TIỂU LUẬN HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TOÁN HỌC CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC CHỦ ĐỀ CHU VI CHO HỌC SINH TIỂU HỌC

Toán học ngày càng có nhiều ứng dụng trong cuộc sống, những kiến thức và kĩ năng toán học cơ bản đã giúp con người giải quyết các vấn đề trong thực tế cuộc sống một cách có hệ thống và chính xác, góp phần thúc đẩy xã hội phát triển. Môn Toán ở trường phổ thông góp phần hình thành và phát triển các phẩm chất chủ yếu, năng lực chung và năng lực toán học cho học sinh; phát triển kiến thức, kĩ năng then chốt và tạo cơ hội để học sinh được trải nghiệm, vận dụng toán học vào thực tiễn; tạo lập sự kết nối giữa các ý tưởng toán học, giữa Toán học với thực tiễn, giữa Toán học với các môn học và hoạt động giáo dục khác, đặc biệt với các môn Khoa học, Khoa học tự nhiên, Vật lí, Hoá học, Sinh học, Công nghệ, Tin học để thực hiện giáo dục STEM. Trong chương trình giáo dục phổ thông, Toán là môn học bắt buộc từ lớp 1 đến lớp 12. Trong những năm gần đây đã có rất nhiều đổi mới trong giáo dục nhưng dường như chưa thật sự đạt hiệu quả. Điểm yếu phần lớn của giáo viên phổ thông hiện nay là thói quen với phương pháp dạy học truyền thụ kiến thức lí thuyết một chiều dẫn tới học sinh thụ động ghi nhớ kiến thức máy móc, ít khả năng vận dụng kiến thức để giải quyết các vấn đề trong học tập và cuộc sống. Học sinh phụ thuộc vào người thầy mà không tích cực, chủ động học tập. Trong dạy học toán hiện nay, giáo viên chỉ quan tâm đến việc học sinh biết được gì, chứ chưa quan tâm đến học sinh làm được gì sau bài học. Hay nói cách khác là chưa quan tâm đến việc rèn năng lực toán học cho học sinh. Từ những lí do trên, tôi chọn chủ đề “ Hình thành và phát triển năng lực toán học cho học sinh thông qua dạy học chủ đề: Chu vi cho học sinh tiểu học ở trường tiểu học.

HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TOÁN HỌC CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC CHỦ ĐỀ CHU VI CHO HỌC

SINH TIỂU HỌC

TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN

1 Lý do chọn đề tài

Nghị quyết hội nghị lần thứ 8, ban chấp hành trung ương khóa XI

về đổi mới căn bản toàn diện Giáo dục và Đào tạo trong đó đáng chú ý là nhiệm vụ đổi mới Giáo dục – Đào tạo theo hướng coi trọng phẩm chất, năng lực của người học: “Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kĩ năng, phát triển năng lực cho học sinh”

Trong chương trình giáo dục phổ thông tổng thể nói chung và chương trình giáo dục phổ thông môn Toán nói riêng Chương trình tổng thể Ban hành theo Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26/12/2018 nêu

rõ: “Giáo dục toán học hình thành và phát triển cho học sinh những phẩm chất chủ yếu, năng lực chung và năng lực toán học với các thành

tố cốt lõi: năng lực tư duy và lập luận toán học, năng lực mô hình học toán học, năng lực giải quyết vấn đề toán học, năng lực giao tiếp toán học, năng lực sử dụng các công cụ và phương tiện học toán; phát triển kiến thức, kĩ năng then chốt và tạo cơ hội để học sinh được trải nghiệm,

áp dụng toán học vào đời sống thực tiễn, giáo dục toán học tạo dựng sự kết nối giữa các ý tưởng toán học, giữa toán học với các môn học khác

và giữa toán học với đời sống thực tiễn”.

Toán học ngày càng có nhiều ứng dụng trong cuộc sống, những kiến thức và kĩ năng toán học cơ bản đã giúp con người giải quyết các vấn đề trong thực tế cuộc sống một cách có hệ thống và chính xác, góp phần thúc đẩy xã hội phát triển Môn Toán ở trường phổ thông góp phần hình thành và phát triển các phẩm chất chủ yếu, năng lực chung và năng lực toán học cho học sinh; phát triển kiến thức, kĩ năng then chốt và tạo

cơ hội để học sinh được trải nghiệm, vận dụng toán học vào thực tiễn; tạo lập sự kết nối giữa các ý tưởng toán học, giữa Toán học với thực tiễn, giữa Toán học với các môn học và hoạt động giáo dục khác, đặc biệt với các môn Khoa học, Khoa học tự nhiên, Vật lí, Hoá học, Sinh học, Công

nghệ, Tin học để thực hiện giáo dục STEM Trong chương trình giáo dục phổ thông, Toán là môn học bắt buộc từ lớp 1 đến lớp 12

Trong những năm gần đây đã có rất nhiều đổi mới trong giáo dục nhưng dường như chưa thật sự đạt hiệu quả Điểm yếu phần lớn của giáo viên phổ thông hiện nay là thói quen với phương pháp dạy học truyền thụ kiến thức lí thuyết một chiều dẫn tới học sinh thụ động ghi nhớ kiến thức máy móc, ít khả năng vận dụng kiến thức để giải quyết các vấn đề trong học tập và cuộc sống Học sinh phụ thuộc vào người thầy mà không tích cực, chủ động học tập Trong dạy học toán hiện nay, giáo viên chỉ quan tâm đến việc học sinh biết được gì, chứ chưa quan tâm đến học sinh làm được gì sau bài học Hay nói cách khác là chưa quan tâm đến việc rèn năng lực toán học cho học sinh

Từ những lí do trên, tôi chọn chủ đề “ Hình thành và phát triển năng lực toán học cho học sinh thông qua dạy học chủ đề: Chu vi cho học sinh tiểu học ở trường tiểu học

2 Mục tiêu

Hình thành và phát triển năng lực toán học cho học sinh thông qua dạy chủ đề Chu vi cho học sinh tiểu học ở trường tiểu học

NỘI DUNG TIỂU LUẬN

1 Mục tiêu dạy học chủ đề

Kiến thức - kỹ năng:

+ Có biểu tượng về chu vi hình tam giác, chu vi hình tứ giác Biết cách tính và tính được chu vi hình tam giác, chu vi hình tứ giác

+ Nắm được quy tắc tính chu vi hình chữ nhật Vận dụng quy tắc để tính chu vi hình chữ nhật và giải toán có nội dung hình học (liên quan đến tính chu vi hình chữ nhật)

+ Biết cách tính chu vi hình vuông Vận dụng quy tắc để tính chu vi một

số hình có dạng hình vuông

+ Biết quy tắc tính chu vi hình tròn và vận dụng để bài giải toán có yếu tố thực tế về chu vi hình tròn

Năng lưc:

Góp phần hình thành các năng lực cho học sinh: năng lực tư duy và lập

luận toán học, năng lực mô hình học toán học, năng lực giải quyết vấn đề

toán học, năng lực giao tiếp toán học, năng lực sử dụng các công cụ và

phương tiện học toán

Phẩm chất:

Hình thành cho học sinh các phẩm chất:

- Trung thực: Thật thà, ngay thẳng, trong việc học tập và làm bài

- Trách nhiệm: Có ý thức tích cực khi tham gia các hoạt động học tập

- Chăm chỉ: Chăm học, có tinh thần tự giác khi tham gia các hoạt động

học tập

2 Nội dung chính của chủ đề

Đối với lớp 3: Bài Chu vi hình chữ nhật, bài Chu vi hình vuông

- Học sinh tính đúng chu vi hình chữ nhật bằng cách lấy chiều dài cộng

với chiều rộng( cùng đơn vị đo) rồi nhân cho 2

- Học sinh tính đúng chu vi hình vuông bằng cách lấy độ dài một cạnh

nhân với 4

- Học sinh vận dụng cách tính chu vi hình chữ nhật, chu vi hình vuông để

giải các bài tập trong sách giáo khoa và trong cuộc sống thực tiễn

Đối với lớp 5: Bài Chu vi hình tròn

- Học sinh tính đúng chu vi hình tròn bằng cách lấy đường kính nhân với

số 3.14 Học sinh nhớ công thức C = d*3.14 ( trong đó C: chu vi, d:

đường kính hình tròn)

- Học sinh vận dụng cách tính chu vi hình tròn để giải các bài tập trong

sách giáo khoa và trong cuộc sống thực tiễn

3 Cơ hội hình thành và phát triển các thành tố của năng lực toán học

cho học sinh trong dạy học chủ đề chu vi

a/ Năng lực tư duy và lập luận toán học:

Năng lực tư duy và lập luận thể

hiện qua việc:

- Thực hiện được các thao tác tư duy

như: so sánh, phân tích, tổng hợp, đặc

biệt hóa, khái quát hóa, tương tự; quy

nạp, diễn dịch

- Thực hiện được các thao tác tư duy (ở mức độ đơn giản), đặc biệt biết quan sát, tìm kiếm sự tương đồng và khác biệt trong những tình huống quen thuộc

và mô tả được kết quả của việc quan sát

- Chỉ ra được chứng cứ, lí lẽ và biết lập

luận hợp lí trước khi kết luận

- Giải thích hoặc điều chỉnh được cách

thức giải quyết vấn đề về phương diện

toán học

- Nêu được chứng cứ, lí lẽ và biết lập luận hợp lí trước khi kết luận

- Nêu và trả lời được câu hỏi khi lập luận, giải quyết vấn đề Bước đầu chỉ ra được chứng cứ và lập luận có cơ sở, có

lí lẽ trước khi kết luận

Ví dụ: Tính chu vi hình chữ nhật có chiều dài là 3dm, chiều rộng là

15cm.

Năng lực tư duy và lập luận toán học của học sinh thể hiện qua việc:

- Học sinh đọc đề, hiểu yêu cầu của đề bài yêu cầu tính chu vi hình chữ

nhật

- Học sinh đọc đề nhận ra được sự khác biệt: chiều dài và chiều rộng

không cùng đơn vị đo với nhau

Từ đó học sinh suy nghĩ và nhận ra được cần phải đổi đơn vị 3dm =

30cm

Qua các thao tác tư duy trên, học sinh sẽ tìm được chu vi hình chữ nhật

khi chiều dài và chiều rộng đã cùng đơn vị đo với nhau

b/

Năng lực mô hình hóa toán học:

Năng lực mô hình hoá toán học thể

hiện qua việc:

- Xác định được mô hình toán học

(gồm công thức, phương trình, bảng

biểu, đồ thị,, ) cho tình huống xuất hiện

trong bài toán thực tiễn

- Giải quyết được những vấn đề toán

học trong mô hình được thiết lập

- Thể hiện và đánh giá được lời giải

trong ngữ cảnh thực tế và cải tiến được

mô hình nếu cách giải quyết không phù

hợp

- Lựa chọn được các phép toán, công thức số học, sơ đồ, bảng biểu, hình vẽ để trình bày, diễn đạt (nói hoặc viết) được các nội dung, ý tưởng của tình huống xuất hiện trong bài toán thực tiễn đơn giản

- Giải quyết được những bài toán xuất hiện từ sự lựa chọn trên

- Nêu được câu trả lời cho tình huống xuất hiện trong bài toán thực tiễn

Ví dụ: Khoanh vào chữ đặt trước câu trả lời đúng

Cho nửa hình tròn H Chu vi hình H là: ( SGK trang 99 - Toán 5)

A 18,84 cm

B 9,42cm

C 24,84cm

D 15,42 cm

Dựa vào công thức tính chu vi hình tròn là: ( đường kính nhân với số

3,14) ta tính được chu vi hình tròn Như vậy học sinh xác định được mô

hình hóa trong bài thông qua việc mô phỏng thực tế nửa hình tròn và từ

mô hình học sinh tìm ra các giải pháp cho vấn đề được đặt ra là tính được

chu vi hình tròn

c/ Năng lực giải quyết vấn đề toán học:

Năng lực giải quyết vấn đề toán học

thể hiện qua việc:

– Nhận biết, phát hiện được vấn đề cần

giải quyết bằng toán học

– Nhận biết được vấn đề cần giải

quyết và nêu được thành câu hỏi

– Lựa chọn, đề xuất được cách thức, giải

pháp giải quyết vấn đề

– Nêu được cách thức giải quyết vấn

đề

– Sử dụng được các kiến thức, kỹ năng

toán học tương thích (bao gồm các công

cụ và thuật toán) để giải quyết vấn đề đặt

ra

– Thực hiện và trình bày được cách thức giải quyết vấn đề ở mức độ đơn

giản

Ví dụ: Một bánh xe ô tô có đường kính là 0,75m Tính chu vi của

bánh xe đó (Bài: Chu vi hình tròn - SGK Toán 5 – trang 98)

Phát triển năng lực giải quyết vấn đề toán học thông qua các hoạt động

sau:

- Học sinh đọc kĩ đề bài toán (Tính chu vi của bánh xe có đường kính

0,75m), hiểu được tình huống và xác định được cái đã cho (đường kính

0,75m), cái cần tìm của bài toán (chu vi của bánh xe đó) Qua đó học sinh

nhận biết được vấn đề và xác định được vấn đề cần giải quyết (Tìm chu vi

bánh xe có đường kính 0,75m).

- Nêu được cách thức giải quyết vấn đề (bài đã cho đường kính rồi

nên áp dụng công thức tính chu vi hình tròn C = d*3,14) Giải thích được

phép tính cần thực hiện để tìm chu vi của bánh xe (C=d*3,14 trong đó C

là chu vi, d là đường kính)

- Từ đó, học sinh sẽ trình bày được cách giải của bài toán và kiểm tra

lại kết quả của bài toán

d/

Năng lực giao tiếp toán học:

yêu cầu thích hợp về sự đầy đủ, chính

xác)

tác với người khác (chưa yêu cầu phải diễn đạt đầy đủ, chính xác) Nêu và trả lời được câu hỏi khi lập luận, giải quyết vấn đề

– Sử dụng được hiệu quả ngôn ngữ toán

học (chữ số, chữ cái, kí hiệu, biểu đồ, đồ

thị, các liên kết logic, ) kết hợp với ngôn

ngữ thông thường hoặc động tác hình thể

khi trình bày, giải thích và đánh giá các ý

tưởng toán học trong sự tương tác (thảo

luận, tranh luận) với người khác

– Sử dụng được ngôn ngữ toán học kết hợp với ngôn ngữ thông thường, động tác hình thể để biểu đạt các nội dung toán học ở những tình huống đơn giản

– Thể hiện được sự tự tin khi trình bày,

diễn đạt, nêu câu hỏi, thảo luận, tranh luận

các nội dung, ý tưởng liên quan đến Toán

học

– Thể hiện được sự tự tin khi trả lời câu hỏi, khi trình bày, thảo luận các nội dung toán học ở những tình huống đơn giản

Ví dụ: Người ta uốn một đoạn dây thép vừa đủ thành một hình

vuông cạnh 10cm Tính độ dài đoạn dây đó( Bài Chu vi hình vuông

-SGK Toán 3 - Trang 88)

Góp phần phát triển NL giao tiếp toán học, học sinh hực hiện các thao tác sau:

- Đọc kĩ đề bài để hiểu được nội dung toán học chuyển tải trong bài toán, hiểu được dữ kiện đã cho Yêu cầu các em tự vẽ tình sau đó đưa các

số đo vào hình vẽ và phân tích bài toán “hình vuông có cạnh là 10cm” và

dữ kiện cần tìm của bài toán “độ dài của đoạn dây đó” Từ đó nhận biết vấn đề cần giải quyết “ Tìm được độ dài của đoạn dây đó”

- Trình bày, diễn đạt được ý tưởng, cách thức giải quyết vấn đề trước nhóm, toàn lớp:

+ Ta cần tính độ dài của đoạn dây đó là bao nhiêu; Nêu và trả lời được câu hỏi khi lập luận giải quyết vấn đề, chẳng hạn: Tính độ dài đoạn dây đó bằng cách nào?( dây đó đã uốn thành hình vuông) Tính ra sao? “ Chu vi hình vuông bằng độ dài một cạnh nhân với 4”

Độ dài đoạn dây thép là:

10 x 4 =40(cm)

Đáp số: 40cm

- Sử dụng ngôn ngữ toán học kết hợp với ngôn ngữ tự nhiên để diễn đạt nội dung, toán học khi giải quyết vấn đề

- Thể hiện sự tự tin khi trình bày và giải thích cách giải bài toán trước lớp

e/

Năng lực sử dụng công cụ và phương tiện học toán

Năng lực sử dụng công cụ,

phương tiện học toán thể hiện qua

– Nhận biết được tên gọi, tác

dụng, quy cách sử dụng, cách

thức bảo quản các đồ dùng,

phương tiện trực quan thông

thường, phương tiện khoa học

công nghệ (đặc biệt là phương

tiện sử dụng công nghệ thông

tin), phục vụ cho việc học Toán

– Sử dụng được các công cụ,

phương tiện học toán, đặc biệt là

phương tiện khoa học công nghệ

để tìm tòi, khám phá và giải quyết

vấn đề toán học (phù hợp với đặc

điểm nhận thức lứa tuổi)

– Nhận biết được các ưu điểm,

hạn chế của những công cụ,

phương tiện hỗ trợ để có cách sử

dụng hợp lí

– Nhận biết được tên gọi, tác dụng, quy cách sử dụng, cách thức bảo quản các công cụ, phương tiện học toán đơn giản (que tính, thẻ số, thước, compa, êke, các mô hình hình phẳng và hình khối quen thuộc, )

– Sử dụng được các công cụ, phương tiện học toán để thực hiện những nhiệm vụ học tập toán đơn giản – Làm quen với máy tính cầm tay, phương tiện công nghệ thông tin hỗ trợ học tập

– Nhận biết được (bước đầu) một số ưu điểm, hạn chế của những công cụ, phương tiện hỗ trợ

để có cách sử dụng hợp lí

Ví dụ:

4 Kế hoạch bài học một số nội dung của chủ đề theo hướng phát triển năng lực toán học cho học sinh tiểu học.

a) Kế hoạch bài học 1:

Toán lớp 5 CHU VI HÌNH TRÒN

I Mục tiêu:

1 Kiến thức - kỹ năng: Học xong bài này học sinh :

- Học sinh tính được chu vi hình tròn bằng cách lấy đường kính nhân với số 3,14

- Vận dụng cách tính chu vi hình tròn vào giải quyết các bài tập trong sách giáo khoa và trong cuộc sống thực tiễn

2.Năng lực: Góp phần hình thành các năng lực toán học trong đó

có các năng lực:

- Năng lực tư duy và lập luận toán học

- Năng lực giao tiếp toán học

- Năng lực giải quyết vấn đề

- Năng lực mô hình hóa toán học

- Năng lưc sử dụng công cụ, phương tiện học toán

3.Phẩm chất: Góp phần hình thành các phẩm chất: Chăm chỉ,

Trung thực, Trách nhiệm

II Chuẩn bị:

- GV: Hình tròn bằng bìa có đường kính 2cm, thước có vạch chia

xăng-ti-mét và mi-li-mét

- HS: Bìa cứng, compa, thước có vạch chia xăng-ti-mét và

mi-li-mét, kéo

III Hoạt động dạy học:

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh

1 Hoạt động khởi động:(tạo động cơ-gợi

hứng thú)

- Hãy nêu cách tính chu vi hình chữ nhật?

- Muốn tính chu vi hình vuông ta làm thế

nào?

- Tính chu vi hình tam giác ta phải làm

sao?

- Vậy chu vi của một hình là gì?

- Theo em muốn tính chu vi hình tròn này

(đưa hình tròn) ta làm sao?

- Ngoài cách tính này, còn có cách nào

khác để tính chu vi hình tròn? Thầy mời

các em cùng tìm hiểu bài học hôm nay:

Chu vi hình Tròn

*Thông qua việc trả lời các câu hỏi ở kiến

thức cũ Hs phát triển được NL giao tiếp

- … lấy chiều dài cộng với chiều rộng

(cùng đơn vị đo)rồi nhân với 2.

- … lấy độ dài một cạnh nhân với 4

- … lấy độ dài ba cạnh cộng lại với nhau

- … là độ dài bao quanh hình đó

- … đo độ dài đường tròn bao quanh hình tròn đó

- Lắng nghe – suy nghĩ

- Làm việc nhóm 4 học sinh

- Cắt hình tròn bằng bìa có bán kính 2cm

- Tìm chu vi hình tròn vừa cắt bằng

toán học.

*Thông qua quan sát và nêu được cách

tính chu vi hình tròn Hs phát triển được

NL mô hình hóa toán học và NL tư duy

và lập luận toán học.

2 Hoạt động khám phá.

HĐTP 1: Hình thành quy tắc và công thức

tính chu vi hình tròn

- Yêu cầu học sinh làm việc lần lượt theo

hướng dẫn sách giáo khoa (SGK)

- Yêu cầu học sinh đọc SGK trang 97

- Em nào biết được trong toán học, vì sao

người ta tính chu vi hình tròn có đường

kính 4cm bằng cách lấy 4 x với số 3,14; 4 x

3,14 = 12,56 (cm)?

- Muốn tính chu vi hình tròn ta làm thế

nào?

- Yêu cầu HS đọc quy tắc và công thức tính

chu vi hình tròn SGK trang 98

* Quy tắc: Muốn tính chu vi hình tròn ta

lấy bán kính nhân với số 3,14.

*Thông qua việc phân tích, trình bày Từ

đó giúp các em phát hiện ra công thức

thức tính chu vi hình tròn HS có cơ hội

được phát triển NL giải quyết vấn đề toán

học, NL tư duy và lập luận toán học.

*Thông qua việc trả lời các câu hỏi giáo

viên nêu ra Hs phát triển được NL giao

tiếp toán học.

*Thông qua việc hình thành công thức

phát triển được năng lực mô hình hóa

cách lăn trên thước có vạch cm và mm kết quả nằm giữa vị trí 12,5cm – 12,6cm

- 2 học sinh đọc SGK trang 97

- Vì khi 4 x 3,14 = 12,56 năm ở khoảng giữa của 12,5 và 12,6 là hợp lí

- … lấy đường kính nhân với số 3,14

- 3 học sinh đọc

- Trình bày trước lớp:

Chu vi hình tròn là:

6 x 3,14 = 18,84 (cm)

- Chu vi hình tròn là:

5 x 2 x 3,14 = 31,4 (cm)

a) Chi vi hình tròn có đường kính 0,6cm là: 0,6 x 3,14 = 1,884 (cm)

b) Chi vi hình tròn có đường kính 2,5dm là: 2,5 x 3,14 = 7,85 (dm)

c) Chi vi hình tròn có đường kính 4/5m là:

4/5 x 3,14 = 2,512 (m) a) Chu vi hình tròn có bán kính 2,75cm là:

2,75 x 2 x 3,14 = 17,27 (cm) b) Chu vi hình tròn có bán kính 6,5dm là:

6,5 x 2 x 3,14 = 40,82 (cm) c) Chu vi hình tròn có bán kính 1/2m là:

1/2 x 2 x 3,14 = 3,14 (m)