Phân tích các dấu hiệu pháp lý của tội hiếp dâm Phân biệt tội hiếp dâm với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi

Tội hiếp dâm người được bộ luật hình sự 2015 sửa đổi bổ sung 2017 quy định tại Khoàn 1 điều 141: “Người nào dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được

MÔN: LUẬT HÌNH SỰ 2

Phân tích các dấu hiệu pháp lý của tội hiếp dâm? Phân biệt tội hiếp dâm với tội hiếp dâm người

dưới 16 tuổi ?

A MỞ ĐẦU

“Tất cả mọi người đều sinh ra có quyền bình đẳng Tạo hóa cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được; trong những quyền ấy, có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc" Ngay từ khi khai sinh ra nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, bản tuyên ngôn độc lập đã nhấn mạnh quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc Quyền được sống được Hiến pháp

1992 thể hiện: Công dân có quyền bất khả xâm phạm về thân thể, được pháp luật bảo hộ về tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm Hiến pháp năm 2013 khẳng định: Mọi người có quyền bất khả xâm phạm về thân thể, được pháp luật bảo hộ về sức khỏe, danh dự và nhân phẩm; không bị tra tấn, bạo lực, truy bức, nhục hình hay bất kỳ một hình thức đối xử nào khác xâm phạm thânthể, sức khỏe, xúc phạm danh

dự, nhân phẩm Để bảo vệ các quyền ấy, pháp luật Việt Nam đã cụ thể hóa quyền hiến định tại nhiều văn bản quy phạm pháp luật khác nhau, trong đó có Bộ luật hình sự Thời gian gần đây, tội phạm hiếp dâm hoạt động với tính chất hết sức táo bạo, sẵn sàng sử dụng hung khí, thủ đoạn nguy hiểm nhằm làm tê liệt sự chống trảcủa nạn nhân để thực hiện tội phạm đến cùng Điều đó đã gây hoang mang dư luận,làm ảnh hưởng xấu tình hình trật tự trị an tại địa phương, trong đó quá trình xét sử vẫn còn nhiều hạn chế, vướng mắc cần phải tìm ra nguyên nhân và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng chống tội phạm BLHS năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017, có hiệu lực kể từ ngày 01/01/2018, mặc dù đã có những bổ sung quan trọng,

phù hợp với thực tiễn về tội hiếp dâm tuy nhiên, một số quy định của BLHS năm 2015 vẫn còn chưa rõ ràng, gây khó khăn trong việc áp dụng của cơ quan có thẩm quyền Theo đó, để giúp sức đấu tranh, phòng chống loại tội phạm này, em đã

lựa chọn đề tài: “Phân tích các dấu hiệu pháp lý của tội hiếp dâm? Phân biệt tội hiếp dâm và tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi?” để làm đề tài tiểu luận.Trong quá

trình nghiên cứu và thực hiện đề tài, bài làm còn nhiều hạn chế, thiếu sót, em mong nhận được sự đóng góp, đánh giá từ thầy, cô để bài làm được hoàn chỉnh hơn Em

xin chân thành cảm ơn!

B NỘI DUNG

I CƠ SỞ PHÁP LÝ.

Tội hiếp dâm người được bộ luật hình sự 2015 sửa đổi bổ sung 2017 quy

định tại Khoàn 1 điều 141:

“Người nào dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc lợi dụng tình trạng không

thể tự vệ được của nạn nhân hoặc thủ đoạn khác giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác trái với ý muốn của nạn nhân, thì bị phạt tù từ 02 năm đến

07 năm.”

Theo Đại từ điển tiếng việt thì “Hiếp dâm là bắt phải để cho thỏa sự dâm dục” Theo từ điển bách khoa Công an nhân dân Việt Nam thì hành vi hiếp dâm được hiểu là “Dùng sức mạnh cưỡng bức người khác để thỏa mãn nhu cầu tình dục của mình” Như vậy theo các quan điểm trên thì hiếp dâm là hành vi dùng sức mạnh để thỏa mãn nhu cầu tình dục trái pháp luật Khái niệm hiếp dâm chưa được quy định cụ thể trong Bộ luật hình sự, tuy nhiên, kế thừa các quan điểm nêu trên,

có thể khái niệm hiếp dâm như sau:

“Hiếp dâm là hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặctình trạng không

thể tự vệ được của phụ nữ, (trẻ em) hoặc thủ đoạn khác giao cấu trái ý muốn với họ.”

II CÁC DẤU HIỆU PHÁP LÝ CỦA TỘI HIẾP DÂM

1 Khách thể của tội phạm

1.1 Khách thể của tội phạm

Khách thể của tội phạm là quan hệ xã hội được luật Hình sự bảo vệ và bị tội phạm xâm hại Theo hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam những quan hệ đó là:

“Quan hệ về độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, chế độ chính trị, nền văn hoá, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, quyền con người, các quyền, lợi ích hợp pháp khác của công dân, những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa…”

(Khoản 1 Điều 8 Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung 2017)

Theo quy dịnh trên, tội phạm hiếp dâm xâm phạm về sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con người Vì thế, tội phạm này xâm phạm quyền bất khả xâm phạm

về sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, quyền tự do tình dục của con người

1.2 Đối tượng tác động của tội phạm

Đối tượng tác động của tội phạm là một bộ phận của khách thể của tội phạm

mà khi tác động lên nó, người phạm tội gây thiệt hại hoặc đe doạ gây thiệt hại cho những quan hệ xã hội được luật hình sự bảo vệ

Khi xâm phạm khách thể bao giờ cũng tác động đến đối tượng nhất định Tuy gần gũi với khách thể nhưng đối tượng tác động của tội phạm khác khách thể Đối tượng tác động của tội phạm là những phần trong khách thể của tội phạm mà khi tác động đến nó người phạm tội gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại cho khách thể

Đối tượng tác động của tội phạm khác công cụ, phương tiện thực hiện tội phạm Đối tượng tác động của tội phạm là đối tượng chịu sự tác độn của hành vi phạm tội, còn công cụ phương tiện phạm tội là những công cụ, phương tiện được người phạm tội sử dụng vào việc phạm tội, để tác động đến đối tượng tác động của tội phạm Công cụ, phương tiện của tội phạm có tác dụng hỗ trợ cho việc phạm tội thuận lợi

Đối tượng tác động của tội phạm có thể là con người, các đối tượng vật chất hay hoạt động bình thường của chủ thể Trong tội hiếp dâm quy định tại Điều 141

Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017, đối tượng tác động chính của tội phạm này là con người từ 16 tuổi trở lên, không phân biệt giới tính

2 Mặt khách quan của tội phạm

2.1 Mặt khách quan

Mặt khách quan của tội hiếp dâm được thể hiện ở có hành vi dùng vũ lực, đe doạ dùng vũ lực Việc sử dụng vũ lực hoặc đe doạ dùng vũ lực là nhằm uy hiếp vô hiệu hoá khả năng kháng cự của nạn nhân (tức làm tê liệt sự kháng cự của nạn nhân) để giao cấu với họ nhưng không được sự chấp thuận của họ (tức trái với ý muốn của họ)

Ví dụ: Người phạm tội dùng vũ lực trói, bịt miệng nạn nhân làm nạn nhân

không thể kháng cự được để giao cấu với nạn nhân

Giao cấu ở đây được hiểu là hành vi đưa bộ phân sinh dục nam (đực) vào trong bộ phận sinh dục nữ (cái)

Có hành vi dùng thủ đoạn khác để giao cấu với nạn nhân Được hiểu là các thủ đoạn (ngoài các hành vi nêu trên) của chính người phạm tội thực hiện làm cho nạn nhân không biết hoặc rơi vào tình trạng không có khả năng nhận thức tạm thời như cho nạn nhân uống thuốc mê, thuốc kích dục, cho uống rượu say … để giao cấu với nạn nhân mà không được sự đồng ý của họ

Quan hệ tình dục khác là hình thức quan hệ tình dục khác so với hành vi giao cấu được thực hiện với những bộ phận không phải là bộ phận sinh dục (quan hệ đường miệng, đường hậu môn, hoặc dùng ngón tay) và có hành vi tình dục thâm nhập hoặc hành vi tình dục không thâm nhập Tình dục đường âm đạo, đường miệng, đường hậu môn cũng đều được coi là tình dục thâm nhập có cùng tính chất với nhau Những hành vi thủ dâm lẫn nhau được coi là tình dục không thâm nhập xét về mặt sinh học - sinh lý thì cũng được xem là giao cấu Quan hệ tình dục khác

có thể quan hệ tình dục đồng giới hoặc lưỡng tính

Hành vi quan hệ tình dục khác ở đây sẽ bổ sung cho những trường hợp xảy

ra trong thực tế mà từ trước đến nay khái niệm giao cấu chưa bao quát hết như: đưa dương vật; dùng tay, miệng hoặc các dụng cụ hỗ trợ tình dục khác như đồ chơi tình dục, dương vật giả… vào nhiều bộ phận khác trên cơ thể như miệng, hậu môn… nhằm thỏa mãn dục vọng

2.2 Hành vi của tội hiếp dâm

Hành vi của tội hiếp dâm là một chuỗi hành vi phạm tội có mối quan hệ diễn

ra nối tiếp nhau về mặt thời gian, thường là 2 hành vi trở lên, gồm hành vi liền trước và hành vi liền sau

2.1.1 Các hành vi liền trước thuộc mặt khách quan của tội hiếp dâm:

a) Dùng vũ lực

Hành vi dùng vũ lực là dùng sức mạnh về thể chất tác động lên thân thể của nạn nhân để thực hiện hành vi giao cấu hoặc quan hệ tình dục khác

Ví dụ : vật ngã, giữ chân tay, bịt mồm, bóp cổ, đánh đấm, trói, xé quần áo v.v…

Những hành vi này chủ yếu làm tê liệt sự kháng cự của người bị hại làm nạn nhân mất khả năng chống cự để thỏa mãn dục vọng Dùng vũ lực trong tội hiếp dâm cũng tương tự với hành vi dùng vũ lực ở một số tội phạm khác mà người phạm tội có dùng vũ lực, nhưng ở tội hiếp dâm, hành vi dùng vũ lực là nhằm mục đích giao cấu với người bị tấn công

b) Đe dọa dùng vũ lực

Là hành vi của một người dùng lời nói, cử chỉ hoặc hành động đe dọa sẽ sử dụng sức mạnh vật chất xâm hại đến tính mạng, sức khỏe của nạn nhân và uy hiếp tinh thần của người khác với ý thức làm nạn nhân bị tê liệt ý chí như: Dọa hành hung, dọa tiêu diệt Hành vi đe dọa dùng vũ lực chưa tác động trực tiếp vào người nạn nhân và chỉ dừng lời nói, cử chỉ hoặc hành động đe dọa nếu không cho thủ phạm giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác thì có thể bị dùng

vũ lực ngay lập tức

c) Lợi dụng tình trạng không thể tự vệ của nạn nhân

Là trường hợp người thực hiện hành vi phạm tội lợi dụng hoàn cảnh, điều kiện làm cho người nạn nhân vì một lý do nào đó rơi vào tình trạng không thể chống cự, tự vệ với hành vi phạm tội

Ví dụ: lợi dụng bệnh tật, tai nạn, hôn mê, bị tiêm thuốc ngủ, bị tâm thần, say rượu không thể chống cự được để thực hiện hành vi giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác trái với ý muốn của nạn nhân.

d) Dùng thủ đoạn khác (ngoài 3 thủ đoạn trên)

Dùng thủ đoạn khác để giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác trái với ý muốn của nạn nhân là những thủ đoạn khác làm cho nạn nhân lâm vào tình trạng không thể khác cự được, giúp cho người phạm tội dễ dàng thực hiện được hành vi giao cấu

Ví dụ : Cho nạn nhân uống say, uống thuốc ngủ, uống thuốc kích dục…

2.1.2 Hành vi liền sau thuộc mặt khách quan của tội hiếp dâm:

Có thể định nghĩa ngắn gọn hành vi giao cấu như sau

“ Giao cấu : Là hoạt động tình dục giữa hai người khác giới Trong quá trình đó dương vật của nam giới được đưa vào âm đạo của người phụ nữ Hành vi giao cấu được coi là hoàn thành từ thời điểm dương vật đưa vào âm đạo”

Giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác trái ý muốn là giao giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác không được sự đồng ý của nạn nhân Để xác định được việc trái ý muốn hay không, cần phải xem xét nhiều yếu tố như: diễn biến quá trình phạm tội, sự chống trả, phản ứng, thái độ trước và sau của nạn nhân, mối quan hệ giữa hai người, thủ đoạn, hoàn cảnh, địa điểm xảy

ra sự việc

- Hậu quả của hành vi phạm tội

Tại Điều 141 Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung 2017, các nhà làm luật trên lý thuyết không thể xác định được mức độ hậu quả của hành vi trái pháp luật này để lại, cũng như khó có thể xác định được mối quan hệ nhân quả giữa hành vi

với hậu quả; vì vậy, tội hiếp dâm được quy định tại Điều 141 Bộ luật Hình sự là tội

có cấu thành tội phạm hình thức

- Thời điểm hoàn thành của tội hiếp dâm

Có thể thấy cấu thành tội phạm chỉ nêu ra dấu hiệu của mặt khách quan là hành vi gây nguy hiểm cho xã hội mà không nói đến hậu quả và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả ở đây có thể hiểu, do tính chất nghiêm trọng của hành

vi hiếp dâm, xâm phạm vào khách thể có tầm quan trọng đặt biệt, chỉ cần người nào thực hiện một hành vi trong mặt khách quan nghĩa là người đó có ý định hiếp dâm người khác và có hành động dùng vũ lực hoặc đe dọa dùng vũ lực nhằm mục đích giao cấu với nạn nhân trái ý muốn của họ là đã đủ điều kiện để cấu thành tội phạm, bất kể hành vi đó có được hoàn thành và gây hậu quả hay không Như vậy việc cấu thành tội phạm của tội hiếp dâm chỉ cần đề cập đến hành vi gây nguy hiểm

mà không cần hậu quả và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi và hậu quả là đủ

Nếu người phạm tội chỉ có hành vi dùng vũ lực hoặc đe dọa dùng vũ lực hoặc thủ đoạn khác… và thể hiện rõ mục đích, mong muốn giao cấu và thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác trái ý muốn với nạn nhân nhưng chưa kịp giao cấu

và thự hiện hành vi quan hệ tình dục khác mà bị ngăn chặn, phát hiện thì hành vi vẫn bị truy cứu tội hiếp dâm chưa đạt (ví dụ: anh A hẹn B đi hiếp dâm chị C nhưng trói tay, chân và xé áo quần chị C chưa làm gì thì bị người khác phát hiện rồi bỏ chạy đi, mặc dù chưa thực hiện hành vi giao cấu hay quan hệ tình dục khác nhưng

A và B vẫn chịu tội hiếp dâm ở giai đoạn chưa đạt )

Nếu người phạm tội thực hiện nửa chừng và chấm dứt tội phạm thì người phạm tội phải chịu trách nhiệm hình sự về hành vi thực tế đã gây ra như: gây thương tích, làm nhục người khác…

Với đặc điểm như vậy, có thể kết luận cấu thành tội phạm của tội hiếp dâm là cấu thành tội phạm hình thức

- Trường hợp đặc biệt

Trường hợp nếu ban đầu nạn nhân chống cự nhưng sau đó, nạn nhân thuận tình thì hành vi phạm tội đó cấu thành tội cưỡng dâm (Điều 143 Bộ luật Hình sự

2015 sửa đổi, bổ sung 2017) mà không cấu thành tội hiếp dâm

3 Mặt chủ quan của tội phạm

Mặt chủ quan của tội phạm bao gồm lỗi, mục đích và động cơ phạm tội Lỗi của tội hiếp dâm là lỗi cố ý trực tiếp Tức là người phạm tội nhận thức rõ hành vi của mình là nguy hiểm cho xã hội, bị pháp luật cấm, thấy trước hậu quả của hành vi hiếp dâm đó là giao cấu trái ý muốn với nạn nhân nhưng lại mong hậu quả đó xảy ra

Động cơ, mục đích không là dấu hiệu bắt buộc trong cấu thành tội hiếp dâm

4 Chủ thể của tội phạm

Chủ thể của tội phạm là nam giới có đủ năng lực trách nhiệm hình sự và đạt

độ tuổi do pháp luật quy định Phụ nữ có thể là đồng phạm của cả hai tội này nhưng không thể là người thực hành trực tiếp Căn cứ vào Điều 12; khoản 3, Điều 8; Điều 111; Bộ luật hình sự về độ tuổi người thực hiện tội phạm và mức độ nguy hiểm cho

xã hội của hành vi thì: Chủ thể là người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi sẽ không bị truy cứu trách nhiệm hình sự khi họ hiếp dâm người đã thành niên, nếu không thuộc một trong các trường hợp quy định tại khoản 2 và 3 Điều 111 Bộ luật hình sự

Chủ thể của tội hiếp dâm là người có từ đủ 14 tuổi trở nên và có năng lực trách nhiệm hình sự Thông thường, chủ thể của tội hiếp dâm là nam giới, nữ giới thường là nạn nhân Tuy nhiên, nữ giới cũng có thể là chủ thể của tội này

Các trường hợp nữ giới là người trực tiếp thực hiện tội phạm (người thực hành) không phổ biên mà thường tham gia trong vụ án đồng phạm hiếp dâm với vai trò người xúi giục, người giúp sức hay người tổ chức

III PHÂN BIỆT TỘI HIẾP DÂM VỚI TỘI HIẾP DÂM NGƯỜI DƯỚI 16 TUỔI

Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi được bộ luật hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung

2017 quy định tại Khoản 1 Điều 142 của bộ luật này :

“Điều 142 Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi

1 Người nào thực hiện một trong các hành vi sau đây, thì bị phạt tù từ 07 năm đến

15 năm:

a) Dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của nạn nhân hoặc thủ đoạn khác giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người từ đủ 13 tuổi đến dưới 16 tuổi trái với ý muốn của họ;

b) Giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác với người dưới 13 tuổi.”

1 Giống nhau

 Khách thể

Hai tội này đều nằm trong nhóm các tội xâm phạm vào nhân phẩm, danh dự của con người nên khách thể mà hai tội này xâm phạm đều là danh dự và nhân phẩm con người Hơn nữa khách thể mà hai tội phạm này xâm phạm còn là sức khỏe của con người , xâm phạm vào quyền được tôn trọng và bảo vệ sức khỏe của con người

 Đối tượng tác động

Đối tượng tác động chính của hai tội phạm này đều là con người không phân biệt giới tính

 Mặt khách quan

Người phạm tội thực hiện hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của nạn nhân hoặc thủ đoạn khác giao cấu hoặc thực hiện hành vi quan hệ tình dục khác trái ý muốn của nạn nhân

 Mặt chủ quan

Đối với tội hiếp dâm và tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi thì tội phạm đều được thực hiện với lỗi cố ý