết mâu thuẫn Hành động giải quyết mâu thuẫn
là hành động có chủ đích, suy xét về va chạm xe để giải quyết vấn đề và thỏa mãn nhu cầu của mình Kết quả của hành động sẽ tùy thuộc vào cách giải quyết của hai người
Vậy, tình huống đụng độ giữa hai người xảy ra có điều kiện hoàn cảnh cụ thể,
có phương tiện, có nhu cầu, có chủ thể và có mục đích; cả hai đề tham gia nhận định tình huống, hoản cảnh, suy nghĩ phương án hành động và cho ra kết quả; hành động của họ đều hướng về người khác nên sự đụng độ giữa hai người đi xe máy là hành động xã hội