Bước đầu tìm hiểu về hiện tượng bà mẹ đơn thân ở Hà Nội hiệnnay

Cấu trúc khóa luậnBài khóa luận được cấu trúc theo ba phần: Phần mở đầu, phần nội dung và phần kết luận. Phần nội dung gồm có ba chương:Chương một: Bối cảnh văn hóa – xã hộiChương hai: Hiện trạng mô hình bà mẹ đơn thânChương ba: Xu hướng bà mẹ đơn thân - ảnh hưởng và kiến nghị

A- PHẦN MỞ ĐẦU1.Lí do chọn đề tài

Gia đình là một nhân tố quan trọng trong xã hội và nền văn hóa Việt Đốivới xã hội Việt, gia đình thực sự là tế bào của xã hội Trong nền văn hóa Việt,gia đình là nơi tiềm ẩn nhiều giá trị văn hóa nhất Gia đình là một phần thiêngliêng trong tâm thức của mỗi con người Việt

Trong giai đoạn hiện nay, gia đình người Việt đang có nhiều thay đổi từ

mô hình, vai trò đến cách thức tổ chức đời sống Trong số những thay đổi đó,

sự xuất hiện của mô hình bà mẹ đơn thân là một hiện tượng khá đặc biệt

Bà mẹ đơn thân là một hiện tượng đã xuất hiện từ khá sớm trong xã hộiViệt Đó là những người phụ nữ có chồng mất hoặc li dị và trở thành bà mẹđơn thân, nuôi con một mình Những trường hợp bà mẹ đơn thân kể trên đượcngười Việt chấp nhận là một gia đình khuyết và có cái nhìn cảm thông với họ.Tuy nhiên, hiện nay đang có những trường hợp bà mẹ đơn thân mới xuấthiện Phần lớn những trường hợp bà mẹ đơn thân hiện nay là những trườnghợp li hôn hoặc không kết hôn Họ là những người phụ nữ không muốn lậpgia đình, không muốn làm vợ nhưng vẫn muốn có con, muốn trở thành mẹ

Họ còn có thể là những người phụ nữ chủ động bỏ chồng để trở thành bà mẹđơn thân – những trường hợp hiếm gặp trong xã hội Việt trước đây, một xãhội vốn luôn coi trọng gia đình và tổ ấm Những trường hợp đơn thân nói trêntrở thành một ẩn số, một hiện tượng khó giải mã trong xã hội Việt hiện nay.Những mô hình bà mẹ đơn thân thuộc trường hợp li hôn và không kếthôn đang xuất hiện ngày càng nhiều và dần dần lan ra thành xu hướng trong

xã hội Việt Nam, nhất là ở khu vực đô thị Xu hướng này đang có nhiều ảnhhưởng đến kinh tế, văn hóa, xã hội của đất nước và đặt ra nhiều vấn đề xã hộiquan trọng

Từ những cơ sở trên, chúng tôi quyết định chọn đề tài “Bước đầu tìm

hiểu về hiện tượng bà mẹ đơn thân ở Hà Nội” để triển khai.

2 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

Đề tài “Bước đầu tìm hiểu về hiện tượng bà mẹ đơn thân ở Hà Nội hiện

nay” hướng đến đối tượng chính là những bà mẹ đơn thân Đó là những người

phụ nữ nuôi con một mình, không có sự xuất hiện của người đàn ông với tưcách pháp lí là chồng , là cha

Những trường hợp bà mẹ đơn thân xuất hiện tương đối nhiều trên khắpđất nước, từ Bắc đến Nam, từ nông thôn đến miền núi, từ đô thị đến chốn thônquê Tuy nhiên, những trường hợp đơn thân li hôn và không kết hôn thườngxuất hiện ở nơi đô thị, bởi lẽ đây là nơi tiếp thu nhanh nhất những luồng tưtưởng mới, quan niệm sống và cách sống thoáng hơn rất nhiều so với nhữngvùng nông thôn còn nặng những yếu tố truyền thống

Trong số các đô thị của đất nước, Hà Nội được coi là một đô thị nổi bật

và điển hình nhất Với vị thế là thủ đô, là trung tâm chính trị, hành chính, kinh

tế số một của đất nước, tính chất đô thị của Hà Nội rất nổi bật Chính vì thế,chúng tôi chọn Hà Nội là đô thị điển hình để khảo sát về mô hình bà mẹ đơnthân, từ đó có cái nhìn bao quát về xu hướng bà mẹ đơn thân ở nước ta hiệnnay

3 Lịch sử nghiên cứu

Gia đình là một mảng đề tài quen thuộc trong nghiên cứu khoa học ởnước ta, thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu với nhiều đề tài nghiêncứu công phu, giá trị cao Những nghiên cứu ấy đã dựng nên một tấm phôngkhá cơ bản để nhìn nhận, nghiên cứu về vấn đề những biến đổi của gia đìnhngười Việt, trong đó có xu hướng bà mẹ đơn thân

Hiện tượng bà mẹ đơn thân là một hiện tượng không mới trong xã hộinhưng phát triển mạnh và thu hút sự quan tâm của những nhà nghiên cứu thìchỉ mới khoảng gần chục năm gần đây Những nghiên cứu đầu tiên về hiệntượng này chủ yếu là của những nhà nghiên cứu xã hội học chuyên về nghiêncứu về phụ nữ Nhà nghiên cứu có nhiều quan tâm đến vấn đề bà mẹ đơn thân

chính là GS Lê Thi Trong hai nghiên cứu của mình là Cuộc sống của phụ

nữ đơn thân Việt Nam và Gia đình phụ nữ thiếu vắng chồng, Lê Thi đã

miêu tả khá chi tiết về cuộc sống của những bà mẹ đơn thân Tuy nhiên, haicuốn sách này chủ yếu thiên về nghiên cứu xã hội học, chỉ miêu tả về cuộcsống của những bà mẹ đơn thân ở một khu vực nhất định Không những thế,đối tượng nghiên cứu của Lê Thi hướng đến khá đa dạng, cả những trườnghợp góa phụ, li hôn và không kết hôn, địa bàn khảo sát là một vùng nông thônvới những phụ nữ là công nhân Những nghiên cứu này vì thế không có sứckhái quát và không đóng góp nhiều cho việc nhìn nhận những bà mẹ đơn thân

ở khu vực đô thị hiện nay Tuy nhiên, cuộc sống của bà mẹ đơn thân dù ở đâuthì vẫn có những điểm tương đồng, những nghiên cứu của Lê Thi vừa mở ranhững khía cạnh trong cuộc sống của bà mẹ đơn thân, vừa là cơ sở để nhìnnhận, so sánh với những mô hình bà mẹ đơn thân ở đô thị

Gia đình người Việt hiện nay có nhiều biến đổi và nhiều vấn đề khá phứctạp Chính vì thế, những nghiên cứu về gia đình người Việt hiện nay tương

đối nhiều và phong phú Tiêu biểu cho những nghiên cứu này có cuốn Gia

đình người Việt ngày nay của Trương Mỹ Hoa và Lê Thi, Nghiên cứu gia đình và giới thời kì đổi mới của Nguyễn Hữu Minh chủ biên, Nhận diện gia đình Việt Nam hiện nay của Lê Thị Hân….Những cuốn sách này có đề cập

những vấn đề của gia đình Việt Nam hiện nay trong đó có hiện tượng bà mẹđơn thân Tuy nhiên, những nghiên cứu này chỉ nói khá khái quát về sự ra đờicủa hiện tượng này và một vài đánh giá về hiện tượng này đối với gia đìnhngười Việt Những vấn đề thuộc về bản chất hiện tượng này vẫn chưa đượckhai thác và giải mã

Nằm trong dự án nâng cao chất lượng đời sống của những hộ bà mẹ đơnthân của Trung ương hội phụ nữ Việt Nam, một số bài báo viết về mô hìnhnày đã bắt đầu gợi mở những khía cạnh trong cuộc sống của bà mẹ đơn thân.Những nghiên cứu này chú trọng đến mảng xã hội học và hướng đến xâydựng những chính sách giúp đỡ cho những bà mẹ đơn thân

Những nghiên cứu cụ thể và sâu sát nhất với cuộc sống của những bà mẹđơn thân ở khu vực đô thị có lẽ là những bài viết phản ánh về xu hướng nàytrên báo chí Những bài viết có nhân chứng cụ thể, có những sự kiện có thật

đã phần nào mô tả và có những đánh giá đúng đắn về xu hướng này Tuy chỉdựa vào một vài trường hợp cụ thể và những đánh giá còn sơ sài, không phải

là những bài nghiên cứu thực sự nhưng những bài viết ấy vẫn cung cấp nhiềudẫn chứng, tư liệu quý cho khóa luận

Như vậy, có thể thấy, đề tài bà mẹ đơn thân vẫn là một đè tài mới, cónhiều mảng trống trong nghiên cứu, nhất là nghiên cứu dưới góc độ văn hóa

và đặt nó trong sự tương quan, so sánh với mô hình gia đình của người Việt.Khóa luận trên cơ sở những tư liệu đã có sẽ đi sâu nghiên cứu, giải quyết vấn

đề này

4 Giới hạn đề tài

Mô hình bà mẹ đơn thân đã xuất hiện tương đối nhiều trong xã hội Việtngày nay, có nhiều trường hợp khác nhau Trường hợp bà mẹ đơn thân là góaphụ là trường hợp đã xuất hiện từ lâu trong xã hội Việt, được xã hội chấpnhận, có những điểm tương đồng với mô hình gia đình của người Việt, đượcxem như một gia đình khuyết thành viên Trong khi đó, những trường hợp bà

mẹ đơn thân từ nguyên nhân không lấy chồng và li hôn là những trường hợptương đối phức tạp, mới mẻ, lạ lẫm, từ xưa đến nay không được người Việtchấp nhận Những bà mẹ đơn thân thuộc hai trường hợp này đang tăng nhanh,

là bộ phận chính xu hướng bà mẹ đơn thân Trong số những trường hợp lihôn, chúng tôi chỉ chú ý đến những trường hợp li hôn được sự chấp thuận của

cả hai bên, người phụ nữ chủ động tiến hành li hôn, không nghiên cứu nhữngtrường hợp bị chồng bỏ Những trường hợp này thường có tính chất chủ độngtrong mức độ tương đối của chủ thể, đi ngược lại với những quan niệm, chuẩnmực về gia đình của người Việt, ẩn chứa nhiều vấn đề xã hội – văn hóa phứctạp Chính vì thế, đối tượng nghiên cứu của đề tài chỉ giới hạn ở những bà mẹđơn thân thuộc trường hợp không lấy chồng và chủ động li hôn

Hiện tượng bà mẹ đơn thân đã xuất hiện từ lâu trong xã hội nhưng pháttriển nhanh chóng và trở thành xu hướng trong những năm gần đây Mốc thờigian chúng tôi đánh giá hiện tượng này trở thành xu hướng chính là đầu thế kỉXXI Thời điểm này, đất nước ta đã biến đổi sâu sắc so với thời kì trước,những hệ quả từ việc đổi mới và hội nhập với thế giới bắt đầu bén sâu vàomọi khía cạnh của đời sống xã hội Hôn nhân - gia đình là tầng sâu và khá ổnđịnh của xã hội Việt, sự biến đổi trong xã hội cần một thời gian dài mới tácđộng được đến tầng này và gây ra những biến đổi mạnh mẽ Đầu thế kỉ XXI,hơn mười năm sau khi đổi mới và hội nhập, những biến đổi này đã bộc lộ vàtrở nên mạnh mẽ, dẫn đến sự ra đời và phát triển của xu hướng bà mẹ đơnthân.

5 Mục đích nghiên cứu

Sự ra đời và phát triển của xu hướng bà mẹ đơn thân phản ánh sự thayđổi sâu sắc và mạnh mẽ trong lòng xã hội Việt Nam Xu hướng này kéo theonhiều hệ lụy về mặt xã hội mà càng theo thời gian càng thể hiện rõ nét

Nghiên cứu về hiện tượng bà mẹ đơn thân, khóa luận sẽ chỉ rõ nguyênnhân ra đời, hiện trạng và tác động của xu hướng này đối với văn hóa – kinh

tế - xã hội của đất nước Từ sự phân tích toàn diện đó, người nghiên cứu cóthể đưa ra những nhận định, đánh giá về hiện tượng này, một vài kiến nghị đểhiện tượng này phát triển đúng hướng Không những thế, từ sự tồn tại củahiện tượng này, những tầng sâu biến đổi của văn hóa – xã hội cũng sẽ đượclàm rõ, nhìn nhận và đánh giá khách quan

6 Phương pháp nghiên cứu

Bà mẹ đơn thân không phải là một hiện tượng mới trong xã hội Tuynhiên, sự phát triển mạnh mẽ và phức tạp của nó như hiện nay lại là một vấn

đề mới mẻ Chính vì thế, nguồn tư liệu về vấn đề này tương đối hạn chế Tuynhiên, để có thể một cơ sở lí luận vững chắc để có thể nhìn nhận chính xác vềmột hiện tượng này, việc tổng hợp tài liệu vẫn là một phương pháp cần thiết.Những tư liệu về gia đình, những sự thay đổi của văn hóa – xã hội, quan niệm

về hiện tượng bà mẹ đơn thân trong xã hội cũ và những chuẩn mực văn hóacủa người Việt được đúc rút từ việc tổng hợp tài liệu chính là cơ sở quantrọng để nhìn nhận, giải thích, đánh giá hiện tượng bà mẹ đơn thân Bên cạnh

đó, để có thể nhìn nhận, đánh giá về xu hướng này trên cơ sở đối sánh với thếgiới, khóa luận có sử dụng một số tư liệu từ những tài liệu tiếng Anh, chủ yếu

là của Mỹ và Anh

Tuy nhiên, phương pháp tổng hợp tài liệu chỉ cung cấp một cơ sở lí luận,không thể lột tả hiện trạng của hiện tượng, xu thế bà mẹ đơn thân Để làmđược công việc này, phương pháp phỏng vấn sâu là phương pháp duy nhất.Tiếp cận những bà mẹ đơn thân thuộc nhiều lứa tuổi, nhiều nghề nghiệp…,nghe những bà mẹ đơn thân chia sẻ về cuộc sống của họ chính là cách thứchiệu quả nhất để có thể hiểu rõ về hiện tượng này Để có thể đảm bảo tínhkhách quan và chính xác, khóa luận đã sử dụng tư liệu phỏng vấn từ mười bà

mẹ đơn thân do chính người nghiên cứu tiếp cận và phỏng vấn Những bà mẹđơn thân này thuộc cả hai trường hợp không kết hôn, li hôn; có cả nhữngtrường hợp chủ động và bị động Bên cạnh đó, để đảm bảo tư liệu phong phú,người nghiên cứu đã tiếp cận với một số bà mẹ đơn thân đã kết hôn (trườnghợp đơn thân tạm thời) để có thể hiểu cái nhìn khách quan của những bà mẹđơn thân đã có cuộc sống không còn đơn thân về quãng thời gian đơn thâncủa mình, về những người đang làm mẹ đơn thân

Tuy nhiên, việc tiếp cận những bà mẹ đơn thân là một công việc tươngđối khó khăn và có nhiều vấn đề những bà mẹ đơn thân không thể chia sẻ trựctiếp, ngại ngần trước dư luận xã hội Chính vì thế, bên cạnh việc phỏng vấn,

để có thể hiểu rõ nhiều góc khuất trong cuộc sống của những bà mẹ đơn thân,người nghiên cứu cố gắng tìm hiểu những diễn đàn trên mạng internet về bà

mẹ đơn thân, những tâm sự của bà mẹ đơn thân đăng tải trên các website.Mạng internet là ảo, chia sẻ lên mạng internet - nơi không ai biết mình là aikhiến những bà mẹ đơn thân thoải mái tâm sự Điều này có tính hai mặt của

nó, tính chất ảo khiến những tâm sự có thể sâu sắc, nói hết những vấn đề thầm

kín, tự do bày tỏ quan điểm mà ít khi họ dám nói thẳng ngoài đời Tuy nhiên,tính xác thực của những tâm sự ấy thì khó mà kiểm định được Chính vì thế,chọn lọc tâm sự là một công việc khó khăn và cần sự tỉnh táo Trong số đó,câu lạc bộ Cha mẹ đơn thân của webtretho là một trong những diễn đànphong phú, đa chiều và đáng tin cậy về bà mẹ đơn thân, nhiều tâm sự củanhững bà mẹ đơn thân trên diễn đàn này là tư liệu quan trọng đóng góp vàokhóa luận.

Bên cạnh đó, bà mẹ đơn thân là một vấn đề nhận được nhiều sự quan tâmcủa xã hội Trung ương hội phụ nữ Việt Nam đã tiến hành một chương trìnhnâng cao chất lượng cuộc sống của bà mẹ đơn thân dưới sự tài trợ của PhầnLan Để thực hiện đề án này, trung ương hội phụ nữ đã kết hợp với một sốviện nghiên cứu về phụ nữ có những điều tra xã hội học cơ bản về hiện tượngnày Những điều tra này chủ yếu về chất lượng cuộc sống của bà mẹ đơn thân,những mong ước, những điều thiếu thốn trong cuộc sống của họ Những tưliệu nghiên cứu này chưa được công bố rộng rãi và không có nhiều liên quanđến khóa luận nhưng có những số liệu và tư liệu đóng góp trong việc dựng lêncuộc sống của những bà mẹ đơn thân Chính vì thế, trong bài nghiên cứu này,người nghiên cứu có sử dụng một số số liệu và tư liệu từ đề án này

Như vậy, có thể thấy, đề tài bà mẹ đơn thân là một đề tài mới mẻ và kháphức tạp Để có thể dựng nên diện mạo của hiện tượng này, bài nghiên cứu đã

sử dụng nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau với mức độ khác nhau

7 Cấu trúc khóa luận

Bài khóa luận được cấu trúc theo ba phần: Phần mở đầu, phần nội dung

và phần kết luận Phần nội dung gồm có ba chương:

Chương một: Bối cảnh văn hóa – xã hội

Chương hai: Hiện trạng mô hình bà mẹ đơn thân

Chương ba: Xu hướng bà mẹ đơn thân - ảnh hưởng và kiến nghị

B- PHẦN NỘI DUNG

CHƯƠNG MỘT: BỐI CẢNH VĂN HÓA - XÃ HỘI

1.Quan niệm về gia đình của người Việt

Gia đình là một thiết chế xã hội có tầm quan trọng đặc biệt đối với xã hội

và văn hóa Việt, được ví như là tế bào của xã hội Đối với người Việt, giađình thực sự là tổ ấm, có vị trí và vai trò quan trọng trong tâm thức

1.1Khái niệm gia đình

Gia đình là một khá niệm rất gần gũi và thân quen đối với mỗi cá nhân.Cho đến nay, trên thế giới có rất nhiều định nghĩa về gia đình mà chưa thểthống nhất Sự đa dạng ấy do những định nghĩa được xuất phát từ nhiều góc độkhác nhau: pháp luật, xã hội, văn hóa…Không những thế, đối với những nền vănhóa khác nhau, quan điểm về gia đình lại có những độ vênh nhất định

Tuy có những điểm nhìn khác nhau, nhưng nhìn chung quan điểm củacác nhà nghiên cứu vẫn gặp nhau ở những khía cạnh nhất định Về cơ bản,các nhà nghiên cứu chấp nhận quan điểm gia đình là một thiết chế xã hội dựatrên việc kết hợp các thành viên khác giới thông qua quan hệ hôn nhân đểthực hiện chức năng sinh học, kinh tế, văn hóa, xã hội, tín ngưỡng…

Xuất phát từ quan điểm gia đình trên, quan niệm về gia đình của ngườiViệt có những bổ sung xuất phát từ đặc trưng văn hóa Việt Đối với ngườiViệt, gia đình là thiết chế xã hội đóng vai trò quan trọng nhất Luật hôn nhân

và gia đình sửa đổi, bổ sung năm 2010 định nghĩa gia đình là tập hợp nhữngngười gắn bó với nhau do quan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống hoặc quan

hệ nuôi dưỡng làm phát sinh những quyền lợi và nghĩa vụ giữa họ với nhautheo quy định của bộ luật này Như vậy, có thể thấy, một nhóm xã hội đểđược công nhận là một gia đình trong luật pháp và xã hội Việt thì đầu tiênphải có hôn nhân, các mối quan hệ khác nảy sinh từ quan hệ hôn nhân banđầu đó Những nhóm xã hội không gắn kết với nhau bắt đầu từ quan hệ hônnhân thì không được luật pháp chấp nhận là một gia đình

1.2 Vai trò của gia đình

Trong quan niệm của mỗi quốc gia, dân tộc, mỗi nền văn hóa, gia đình

có những vai trò khác nhau Đối với người Việt, gia đình có vai trò quan trọng

và khá toàn diện trên tất cả các khía cạnh của đời sống

1.2.1 Vai trò sinh sản và tái sản xuất ra con người và xã hội

Sinh sản là vai trò đầu tiên và cơ bản của mỗi gia đình Vai trò sinh sảnmang đậm tính sinh học Việc người nam và người nữ kết hợp với nhau thôngqua quan hệ hôn nhân là bước đầu tiên để dẫn đến quan hệ huyết thống Việcthực hiện chức năng sinh sản là để duy trì nòi giống, tái sản xuất ra con người

và xã hội, đảm bảo cho xã hội tồn tại và phát triển Hoạt động sinh sản là mộthoạt động sinh học có thể diễn ra ngoài gia đình nhưng nó được xem như mộthoạt động xã hội nếu như diễn ra trong gia đình Cả thế giới đều khuyến khíchcon người thực hiện hoạt động sinh sản trong gia đình và hoạt động này đượcxem là một vai trò sinh học, xã hội quan trọng của gia đình

Trong văn hóa Việt, sinh sản là yêu cầu tiên quyết của mỗi gia đình.Những gia đình không thực hiện chức năng này là rất ít, trừ khi bất khảkháng, các trường hợp có nguyện vọng, dự định kết hôn mà không sinh condường như không có Những trường hợp kết hôn mà không sinh con khôngđược người Việt xem là một gia đình trọn vẹn, thực sự Hơn thế, đối vớingười Việt, chức năng sinh sản là đặc quyền riêng của gia đình, hầu hếtnhững đứa trẻ ra đời trong xã hội Việt đều từ gia đình, sau khi có quan hệ hônnhân Những trường hợp ngoại lệ bị xem là con hoang, không được xã hộithừa nhận và đánh giá công bằng

Đối với người Việt, vai trò sinh sản của gia đình được đánh giá cao vànhững gia đình người Việt thường sinh rất nhiều con Điều này xuất phát từyêu cầu của nền sản xuất nông nghiệp truyền thống Không những thế, ngườiViệt quan niệm con cái là phúc trời cho, càng nhiều con là nhiều phúc, việc cócon là hoàn toàn tự nhiên, không có giới hạn Cuối cùng, yêu cầu về việc cócon trai, tổ chức xã hội theo chế độ phụ quyền chính là một nguyên nhân dẫn

đến tình trạng người Việt sinh nhiều con Mỗi gia đình người Việt đều muốn

ít nhất phải có một người con trai, không sinh được con trai coi như phạm tộibất hiếu với cha mẹ, tổ tông Quan niệm coi trọng con trai và phải có được ítnhất một người con trai vẫn là quan niệm phổ biến trong xã hội Việt hiện nay,nhất là ở khu vực nông thôn

1.2.2 Vai trò kinh tế

Vai trò kinh tế là một trong những vai trò khá quan trọng của gia đình.Mỗi gia đình đóng vai trò là một thành phần kinh tế, điều tiết thu và chi trongmỗi gia đình Gia đình không chỉ góp phần sản xuất ra sản phẩm cho nền kinh

tế mà còn là đơn vị tiêu thụ cơ bản của nền kinh tế

Nền kinh tế Việt Nam trong một thời gian dài là nền kinh tế tiểu nông,manh mún, sản xuất nhỏ lẻ và hiệu quả thấp Thời kì trước đổi mới, thànhphần kinh tế đóng vai trò quan trọng và phổ biến trong nền kinh tế chính làkinh tế hộ gia đình Mỗi làng của người Việt được xem là một nền kinh tếthực thụ, tự cung tự cấp Gia đình đóng vai trò là một đơn vị sản xuất, tiêudùng và phân phối, lưu thông sản phẩm hàng hóa

Trong xu hướng hiện nay, kinh tế gia đình vẫn là một lựa chọn nhiềungười Việt yêu thích vì nó đảm bảo được sự tin tưởng Nhiều mô hình công ti

là kinh tế gia đình Khi có việc cần nhân lực, người ta vẫn thường ưu tiênngười trong gia đình và họ hàng Tuy nhiên, vai trò kinh tế của gia đình đãgiảm sút khá nhiều so với trước

1.2.3 Vai trò xã hội hóa con người

Mỗi cá nhân sinh ra, môi trường đầu tiên mà họ tiếp xúc chính là giađình Những hoạt động xã hội đầu tiên mà con người có thể thực hiện được là

từ sự chỉ bảo của những thành viên trong gia đình Khi cá nhân càng lớn, vaitrò này của gia đình giảm bớt đi, thay vào đó là sự kết hợp với những nhân tốkhác để đảm bảo xã hội hóa con người một cách hiệu quả nhất Trên thế giới,

dù vai trò xã hội hóa của con người ở mỗi nền văn hóa có mức độ đậm nhạt

khác nhau thì sự ảnh hưởng của gia đình đối với sự phát triển của mỗi cá nhânvẫn là điều được tất cả công nhận.

Trong quan niệm của người Việt, giáo dục gia đình đóng vai trò hết sứcquan trọng Xã hội hóa con người trong xã hội trước đây hầu như do gia đình,

mà cụ thể là người phụ nữ đảm nhận như trong câu tục ngữ “con hư tại mẹ,cháu hư tại bà” đã từng đúc kết Từ khi lọt lòng, đứa trẻ được giáo dục từ lời

ru của mẹ, sự chỉ bảo trong cách thức đi đứng, nói năng và những việc làmđầu tiên Việc học hành trong xã hội xưa cũng chủ yếu là cha dạy con, anhdạy em Trong xã hội Việt, gia đình đóng vai trò là trường học đầu tiên giáodục tri thức, nhân cách con người, đặc biệt là giáo dục các giá trị truyềnthống

Hiện nay, vai trò xã hội hóa con người của gia đình đã giảm sút so vớitrước đây Vai trò xã hội hóa này được giao cho trường học và xã hội nhiềuhơn, gia đình chỉ đóng vai trò định hướng và theo dõi Trong nhiều trườnghợp, có những gia đình đã bỏ lửng hoàn toàn vai trò này, gây nên những hậuquả nghiêm trọng đối với sự phát triển và hình thành nhân cách của cá nhân

1.2.4 Vai trò tình cảm

Gia đình là một thiết chế xã hội mà mỗi cá nhân sẽ gắn bó trong mộtkhoảng thời gian nhất định, có khi là cả cuộc đời Mối liên hệ hôn nhân vàhuyết thống khiến những cá nhân trong gia đình có tình cảm sâu nặng và giúp

đỡ nhau trong cuộc sống Dù ở nền văn hóa nào, tình cảm gia đình vẫn là yếu

tố được đề cao và gia đình có chức năng như một chỗ dựa tinh thần cho mỗi

cá nhân

Trong xã hội Việt, với vị trí quan trọng của gia đình, mối liên hệ tìnhcảm giữa các cá nhân trong gia đình càng chặt chẽ và bền vững hơn Gia đìnhđóng vai trò như tổ ấm, là nơi con người có thể trở về và tìm được sự bìnhyên sau bao nhiêu sóng gió ngoài cuộc đời Dù mỗi cá nhân có phạm baonhiêu lỗi lầm gia đình vẫn có thể bao dung và tha thứ khi cá nhân ấy quay về

Tình cảm gia đình trong gia đình người Việt còn thể hiện ở sự quan tâm,chăm sóc lẫn nhau giữa các thành viên trong gia đình Cha mẹ có sẽ yêuthương, quan tâm, chăm sóc và có ảnh hưởng lớn mọi quyết định trong cuộcđời con cái cho dù khi con cái đã trưởng thành và không còn sống cùng bố

mẹ Con cái sẽ phụng dưỡng và chăm sóc bố mẹ khi bố mẹ về già Sự chămsóc lẫn nhau giữa các thành viên hoàn toàn tự nguyện và sâu sắc

Trong xu thế hiện nay, tình cảm gia đình của người Việt đã phần nàophai nhạt Trong nhiều gia đình, cha mẹ và con cái mỗi người một thế giớiriêng, sự quan tâm chăm sóc chuyển thành đảm bảo cuộc sống tài chính đầy

đủ cho con mà thôi Đạo đức gia đình cũng xuống cấp nghiêm trọng, nhữngtrường hợp cha mẹ ngược đãi con cái, con cái đối xử tàn bạo với cha mẹ haythậm chí là con giết cha, mẹ giết con…xảy ra ngày càng nhiều với hình thứcngày càng dã man hơn Điều này có thể gây nên những hệ lụy đau đớn trong

xã hội về lâu dài

1.2.5 Vai trò tín ngưỡng

Tín ngưỡng là một phần rất quan trọng trong đời sống tinh thần của mỗi

cá nhân Tuy nhiên, không phải gia đình ở tất cả các nền văn hóa đều có vaitrò tín ngưỡng Đối với người Việt, vai trò tín ngưỡng của gia đình thể hiệnkhá rõ nét

Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên là một tín ngưỡng có vai trò và sự tham giarất lớn của gia đình Dù là thờ cúng tổ tiên trong gia đình, trong dòng họ thìvai trò của gia đình vẫn là quan trọng nhất Gia đình là cơ sở ra đời, chủ thểthực hiện và duy trì tín ngưỡng này trong nền văn hóa Việt

Bên cạnh tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, vai trò tín ngưỡng của người Việtcòn thể hiện ở việc người Việt thường theo tín ngưỡng, tôn giáo theo tính chấtgia đình Các gia đình Việt thường theo chung một tín ngưỡng, tôn giáo vàniềm tin trong họ khá giống nhau

1.3 Sự hình thành và phát triển của gia đình người Việt

Theo những bằng chứng khảo cổ học, gia đình người Việt ra đời từ thời

kì đồ đá, cách nay khoảng 30.000 đến 6.000 năm Thời kì này, gia đình ngườiViệt theo chế độ mẫu hệ, con cái chỉ biết đến mẹ Cơ cấu gia đình thời kì nàytương đối nhỏ, mỗi gia đình chỉ khoảng bốn đến năm thành viên

Thời kì Hùng Vương, từ nửa đầu thiên niên kỉ II TCN đến năm 179TCN, gia đình người Việt bắt đầu bước vào quá trình ổn định Theo các tưliệu khảo cổ, các gia đình Việt thời kì này có cơ cấu tương đối, từ bốn đếnnăm người ở quận Giao Chỉ và khoảng bảy đến tám người ở quận Cửu Chân.Gia đình thời kì này có tính chất mẫu hệ và phụ hệ xen lẫn nhau

Bước sang thời kì Bắc thuộc (từ năm 179TCN đến năm 938), gia đìnhngười Việt chịu ảnh hưởng nhiều của văn hóa Hán Tín ngưỡng thờ cúng tổtiên ở thời kì này định hình rõ nét đã chứng tỏ sự phát triển và tương đối ổnđịnh của văn hóa gia đình Tính chất phụ hệ trong gia đình thời kì này đãtương đối trội hơn tính chất mẫu hệ

Kết thúc thời kì Bắc thuộc, chuyển sang thời kì phong kiến (từ năm 938đến nửa đầu thế kỉ XIX), gia đình người Việt có những bước chuyển biến lớn,đánh dấu văn hóa gia đình bắt đầu định hình rõ nét, tính chất phụ quyền tronggia đình và xã hội ngày càng sâu sắc Vị trí của người phụ nữ trong gia đình

bị xem nhẹ, người đàn ông có quyền lấy năm thê bảy thiếp nhưng người phụ

nữ thì chỉ được phép thờ một chồng, không có quyền tái giá khi chồng đãchết Gia đình người Việt thời kì này được tổ chức chủ yếu theo mô hình giađình truyền thống, thường là ba thế hệ cũng chung sống Luật pháp và chuẩnmực xã hội quy định rõ ràng nghĩa vụ, trách nhiệm của từng cá nhân trong giađình để đảm bảo gia đình êm ấm, ổn định Đây cũng là cơ sở quan trọng đảmbảo sự ổn định cho xã hội

Từ nửa cuối thế kỉ XIX đến năm 1945, nước ta ở trong thời kì Phápthuộc, xã hội và gia đình có những bước chuyển biến mạnh mẽ và sâu sắc

Mô hình gia đình hạt nhân bắt đầu ra đời cùng với những gia đình Việt

-Pháp, vai trò của người phụ nữ trong gia đình dần được nâng cao, tự do hônnhân bắt đầu được công nhận Tuy nhiên, thời kì này cũng đánh dấu nhiềuvấn đề tiêu cực của văn hóa gia đình như tư tưởng ngoại tình, tình nghĩa giađình xuống cấp.

Từ năm 1945 đến năm 1986, gia đình người Việt luôn đồng hành cùngnhững cuộc kháng chiến của dân tộc Gia đình thường li tán nhưng tình cảmgia đình vẫn được ổn định và đề cao, là động lực để mọi thành viên cố gắngchiến đấu Văn hóa gia đình thời kì này về cơ bản biến đổi chậm vì mọinguồn lực đều giành cho hai cuộc chiến đấu của dân tộc

Sau khi đất nước tiến hành đổi mới năm 1986, văn hóa – xã hội nóichung và gia đình nói riêng đã trải qua nhiều biến động, nhiều đổi thay lớn

Mô hình gia đình hạt nhân dần thành mô hình gia đình phổ biến trong xã hội,gia đình bình đẳng và hôn nhân một vợ một chồng được luật pháp bảo vệ vàcông nhận Gia đình người Việt cho đến nay vẫn đang trong quá trình biến đổinhanh chóng

1.4 Những giá trị văn hóa nổi bật của gia đình người Việt

Gia đình là một thành phần văn hóa quan trọng trong văn hóa Việt Nam,văn hóa gia đình có những đóng góp to lớn đối với nền văn hóa nói chung.Trải qua quá trình tồn tại và phát triển lâu dài, gia đình người Việt đã đúc kếtnhững giá trị văn hóa độc đáo, giá trị cao

Không gian cư trú của gia đình chính là ngôi nhà Đối với người Việt, từ

“nhà” đồng nghĩa với từ “gia đình” Ngôi nhà truyền thống của người Việtchính là ngôi nhà ba gian hai chái Đặc điểm nổi bật của mô hình nhà ở này làgần gũi với tự nhiên, thuận theo quy luật phong thủy Nhà được xây dựng từnhững vật liệu tự nhiên, linh hoạt và hài hòa trong thiết kế bình đồ Ngôi nhàcủa người Việt rất đa năng, không chỉ để cư trú mà còn phục vụ tín ngưỡng vàhoạt động kinh tế Điểm đáng lưu ý nhất trong ngôi nhà của người Việt làthiết kế chỉ có một cửa chính ra vào ở chính giữa phòng khách, không gianriêng của mỗi cá nhân hầu như không có và không đảm bảo vì các gian

thường chỉ được ngăn bằng phiên nứa hay tường đất Chính vì thế, các thànhviên trong gia đình thường xuyên gặp gỡ nhau, hoạt động của mỗi thành viêntrong gia đình đều nằm trong tầm kiểm soát của những thành viên khác Đây

là sự thể hiện rõ nét của tính cộng đồng và sự quan tâm, gần gũi của nhữngthành viên trong gia đình với nhau

Bên cạnh ngôi nhà, một giá trị văn hóa quan trọng của gia đình chính làbữa cơm gia đình Trong bữa cơm, cơ cấu bữa ăn thường là cơm – rau – cá.Trong gia đình người Việt trước đây, hầu hết các bữa cơm họ đều ăn ở nhà,cùng tất cả mọi thành viên trong gia đình Nếu không có lí do chính đáng là

ăn ở làng, các dịp công buổi của họ hàng thì họ không vắng mặt trong bữacơm gia đình Bữa cơm là thời điểm mọi thành viên trong gia đình gặp nhauđầy đủ và sau bữa cơm là thời gian để mọi thành viên thảo luận về những vấn

đề trong cuộc sống Một bữa cơm hội tụ rất nhiều quy tắc ứng xử thể hiện vănhóa gia đình của người Việt Bữa cơm chỉ được bắt đầu khi đầy đủ mọi thànhviên, mọi người phải chờ đầy đủ gia đình thì mới ăn Trước khi ăn,người nhỏtuổi trong nhà sẽ so đũa, mời mọi người mời cơm,mời từ người nhiều tuổinhất đến người ít tuổi nhất Khi ăn, người ta thường gắp miếng ngon để mờinhau, hạn chế nói chuyện khi ăn Kết thúc bữa cơm, người ít tuổi sẽ mời tămngười lớn tuổi

Giá trị văn hóa quan trọng và nổi bật nhất của gia đình chính là tínngưỡng thờ cúng tổ tiên Người Việt thờ rất nhiều vị thần trong gia đình, tùythuộc vào quan niệm của mỗi gia đình Thông thường, những vị thần thườngđược thờ cúng bao gồm ông công ông táo, thần tài, phật bà quan âm, trời, Bác

Hồ, ông thiện ông ác, đương niên hành khiển, tiền chủ và thần Hổ Bên cạnhnhững vị thần ấy, đối tượng quan trọng nhất được thờ trong nhà chính là tổtiên của gia chủ Thông thường, người Việt thờ tổ tiên ba đời hoặc năm đời.Mỗi gia đình Việt đều có bàn thờ tổ tiên đặt ở vị trí trang nghiêm nhấttrong nhà Bàn thờ thường có bốn lớp Lớp ngoài cùng là một chiếc ỷ môn,thường được buông xuống để đảm bảo sự kín đáo Lớp thứ hai là một chiếc

phản dùng để đồ ăn mặn Lớp thứ ba trên bàn thờ là hương án, bày đồ tế tự.Thông thường, những đồ tế tự này bao gồm đôi hạc, đèn, nến, bát hương, lọhoa…Những vị thần được thờ trong nhà không phải là tổ tiên thì được tại vị ởđây Lớp cuối cùng trên bàn thờ là bài vị của tổ tiên.

Sự hiện diện của tổ tiên chính là một phần của gia đình – những người đãquan đời Người nam trong gia đình, thường là người bố và con cả là ngườiđảm nhận chính việc thờ cúng tổ tiên Thông thường, người ta thờ cúng tổtiên vào ngày tế, ngày giỗ, ngày sóc, ngày vọng, những khi có biến động lớntrong cuộc sống của những thành viên trong gia đình, trước khi đi xa và saukhi đi xa trở về nhà….Lễ vật dâng lên bàn thờ tổ tiên thường là rượu, nước lã,trầu cau và mâm cơm, con gà hoặc hoa quả Việc thờ cúng tổ tiên tạo mộtniềm tin tâm linh mạnh mẽ cho mỗi thành viên trong gia đình

Trong lĩnh vực văn hóa tinh thần, truyền thống yêu thương, quan tâm,chăm sóc lẫn nhau giữa những thành viên trong gia đình là một giá trị to lớncủa gia đình Trong gia đình, thế hệ trên sẽ yêu thương, chăm sóc,lo lắng chothế hệ dưới Sự quan tâm, chăm sóc ấy không dừng lại khi thế hệ dưới đãtrưởng thành mà tiếp nối cho đến khi thế hệ trên kết thúc cuộc đời Thế hệtrên sẽ đóng vai trò quan trọng trong mọi quyết định lớn trong cuộc đời concháu họ, thậm chí là định đoạt những gì mà họ nghĩ là tốt nhất mà không cần

ý kiến của con cháu Thế hệ dưới khi trưởng thành sẽ lo lắng, phụng dưỡng,chăm sóc thế hệ trên để đền đáp công ơn sinh thành, dưỡng dục Họ thườngsống cùng thế hệ trên và chăm sóc cho thế hệ trên hàng ngày Sự chăm sóckhông chỉ thể hiện ở việc nuôi dưỡng mà còn quan tâm đến mọi vấn đề của họkhi họ đã già yếu

Trong văn hóa tổ chức gia đình, gia đình người Việt được tổ chưc theo

mô hình phụ quyền với nhiều thế hệ cùng chung sống Đây là kiểu gia đìnhtruyền thống của người Việt, thường là ba, bốn thế hệ cùng chung sống Kiểu

tổ chức gia đình này cho thấy người Việt coi trọng gia đình, coi trọng tìnhthân và sự quay quần của mọi thành viên Sự chung sống này là một điều kiện

cơ bản để có thể làm nên mối dây liên hệ chặt chẽ giữa mọi thành viên tronggia đình.

Trong đại gia đình ấy của người Việt, người nắm giữ quyền quyết địnhmọi vấn đề lớn và tổ chức mọi hoạt động trong gia đình, chi phối các thànhviên khác là người đàn ông chủ gia đình Người đàn ông sẽ là người phâncông lao động trong gia đình, quyết định những vấn đề lớn trong nhà và củamỗi thành viên mà không cần sự bàn bạc, các thành viên phải chấp thuậnquyết định ấy

Tuy nhiên, trong tổ chức gia đình của người Việt, người phụ nữ khôngphải không có một vai trò nhất định Dù ở bề nổi, họ không có nhiều quyềnhành nhưng họ chính là linh hồn, là người giữ gìn gia đình theo đúng như tinhthần của câu tục ngữ “đàn ông xây nhà, đàn bà xây tổ ấm” đã đúc kết Ngườiphụ nữ là người nắm giữ tài chính và cân đối thu chi trong gia đình, là ngườichăm lo cho cuộc sống cho mọi thành viên khác, là chỗ dựa tinh thần cho mọithành viên trong gia đình….Đó chính là sức mạnh ngầm của người phụ nữtrong gia đình

Trên đây, chúng tôi đã phân tích những giá trị văn hóa nổi bật của giađình Việt Những giá trị này được định hình trong quá trình tồn tại và pháttriển lâu dài của gia đình Việt, trải qua nhiều thăng trầm, biến đổi để chắt lọcnên những tinh hoa ấy Những giá trị ấy là mảng tươi sáng và đáng trân trọngnhất của văn hóa gia đình, đóng góp tích cực vào văn hóa dân tộc Cùng vớithời gian, những giá trị trên đang trải qua những biến đổi nhưng nhìn chungvẫn giữ được những cái cốt lõi và tinh hoa của nó

2 Xu hướng bà mẹ đơn thân

2.1 Định nghĩa

Hiện tượng bà mẹ đơn thân là một hiện tượng không còn mới mẻ trên thếgiới nhưng khá lạ lẫm với xã hội Việt Chính vì thế, khái niệm này còn gâynhiều tranh cãi Sự ra đời của khái niệm bà mẹ đơn thân là kết quả việc dịch

ra Việt của khái niệm single mothers trong tiếng Anh Đây là khái niệm chính

thống trên thế giới về hiện tượng này Đây là hiện tượng những người phụ nữ

tự nuôi con một mình, có thể là con nuôi hoặc con đẻ, không cần đến ngườiđàn ông với vai trò là cha của đứa trẻ Người đàn ông này không có vai tròpháp lí hợp pháp là chồng trong gia đình, không thường xuyên có mặt tronggia đình mà có thể chỉ thỉnh thoảng xuất hiện như một vị khách và khôngđóng vai trò quan trọng trong việc dạy dỗ đứa trẻ Như vậy, hiện tượng bà mẹđơn thân hoàn toàn phân biệt với mô hình gia đình bình thường và những giađình tái hôn, những gia đình có người chồng do đặc thù công việc, khôngthường xuyên có mặt ở nhà

Trong những cuốn sách và bài báo đầu tiên viết về hiện tượng này, cácnhà nghiên cứu sử dụng cách gọi “phụ nữ đơn thân” thay vì bà mẹ đơn thân

Có thể coi là cách gọi chính thống trong nghiên cứu về hiện tượng này ở ViệtNam hiện nay Những nhà nghiên cứu sử dụng cách gọi này xuất phát từ quanđiểm đã bén rễ sâu trong văn hóa Việt là gia đình phải có đầy đủ cha và mẹ,khuyết một thành viên không thể xem là gia đình Nhưng cách gọi “phụ nữđơn thân” không nhấn mạnh đến tính chất “nuôi con một mình” của ngườiphụ nữ, có thể gây nhầm lẫn với những trường hợp phụ nữ độc thân Khôngnhững thế, cách gọi “bà mẹ đơn thân” sát với quan điểm chính thống của thếgiới và lột tả chính xác bản chất của hiện tượng này Trong xã hội, trên nhữngdiễn đàn, những bài báo, bà mẹ đơn thân vẫn là khái niệm được sử dụng phổbiến hơn Hiện tượng này là một hiện tượng xã hội, nên chấp nhận cách gọiphổ biến trong xã hội Chính vì thế, chúng tôi sử dụng khái niệm bà mẹ đơnthân trong bài nghiên cứu này và tạm đưa ra một định nghĩa cơ bản về hiệntượng này như sau:

“Bà mẹ đơn thân là một hiện tượng xã hội, một mô hình tổ chức cuộc sống của một nhóm xã hội Trong mô hình này, chỉ có sự tồn tại của hai nhân

tố là người mẹ và đứa con, hoàn toàn thiếu vắng người cha với tư cách pháp

lí hợp lí Những vai trò về kinh tế, nuôi dạy con cái của người cha có thể không được thực hiện hoặc thực hiện trong một giới hạn hết sức hạn chế”

2.2 Phân loại mô hình bà mẹ đơn thân

Bà mẹ đơn thân là một hiện tượng mới trong xã hội Việt và cho đến naychưa có một nghiên cứu nào khoa học về vấn đề này Tuy nhiên, hiện tượngnày vẫn diễn ra và ngày càng phổ biến, phức tạp Chính vì thế, phân loại hiệntượng bà mẹ đơn thân là một việc làm cần thiết để nhận diện đúng đắn về vấn

đề này

2.2.1 Đơn thân chủ động và đơn thân bị động

Chủ thể của mô hình bà mẹ đơn thân chính là người mẹ Tùy thuộc vàomức độ chủ động của người mẹ, có hai loại hình đơn thân là đơn thân chủđộng và đơn thân bị động

Những mô hình bà mẹ đơn thân chủ động là mô hình người mẹ chủ động

có con và nuôi con một mình Tính chủ động này có thể quyết định bằng việc

có mối quan hệ pháp lí vợ chồng với cha của đứa trẻ hay không

Đơn thân chủ động là một hiện tượng tương đối mới mẻ trong xã hộiViệt Đó là những trường hợp người phụ nữ xác định không cần chồng, muốn

có con và nuôi con một mình Họ chủ động trong việc có con và nuôi con mộtmình ngay từ đầu Số lượng những trường hợp đơn thân chủ động hoàn toànnhư trên không nhiều nhưng vẫn tồn tại Đó có thể là những người phụ nữ quálứa lỡ thì hoặc có lí do nào đấy không thể đảm nhận vai trò làm vợ, họ quyếtđịnh tìm một người con, có thể con đẻ hoặc con nuôi để nuôi dưỡng cho cuộcsống đỡ cô quạnh và nương tựa lúc tuổi già Những trường hợp này tương đối

dễ hiểu Tuy nhiên, có những trường hợp mà cho đến nay vẫn là cú sốc đốivới xã hội Đó là những người phụ nữ hoàn toàn có đủ khả năng và tiêu chuẩn

để làm vợ, làm mẹ nhưng họ sợ kết hôn, sợ làm mẹ và sợ ràng buộc gia đình.Quan niệm về hôn nhân, gia đình của những người phụ nữ trong trường hợpthứ hai đã thay đổi hoàn toàn so với quan điểm truyền thống của người phụ

nữ Việt về hôn nhân gia đình Đây là hệ quả của sự đề cao cá nhân một cáchthái quá Không những thế, khi địa vị và sự nhận thức của phụ nữ trong xã hội

được đề cao, một bộ phận trong số họ bắt đầu có suy nghĩ lệch lạc về vị trícủa mình, quyền của mình, coi nhẹ gia đình.

Những trường hợp bà mẹ đơn thân bị động là những trường hợp ngườiphụ nữ bị động trong việc nuôi con một mình

Những trường hợp rõ ràng nhất về trường hợp đơn thân bị động là nhữngngười phụ nữ có chồng mất, trở thành góa phụ và nuôi con một mình Ngoài

ra, những người phụ nữ bị chồng ruồng bỏ, li dị cũng là những phụ nữ rơi vàotình trạng bà mẹ đơn thân bị động

Tuy nhiên, sự phân biệt hiện tượng đơn thân chủ động và bị động chỉ làtương đối, có những trường hợp ranh giới này tương đối mờ nhạt Có nhữngtrường hợp sự chủ động là kết quả từ nhiều sự bị động trước đó Đó là trườnghợp phụ nữ không chủ động có con nhưng chủ động nuôi con một mình.Những trường hợp này thường rơi vào những trường hợp cô gái lỡ có thai bịcha đứa trẻ không thừa nhận và họ quyết định sinh con và nuôi con một mình.Đây là hệ quả tất yếu của tình trạng quan hệ tình dục trước hôn nhân tăngchóng mặt ở giới trẻ hiện nay, sự thay đổi quan niệm về tình dục trong giớitrẻ Họ không chủ động có con và dự định sẽ sinh con và nuôi con một mình

mà bị bắt chọn lựa giữa con đường nuôi con một mình, bỏ con hoặc tìm mộtngười chồng khác nào đó để lừa dối Và nuôi con một mình là một trongnhững giải pháp cuối cùng đó Bên cạnh đó, có những trường hợp người phụ

nữ không chấp nhận người chồng hợp pháp hiện tại của mình, quyết định lihôn và nuôi con một mình Tuy nhiên, việc họ chủ động li hôn cũng xuất phát

từ sự không thể chịu đưng và níu kéo được nữa, việc li hôn gần như là giảipháp cuối cùng bởi đã là phụ nữ không ai không mong muốn một gia đìnhhạnh phúc, con cái được sống trong tình yêu thương của cả bố lẫn mẹ Họ lihôn với suy nghĩ như thế thì cuộc sống sẽ hạnh phúc và nhẹ nhàng hơn Tỉ lệnhững trường hợp bà mẹ đơn thân không chấp nhận cam chịu như trên đangngày càng tăng lên, phản ánh những sự thay đổi trong quan niệm về gia đìnhcủa người phụ nữ Những trường hợp như trên rất ít tồn tại trong xã hội cũ

nhưng đang ngày càng tăng lên trong xã hội hiện đại cho thấy giới hạn của sựcam chịu của người phụ nữ đã giảm đi nhiều, không cam chịu và giữ gia đìnhbằng mọi giá như trước, họ nhận thức rõ về quyền được hạnh phúc của mình

và hạnh phúc không nhất thiết là gia đình

2.2.2 Đơn thân từ đầu và đơn thân thứ phát

Đơn thân từ đầu và đơn thân thứ phát được xác định dựa vào việc ngườiphụ nữ có chồng, cha hợp pháp của đứa trẻ từ khi bắt đầu sinh con và nuôicon không Người chồng trong trường hợp này có thể không phải là cha đẻcủa đứa trẻ nhưng vẫn có vai trò là cha hợp pháp của đứa trẻ trong một thờigian nào đó, dù rất ngắn Việc phân biệt theo tiêu chí này là hoàn toàn rạch ròi

và dễ phân biệt

Trường hợp đơn thân từ đầu có thể kể đến là những người phụ nữ khônglấy chồng, mang thai và sinh con, nuôi con một mình từ đầu Bên cạnh đó, cómột bộ phận những phụ nữ sau khi đã lấy chồng và không hạnh phúc, họ li dịkhi cả hai chưa có con chung Sau đó, người phụ nữ sau một lần đổ vỡ khôngmuốn đi bước nữa mà kiếm một người con và nuôi con một mình Người phụ

nữ trong trường hợp này sinh con, bắt đầu quá trình làm mẹ đơn thân nuôi consau khi hai người đã hoàn toàn li dị hoặc người chồng đã chết Trong trườnghợp cha của đứa trẻ là người chồng trước của người phụ nữ này thì vẫn thuộctrường hợp đơn thân từ đầu

Những trường hợp đơn thân thứ phát là người phụ nữ đã từng có chồng

và cha đứa trẻ hợp pháp trong một khoảng thời gian nhất định, dù rất ngắnngủi.Chính vì thế, những phụ nữ thuộc trường hợp đơn thân thứ phát phảitừng kết hôn, đứa con ra đời hoặc được nhận về nuôi trước thời điểm làm mẹđơn thân Sau đó, có thể vì người chồng qua đời hoặc vì li hôn, người phụ nữquyết định nuôi con một mình thì họ là những người thuộc trường hợp đơnthân thứ phát

2.2.3 Theo tình trạng hôn nhân

Mô hình bà mẹ đơn thân có liên quan mật thiết với tình trạng hôn nhân,chính vì thế phân loại theo tình trạng hôn nhân là một cách phân loại có cơ sở.Đây cũng là cách mà các nhà nghiên cứu trên thế giới áp dụng phổ biến nhấtkhi nghiên cứu hiện tượng này Theo cách phân loại này, có ba trường hợp làkhông kết hôn, li hôn và góa phụ

2.2.3.1 Không kết hôn

Những phụ nữ làm mẹ đơn thân không kết hôn là những người làm mẹđơn thân trong thời điểm không hề có quan hệ hôn nhân với bất kì ai Đây lànhững người phụ nữ không thể hoặc không muốn đảm nhận vai trò làm vợnhưng họ vẫn có nhu cầu làm mẹ nên xin một đứa con về nuôi hoặc cố gắngkiếm con với những người đàn ông Những trường hợp phụ nữ sinh con hoặcxin con nuôi sau khi chồng đã qua đời hoặc khi hai người đã li hôn cũng đượcxếp vào trường hợp này

2.2.3.2 Li hôn

Trong trường hợp người phụ nữ đã từng kết hôn, việc họ làm mẹ đơnthân hầu hết là do bất đắc dĩ Trong trường hợp đã kết hôn, người phụ nữ cóthể làm mẹ đơn thân trong thời gian hôn thú hoặc sau thời gian hôn thú Cónhững người phụ nữ có con trong thời kì kết hôn và sau khi li hôn, họ nuôicon một mình Nhưng có những trường hợp sau khi li hôn hoặc người chồngqua đời mà chưa có con, họ không muốn gắn kết cuộc đời với ai nữa nênkiếm con và nuôi con một mình

2.2.3.3 Góa phụ

Góa phụ là hình thức bà mẹ đơn thân xuất hiện đầu tiên trong xã hội Saukhi người chồng qua đời, nếu hai người đã có con, người phụ nữ khi ấy sẽ trởthành bà mẹ đơn thân nuôi con một mình

2.2 Sự phát triển của mô hình bà mẹ đơn thân trên thế giới

Bố mẹ đơn thân là một hiện tượng tồn tại từ lâu trên thế giới Tuy nhiên,hiện tượng này chỉ tồn tại lẻ tẻ, không phổ biến, chính vì thế không nhận được

sự quan tâm nhiều của xã hội và những nhà nghiên cứu Hiện tượng này pháttriển mạnh mẽ và bắt đầu trở thành một xu hướng từ những năm 1960, bắt đầu

từ nước Mỹ Cho đến nay, đây vẫn là nơi xu hướng này phát triển nở rộ nhất.Theo thống kê của tổ chức United States Census, tổ chức phụ trách điềutra dân số ở Mỹ, vào những năm 1960, tỉ lệ bố mẹ đơn thân ở Mỹ chỉ chiếm9% số gia đình ở Mỹ nhưng đến 2000, con số này đã tăng lên đến 28%, trong

đó 11% là chưa kết hôn, 15.6% đã ly hôn, chỉ có 1.2% là góa Thời kì này,36% trẻ em được sinh ra ở Mỹ là từ những bà mẹ chưa kết hôn Đến năm

2007, 13.7 triệu gia đình ở Mỹ là gia đình bố mẹ đơn thân, số gia đình dạngnày này chiếm 27% tổng gia đình ở Mỹ vào năm 2010

Mở rộng ra một số quốc gia khác, năm 2003, tỉ lệ bố mẹ đơn thân ở Úc là14% Từ năm 2001, 31% những trẻ sơ sinh ra đời ở nước này là từ những bà

mẹ chưa kết hôn Tại Anh, số gia đình đơn thân chiếm 21% số gia đình ởnước này, trong đó khoảng từ 8 – 11% số gia đình này là bố đơn thân TạiNam Phi, có đến 9 triệu trẻ em, tương đương 48% số trẻ em của nước này lớnlên mà không biết mặt cha mặc dù phần lớn trong số đó là cha đứa trẻ cònsống Con số này vào năm 1996 chỉ là 40%

Theo phân tích của những chuyện gia xã hội học, khu vực có tỉ lệ bố mẹđơn thân nhiều nhất trên thế giới là Châu Âu, Châu Phi, Châu Mỹ La tinh,Bắc Mỹ và Châu Đại Dương Đối với Châu Âu, Châu Mỹ Latinh, Bắc Mỹ vàChâu Đại Dương nguyên nhân hiện tượng này nở rộ tương đối giống nhau.Đây là các khu vực có quan điểm về tình dục khá thoáng, hôn nhân, gia đìnhkhông phải là nhân tố được coi trọng cao Mối liên hệ giữa cá nhân và giađình ở những khu vực này khá lỏng lẻo, thời gian cá nhân giành cho gia đìnhkhá ít, gia đình không đóng vai trò quan trọng trong việc nuôi dưỡng, dạy dỗ

cá nhân Chính vì thế, quan điểm sống không cần gia đình ở những quốc gianày là việc hoàn toàn bình thường, gia đình không có vai trò quan trọng đối

với xã hội Bên cạnh đó, những khu vực này tôn trọng chủ nghĩa cá nhân, các

cá nhân được phép sống theo sở thích của mình mà ít khi phải chịu sự phánxét của cộng đồng, dư luận Mỗi cá nhân có thể không kết hôn hoặc kết hôn

và li hôn nhiều lần mà không bị cộng đồng lên án, kì thị

Riêng đối với Châu Phi, nguyên nhân tỉ lệ mô hình bố mẹ đơn thân caotương đối khác với những khu vực trên Đây là khu vực có trình độ kinh tế vàtrình độ phát triển thấp nhất thế giới khiến chất lượng cuộc sống và trình độnhận thức của người dân cực kì thấp Thêm vào đó, dịch bệnh mà nhất là HIVđang hoành hành ở khu vực này cướp đi sinh mạng của hàng triệu người dânChâu Phi mỗi năm Theo thống kê của WTO, khu vực nam sa mạc Saharathuộc Châu Phi có 24.4 triệu người sống chung với HIV, chiếm 80% số canhiễm HIV của toàn thế giới Phần lớn số trường hợp nhiễm HIV là nam giới.Chính từ những nguyên nhân đó đã khiến nam giới ở Châu Phi có tuổi thọ rấtthấp, dưới 50 tuổi Cộng với chế độ phân biệt chủng tộc và sự đề cao đàn ông

ở châu lục này, những mô hình gia đình đơn thân nở rộ là điều dễ hiểu

Trong số những khu vực có tỉ lệ mô hình bố mẹ đơn thân cao trên thếgiới, Mỹ Latinh, Nam Phi và Thụy Điển là khu vực có tỉ lệ đơn thân khônghôn nhân cao nhất Sự phát triển cao, tốc độ đô thị hóa nhanh và sự tôn trọngquyền phụ nữ một cách tuyệt đối ở những quốc gia này được xem là nhữngnguyên nhân chính dẫn đến tình trạng trên

Đối lập với những khu vực trên, Châu Á và Trung Đông là hai khu vực

có tỉ lệ bố mẹ đơn thân thấp nhất thế giới Nền văn hóa của hai khu vực nàyrất coi trọng nhân tố gia đình, còn tồn tại nhiều yếu tố truyền thống và kìmhãm sự tự do cá nhân Những cá nhân đến với mô hình bố mẹ đơn thân không

từ con đường góa bụa sẽ bị xã hội kì thị, lên án và xem đó là một điều lạ lùng.Bên cạnh đó, quan điểm về tình dục ở khu vực này dù đã có những sự nhânnhượng nhất định nhưng nhìn chung vẫn còn khắt khe Những nhân tố trên đãgóp phần kìm hãm sự phát triển của mô hình bố mẹ đơn thân ở khu vực này

Như vậy, có thể thấy, xu hướng bố mẹ đơn thân là một xu hướng khôngmới mẻ trên thế giới, nó đã trải qua một quá trình phát triển một cách nhanhchóng từ những năm 1960 đến nay Xu hướng này ngày càng có xu hướng lanrộng và tăng nhanh trên toàn thế giới trong thời gian gần đây.

Trong xu hướng bố mẹ đơn thân, phần lớn những trường hợp rơi vào bà

mẹ đơn thân, số lượng bố đơn thân chiếm tỉ lệ rất thấp Theo thống kê, 84%

số trường hợp bố mẹ đơn thân của nước Mỹ trong năm 2007 là bà mẹ đơnthân Ở một số quốc khác, con số này còn cao đến mức báo động Tại nước

Úc, theo một cuộc điều tra dân số năm 2001, 91% phụ nữ đảm nhận việc nuôicon sau các vụ li hôn ở nước này Điều này xuất phát từ sự khác nhau giữa haigiới Người phụ nữ có khả năng thực hiện việc sinh con và nuôi con một mìnhmột cách dễ dàng trong khi người đàn ông muốn thực hiện điều này cần sựphối hợp rất lớn từ người phụ nữ, họ không thể giữ vai trò chủ động Khôngnhững thế, xét về tâm lí giới tính, người đàn ông thường có xu hướng đề cao

sự tự do, ghét sự ràng buộc hơn phụ nữ Khả năng nuôi dưỡng một đứa trẻcủa họ không thể bằng phụ nữ vì họ không đủ sự tinh tế, nhẹ nhàng và nhẫnnhịn Chính vì thế, rất hiếm người đàn ông chọn con đường nuôi con mộtmình Không những thế, trong quá trình hình thành và phát triển của một đứatrẻ thường gắn liền với người mẹ nhiều hơn, sợi dây liên hệ giữa mẹ và consâu sắc hơn giữa cha và con Người phụ nữ giữ vai trò quan trọng và lấn átđàn ông trong việc nuôi dưỡng một đứa trẻ Từ đó, trong hầu hết những vụ lihôn, những đứa con được giao cho người mẹ nuôi dưỡng

Như vậy, có thể thấy, sự phát triển mạnh mẽ và nhanh chóng của xuhướng bố mẹ đơn thân đã phản ánh sự phát triển mạnh mẽ của xu hướng bà

mẹ đơn thân Trong số các trường hợp bà mẹ đơn thân của Mỹ, có 45%trường hợp li hôn, 34.2% chưa kết hôn và chỉ có 1.7% là góa phụ Như vậy,

có thể thấy, những trường hợp đơn thân có nhân tố chủ động và sự rạn vỡ củagia đình chiếm tỉ lệ áp đảo báo hiệu sự lung lay của hệ giá trị và vai trò củagia đình trong xã hội

Quan điểm của thế giới và những nhà nghiên cứu về xu hướng bà mẹđơn thân khá phức tạp Có những quốc gia chấp nhận mô hình này là một kiểugia đình nhưng có những quốc gia không chấp nhận điều đấy, cho rằng đâykhông phải là một kiểu gia đình thực sự Có những nhà nghiên cứu cho rằngviệc nuôi con một mình sẽ dẫn đến nhiều vấn đề trong việc giáo dục, khiến tỉ

lệ trẻ phạm pháp trong những gia đình đơn thân nhiều hơn nhưng lại có nhữngquan điểm cho rằng việc đứa trẻ lớn lên trong mô hình bà mẹ đơn thân khôngảnh hưởng gì đến sự phát triển nhân cách của trẻ Tuy nhiên, những nhận địnhnày cần phải áp dụng vào từng trường hợp đơn thân cụ thể, nguyên nhân dẫnđến tình trạng đơn thân, tình trạng kinh tế và văn hóa của người mẹ…Nhữngtranh cãi này vẫn tiếp tục nhưng hiện nay đã có xu hướng dịu đi Các nhànghiên cứu chấp nhận nó như một hiện tượng tất yếu và quan tâm đến vấn đềlàm thế nào để nâng cao chất lượng cuộc sống của mẹ và con trong mô hình

bà mẹ đơn thân

Trong mô hình bà mẹ đơn thân, người phụ nữ phải chịu gánh nặng tàichính gấp đôi người phụ nữ trong gia đình bình thường vì họ chịu cả phầntrách nhiệm của người cha Chính vì thế, tỉ lệ bà mẹ đơn thân gặp khó khăn vềkinh tế tương đối cao Theo thống kê, tại Mỹ, có đến 79.5% bà mẹ đơn thânphải làm việc, trong đó có 49.8% làm việc hết thời gian và 29.7% làm việcbán thời gian Con số này phản ánh những phụ nữ đơn thân phải làm việc mộtcách nghiêm túc và nặng nề trong khi phần lớn những phụ nữ trong gia đìnhbình thường không phải làm việc hoặc chỉ làm việc bán thời gian Theo thống

kê, có đến 27% bà mẹ đơn thân ở nước này phải sống dưới mức nghèo khổ,

có 22% bà mẹ đơn thân phải nhận trợ cấp thuốc men, 23.5% phải nhận trợ cấplương thực, 12% phải nhận trợ cấp ở nhà tập thể và 5% phải nhận trợ cấp đơnthân Con số bà mẹ đơn thân sống dưới mức nghèo khổ ở nước Anh lên đến52% Tại Úc, trong số 105,000 người vô gia cư của nước này, bà mẹ đơn thânchiếm đến 44% Chính vì thế, vấn đề nâng cao chất lượng cuộc sống của bà

mẹ đơn thân bằng trợ cấp chính phủ và những chính sách hỗ trợ bà mẹ đơn

thân là vấn đề đang được quan tâm và coi trọng nhất trong nghiên cứu bà mẹđơn thân hiện nay.

Hiện nay, chính sách hỗ trợ cho bà mẹ đơn thân tương đối phát triển vàđầy đủ ở các quốc gia Họ sẽ nhận được hai nguồn hỗ trợ là hỗ trợ từ chínhphủ và hỗ trợ từ những tổ chức phi chính phủ Thông thường, họ được nhậntrợ cấp học bổng cho con cái, hỗ trợ tìm nhà, tìm công việc…Ở nước Mỹ,những bà mẹ đơn thân sẽ nhận được tiền trợ cấp nuôi con từ cha của chúng dùcha đứa trẻ có thừa nhận đứa con ấy hay không Số tiền này sẽ được chínhquyền trừ thẳng vào tài khoản của người cha nếu có kết quả giám định ANDđứa trẻ chính là con của anh ta Ngoài ra, người mẹ còn được hỗ trợ trừ mộtphần thuế thu nhập cá nhân và hỗ trợ khoảng 478$ một tháng Tại Anh, nhữngphụ nữ làm mẹ đơn thân sẽ được trợ cấp khoảng 40 bảng Anh mỗi tháng Còntại Canada, những người mẹ đơn thân sẽ được nhận trợ cấp khoảng 1000$một tháng và một khoản trợ cấp cho đứa trẻ là 204,58$ một tháng Mức trợcấp cao nhất đối với những bà mẹ đơn thân là của quỹ Centrelink – tổ chứcchi trả phúc lợi xã hội của Úc Mỗi bà mẹ đơn thân có thể nhận được 2000$một tháng để đảm bảo chi trả cho cuộc sống Tuy nhiên, để nhận được khoảntrợ cấp này, mỗi quốc gia có những quy định nhất định và không phải bà mẹđơn thân nào cũng nhận được số tiền trợ cấp ấy Bên cạnh đó, những bà mẹđơn thân còn nhận được nhiều những ưu tiên trong hệ thống chính sách xãhội, được sự trợ giúp về tâm lí, hỗ trợ của nhiều tổ chức phi chính phủ

Như vậy, có thể thấy, xu hướng bà mẹ đơn thân la một xu hướng đangphát triển mạnh trên thế giới Những tranh cãi về hiện tượng này cũng phân rathành nhiều luồng ý kiến khác nhau, tùy thuộc vào quan điểm của từng nhànghiên cứu và từng nền văn hóa khác nhau Nhìn chung, thế giới bắt đầu chấpnhận hiện tượng này như một điều tất yếu của hoàn cảnh xã hội hiện tại và bắtđầu có những chính sách để hỗ trợ những bà mẹ đơn thân đảm bảo cuộc sống

2.3 Quan điểm truyền thống của người Việt về hiện tượng bà mẹ đơn thân

Bà mẹ đơn thân là một hiện tượng đã có từ lâu trong xã hội Việt nhưngchủ yếu nằm ở trường hợp góa phụ hoặc bị chồng ruồng bỏ Chế độ phongkiến với vai trò của người đàn ông được đề cao đã có cái nhìn tương đối khắtkhe đối với hiện tượng phụ nữ đơn thân.

2.3.1 Trường hợp không lấy chồng

Trong xã hội phong kiến, trường hợp những người phụ nữ có nhan sắcquá xấu, gia cảnh quá nghèo, quá lứa lỡ thì hay có vấn đề về thần kinh…vẫn

có thể có chồng vì người Việt quan niệm “nồi nào úp vung nấy” và sự tồn tạicủa chế độ đa thê Chính vì thế, nếu những người phụ nữ có hoàn cảnh quáhẩm hiu đến nỗi không thể lấy làm chồng thì họ thường chọn sống một mìnhđến hết đời để không chịu sự ghẻ lạnh của làng tổng Họ không bao giờ dám

có tư tưởng xin một người đàn ông nào đấy một đứa con vì họ sẽ bị ghép vàotội tày đình, không thể được sống yên ổn trong làng Nếu không may họ cócon do không may bị cưỡng hiếp thì đứa con đó sẽ bị gọi là con hoang, bị cảlàng khinh thường, trêu ghẹo, không thể lớn lên bình yên như những đứa trẻkhác Bản thân gia đình họ cũng bị khinh thường và ruồng bỏ họ Người phụ

nữ ấy sẽ phải chịu hình phạt là phạt vạ ở làng và phải nói ra ai là cha đứa trẻ.Sau đó, người phụ nữ đó sẽ phải chịu hình phạt bị dẫn bi bêu rếu khắp làng, bị

cả làng khinh bỉ Cuối cùng, tùy vào mức độ nặng nhẹ của hành vi, tùy từnglàng, người phụ nữ có thể bị cạo đầu, bôi vôi thậm chí thả bè trôi sông, chếtmột cách đau đớn Cho dù có thoát được cái chết, người phụ nữ đó cũngkhông được quyền sống ở làng, phải tha hương đi nơi khác mà rất ít làngnhận, có nhận thì họ cũng sống rất khó khăn, bị ghẻ lạnh Nếu làng nào khoanhồng, người phụ nữ ấy vẫn có thể sống ở làng nhưng phải ra rìa làng ở, mọi

sự bảo vệ và quyền lợi của người phụ nữ ấy trong làng gần như không có Họphải sống trong khó khăn, sự khinh thường, ghẻ lạnh và tàn nhẫn của cả làng,

kể cả người thân, gia đình của họ cho đến hết đời Chính vì sự tàn nhẫn của việclàm mẹ đơn thân chủ động ấy, những người phụ nữ lỡ dại dột có bầu đều giấu cảlàng, cả tổng, sinh con lén lút, khi sinh con xong họ vứt bỏ đứa con ấy

Những đứa trẻ bị bỏ rơi ấy có thể được những người phụ nữ không cóchồng, góa chồng, bị chồng ruồng bỏ mà không có con nhận về nuôi Nhữngtrường hợp như thế xã hội không lên án mạnh mẽ nhưng cũng không đượckhuyến khích, chấp nhận Khi họ quyết định sống như thế, họ phải chịu sựkhinh thường của cả làng, không có chỗ đứng trong làng tổng

2.3.2 Trường hợp li hôn

Trong xã hội Việt xưa, gia đình và sự bền vững của gia đình rất được coitrọng Dư luận, gia đình, họ hàng và làng xã không khuyến khích và chấpnhận những trường hợp vợ chồng bỏ nhau Nếu có mâu thuẫn vợ chồng, cả xãhội sẽ khuyên can cả hai người tiếp tục nhẫn nhịn để sống với nhau Nhữngtrường hợp vợ chồng bỏ nhau nếu có chỉ là chồng bỏ vợ vì lí do người vợkhông thể sinh con, lẳng lơ, hỗn láo…Những trường hợp vợ bỏ chồng hầunhư không có, không được phép Mãi đến thời sau này, bộ luật Hồng Đức cóđiều khoản cho phép vợ bỏ chồng nhưng rất khó để thi hành và trong dân giancũng không chấp nhận nên những trường hợp như thế rất hi hữu

Người Việt quan niệm “con là của” và mối liên hệ huyết thống với bênnội nặng hơn bên ngoại nên những trường hợp vợ chồng bỏ nhau, đứa con sẽđược giao cho người chồng và bên nội nuôi dưỡng Những trường hợp ngườiphụ nữ bị chồng bỏ có thể nuôi con chỉ xuất hiện khi người chồng và gia đìnhnhà chồng không chấp thuận cả mẹ và con, thường là người vợ lẽ Nhữngtrường hợp như thế người phụ nữ đương nhiên chịu sự khinh thường của xãhội, thường rất khó khăn để có thể duy trì cuộc sống Đứa trẻ lớn lên cũngchịu sự khinh thường của bạn bè, xã hội,

2.3.3 Trường hợp góa chồng

Trong xã hội cũ, trường hợp những bà mẹ đơn thân nuôi con tồn tại chủyếu là ở trường hợp góa chồng Người Việt quan niệm “tại gia tòng phụ, xuấtgiá tòng phu, phu tử tòng tử” nên sau khi chết, người phụ nữ phải ở vậy thờchồng, nuôi con Những bà mẹ đơn thân như thế sẽ được xã hội coi trọng,giúp đỡ, có những sự ưu đãi, miễn giảm trong đóng góp ở làng Có những giai

đoạn chính quyền phong kiến còn phong danh hiệu “Tiết hạnh khả phong” đểcông nhận và đánh giá cao những người phụ nữ như thế.

Nhìn chung, trong xã hội phong kiến, dưới gánh nặng của dư luận xã hội,hầu hết những người phụ nữ sau khi chồng chết đều chọn con đường làm mẹđơn thân Con cái họ sẽ nhận được sự giúp đỡ của bên nội theo kiểu “sẩy chacòn chú” và sự cảm thông của cả xã hội

Như vậy, có thể thấy, xã hội Việt Nam trước đây không khuyến khích,chấp nhận hiện tượng bà mẹ đơn thân, trừ trường hợp góa phụ Chính vì thế,trong một thời gian dài, hiện tượng bà mẹ đơn thân trong xã hội đa số thuộctrường hợp góa Người Việt chấp nhận những trường hợp đó là một gia đìnhkhuyết thành viên còn những trường hợp đơn thân khác không được xem nhưmột gia đình

2.4 Bối cảnh văn hóa –xã hội đương đại và sự ra đời, phát triển của

xu hướng bà mẹ đơn thân ở Việt Nam

Bà mẹ đơn thân là một mô hình tổ chức đời sống ra đời một cách tựnhiên trong lòng xã hội Không ai biết chính xác thời điểm xuất hiện mô hìnhnày đầu tiên ở Việt Nam nhưng nhìn vào lịch sử hình thành và phát triển củagia đình người Việt, ta có thể đưa ra nhận định hiện tượng này bắt đầu nảysinh từ thời kì phong kiến

Trong thời kì Bắc thuộc trở về trước, mô hình gia đình của người Việt là

mô hình mẫu hệ và phụ hệ đan xen Như vậy, có thể có những gia đình người

mẹ là chủ gia đình, nuôi con một mình không cần bố nhưng đó không phải là

mô hình bà mẹ đơn thân mà là biểu hiện của chế độ mẫu hệ, phù hợp với sựphát triển của lịch sử

Bước sang thời kì phong kiến, gia đình Việt Nam hoàn toàn đi theo conđường phụ hệ Trong bối cảnh ấy, những người phụ nữ phải nuôi con mộtmình xuất hiện chính là những bà mẹ đơn thân đầu tiên Hầu hết nhữngtrường hợp bà mẹ đơn thân đầu tiên trong xã hội thuộc trường hợp góa phụxuất phát từ sự chi phối của quan niệm và dư luận xã hội Như vậy, có thể

nhận định, những thời kì chiến tranh, loạn lạc, số bà mẹ đơn thân trong xã hội

sẽ tăng lên nhanh chóng

Thời kì Pháp thuộc, số trường hợp bà mẹ đơn thân do không lấy chồng

và li hôn có phần nhiều hơn thời kì trước do sự thay đổi nhất định trong quanniệm xã hội và bối cảnh xã hội phức tạp Tuy nhiên, số lượng tăng này khôngnhiều bởi những quan niệm về hôn nhân, gia đình truyền thống vẫn bám rễkhá sâu trong lòng người Việt Số lượng bà mẹ đơn thân trong thời kì này có

xu hướng tăng lên do hệ quả của phong trào đấu tranh giành độc lập của dântộc

Thời kì 1945-1975 là thời kì đất nước có số lượng bà mẹ đơn thân tăngnhanh chóng Cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ ác liệt đã tước đisinh mạng của hàng triệu chiến sĩ, đẩy hàng triệu người phụ nữ vào hoàn cảnhđơn thân nuôi con Không những thế, bối cảnh xã hội ở hậu phương thiếu namgiới, hoàn cảnh chiến tranh ác liệt khiến vấn đề kết hôn trở nên khó khăn,mạng sống con người mong manh đã khiến nhiều chị em phụ nữ quyết địnhlàm mẹ đơn thân không kết hôn Thêm vào đó, tình trạng cưỡng hiếp phụ nữ

và lấy vợ Việt tạm thời của lính Mỹ ngụy cũng là một nguyên nhân khiến sốlượng bà mẹ đơn thân tăng lên Sự phát triển của số lượng bà mẹ đơn thân làmột hệ quả của chiến tranh, không những thế tất cả sức lực và tinh thần củadân tộc thời kì này đều dồn cho kháng chiến nên những bà mẹ đơn thân khôngphải chịu nhiều áp lực từ phía dư luận xã hội như thời kì trước Những trườnghợp phụ nữ có chồng hi sinh trong chiến tranh còn được xã hội tôn vinh, giúpđỡ

Sau khi cuộc kháng chiến chống Mỹ kết thúc năm 1975, nhiều nữ chiến

sĩ trở về hậu phương khi đã quá lứa lỡ thì, nhan sắc và bề ngoài bị chiến tranhphá hủy, những di hại về mặt tinh thần….Trong khi đó, nam giới trong xã hộithời kì này thiếu hụt nghiêm trọng vì một lượng lớn hi sinh trong chiến tranh.Chính vì thế, nhiều nữ chiến sĩ không thể tìm được chồng để kết hôn Tuykhông thể làm vợ nhưng những người phụ nữ này vẫn có nhu cầu làm mẹ, vì

thế họ cố gắng kiếm một đứa con hoặc xin con nuôi Những người phụ nữnhư thế đã tập hợp nhau lại thành những “Bến không chồng” với số lượngkhông hề nhỏ Đây là một di chứng nặng nề của chiến tranh Những bà mẹđơn thân này có thể xếp vào trường hợp chủ động, nhận được sự cảm thông

và giúp đỡ từ cộng đồng

Từ sau khi đất nước tiến hành đổi mới, mở cửa, hội nhập, quan điểm vềhôn nhân – gia đình của người Việt đã có những thay đổi nhanh chóng Sốlượng bà mẹ đơn thân ngày càng tăng lên, tính chất ngày càng phức tạp, dầntrở thành một xu hướng gây ra nhiều tranh cãi trong xã hội Những trườnghợp bà mẹ đơn thân bắt đầu lan rộng ra và trở thành một xu hướng mới trong

xã hội, thu hút sự quan tâm của dư luận và những nhà nghiên cứu bắt nguồn

từ khi những người nổi tiếng, những nghệ sĩ nữ làm mẹ đơn thân nhiều vàphát biểu tự hào về lối sống ấy trên báo chí Nguyên nhân của tình trạng nàyxuất phát từ bối cảnh văn hóa - xã hội của thế giới và Việt Nam Đối với HàNội nói riêng, khu vực đô thị nói chung, sự gia tăng của xu hướng bà mẹ đơnthân có khuynh hướng nổi trội hơn, xuất phát từ đặc trưng của khu vực này

2.4.1 Bối cảnh văn hóa – xã hội thế giới

Như đã phân tích ở trên, bà mẹ đơn thân đang là một xu thế phát triểnmạnh mẽ và nhanh chóng trên thế giới Quan niệm về tình dục trên thế giớingày càng cởi mở, tự do cá nhân được tôn trọng, chính vì thế, những cá nhânquyết định làm mẹ đơn thân dù từ nguyên nhân gì cũng được xã hội chấpnhận ở một mức độ nào đó Sự phát triển của mô hình bà mẹ đơn thân là mộthiện tượng xã hội tất yếu, chính vì thế, nhiều nước đã chấp nhận mô hình này

là một loại hình gia đình, có những sự trợ giúp nhất định đối với bà mẹ đơnthân Xu hướng này đã tác động đến nước ta khá mạnh

2.4.2 Bối cảnh văn hóa – xã hội Việt Nam

Trong bài nghiên cứu này, chúng tôi lấy mốc nghiên cứu từ đầu thế kỉXXI, khi đất nước bắt đầu hội nhập sâu sắc vào nền kinh tế thế giới, nhữngthành tựu đổi mới rõ ràng, ổn định và tác động lớn đến đời sống xã hội

Những tác động này theo thời gian càng mạnh mẽ, sâu sắc Hôn nhân – giađình của người Việt là một lĩnh vực thuộc tầng sâu của quan niệm xã hội, bảolưu hiệu quả những quan niệm và chuẩn mực Để những tác động của sự thayđổi trong xã hội chạm đến lĩnh vực này cần một thời gian nhất định, và đầuthế kỉ XXI mới là thời điểm những thay đổi này định hình.

Năm 1986, Đại hội Đảng lần VI đã chấp thuận chính sách đổi mới,chuyển đổi nền kinh tế theo hướng kinh tế thị trường định hướng chủ nghĩa xãhội Bắt đầu từ sự đổi mới đó, nước ta dần dần từng bước hội nhập với thếgiới với những sự kiện dồn dập Năm 1995, nước ta gia nhập khối ASEAN,sau khi bình thường hóa quan hệ với Mỹ một năm trước đó Năm 1996, nước

ta gia nhập ASEM, hai năm sau gia nhập APEC Ngày 11 tháng 1 năm 2007,nước chính thức trở thành thành viên thứ 150 của Tổ chức Thương mại Thếgiới (WTO) sau 11 năm đàm phán, đánh dấu quá trình hội nhập sâu sắc vàtoàn diện vào nền kinh tế thế giới Vào ngày 16 tháng 10 năm 2007, Việt Nam

đã được bầu làm một trong các thành viên không thường trực của Hội đồngBảo an Liên Hiệp Quốc cho nhiệm kỳ 2008-2009 Sự kiện này đã chứng tỏViệt Nam hội nhập sâu sắc với thế giới và được thế giới đón nhận

Những sự kiện dồn dập tham gia vào các tổ chức thể giới chứng tỏ Việtnam đang hội nhập một cách sâu sắc và mạnh mẽ với thế giới Quá trình này

đã hệ quả theo cả hai chiều hướng tích cực và tiêu cực

Đầu tiên, các thành tựu, xu hướng mới về văn hóa, xã hội trên thế giớinhanh chóng được cập nhật trong nước, quá trình giao lưu giữa nước ta vớicác nền văn hóa trên thế giới diễn ra một cách thoải mái, rộng rãi và tự do, nốigần khoảng cách giữa nước ta với thế giới Đặc biệt, những xu hướng tronglối sống nhanh chóng được tiếp nhận, nhất trong giới trẻ Như đã phân tích,

xu thế bà mẹ đơn thân bắt đầu phát triển mạnh trên thế giới từ những năm

1960 và ngày càng có mở rộng hơn Giới trẻ Việt Nam, những người thuộcthế hệ 8X, 9X, chính là những người tiếp xúc và tiếp nhận xu hướng này đầutiên

Thứ hai, những quan điểm về hôn nhân - xã hội của người Việt có nhữngthay đổi tạo điều kiện cho sự phát triển mạnh mẽ của xu hướng bà mẹ đơnthân Tình trạng quan hệ tình dục trước hôn nhân ngày càng phổ biến và đượcgiới trẻ chấp nhận như một điều tất yếu Tình yêu được xem là nền tảng củahôn nhân, giới trẻ được quyền tự do chọn lựa, yêu đương và kết hôn Vị trí vàquan niệm về tầm quan trọng của bền vững gia đình đã có sự thay đổi nhấtđịnh, thời gian và tâm trí của mỗi thành viên giành cho gia đình đã giảm đinhiều Trong gia đình, sự tham gia dạy dỗ và quyết định của cha mẹ với concái đã giảm đi, chính vì thế, tình trạng li hôn và rũ bỏ trách nhiệm ngày càngnhiều.

Thứ ba, dư luận xã hội – một trong những yếu tố có ảnh hưởng mạnh mẽđối với việc điều chỉnh hành vi và lối sống của người Việt đã có những thayđổi nhất định Dư luận xã hội không còn vai trò thống trị như trước khi giớitrẻ đề cao tự do cá nhân và bắt đầu thờ ơ với dư luận xã hội

Ba yếu tố trên chính là ba yếu tố chính, có tác động mạnh mẽ nhất đến xãhội Việt và dẫn đến nhiều thay đổi mang tính chất đột phá trong lối sống củangười dân mà đặc biệt là giới trẻ Những người này bắt đầu quá trình nhậnthức và nhìn nhận xã hội từ khi đất nước bắt đầu mở cửa hội nhập giao lưu.Bản thân họ là những người hoàn toàn lớn lên trong không khí hội nhập,không bị gò bó bởi những luồng tư tưởng cũ nên lối sống, cách sống và cáchnghĩ đã hoàn toàn khác so với thế hệ trước Những sự đổi thay của xã hội tácđộng mạnh mẽ nhất và thể hiện rõ nét nhất trong giới trẻ Đó là lối sốngphóng khoáng, tự do, dường như vượt ra mọi quan niệm về luân thường,chuẩn mực trước đó Chính vì thế, hầu hết những bà mẹ đơn thân thuộc đốitượng nghiên cứu của đề tài là những người thuộc thế hệ trẻ, 7X, 8X và 9X,trong đó phần lớn là 8X

2.4.3 Bối cảnh văn hóa xã hội Hà Nội

Xu hướng bà mẹ đơn thân hiện nay chủ yếu là những trường hợp khônglấy chồng và li hôn, phát triển mạnh mẽ ở khu vực đô thị hơn là nông thôn

Nguyên nhân của tình trạng này xuất phát từ vị thế của đô thị, đó là nơi tiếpthu và nảy sinh nhanh nhất những thay đổi trong xã hội, những xu thế, lốisống mới Hơn thế nữa, đô thị là nơi dư luận xã hội nhạt nhòa hơn, cuộc sốngcủa mỗi cá nhân ít được cộng đồng xung quanh quan tâm Chính vì thế, conngười sống trong môi trường đô thị tiếp thu nhanh xu thế bà mẹ đơn thân,thoải mái đi theo con đường ấy mà ít phải chịu ảnh hưởng của dư luận xã hội,

sự kì thị của những người xung quanh hơn

Hà Nội là một đô thị tiêu biểu của cả nước Với vị thế là thủ đô đất nướctrong một thời gian dài, là trung tâm kinh tế - chính trị - văn hóa lớn nhất cảnước, tính chất đô thị của Hà Nội có từ ngàn xưa và ngày càng đậm nét, sâusắc trong thời kì hiện đại Những đổi thay của đất nước, của đô thị có thể bắtgặp ngay và mạnh mẽ ở Hà Nội Chính vì thế, xu thế bà mẹ đơn thân pháttriển mạnh ở Hà Nội là điều tất yếu

Tiểu kết

Chương một đã đưa ra những kiến thức khái quát về gia đình và xuhướng bà mẹ đơn thân trên cơ sở tập hợp tư liệu và phân tích của ngườinghiên cứu Những khái quát về gia đình là cơ sở để đối chiếu khi nhìn nhận

mô hình bà mẹ đơn thân ở chương hai, thấy được những điểm tương đồng và

khác biệt của hai mô hình tổ chức đời sống này Bà mẹ đơn thân không đượccoi là một kiểu gia đình nhưng nó là một kiểu tổ chức đời sống tương đươngvới gia đình, là một sự đứt gãy của gia đình và cần có sự đối chiếu với giađình Gia đình người Việt có nhiều giá trị văn hóa độc đáo và có ảnh hưởnglớn đến nền văn hóa, xã hội và kinh tế Những giá trị và ảnh hưởng ấy sẽ cónhững biến đổi trong mô hình bà mẹ đơn thân.

Phần khái quát về xu hướng bà mẹ đơn thân đã đưa ra định nghĩa, phânloại và xu hướng phát triển của bà mẹ đơn thân trên thế giới để là phông nềnkhi nhìn nhận xu hướng bà mẹ đơn thân ở Việt Nam hiện nay Chương mộtcũng đã khái quát về sự ra đời và phát triển của xu hướng này ở Việt Nam, chỉ

ra nguyên nhân khiến xu hướng này phát triển ở Việt Nam Tóm lại, chươngmột đã dựng nên những phông nền cơ bản để đi sâu vào xu hướng bà mẹ đơnthân ở chương hai và là cơ sở so sánh để đưa ra những nhận định, đánh giá ởchương ba

CHƯƠNG HAI: HIỆN TRẠNG BÀ MẸ ĐƠN THÂN

1.Số lượng bà mẹ đơn thân ở Hà Nội

Bà mẹ đơn thân là một hiện tượng xã hội mới và đang lan tỏa rộng trong

xã hội Theo khảo sát của trung ương hội phụ nữ Việt Nam, năm 2007, trênđịa bàn 12/14 quận huyện Hà Nội có 5325 phụ nữ đơn thân Trong đó, huyệnSóc Sơn có số phụ nữ đơn thân cao nhất (2506 người), quận Ba Đình có sốphụ nữ đơn thân ít nhất là 41 người Con số trên chỉ là tương đối bởi số lượng

bà mẹ đơn thân luôn luôn biến động cùng với sự tăng lên nhanh chóng củanhững vụ li hôn trong xã hội Qua sự tương quan so sánh giữa các quậnhuyện có thể thấy, số lượng bà mẹ đơn thân ở khu vực nội thành có xu hướngthấp hơn khu vực ngoại thành Điều này cũng có thể xuất phát từ nguyên nhânkhu vực ngoại thành có tình trạng dân cư tương đối phức tạp và khó khảo sáthơn so với khu vực ngoại thành Tính chất của những bà mẹ đơn thân ở khuvực nội thành cũng hoàn toàn khác so với khu vực ngoại thành

2.Cách thức tổ chức đời sống trong mô hình bà mẹ đơn thân

Mô hình bà mẹ đơn thân là một mô hình gia đình tương đối mới mẻ vàkhác biệt ở Việt Nam, chính vì thế cách thức tổ chức đời sống trong mô hình

bà mẹ đơn thân có nhiều điểm khác biệt so với mô hình gia đình truyền thốngcủa người Việt

2.1 Đời sống vật chất

2.1.1 Thu nhập

Trong quan niệm truyền thống của người Việt, “đàn ông xây nhà”, việckiếm tiền trong gia đình thường là do người đàn ông đảm nhận Trong tiềmthức của người Việt, người đàn ông mà không thể kiếm được tiền để nuôisống gia đình hay kiếm ít tiền hơn vợ là kém cỏi Người phụ nữ Việt thườngchỉ là người kiếm nguồn thu nhập phụ hoặc đơn thuần là nội trợ, chăm lo giađình, không kiếm tiền

Trong mô hình bà mẹ đơn thân, người mẹ đảm nhận vai trò của cả bố và

mẹ Không có người đàn ông làm trụ cột, công việc kiếm tiền người phụ nữtrong mô hình bà mẹ đơn thân phải đảm nhận, thậm chí đảm nhận với gánhnặng gấp nhiều lần người phụ nữ trong những gia đình bình thường Họ phảilăn lộn kiếm đủ tiền để có thể trang trải cuộc sống cho cả gia đình

Thế kỉ XXI là thế kỉ của phụ nữ, người phụ nữ có khả năng có đượcnhững công việc ổn định và mang lại nguồn thu nhập không kém gì đàn ông

Có những người phụ nữ làm mẹ đơn thân có thể kiếm được một nguồn thunhập khá, đảm bảo một cuộc sống dư giả cho cả mẹ và con Như trường hợpchị Phạm Thị Thanh Nhàn, thu nhập hàng tháng của chị là mười lăm triệuđồng, đảm bảo nuôi sống bản thân, con gái, mẹ và em gái của chị Tuy nhiên,trường hợp những người phụ nữ có thể có nguồn thu nhập tương đối và ổnđịnh cuộc sống như thế không nhiều

Hầu hết những bà mẹ đơn thân đều gặp nỗi lo lớn nhất chính là thu nhập.Bản thân họ kiếm tiền phải đảm bảo đủ nuôi sống bản thân và con cái họ Hầuhết những trường hợp bà mẹ đơn thân người nghiên cứu tiếp xúc đều nuôi connhỏ, yêu cầu về thu nhập lại cao hơn bởi “một trẻ con bằng hai người lớn”.Thu nhập của những bà mẹ đơn thân này đều rơi vào khoảng từ năm đếnmười triệu, một khoản thu nhập không phải thấp ở thủ đô nhưng để đảm bảocuộc sống của bà mẹ đơn thân thì khoản tiền ấy chưa đủ

Với số tiền thu nhập hàng tháng như thế, các bà mẹ đơn thân chia sẻ họchỉ đủ ăn và tiêu, số tiền tích lũy không nhiều Đối với những bà mẹ đơn thânkhông phải người Hà Nội, không có nhà Hà Nội thì số tiền thuê nhà mỗitháng cũng chiếm một khoản không nhỏ trong thu nhập của họ Chính vì thế,mỗi lần con ốm hay có công việc là một lần họ phải lao đao vì tiền

Đối với những bà mẹ đơn thân, ngoài thu nhập của bản thân, có nhữngtrường hợp may mắn được gia đình hỗ trợ hay trợ cấp nuôi con từ phía ngườichồng, giúp đỡ của bên nội Tiêu biểu như trường hợp của chị Đỗ Thanh Tú,mỗi tháng mẹ chị cho chị một triệu đồng từ tiền lương hưu của bà để giúp chị

nuôi con Trường hợp của chị Nguyễn Thị Phương Anh, sống cùng với bố mẹ

đẻ nên chị được hỗ trợ phần nào về tiền ăn Bố mẹ chị cũng đảm nhận việcnộp tiền học phí và thỉnh thoảng mua đồ cho con chị Có những trường hợpnhư chị Hoàng Bích Ngọc khi khó khăn có thể thỏa thuận với chồng cũ đểgiúp đỡ trang trải một phần chi phí, thường là tiền học phí của con Tuy nhiênnhững trường hợp như trên không nhiều Thứ nhất, người Việt vốn trọng namkhinh nữ, cha mẹ chủ yếu lo cho con trai, con gái khi đã lấy chồng rồi coi nhưcon người ta, đứt gánh giữa đường cũng khó được bố mẹ giúp đỡ Với nhữngtrường hợp không lấy chồng, bố mẹ khó lòng chấp nhận vì thế khó có thể hỗtrợ cho con Thứ hai, nhìn vào hiện trạng li hôn ở Việt Nam hiện nay, sốtrường hợp người chồng chấp nhận gửi trợ cấp nuôi con đầy đủ hàng thángcho vợ là không nhiều, xuất phát từ sự lỏng lẻo của luật pháp Sự rạn nứttrong hôn nhân thường dẫn đến sự rạn nứt trong quan hệ của nàng dâu và họhàng nhà chồng, số trường hợp bên nội trợ cấp cho bà mẹ đơn thân cũngkhông nhiều Nhìn chung, số lượng bà mẹ đơn thân có nguồn thu nhập thêm

từ trợ cấp các nguồn khác là không nhiều và không đáng kể

Chính vì gánh nặng thu nhập, những bà mẹ đơn thân phải làm việc vớitần suất nặng hơn những bà mẹ bình thường rất nhiều Chia sẻ về khó khăn tàichính là chủ đề thường thấy trong câu lạc bộ Cha mẹ đơn thân trên cácwebsite Có những bà mẹ đơn thân phải lao vào kiếm tiền bất chấp tình trạngsức khỏe để cuối cùng phải nhập viện, mất một khoản tiền lớn hơn số tiềnmình đã kiếm được trong thời kì lao lực ấy Có những bà mẹ đơn thân khôngdám nghỉ phép kể cả ốm, không dám vào viện sinh con mà chỉ sinh ở nhà hộsinh vì không có tiền, không thể cho con đi học thêm…Gánh nặng tài chính làgánh nặng lớn nhất mà hầu hết các bà mẹ đơn thân phải chịu

2.1.2 Nhà ở

Với đặc trưng là một môi trường đô thị, Hà Nội thu hút về rất nhiều laođộng từ mọi vùng miền khác nhau Những người lao động này phần lớn đều

thuê phòng trọ hay nhà để ở vì giá cả đất đai, nhà cửa ở Hà Nội cực kì đắt đỏ.Những bà mẹ đơn thân cũng không nằm ngoài xu thế đó.

Một bộ phận nhỏ bà mẹ đơn thân có thể có được nhà ở Hà Nội là kết quảcủa cuộc hôn nhân đã tan vỡ để lại hoặc bản thân họ có khả năng tự mua nhàcho mình Tuy nhiên, những trường hợp như trên không nhiều Một số những

bà mẹ đơn thân khác, nếu là người Hà Nội thì thường sống cùng với cha mẹ

đẻ trong ngôi nhà của cả gia đình Người mẹ và con sẽ được ở một phòngtrong nhà như khi người mẹ chưa làm mẹ đơn thân Những trường hợp này cóthể thấy các thế hệ trong gia đình sống tập trung trong cùng một nhà nhưngtính chất đã khác so với những gia đình truyền thống trước đây

Phần lớn những bà mẹ đơn thân ở Hà Nội đều sống trong những ngôinhà hoặc căn phòng thuê Địa điểm họ ở là không cố định, có thể di dời vìnhiều lí do khác nhau Ngôi nhà, căn phòng không phải là tài sản của họ nênkhông thể tự do bài trí, sắp xếp Nhìn chung, thông thường những bà mẹ đơnthân có con nhỏ thường thuê những ngôi nhà cấp bốn độc lập hoặc những cănphòng ở tầng dưới để đảm bảo an toàn cho con Mẹ và con sống chung mộtphòng Căn phòng thường bài trí đơn giản, chỉ có những vật dụng cần thiếtnhất là một chiếc giường, tủ quần áo, bàn ghế và vật dụng nấu ăn Những yếu

tố về phong thủy, bố trí sắp đặt, chức năng kinh tế… của ngôi nhà không cònđược quan tâm nhiều nữa

Như vậy, có thể thấy nhà ở của bà mẹ đơn thân đã có nhiều biến đổi tolớn, không còn chút dấu vết nào của nhà ở truyền thống của người Việt Tuynhiên, trong nhà ở của bà mẹ đơn thân, người mẹ và con hầu như chung nhautoàn bộ không gian sống, tần suất gặp mặt trong nhà của họ liên tục, người mẹ

có thể kiểm soát, quan tâm tốt đến con mình Điều này có vẻ như ưu việt hơntrong mô hình gia đình hạt nhân hiện nay khi mỗi người có một không giansống riêng, không gian chung hầu như không có khiến bố mẹ gần như khôngkiểm soát được con cái, tình cảm gia đình cũng trở nên phai nhạt hơn