CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG tác QUẢN lý NGÂN SÁCH NHÀ nước cấp xã TRÊN địa bàn THỊ xã tân UYÊN TỈNH BÌNH DƯƠNG

trong công tác quản lý ngân sách xã hiện nay còn nhiều bất cập và hạn chế cần khắc phục trong thời gian tới như: việc lập, chấp hành và quyết toán ngân sách cấp xã đã thực hiện tương đối

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÌNH DƯƠNG

TÊN HỌC VIÊN: TRẦN VĂN QUANG

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÌNH DƯƠNG

TÊN HỌC VIÊN: TRẦN VĂN QUANG

MÃ HỌC VIÊN: 18000067

CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN

LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP XÃ TRÊN ĐỊA

BÀN THỊ XÃ TÂN UYÊN

TỈNH BÌNH DƯƠNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ

MÃ NGÀNH: 8310110 HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS MAI ĐÌNH LÂM

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 2

1 Lý do chọn đề tài 2

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn 3

3 Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu 6

3.1 Mục tiêu tổng quan 6

3.2 Mục tiêu cụ thể 6

3.3 Câu hỏi nghiên cứu 7

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn 7

4.1 Đối tượng nghiên cứu 7

4.2 Phạm vi nghiên cứu 7

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn 7

5.1 Phương pháp luận 7

5.2 Phương pháp nghiên cứu: 7

5.2.1 Phương pháp thu thập thông tin 7

5.2.2 Phương pháp nghiên cứu phân tích, tổng hợp 8

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn 8

6.1 Ý nghĩa lý luận của đề tài luận văn 8

6.2 Ý nghĩa thực tiễn của đề tài luận văn 8

7 Kết cấu của luận văn 9

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 10

1.1 Ngân sách nhà nước và vai trò của ngân sách nhà nước 10

1.1.1 Khái niệm Ngân sách nhà nước 10

1.1.2 Hệ thống Ngân sách nhà nước 13

1.2 Quản lý ngân sách nhà nước cấp xã 15

1.2.1 Khái niệm, vai trò và nguyên tắc quản lý ngân sách nhà nước cấp xã 15

1.2.1.1 Khái niệm của quản lý ngân sách nhà nước cấp xã 15

1.2.1.2 Vai trò của quản lý ngân sách cấp xã 16

1.2.1.3 Nguyên tắc quản lý ngân sách nhà nước cấp xã 17

1.2.2.1 Tổ chức bộ máy và nhân lực quản lý ngân sách nhà nước cấp xã 18

1.2.2.2 Quản lý lập dự toán ngân sách nhà nước cấp xã 20

1.2.2.3 Quản lý chấp hành dự toán ngân sách nhà nước cấp xã 23

1.2.2.4 Quản lý quyết toán ngân sách cấp xã 27

1.2.2.5 Kiểm tra, thanh tra, giám sát ngân sách cấp xã 29

1.2.3 Tiêu chí đo lường hiệu quả quản lý ngân sách nhà nước cấp xã 30

1.2.4 Tiêu chí đánh giá hiệu quả quản lý chu trình ngân sách nhà nước trong lập dự toán NSNN 33

1.2.5 Tiêu chí đánh giá hiệu quả thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm, thi đua khen thưởng trong công tác quản lý ngân sách nhà nước 34

1.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý ngân sách nhà nước cấp xã 34

1.3.1 Nguồn thu ngân sách cấp xã 34

1.3.2 Nhận thức của các đối tượng nộp thuế, phí 37

1.3.3 Chính sách của Nhà nước .39

1.3.4 Nhận thức, năng lực của lãnh đạo cấp xã 40

1.3.5 Sự phát triển kinh tế - xã hội 41

1.4 Kinh nghiệm quản lý ngân sách nhà nước cấp xã của một số địa phương và giá trị rút ra đối với Thị xã Tân Uyên, tỉnh Bình Dương………42

1.4.1 Kinh nghiệm quản lý ngân sách nhà nước tại một số địa phương 42

1.4.1.1 Kinh nghiệm quản lý ngân sách xã tại Huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình 42

1.4.1.2 Kinh nghiệm quản lý ngân sách xã tại Huyện Hàm Thuận Bắc, tỉnh Bình Thuận 43

1.4.2 Giá trị rút ra đối với Thị xã Tân Uyên, tỉnh Bình Dương 44

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP XÃ TRÊN ĐỊA BÀN THỊ XÃ TÂN UYÊN, TỈNH BÌNH DƯƠNG 46

2.1 Điều kiện tự nhiên, tình hình kinh tế - xã hội Thị xã Tân Uyên ảnh hưởng đến quản lý ngân sách nhà nước cấp xã 46

2.1.1 Đặc điểm tự nhiên 46

2.1.1.1 Vị trí địa lý 46

2.1.1.2 Địa hình và khí hậu 46

2.1.2 Tình hình kinh tế - xã hội 47

2.1.3 Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tác động đến quản lý ngân sách cấp xã trên địa bàn Thị xã Tân Uyên 53

2.2 Đánh giá thực trạng quản lý ngân sách nhà nước cấp xã trên địa bàn Thị xã Tân Uyên, tỉnh Bình Dương 53

2.2.1 Tình hình thu, chi ngân sách nhà nước cấp xã trên địa bàn Thị xã Tân Uyên 53

2.2.2 Tổ chức bộ máy và nhân lực quản lý ngân sách nhà nước cấp xã trên địa bàn Thị xã Tân Uyên 58

2.2.3 Quản lý lập dự toán ngân sách nhà nước cấp xã 61

2.2.4 Quản lý thực hiện dự toán ngân sách nhà nước cấp xã 63

2.2.5 Quản lý quyết toán ngân sách cấp xã 66

2.2.6 Thanh tra, giám sát ngân sách cấp xã trên địa bàn Thị xã Tân Uyên 66

2.3 Đánh giá hiệu quả quản lý ngân sách cấp xã trên địa bàn Thị xã Tân Uyên thông qua các tiêu chí 67

2.3.1 Tiêu chí đánh giá hiệu quả quản lý thu ngân sách 67

2.3.2 Tiêu chí đánh giá hiệu quả quản lý chi ngân sách cấp xã tại thị xã Tân Uyên 73

2.3.3 Tiêu chí đánh giá hiệu quả quản lý chu trình ngân sách nhà nước trong lập dự toán NSNN 71

2.3.4 Tiêu chí đánh giá hiệu quả trong chấp hành dự toán ngân sách cấp xã 73

2.3.5 Tiêu chí đánh giá quyết toán chi ngân sách nhà nước cấp xã trên địa bàn thị xã Tân Uyên 73

2.4 Đánh giá chung về công tác quản lý ngân sách cấp xã trên địa bàn thị xã Tân Uyên 73

2.4.1 Kết quả đạt được 73

2.4.2 Hạn chế và nguyên nhân 74

2.4.2.1 Hạn chế 74

2.4.2.2 Nguyên nhân của những hạn chế trong quản lý ngân sách cấp xã của Thị xã Tân Uyên 75

CHƯƠNG 3 ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ

NƯỚC CẤP XÃ TRÊN ĐỊA BÀN THỊ XÃ TÂN UYÊN, TỈNH BÌNH DƯƠNG

77

3.1 Định hướng và mục tiêu quản lý ngân sách nhà nước cấp xã trên địa bàn Thị xã Tân Uyên, tỉnh Bình Dương 77

3.1.1 Định hướng và mục tiêu 77

3.1.2 Định hướng hoàn thiện quản lý ngân sách nhà nước cấp xã của Thị xã Tân Uyên, tỉnh Bình Dương 79

3.2 Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý ngân sách nhà nước trên địa bàn Thị xã Tân Uyên 79

3.2.1 Tăng cường quản lý thu ngân sách nhà nước 79

3.2.2 Hoàn thiện quản lý chi ngân sách nhà nước 82

3.2.3 Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức quản lý ngân sách nhà nước cấp xã 85

3.2.4 Hoàn thiện quản lý chu trình thực hiện ngân sách 87

3.2.5 Tăng cường giám sát, thanh tra, kiểm tra việc thực hiện ngân sách nhà nước cấp xã 88

3.2.6 Nâng cao tính công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình trong quản lý NSNN 89

3.2.7 Tăng cường phân cấp ngân sách và phân định trách nhiệm cho người đứng đầu ….90

3.3 Kiến nghị 91

3.3.1 Kiến nghị với Nhà nước 91

3.3.2 Kiến nghị với Ủy ban nhân dân Tỉnh 92

KẾT LUẬN 94

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 95

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 2.1: Cơ cấu kinh tế của Thị xã Tân Uyên

Bảng 2.2: Giá trị sản xuất, cơ cấu các ngành kinh tế giai đoạn 2015 - 2019 Bảng 2.3: Thu nhập bình quân đầu người trên địa bàn Thị xã Tân Uyên Bảng 2.4: Chi XDCB phân theo nguồn vốn giai đoạn 2015 – 2019

Bảng 2.5: Tình hình thu NSNN cấp xã trên địa bàn Thị xã Tân Uyên giai đoạn 2015-2019

Bảng 2.6: Tổng hợp chi ngân sách cấp xã giai đoạn 2015-2019

Bảng 2.7: Chỉ tiêu đo lường hiệu quả thu ngân sách nhà nước cấp xã tại Thị

xã Tân Uyên

Bảng 2.8: Hiệu quả chi thường xuyên ngân sách

DANH MỤC HÌNH VẼ, SƠ ĐỒ

Sơ đồ 1.1: Hệ thống quản lý ngân sách nhà nước

Sơ đồ 2.1: Mối liên hệ các cơ quan quản lý ngân sách

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Chủ động hội nhập kinh tế quốc tế là chủ trương của Đảng và Nhà nước ta,

mở ra thời kỳ mới với những vận hội mới cho đất nước Hệ thống tài chính quốc gia

là một trong những khâu quan trọng nhất để nền kinh tế có thể hội nhập thành công Ngân sách Nhà nước là bộ phận chủ đạo trong hệ thống tài chính quốc gia và có vai trò đặc biệt giúp cho Nhà nước thực hiện tốt nhiệm vụ, chức năng của mình

Ngoài ra Ngân sách nhà nước còn là công cụ điều chỉnh vĩ mô nền kinh tế xã hội, định hướng sản xuất, điều tiết thị trường, bình ổn giá cả, điều chỉnh đời sống xã hội Vì vậy, việc sử dụng ngân sách một cách hợp lý và có hiệu quả sẽ mang lại lợi ích rất lớn cho toàn xã hội

Trong những năm qua, cùng với sự đổi mới chung của đất nước và thực hiện chương trình tổng thể về cải cách hành chính nhà nước, quản lý ngân sách nhà nước cũng đã có những bước cải cách, đổi mới và đạt được một số thành tựu đáng kể Luật Ngân sách nhà nước được Quốc hội thông qua ngày 25/6/2015 và có hiệu lực thi hành từ năm tài khóa 2017 đã quy định một số điểm mới cơ bản mang tính đột phá trong công tác quản lý tài chính – Ngân sách nhà nước sẽ góp phần quan trọng trong việc huy động, phân bổ nguồn lực tài chính quốc gia một cách hiệu quả

Ngân sách nhà nước cấp xã là một bộ phận cấu thành ngân sách nhà nước và

là công cụ để chính quyền cấp xã thực hiện chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn trong quá trình quản lý kinh tế xã hội, quốc phòng an ninh Trong nhiều năm qua công tác quản lý ngân sách cấp xã trên địa bàn Thị xã Tân Uyên đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể, góp phần thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống nhân dân, đảm bảo giữ vững an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội trên địa bàn Thị xã Tân Uyên nói riêng và của tỉnh Bình Dương nói chung

Những thành tựu trong công tác quản lý ngân sách xã trên địa bàn Thị xã Tân Uyên đáng kể đó là thực hiện tốt nhiệm vụ được giao về phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi trong đó thu ngân sách luôn vượt cao so với kế hoạch Tuy nhiên,

trong công tác quản lý ngân sách xã hiện nay còn nhiều bất cập và hạn chế cần khắc phục trong thời gian tới như: việc lập, chấp hành và quyết toán ngân sách cấp xã đã thực hiện tương đối tốt tuy nhiên cũng còn chậm, chưa đổi mới; tình trạng quản lý thu, chi vẫn còn thất thoát do chưa bao quát hết các nguồn thu và khoản chi, chưa

có quan điểm xử lý rõ ràng về các khoản chi sai quy định của Nhà nước hoặc chưa tập trung đúng mức về quản lý chi ngân sách; công tác quyết toán là khâu rất quan trọng nhưng chưa được quan tâm đúng mức, chưa làm đủ sổ sách; đội ngũ công chức quản lý ngân sách xã còn hạn chế về năng lực chuyên môn, chậm đổi mới nên dẫn đến nhiều sai sót trong quản lý; sử dụng phần mềm kế toán ngân sách xã chưa thống nhất, biểu mẫu chưa đáp ứng kịp công tác quản lý ngân sách hiện nay,

Xuất phát từ những yêu cầu thực tế trên, tác giả quan tâm và muốn đi sâu

nghiên cứu vấn đề này Vì vậy, tác giả đã chọn nghiên cứu đề tài “Các giải pháp hoàn thiện công tác Quản lý ngân sách nhà nước cấp xã trên địa bàn Thị xã Tân Uyên, tỉnh Bình Dương” làm luận văn tốt nghiệp

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn

Quản lý ngân sách nhà nước là nội dung được nhiều tác giả, học giả quan tâm, đề cập Liên quan đến đề tài mà tác giả nghiên cứu, tác giả đã thống kê được một số công trình đã được công bố như sau:

Các nghiên cứu ngoài nước

Harberger, Arnold C (2004) với hướng nghiên cứu về Taxation, Resource Allocation, and Welfare” được đề cập trong tác phẩm “In Taxation and Welfare ,

tác giả đã mô tả các vấn đề cơ bản liên quan đến thuế, sự phân bổ nguồn lực và vấn

đề phúc lợi, đây là nền tảng quan trọng để nghiên cứu các vấn đề cụ thể nhằm quản

lý thuế có hiệu quả Nội dung nghiên cứu của cuốn sách trên là cơ sở quan trọng cho việc hệ thống hóa khung lý thuyết ở chương 1 của luận văn

Nghiên cứu của Marinez – Varquez, Jorge, Andrey Timofeev, và Francois

Vaillancourt (2006) về “Nguồn thu và nhiệm vụ chi trong một chính phủ liên bang”

đã đề cập đến quá trình phân cấp tài khóa và cách quản lý nguồn thu và nhiệm vụ

chi của chính quyền địa phương có hiệu quả Nghiên cứu này là nền tảng để hệ thống hóa khung lý thuyết và phân tích thực trạng của luận văn

Tài liệu trong nước

Sử Đình Thành (2009) với nghiên cứu Tài chính công và phân tích chính sách thuế , nội dung tập trung vào việc khám pháp các vấn đề kinh tế học hiện đại

được vận dụng vào lĩnh vực tài chính công, chẳng hạn, hiệu ứng của chính sách tài chính công và thuế tác động đến tiết kiệm và đầu tư, hành vi của người tiêu dùng, đây là những tư liệu tham khảo hữu ích về nền tảng tác động của thuế và vai trò của quản lý thuế trong nền kinh tế

Ngân hàng thế giới (2011) Cải cách thuế ở Việt Nam: Hướng tới một hệ thống hiệu quả và công bằng hơn , công trình nghiên cứu đã tập trung xem xét,

đánh giá hệ thống thuế hiện hành tại Việt Nam, trên cơ sở đó đánh giá tác động của

hệ thống thuế và thiết kế, đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống thuế và quản

lý thuế tại Việt Nam gắn với bối cảnh hội nhập quốc tế

Sách “Phân cấp ngân sách cho chính quyền địa phương – Thực trạng và giải pháp” PGS.TS Lê Chi Mai (2006), NXB Chính trị Quốc gia Hà Nội đã đưa ra các giải pháp nhằm đẩy mạnh việc phân cấp quản lý NSNN cho chính quyền địa phương ở Việt Nam trong đó có chính quyền cấp xã

- Cuốn sách “Quản lý chi tiêu công” của PGS.TS Lê Chi Mai (2011), do

NXB Chính trị Quốc gia phát hành , tài liệu nghiên cứu này đã mô tả khung lý thuyết cơ bản về quản lý chi tiêu công, bao gồm những vấn đề về chi tiêu công, quản lý chi tiêu công và liên hệ thực tế trong chi tiêu công ở Việt Nam Đây là tài liệu tham khảo hữu ích cho tác giả để hệ thống hóa khung lý thuyết của luận văn

Tài liệu là luận văn, luận án

Đề tài luận án tiến sĩ kinh tế tại trường Đại học Ngân hàng TP Hồ Chí Minh

“Nâng cao hiệu quả quản lý NSNN tỉnh An Giang giai đoạn 2011-2015 và tầm nhìn đến 2020” (2012) của tác giả Tô Thiện Hiền, đề tài đã hệ thống hóa khung lý thuyết

về quản lý ngân sách nhà nước, trên cơ sở đó phân tích thực trạng quản lý ngân sách

nhà nước trên địa bàn tỉnh An Giang bằng nguồn dữ liệu thứ cấp, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện Đề tài là tài liệu tham khảo hữu ích cho luận văn cả về lý thuyết và thực trạng

Đề tài luận án tiến sĩ quản lý hành chính công tại trường Học viện Hành

chính Quốc gia “Phân cấp quản lý ngân sách nhà nước ở Việt Nam hiện nay”

(2013) của tác giả Lê Toàn Thắng Luận án sử dụng dữ liệu thứ cấp để phân tích thực trạng phân cấp quản lý ngân sách nhà nước ở Việt Nam, trên cơ sở đó đề xuất giải pháp hoàn thiện Đây là tài liệu tham khảo hữu ích trong đánh giá thực trạng quản lý ngân sách cấp xã của đề tài, với bối cảnh phân cấp ngân sách ở Việt Nam đang dần được hoàn thiện

Đề tài luận văn thạc sĩ quản lý kinh tế tại trường Đại học Kinh tế - Đại học

quốc gia Hà Nội “Quản lý ngân sách cấp huyện của Thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh” (2015) của tác giả Phạm Hải Hà, luận văn sử dụng dữ liệu thứ cấp để

phân tích thực trạng quản lý ngân sách của Thành phố Uông Bí, từ đó đề xuất giải pháp hoàn thiện

Nguyễn Thế Anh (2016), Quản lý ngân sách xã trên địa bàn huyện Tân Uyên tỉnh Bình Dương, Luận văn thạc sỹ quản lý kinh tế, Trường Đại học Kinh tế

và Quản trị kinh doanh – Đại học Thái Nguyên Đề tài là tài liệu tham khảo có giá trị đối với luận văn, khi đã hệ thống hóa được khung lý thuyết về quản lý ngân sách

xã, trên cơ sở đó đã phân tích thực trạng quản lý ngân sách xã trên địa bàn Huyện Tân Uyên, tỉnh Lai Châu và đề xuất giải pháp hoàn thiện

Lê Hải Ngọc Châu (2016), Quản lý ngân sách nhà nước tại huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh, Luận văn thạc sỹ Quản lý công, Học viện hành chính Đề tài đã hệ

thống hóa được khung lý thuyết về quản lý ngân sách xã, trên cơ sở đó đã phân tích thực trạng quản lý ngân sách xã trên địa bàn Huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh Đây là công trình nghiên cứu có giá trị và là tài liệu tham khảo hữu ích trong quá trình hoàn thiện luận văn này

Trên thực tế, kết quả nghiên cứu các công trình nói trên đều đề cập đến công tác quản lý ngân sách nhà nước nói chung và công tác quản lý ngân sách nhà nước cấp xã ở từng địa phương nhất định Tuy nhiên, những vấn đề về quản lý ngân sách

xã của các tác giả nghiên cứu mới chỉ đề cập đến trong phạm vi của từng tỉnh theo các đặc điểm riêng có của từng vùng (An Giang, Hà Tĩnh, Lai Châu, Quảng Ninh, Sóc Trăng ) chưa có những giải pháp khái quát chung để có thể vận dụng ở Bình Dương và các tỉnh khác

Hơn nữa, Luật Ngân sách nhà nước năm 2015 có hiệu lực thi hành từ năm ngân sách 2017 vì vậy một số giải pháp đưa ra không còn phù hợp với những điểm mới của Luật Đến thời điểm hiện tại, trên địa bàn Thị xã Tân Uyên cũng như tỉnh Bình Dương chưa có công trình nào nghiên cứu về hoàn thiện quản lý ngân sách nhà nước cấp xã để đưa ra những giải pháp hợp lý cho công tác quản lý ngân sách cấp xã trên địa bàn Thị xã Tân Uyên nói riêng và tại Tỉnh Bình Dương nói chung

3 Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu

3.1 Mục tiêu tổng quát

Trên cơ sở phân tích, đánh giá thực trạng công tác quản lý ngân sách cấp xã trên địa bàn thị xã Tân Uyên trong thời gian qua, luận văn nghiên cứu nhằm đề xuất các giải pháp hoàn thiện quản lý NSNN cấp xã trên địa bàn Thị xã Tân Uyên, tỉnh Bình Dương

3.2 Mục tiêu cụ thể

- Hệ thống hóa khung lý thuyết quản lý NSNN cấp xã, theo đó luận văn sẽ hệ thống hóa khung lý thuyết về ngân sách nhà nước cấp xã (khái niệm, mục tiêu, vai trò) và quản lý ngân sách nhà nước cấp xã (khái niệm, vai trò, nội dung quản lý ngân sách cấp xã)

- Đánh giá thực trạng quản lý NSNN cấp xã trên địa bàn Thị xã Tân Uyên, tỉnh Bình Dương, từ đó phân tích các kết quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân của hạn chế trong quản lý ngân sách nhà nước cấp xã trên địa bàn Thị xã Tân Uyên

- Đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện Quản lý NSNN cấp xã trên địa bàn Thị

xã Tân Uyên, tỉnh Bình Dương

3.3 Câu hỏi nghiên cứu

- Thực trạng quản lý ngân sách cấp xã trên địa bàn Thị xã Tân Uyên là gì ?

- Giải pháp nào nhằm hoàn thiện quản lý ngân sách cấp xã trên địa bàn Thị

xã Tân Uyên, tỉnh Bình Dương ?

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là hoạt động quản lý NSNN cấp xã trên địa bàn Thị xã Tân Uyên, tỉnh Bình Dương

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nội dung: chỉ nghiên cứu quản lý ngân sách nhà nước cấp xã trên địa bàn Thị xã Tân Uyên, tỉnh Bình Dương

Phạm vi về không gian: địa bàn Thị xã Tân Uyên, tỉnh Bình Dương

Phạm vi về thời gian: tài liệu tổng quan được thu thập trong khoảng thời gian

từ năm 2015 đến năm 2019 và định hướng cho thời gian tiếp theo

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn

5.1 Phương pháp luận:

Phương pháp chủ nghĩa duy vật lịch sử và chủ nghĩa duy vật biện chứng, trên cơ sở quan điểm đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước về NSNN và quản lý NSNN cấp xã

5.2 Phương pháp nghiên cứu:

5.1.1 Phương pháp thu thập thông tin

Được thực hiện thông qua nghiên cứu, tổng hợp từ các tài liệu, công trình được công bố: như giáo trình Quản lý thuế của Đại học Kinh tế quốc dân Hà Nội, Quản lý tài chính công của Học viện Hành chính Quốc gia Số liệu phục vụ trong quá trình nghiên cứu đề tài của Phòng Tài chính Thị xã Tân Uyên, Phòng Thống kê

Thị xã Các báo cáo quyết toán thu, chi ngân sách nhà nước của Ủy ban nhân dân các xã, phường, thị trấn trên địa bàn, dự toán thu – chi ngân sách UBND cấp xã giai đoạn 2015-2019 Từ đó đối chiếu thực trạng quản lý ngân sách cấp xã trên địa bàn Thị xã Tân Uyên và đề xuất hướng giải pháp hoàn thiện ở chương 3

5.2.2 Phương pháp nghiên cứu phân tích, tổng hợp

Nguồn dữ liệu cơ bản được thu thập là số liệu thứ cấp, vì vậy luận văn sử dụng phương pháp này để phân tích, tổng hợp và xử lý thông tin, trên cơ sở đó đánh giá thực trạng quản lý ngân sách cấp xã trên địa bàn Thị xã Tân Uyên cũng như các giải pháp nhằm hoàn thiện hơn công tác quản lý thu ngân sách Nhà nước tại địa bàn

Bên cạnh đó luận văn đã tiếp thu, kế thừa có chọn lọc kết quả nghiên cứu của

một số công trình nghiên cứu liên quan đã được công bố

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

6.1 Ý nghĩa lý luận của đề tài luận văn

Việc nghiên cứu đề tài góp phần hệ thống hóa và làm sáng tỏ thêm những vấn đề lý luận cơ bản về công tác quản lý ngân sách cấp xã, sự cần thiết khách quan phải nâng cao quản lý ngân sách cấp xã, qua đó giúp tác giả nghiên cứu cũng như người đọc nắm được những vấn đề cơ bản về ngân sách nhà nước cấp xã, quản lý ngân sách nhà nước cấp xã, nắm được những qui định cụ thể của nhà nước, của các

cơ quan chính quyền địa phương cũng như thực trạng quản lý ngân sách cấp xã tại Thị xã Tân Uyên, tỉnh Bình Dương giai đoạn 2016-2019

6.2 Ý nghĩa thực tiễn của đề tài luận văn

Qua đánh giá thực trạng công tác quản lý ngân sách cấp xã tại Thị xã Tân Uyên tỉnh Bình Dương so với hệ thống văn bản pháp luật hiện hành và thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội Thị xã Tân Uyên Từ đó, đề xuất những giải pháp mang tính khả thi đối với Thị xã Tân Uyên để hoàn thiện công tác quản lý ngân sách cấp

xã

Trên cơ sở lý luận và thực tiễn quản lý ngân sách nhà nước, luận văn làm rõ thêm một số điểm mới của luật NSNN năm 2015 và từ đó đề xuất những giải pháp phù hợp nhằm hoàn thiện quản lý ngân sách cấp xã trong thời gian tới

Luận văn có thể làm tài liệu tham khảo cho sinh viên, học viên cao học và những ai quan tâm đến lĩnh vực này

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, danh mục viết tắt

và mục lục, luận văn được trình bày trong 3 chương gồm:

Chương 1: Cơ sở khoa học về quản lý ngân sách nhà nước

Chương 2: Thực trạng quản lý ngân sách nhà nước cấp xã trên địa bàn Thị

xã Tân Uyên, tỉnh Bình Dương

Chương 3: Định hướng và giải pháp hoàn thiện quản lý ngân sách nhà nước

cấp xã trên địa bàn Thị xã Tân Uyên, tỉnh Bình Dương

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 1.1 Ngân sách nhà nước và vai trò của ngân sách nhà nước

1.1.1 Khái niệm Ngân sách nhà nước

Ngân sách nhà nước – với ý nghĩa là quỹ tiền tệ tập trung lớn nhất của nhà nước, ra đời từ rất sớm cùng với sự hình thành của nhà nước Và trong lịch sử, thuật ngữ ngân sách nhà nước xuất hiện khi nhà nước đã phát triển đến một giai đoạn nhất định mà ở đó sự phân biệt giữa tài chính công và tài chính tư đã trở nên cần thiết như một nhu cầu cần thiết Qua đó có thể thấy NSNN là một phạm trù kinh tế mang tính lịch sử, phản ánh những mặt nhất định của các quan hệ kinh tế thuộc lĩnh vực phân phối sản phẩm xã hội trong điều kiện còn tồn tại quan hệ hàng hóa – tiền

tệ và được sử dụng như một công cụ thực hiện các chức năng của nhà nước Điều này có ý nghĩa là sự ra đời và tồn tại của NSNN gắn liền với sản xuất hàng hóa, với

sự ra đời, tồn tại của nhà nước

Thuật ngữ NSNN được sử dụng rộng rãi trong đời sống kinh tế - xã hội ở mọi quốc gia Trên thực tế người ta đưa ra nhiều định nghĩa về NSNN không giống nhau

và tùy thuộc vào các góc độ xem xét khác nhau Cụ thể:

Định nghĩa ngân sách nhà nước về phương diện kinh tế:

Theo quan điểm của các nhà nghiên cứu kinh tế cổ điển thì NSNN là một văn kiện tài chính trong đó mô tả các khoản thu, chi của chính phủ được thiết lập hàng năm

Từ điển bách khoa toàn thư về kinh tế của Pháp định nghĩa: “NSNN là văn kiện được Nghị viện hoặc hội đồng thảo luận và phê chuẩn mà trong đó các nghiệp

vụ tài chính của một tổ chức công hoặc khu vực tư được dự kiến và cho phép”

Từ điển thuật ngữ tài chính tín dụng (1996) của Viện nghiên cứu Tài chính cho rằng: “NSNN được hiểu là dự toán và thực hiện mọi khoản thu nhập (thu tiền vào) và chỉ tiêu (tiền xuất ra) của bất kỳ một cơ quan, xí nghiệp, tổ chức, gia đình hoặc cá nhân trong một khoảng thời gian nhất định (thường là một năm)

Giáo trình lý thuyết tài chính (2010) của Đại học Kinh tế Quốc dân Hà Nội thì: “NSNN là phạm trù kinh tế và phạm trù lịch sử NSNN được đặc trưng bằng sự vận động của các nguồn tài chính gắn liền với quá trình tạo lập, sử dụng quỹ tiền tệ tập trung của nhà nước và các chủ thể trong xã hội, phát sinh khi nhà nước tham gia phân phối các nguồn tài chính quốc gia theo nguyên tắc không hoàn trả trực tiếp là chủ yếu”

Giáo trình quản lý tài chính công của Học viện Hành chính Quốc gia (2011):

“NSNN là dự toán hàng năm về toàn bộ các nguồn tài chính được huy động cho Nhà nước và sử dụng các nguồn tài chính đó nhằm đảm bảo thực hiện các chức năng của Nhà nước do Hiến pháp quy định”

Qua đó có thể thấy ngân sách nhà nước, trước hết là một khái niệm thuộc phạm trù kinh tế học hay hẹp hơn là tài chính học Xét từ góc độ này, ngân sách nhà nước được hiểu là bản dự toán các khoản thu và chi tiền tệ của một quốc gia, được

cơ quan có thẩm quyền của nhà nước quyết định để thực hiện trong thời hạn nhất định, thường là một năm Từ những định nghĩa này cho thấy NSNN có hai yếu tố: Một là, ngân sách nhà nước là bản dự toán thu và chi tiền tệ của quốc gia Do đó phải được quốc hội, với tư cách là người đại diện cho toàn thể nhân dân trong quốc gia đó quyết định trước khi chính phủ đem ra thi hành trên thực tế Hơn thế nữa, quốc hội còn là người giám sát chính phủ trong quá trình thi hành ngân sách và có quyền phê chuẩn bản quyết toán ngân sách hàng năm do chính phủ đệ trình khi năm ngân sách đã kết thúc

Hai là, ngân sách nhà nước chỉ có giá trị thực hiện trong thời hạn một năm, tính từ ngày 01 tháng 01 cho đến ngày 31 tháng 12 hàng năm Khoảng thời gian này được pháp luật quy định nhằm giới hạn rõ thời gian thực hiện bản dự toán ngân sách nhà nước và được gọi là “năm ngân sách” hay “tài khóa”, thực chất là niên độ ngân sách Ở nước ta, việc soạn thảo dự toán ngân sách nhà nước hàng năm được chủ trì bởi Bộ Tài chính cùng sự phối hợp, hỗ trợ của một số cơ quan nhà nước khác có liên quan như Bộ kế hoạch và đầu tư, Ngân hàng nhà nước Việt Nam, Ủy ban ngân sách của Quốc hội,… Các cơ quan này, mặc dù có chức năng nhiệm vụ

chuyên môn khác nhau do pháp luật quy định nhưng khi tham gia vào quá trình soạn thảo ngân sách nhà nước thì đều có chung nhiệm vụ là xây dựng một dự toán ngân sách thăng bằng, có tính khả thi và hiệu quả nhất

Định nghĩa ngân sách nhà nước về phương diện pháp lý

Không chỉ là thuật ngữ kinh tế, ngân sách nhà nước còn là một khái niệm pháp lý Khái niệm này hàm chứa nhiều nội dung chính trị - pháp lý quan trọng như mối tương quan quyền lực giữa cơ quan lập pháp và cơ quan hành pháp trong việc thiết lập và thi hành ngân sách; thủ tục soạn thảo, quyết định và chấp hành ngân sách cũng như sự phân chia giữa quyền lập pháp và quyền hành pháp trong việc kiểm soát quá trình ngân sách

Trong pháp luật nước ta, khái niệm NSNN theo điều 1 của Luật NSNN năm

2015 thì: “Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự

toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước”

Về cơ bản, định nghĩa này không có gì khác biệt đáng kể sơ với quan niệm

về ngân sách nhà nước dưới góc độ kinh tế Trong khoa học pháp lý, quan niệm về ngân sách nhà nước có phần khác biệt đáng kể so với định nghĩa ngân sách nhà nước về phương diện kinh tế Sự khác biệt thể hiện ở hai khía cạnh: Thứ nhất, ngân sách nhà nước là đạo luật được cơ quan lập pháp làm ra theo một trình tự riêng, không hoàn toàn giống với trình tự lập pháp thông thường; Thứ hai, hiệu lực về thời gian của đạo luật ngân sách bao giờ cũng được xác định trong một thời gian ngắn nhất định thường là một năm, trong khi hiệu lực của các đạo luật thông thường là vô thời hạn hay trong một thời gian rất dài Qua đó có thể thấy:

Về hình thức thể hiện: ngân sách được hiểu là các bản dự toán và quyết toán thu, chi của một đơn vị trong một thời gian xác định

Về hành vi: NSNN được hiểu là việc thực hiện các khoản thu chi bằng tiền của nhà nước trong một khoảng thời gian nhất định (thường là một năm)

Như vậy, về bản chất NSNN là hệ thống các quan hệ kinh tế giữa nhà nước với các chủ thể trong xã hội, phát sinh trong quá trình phân phối và phân phối lại của cải xã hội, nhằm tập trung một phần nguồn lực tài chính vào trong tay nhà nước

để đáp ứng các nhu cầu chi gắn liền với việc thực hiện các chức năng quản lý của nhà nước Về hình thức biểu hiện, đó là các dự toán và quyết toán các khoản thu, chi trong quá trình trực hiện chức năng của nhà nước trong một thời gian xác định

1.1.2 Hệ thống Ngân sách nhà nước

Hệ thống ngân sách nhà nước là một thể thống nhất được tạo thành bởi các

bộ phận cấu thành là các khâu ngân sách độc lập nhưng giữa chúng có mối quan hệ qua lại lẫn nhau trong quá trình thực hiện các nhiệm vụ thu, chi của mình

Tổ chức hệ thống ngân sách nhà nước là xác định, sắp xếp, bố trí các bộ phận cấu thành hệ thống ngân sách nhằm thực hiện hiệu quả các nhiệm vụ thu, chi của từng cấp ngân sách cũng như của toàn bộ hệ thống ngân sách nhà nước Tổ chức hệ thống NSNN gắn bó chặt chẽ với việc tổ chức bộ máy nhà nước với vị trí

và vai trò đó trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Ở nước ta, hệ thống NSNN dựa trên các nguyên tắc:

Một là, nguyên tắc thống nhất, tập trung, dân chủ Là một quốc gia thống nhất, nước ta có một hệ thống NSNN thống nhất do Quốc hội phê chuẩn dự toán và quyết toán ngân sách, Chính phủ thống nhất và quản lý NSNN

Nguyên tắc tổ chức bộ máy Nhà nước ta là nguyên tắc tập trung dân chủ NSNN là công cụ của Nhà nước, vì vậy hệ thống NSNN cũng được xây dựng theo nguyên tắc đó Ở mỗi cấp chính quyền, HĐND thảo luận ngân sách cấp mình, nhưng phải được UBND cấp trên và Chính phủ xét duyệt lại để thống nhất vào ngân sách cấp trên và NSNN Ngân sách cấp trên đều phải chấp hành các Luật, các Nghị quyết của Quốc hội, các quyết định của Chính phủ về chế độ thu chi, các định mức, tiêu chuẩn chi tiêu, mục lục NSNN và các quy định khác có liên quan

Hai là, nguyên tắc đảm bảo tính phù hợp giữa cấp ngân sách với cấp chính quyền Nhà nước Nguyên tắc này xuất phát từ yêu cầu bảo đảm nguồn tài chính cho

việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mỗi cấp chính quyền Nhà nước Mỗi cấp chính quyền đều có ngân sách của cấp mình, có nguồn thu và có khoản chi, có quyền quyết định ngân sách của cấp mình trên cơ sở chấp hành pháp luật của Nhà nước Từ đó giúp phát huy được quyền dân chủ, tính chủ động và tích cực trong khai thác nguồn thu, quản lý chi tiêu nhưng cũng cần đề phòng nảy sinh tính cục bộ địa phương và dễ phân tán nguồn tài chính có hạn

Sơ đồ 1.1: Hệ thống quản lý ngân sách nhà nước

(Nguồn: Luật ngân sách nhà nước 2015)

1.2 Quản lý ngân sách nhà nước cấp xã

1.2.1 Khái niệm, vai trò và nguyên tắc quản lý ngân sách nhà nước cấp xã 1.2.1.1 Khái niệm của quản lý ngân sách nhà nước cấp xã

Ngân sách cấp xã là một bộ phận của ngân sách nhà nước, là nguồn tài chính tập trung quan trọng trong hệ thống ngân sách nhà nước Ngân sách cấp xã là tiềm lực tài chính, là sức mạnh về mặt tài chính của chính quyền cấp xã

Quản lý và điều hành ngân sách xã có tác dụng chi phối trực tiếp đến các hoạt động tài chính khác ở cơ sở Quản lý ngân sách cấp xã có phạm vi hẹp hơn khái niệm về quản lý ngân sách nhà nước

Ngân sách

nhà nước

Ngân sách trung ương

Ngân sách địa phương

Ngân sách cấp tỉnh

Ngân sách cấp huyện

Ngân sách cấp xã

Từ các cách tiếp cận ngân sách cấp xã trên có thể hiểu quản lý ngân sách cấp

xã là hoạt động thực thi quyền hành pháp của nhà nước, đã là sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực pháp luật nhà nước đối với các hoạt động thu, chi ngân sách cấp xã, là hành vi hoạt động của con người trong các cơ quan nhà nước từ Trung ương đến cơ sở tiến hành để thực hiện những chức năng nhiệm vụ của nhà nước nhằm duy trì, xây dựng và phát triển ngân sách xã đáp ứng được nhu cầu quản lý nhà nước của chính quyền cấp xã và nhu cầu phát triển kinh tế, văn hoá,

xã hội ở địa phương

Quản lý NSX là quá trình tác động của chính quyền nhà nước các cấp vào các quan hệ thu, chi NSX nhằm hướng nó phục vụ các hoạt động của chính quyền cấp xã để thực hiện mục tiêu, kế hoạch kinh tế xã hội của cấp xã đặt ra trong từng thời kỳ Quản lý NSX cũng đồng thời là quá trình sử dụng nguồn lực tài chính NSX như là một công cụ để quản lý và điều hành kinh tế cấp xã, hướng các quan hệ kinh

tế, các hoạt động kinh tế diễn ra trên địa bàn cấp xã phát triển theo ý đồ của nhà nước trong từng giai đoạn

1.2.1.2 Vai trò của quản lý ngân sách cấp xã

- Thứ nhất: Quản lý ngân sách xã giúp giải quyết hài hoà quan hệ lợi ích:

Lợi ích nhà nước, lợi ích của nhân dân theo hướng chú trọng lợi ích của nhân dân trên cơ sở đáp ứng được các mục tiêu của nhà nước; để có sức mạnh tổng hợp đối với nhiều lĩnh vực, nhiều công trình phúc lợi có thể huy động và thực hiện tốt phương châm nhà nước và nhân dân cùng làm

-Thứ hai: Quản lý ngân sách cấp xã giải quyết tốt quan hệ giữa trước mắt và

lâu dài theo hướng có sự chuẩn bị nguồn tài chính lâu dài, xây dựng nguồn thu lâu dài để có cơ sở đảm bảo phát triển vững trắc phù hợp với xu thế vận động của nền kinh tế và quá trình đổi mới của đất nước trên cơ sở không ngừng đầu tư cơ sở vật chất phục vụ nhu cầu cải thiện đời sống và tinh thần cho nhân dân

- Thứ ba: Quản lý NSX sẽ thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hoá hiện đại hoá,

rút ngắn dần khoảng cách giữa thành thị và nông thôn, giữa miền xuôi với miền

ngược, trên cơ sở dành tỷ lệ tài chính thoả đáng cho đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng; đảm bảo đầy đủ nguồn tài chính để giải quyết những nhiệm vụ trọng yếu của chính quyền cấp xã trong từng thời kỳ, bảo đảm cân đối tích cực trên cơ sở trong khả năng nguồn thu phân cấp không được bội chi ngân sách

1.2.1.3 Nguyên tắc quản lý ngân sách nhà nước cấp xã

Quản lý ngân sách nhà nước cấp xã là quá trình lập kế hoạch, tổ chức, điều hành và giám sát các hoạt động thu và chi ngân sách cấp xã nhằm thực hiện các chức năng nhiệm vụ của chính quyền cấp xã trong phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn xã Vì vậy ngân sách cấp xã chính là một cấp trong ngân sách địa phương và mang bản chất của NSNN, nên quản lý ngân sách cấp xã cần phải tuân thủ theo các nguyên tắc quản lý NSNN Đó là:

- Nguyên tắc công khai minh bạch

Về mặt chính sách, thu chi NSNN là một chương trình hoạt động của Chính phủ được cụ thể hóa bằng số liệu NSNN phải được quản lý rành mạch, công khai

để mọi người dân có thể biết nếu họ quan tâm Nguyên tắc công khai của NSNN được thực hiện trong suốt chu trình NSNN và phải được áp dụng cho tất cả các cơ quan tham gia vào chu trình NSNN

- Nguyên tắc rõ ràng, trung thực, chính xác

Đây là một trong những nguyên tắc quan trọng nhất của quản lý NSNN Nội dung của nguyên tắc này là: mọi khoản thu chi phải được ghi đầy đủ vào kế hoạch của NSNN, mọi khoản chi phải được vào sổ và quyết toán rành mạch Chỉ có kế hoạch ngân sách đầy đủ, trọn vẹn mới phản ánh đúng mục đích chính sách và đảm bảo tính minh bạch của tài khoản thu, chi

Nguyên tắc này là cơ sở, tạo tiền đề cho mỗi người dân có thế nhìn nhận được chương trình hoạt động của chính quyền địa phương và chương trình này phải được phản ánh ở việc thực hiện chính sách tài chính địa phương

Nguyên tắc này đòi hỏi NSNN phải đƣợc xây dựng cụ thể, có hệ thống, các

dự toán thu, chi phải được tính toán một cách chính xác và phải được đưa vào kế hoạch ngân sách, không được phép lập quỹ đen, ngân sách phụ

- Nguyên tắc thống nhất trong quản lý NSNN

Nguyên tắc này bắt nguồn từ nhu cầu tăng cường sức mạnh vật chất của Nhà nước thông qua hoạt động thu, chi của NSNN, nguyên tắc thống nhất trong quản lý

NSNN được thể hiện:

Mọi khoản thu chi của NSNN phải được tuân thủ theo những quy định của Luật NSNN và phải được dự toán hàng năm, được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt Tất cả các khâu trong chu trình NSNN khi được triển khai thực hiện phải đặt dưới sự kiểm tra giám sát của có quan quyền lực nhà nước

Hoạt động NSNN đòi hỏi phải có sự thống nhất với hoạt động kinh tế - xã hội của cấp Huyện Hoạt động kinh tế - xã hội của cấp Huyện là nền tảng của hoạt động NSNN cấp huyện Hoạt động NSNN phục vụ cho hoạt động kinh tế -xã hội đồng thời là hoạt động mang tính chất kiểm chứng đối với các hoạt động kinh tế -

xã hội

- Nguyên tắc cân đối NSNN

Nguyên tắc này đòi hỏi các khoản chi chỉ được phép thực hiện khi đã có đủ các nguồn thu bù đắp UBND và HĐND luôn cố gắng để đảm bảo cân đối NSNN bằng cách đưa ra các quyết định liên quan đến các khoản chi để thảo luận và cắt giảm những khoản chi chưa thực sự cần thiết, đồng thời nỗ lực khai thác mọi nguồn thu hợp lý mà nền tảng kinh tế có khả năng đáp ứng

1.2.2 Nội dung quản lý ngân sách nhà nước cấp xã

Nội dung quản lý ngân sách nhà nước cấp xã theo các nghiên cứu trước đây được mô tả trong phần tổng quan nghiên cứu và Luật ngân sách năm 2015 gồm các nội dung cơ bản sau:

1.2.2.1 Tổ chức bộ máy và nhân lực quản lý ngân sách nhà nước cấp xã

* Cơ cấu bộ máy quản lý NSX

Bộ máy quản lý NSX nằm trong hệ thống các cơ quan quản lý hành chính ngành Tài chính:

- Ở Trung ương: nằm trong Bộ Tài chính (Vụ NSNN)

- Ở tỉnh: nằm trong Sở Tài chính (Phòng quản lý NSX)

- Ở cấp huyện:Nằm trong Phòng Tài chính- KH (Bộ phận quản lý NSX)

- Ở cấp xã: Nằm trong UBND xã (Gồm Chủ tịch hoặc Phó Chủ tịch làm chủ tài khoản, công chức Tài chính - Kế toán, thủ quỹ)

* Chức năng, nhiệm vụ của bộ máy quản lý NSX

Bộ máy quản lý NSX các cấp có nhiệm vụ tham mưu giúp UBND và HĐND cấp mình quản lý tài chính, NSX trên các mặt chủ yếu sau:

- Tham mưu giúp UBND cùng cấp xây dựng kế hoạch dài hạn trung hạn và đối với việc phát triển NSX trên địa bàn và khu vực, địa phương mình

- Hướng dẫn các đơn vị thuộc cấp mình xây dựng dự toán thu, chi NSX hằng năm báo cáo UBND và trình HĐND cùng cấp quyết định

- Tham mưu đề xuất những biện pháp nhằm triển khai thực hiện hiệu quả dự toán thu chi NSX hằng năm

- Tham mưu ban hành các chế độ thu, chi NSX các tiêu chuẩn định mức phân bổ NSX đảm bảo công bằng tích cực

- Tham mưu giúp UBND các cấp các biện pháp khai thác nguồn thu, chi tiêu tiết kiệm hiệu quả Quản lý tài sản công, bảo đảm cho các hoạt động tài chính ngân sách cấp xã trên địa bàn lành mạnh và theo đúng quy định của nhà nước

- Tổ chức công tác kế toán và quyết toán NSX theo quy định đảm bảo đúng các quy định của luật NSNN đảm bảo rõ ràng, công khai minh bạch

- Thực hiện công tác kiểm tra thường xuyên nhằm uốn nắn những sai phạm xảy ra trong quá trình quản lý

- Thực hiện nhiệm vụ báo cáo định kỳ và công khai tài chính theo quy định

1.2.2.2 Quản lý lập dự toán ngân sách nhà nước cấp xã

Lập dự toán ngân sách cấp xã là bản kế hoạch thu, chi tài chính của đơn vị trong khoảng thời gian một năm

Lập dự toán ngân sách cấp xã là quá trình phân tích, đánh giá giữa khả năng nhu cầu nguồn tài chính của cấp xã từ đó lập chỉ tiêu thu, chi, dự trữ ngân sách một cách đúng đắn, có căn cứ khoa học, căn cứ thực tiễn Đồng thời trên cơ sở đó xác lập biện pháp về mặt kinh tế, xã hội để thực hiện các chỉ tiêu đề ra

Lập dự toán ngân sách cấp xã có ý nghĩa trên các mặt sau:

- Thông qua việc lập dự toán ngân sách mà các huyện, xã có thể thẩm tra tính toán một cách chặt chẽ, kỹ lưỡng khả năng về nhu cầu tài chính, tiền tệ, xã hội Từ

đó, phát huy được ưu thế, thuận lợi, hạn chế đến mức thấp nhất khó khăn trở ngại trong sự nghiệp phát triển kinh tế đất nước nói chung và của các xã nói riêng

- Lập dự toán ngân sách cấp xã là khâu mở đầu của nội dung quản lý ngân sách cấp xã, nó đặt cơ sở nền tảng cho khâu tiếp theo trong nội dung quản lý ngân sách cấp xã Vì vậy, nếu khâu lập dự toán được thực hiện chính xác có cơ sở khoa học, hợp thời gian… sẽ tạo điều kiện thuận lợi lớn cho các khâu tiếp theo, đặc biệt

là khâu chấp hành dự toán ngân sách cấp xã

- Mục tiêu cớ bản của việc lập dự toán ngân sách cấp xã nhằm tính toán đúng đắn ngân sách cấp xã, có căn cứ khoa học và căn cứ thực tiễn các chỉ tiêu thu chi ngân sách của cấp xã theo kế hoạch Do đó, trong quá trình lập ngân sách phải đảm bảo các yêu cầu:

+ Dự toán ngân sách cấp xã phải bám sát kế hoạch phát triển kinh tế, xã hội

và có tác động tích cực đối với việc thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế, xã hội

+ Dự toán ngân sách phải đảm bảo thực hiện đầy đủ và đúng đắn các quan điểm chỉ đạo của chính sách tài chính mỗi quốc gia trong thời kỳ và yêu cầu theo luật ngân sách của từng quốc gia

- Để có bản dự toán ngân sách hàng năm vừa đáp ứng được yêu cầu mục tiêu vừa có tính thực tiễn cao, đòi hỏi khi lập dự toán ngân sách phải có căn cứ:

+ Căn cứ vào phương hướng, chủ trương, nhiệm vụ phát triển kinh tế văn hóa, xã hội, an ninh quốc phòng của mỗi mỗi quốc gia trong năm kế hoạch và những chủ trương năm tiếp theo Căn cứ này giúp cho công tác xây dựng dự toán ngân sách có một cách nhìn tổng quát về những mục tiêu, nhiệm vụ mà ngân sách

xã của nhà nước phải tập trung thông qua động viên khai tác các nguồn thu ngân sách cũng như phân phối, sử dụng vốn ngân sách một cách đúng đắn, hợp lý cho mỗi kỳ kế hoạch

+ Lập dự toán ngân sách cấp xã phải được dựa trên bản kế hoạch phát triên kinh tế, xã hội của nhà nước trong năm kế hoạch Kế hoạch phát triển kinh tế, xã hội là cơ sở, căn cứ để đảm bảo các nguồn thu cho ngân sách nhà nước đồng thời, cũng là nơi sử dụng các khoản chi tiêu của ngân sách từng xã trong nhà nước Do vậy, kế hoạch phát triển kinh tế, xã hội vừa là mục tiêu phục vụ của dự toán ngân sách

Việc lập dự toán ngân sách phải tính đến các kết quả phân tích, đánh giá tình hình thực hiện kế hoạch ngân sách của cấp xã các năm trước, đặc biệt là năm báo cáo

Hoạt động của ngân sách cấp xã thường diễn ra theo các quy luật nhất định trong một thời kỳ tương đối dài Do vậy, các tài liệu phản ảnh tình hình thực hiện ngân sách xã các năm trước đặc biệt là năm báo cáo và những năm trước đó cho phép dự báo, dự kiến tình hình ngân sách năm kế hoạch theo các quy luật vận động của những năm trước

Lập dự toán ngân sách phải dựa trên các chính sách, chế độ, tiêu chuẩn, định mức cụ thể về thu chi tài chính của cấp xã Lập dự toán ngân sách là việc xây dựng các chỉ tiêu thu chi cho năm kế hoạch, các chỉ tiêu đó chỉ có thể được xây dựng sát, đúng, ngoài dựa vào căn cứ nói trên phải đặc biệt tuân thủ theo các chế độ, tiêu chuẩn, định mức thu chi tài chính nhà nước nói chung và tài chính xã nói riêng thông qua hệ thống pháp luật

* Trên cơ sở căn cứ được xác lập NSX được dự toán theo trình tự sau:

- Tài chính – Kế toán cấp xã phối hợp với cơ quan thuế hoặc đội thu thuế xã (nếu có) tính toán các khoản thu ngân sách nhà nước trên địa bàn (trong phạm vi phân cấp cho cấp xã quản lý)

- Các ban, tổ chức thuộc Uỷ ban nhân dân cấp xã căn cứ vào chức năng nhiệm vụ được giao và chế độ, định mức, tiêu chuẩn chi lập dự toán chi của đơn vị tổ chức mình

- Tài chính cấp xã lập dự toán thu, chi và cân đối ngân sách cấp xã trình Uỷ ban nhân dân cấp xã báo cáo Chủ tịch và Phó Chủ tịch Hội đồng nhân dân cấp xã để xem xét gửi Uỷ ban nhân dân cấp huyện và Phòng Tài chính - Kế hoạch cấp huyện

- Đối với năm đầu thời kỳ ổn định ngân sách, Phòng Tài chính – Kế hoạch cấp huyện làm việc với Uỷ ban nhân dân cấp xã về cân đối thu, chi ngân sách cấp

xã thời kỳ ổn định mới theo khả năng bố trí cân đối chung của ngân sách địa phương Đối với các năm tiếp theo của thời kỳ ổn định, Phòng Tài chính – Kế hoạch cấp huyện chỉ tổ chức làm việc với U ỷ ban nhân dân c ấp xã về dự toán ngân sách khi U ỷ ban nhân dân cấp xã có yêu cầu

* Sau đó đưa ra quyết định dự toán ngân sách cấp xã

Sau khi nhận được quyết định giao nhiệm vụ thu, chi ngân sách của Uỷ ban nhân dân cấp huyện, Uỷ ban nhân dân cấp xã hoàn chỉnh dự toán ngân sách xã và phương án phân bổ ngân sách cấp xã trình Hội đồng nhân dân cấp xã quyết định Sau khi dự toán ngân sách cấp xã được Hội đồng nhân dân cấp xã quyết định, Uỷ ban nhân dân cấp xã báo cáo Uỷ ban nhân dân huyện, Phòng Tài chính – Kế hoạch cấp huyện, đồng thời thông báo công khai dự toán ngân sách cấp xã cho nhân dân biết theo chế độ công khai tài chính về ngân sách nhà nước

* Điều chỉnh dự toán ngân sách cấp xã hàng năm

Trong các trường hợp có yêu cầu của Uỷ ban nhân dân cấp trên để đảm bảo phù hợp với định hướng chung ho ặc có biến động lớn về nguồn thu và nhiệm vụ chi

Uỷ ban nhân dân cấp xã tiến hành lập dự toán điều chỉnh trình Hội đồng nhân dân cấp xã quyết định và báo cáo Uỷ ban nhân dân cấp huyện

1.2.2.3 Quản lý chấp hành dự toán ngân sách nhà nước cấp xã

Chấp hành dự toán ngân sách cấp xã là khâu tiếp theo của hoạt động quản lý ngân sách cấp xã Đó là quá trình sử dụng tổng hợp các biện pháp Kinh tế - Tài chính và hành chính nhằm biến các chỉ tiêu thu, chi ghi trong bản kế hoạch ngân sách nhà nước ở cấp xã trở thành hiện thực

Như vậy, mục tiêu của chấp hành ngân sách cấp xã nhằm:

- Biến các chỉ tiêu thu chi ghi trong kế hoạch ngân sách năm từ khả năng, dự kiến thành hiện thực Từ đó, góp phần biến các chỉ tiêu kế hoạch phát triển kinh tế

xã hội của địa phương từ khả năng trở thành hiện thực

- Thông qua chấp hành ngân sách cấp xã mà tiến hành kiểm tra việc thực hiện các chính sách, chế độ, tiêu chuẩn, định mức về kinh tế tài chính của nhà nước

ở cấp xã

Chấp hành ngân sách cấp xã thực hiện tốt các mục tiêu nói trên sẽ mang lại ý nghĩa cực kỳ quan trọng không những cho công tác quản lý, điều hành ngân sách nhà nước ở cấp xã mà còn quan trọng hơn là thúc đẩy phát triển kinh tế, xã hội

Đối với công tác quản lý điều hành ngân sách, chấp hành ngân sách nhà nước ở cấp cơ sở là khâu cốt yếu, trọng tâm có ý nghĩa quyết định với một hoạt động quản lý ngân sách cấp xã Nếu khâu lập kế hoạch đạt kết quả tốt thì về khả năng mới dừng lại ở trên các văn bản giấy tờ, nằm trong khả năng và dự kiến, chúng

có thể biến thành hiện thực hay không là tùy thuộc vào khâu chấp hành ngân sách Hơn nữa, chấp hành ngân sách thực hiện tốt sẽ có nội dung tích cực trong thực hiện khâu tiếp theo của hoạt động quản lý ngân sách nhà nước ở cấp xã

Khi nhận được số phân bổ về ngân sách của địa phương mình, những đơn vị

dự toán ngân sách được giao nhiệm vụ cho các đơn vị trực thuộc đảm bảo đúng với

dự toán ngân sách được phân bổ, đồng thời thông báo với cơ quan tài chính địa phương nơi giao dịch để theo dõi, cấp phát và quản lý

Chấp hành dự toán ngân sách được tiến hành từ việc chấp hành thu ngân sách cấp xã:

* Chấp hành dự toán thu NSX

- Theo quy định: Tài chính – Kế toán cấp xã có nhiệm vụ phối hợp với cơ quan thuế đảm bảo thu đúng, thu đủ và kịp thời Đơn vị, cá nhân có nghĩa vụ nộp ngân sách, căn cứ vào thông báo thu của cơ quan thu hoặc của Tài chính – Kế toán cấp xã, lập giấy nộp tiền (nộp bằng chuyển khoản hoặc nộp bằng tiền mặt) đến Kho bạc Nhà nước để nộp trực tiếp vào ngân sách nhà nước Trường hợp đối tượng phải nộp ngân sách không có điều kiện nộp tiền trực tiếp vào ngân sách nhà nước tại Kho bạc Nhà nước theo chế độ quy định thì:

+ Đối với các khoản thu thuộc nhiệm vụ thu của cơ quan thuế, cơ quan thuế thu, sau đã lập giấy nộp tiền và nộp tiền vào Kho bạc Nhà nước Trường hợp cơ quan thuế uỷ quyền cho Tài chính – Kế toán cấp xã thu, thì cũng thực hiện theo quy trình trên và được hưởng phí uỷ nhiệm thu theo chế độ quy định

+ Đối với các khoản thu thuộc nhiệm vụ thu của Tài chính – Kế toán cấp xã, Tài chính – Kế toán cấp xã thu, sau đã lập giấy nộp tiền và nộp tiền vào Kho bạc Nhà nước hoặc nộp vào quỹ của ngân sách cấp xã để chi theo chế độ quy định nếu

là các xã miền núi, vùng sâu, vùng xa chưa có điều kiện giao dịch thường xuyên với Kho bạc Nhà nước

Nghiêm cấm thu không có biên lai, thu để ngoài sổ sách, khi thu phải giao biên lai cho đối tượng nộp Cơ quan Thuế, Phòng Tài chính cấp huyện có nhiệm vụ cung cấp biên lai đầy đủ, kịp thời cho Tài chính – Kế toán cấp xã để thực hiện thu nộp ngân sách nhà nước Định kỳ, Tài chính – Kế toán cấp xã báo cáo việc sử dụng

và quyết toán biên lai đã được cấp với cơ quan cung cấp biên lai

- Trường hợp cơ quan có thẩm quyền quyết định phải hoàn trả khoản thu ngân sách cấp, Kho bạc Nhà nước xác nhận trừ số tiền đã thu vào ngân sách cấp xã của các đối tượng nộp trực tiếp hoặc chuyển khoản vào Kho bạc Nhà nước; đối với

đối tượng nộp qua cơ quan thu thì cơ quan thu xác nhận để Tài chính – Kế toán cấp xã làm căn cứ hoàn trả

- Việc luân chuyển chứng từ thu phải theo đúng các quy định

* Chấp hành dự toán chi ngân sách cấp xã

- Đối với các đơn vị, các tổ chức sử dụng NSX

Phải thực hiện chi đúng dự toán được giao, đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức, đúng mục đích, đối tượng và tiết kiệm, có hiệu quả Lập dự toán sử dụng kinh phí hàng quý (có chia tháng) gửi Tài chính – Kế toán cấp xã Khi có nhu cầu chi, làm các thủ tục đề nghị Tài chính – Kế toán cấp xã rút tiền tại Kho bạc hoặc quỹ tại cấp

xã để thanh toán Chấp hành đúng quy định của pháp luật về kế toán, thống kê và quyết toán sử dụng kinh phí với Tài chính – Kế toán cấp xã và công khai kết quả thu, chi tài chính của tổ chức, đơn vị

- Đối với Tài chính – Kế toán cấp xã

Phải thẩm tra nhu cầu sử dụng kinh phí của các tổ chức đơn vị Bố trí nguồn theo dự toán năm và dự toán quý để đáp ứng nhu cầu chi, trường hợp nhu cầu chi lớn hơn thu trong quý cần có biện pháp đề nghị cấp trên tăng tiến độ cấp bổ sung hoặc tạm thời sắp xếp lại nhu cầu chi phù hợp với nguồn thu, theo nguyên tắc đảm bảo chi lương, có tính chất lương đầy đủ, kịp thời Tài chính – Kế toán phải kiểm tra, giám sát việc thực hiện chi ngân sách, sử dụng tài sản của các tổ chức đơn vị sử dụng ngân sách, phát hiện và báo cáo đề xuất kịp thời Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp xã về những vi phạm chế độ, tiêu chuẩn, định mức để có biện pháp đảm bảo thực hiện mục tiêu và tiến độ quy định

- Đối với Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp xã hoặc người được uỷ quyền quyết định chi

Việc quyết định chi phải theo đúng chế độ, tiêu chuẩn và mức chi trong phạm vi dự toán được phê duyệt và người ra quyết định chi phải chịu trách nhiệm

về quyết định của mình, nếu chi sai phải bồi hoàn cho công quỹ và tuỳ theo tính

chất, mức độ vi phạm cũng bị xử lý kỷ luật, xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự

Nguyên tắc chi ngân sách:

Việc thực hiện chi phải bảo đảm các điều kiện:

+ Điều kiện 1: Đã được ghi trong dự toán được giao, trừ trường hợp dự toán

và phân bổ dự toán chưa được cấp có thẩm quyền quyết định và chi từ nguồn tăng thu, nguồn dự phòng ngân sách;

+ Điều kiện 2: Đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức quy định;

+ Điều kiện 3: Được Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp xã hoặc người được uỷ quyền quyết định chi

+ Điều kiện 4: Trường hợp thanh toán bằng tiền mặt, sử dụng Lệnh chi ngân sách xã bằng tiền mặt Kho bạc Nhà nước kiểm tra, nếu đủ điều kiện thì thực hiện thanh toán cho khách hàng hoặc người được sử dụng Đối với các khoản chi từ các nguồn thu được giữ lại tại cấp xã, Tài chính – Kế toán cấp xã phối hợp với Kho bạc Nhà nước định kỳ làm thủ tục hạch toán thu, hạch toán chi vào ngân sách cấp xã Khi làm thủ tục hạch toán thu, hạch toán chi phải kèm theo Bảng kê chứng từ thu và Bảng kê chứng từ chi theo đúng chế độ quy định

- Trong điều hành chi thường xuyên cần lưu ý :

Phải ưu tiên chi trả tiền lương, các khoản phụ cấp cho cán bộ công chức xã, nghiêm cấm việc nợ lương và các khoản phụ cấp Các khoản chi thường xuyên khác phải căn cứ vào dự toán năm, khối lượng thực hiện công việc, khả năng của ngân sách cấp xã tại thời điểm chi để thực hiện chi cho phù hợp

- Trong điều hành chi đầu tư phát triển lưu ý

Việc quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản của ngân sách cấp xã phải thực hiện đầy đủ theo quy định của Nhà nước về quản lý đầu tư và xây dựng cơ bản và phân cấp của tỉnh; việc cấp phát thanh toán, quyết toán vốn đầu tư xây dựng cơ bản của ngân sách cấp xã thực hiện theo quy định của Bộ Tài chính

Đối với dự án đầu tư bằng nguồn đóng góp theo nguyên tắc tự nguyện, ngoài các quy định chung cần phải bảo đảm mở sổ sách theo dõi và phản ánh kịp thời mọi khoản đóng góp bằng tiền, ngày công lao động, hiện vật của nhân dân Quá trình thi công, nghiệm thu và thanh toán phải cứ sự giám sát của Ban giám sát dự án

do nhân dân cử Kết quả đầu tư và quyết toán dự án phải được thông báo công khai cho nhân dân biết

Thực hiện nhiệm vụ xây dựng cơ bản phải đảm bảo đúng dự toán, nguồn tài chính theo chế độ quy định, nghiêm cấm việc nợ xây dựng cơ bản, chiếm dụng vốn dưới mọi hình thức

1.2.2.4 Quản lý quyết toán ngân sách cấp xã

Quyết toán ngân sách cấp xã là khâu cuối cùng của hoạt động quản lý ngân sách cấp xã Đó là việc tổng kết lại quá trình thực hiện dự toán ngân sách năm, sau khi năm ngân sách kết thúc nhằm đánh giá toàn bộ kết quả hoạt động của một năm ngân sách, từ đó rút ra các ưu điểm, nhược điểm và bài học kinh nghiệm cho công tác quản lý ngân sách tiếp theo

Như vậy, mục đích của quyết toán ngân sách là tổng kết, đánh giá lại toàn bộ quá trình hoạt động thu, chi của năm ngân sách đã qua

Khi quyết toán ngân sách được thực hiện theo trình tự sau:

- Công tác chuẩn bị:

+ Ban hành các thông tư, chỉ thị hướng dẫn về công tác lập quyết toán ngân sách hàng năm từ cấp trên trong đó nhấn mạnh các điểm cần lưu ý khi lập quyết toán ngân sách kỳ này

+ Khi năm ngân sách kết thúc các cơ quan đơn vị tổ chức kiểm kê và khóa sổ cuối năm, hoàn thành công tác về kế toán ngân sách cấp xã năm cũ, chuẩn bị cho việc quyết toán ngân sách cấp xã toàn năm và báo cáo lên cấp trên

- Tiến hành lập quyết toán năm:

Các cấp còn được một khoảng thời gian nhất định để chỉnh lý sổ sách năm

cũ, thanh toán các khoản thu, chi… Tuy vậy, theo yêu cầu luật ngân sách nhà nước

những khoản thu thuộc ngân sách năm cũ nhưng đến năm mới phát sinh thì không phản ánh vào ngân sách năm cũ mà ph ản ánh vào ngân sách năm ti ếp theo

- Thời hạn quyết toán ngân sách:

Tùy theo quy định của mỗi nước quy định thời hạn quyết toán ngân sách địa phương thông thường ở địa phương thời hạn quyết toán ngân sách chậm nhất là một năm sau khi năm ngân sách kết thúc

Trong quá trình thực hiện quyết toán ngân sách các đơn vị dự toán có vai trò quan trọng dựa trên trách nhiệm sau:

* Trách nhiệm của các cơ quan

Tài chính – Kế toán cấp xã có trách nhiệm thực hiện công tác hạch toán kế toán và quyết toán NSX theo mục lục ngân sách nhà nước và chế độ kế toán NSX hiện hành; thực hiện chế độ báo cáo kế toán và quyết toán theo quy định Kho bạc Nhà nước nơi giao dịch thực hiện công tác kế toán thu, chi quỹ NSX theo quy định Định kỳ hàng tháng, quý báo cáo tình hình thực hiện thu, chi NSX, tồn quỹ ngân sách cấp xã gửi Uỷ ban nhân dân cấp xã và báo cáo đột xuất khác theo yêu cầu của

Uỷ ban nhân dân cấp xã

* Công tác quyết toán ngân sách cấp xã hàng năm

Theo quy định thì Tài chính – Kế toán cấp xã lập báo cáo quyết toán thu, chi NSX hàng năm trình Uỷ ban nhân dân cấp xã xem xét để trình Hội đồng nhân dân cấp xã phê chuẩn, đồng thời gửi Phòng Tài chính cấp huyện để tổng hợp Thời gian gửi báo cáo quyết toán năm cho Phòng Tài chính cấp huyện do Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh quy định Quyết toán chi ngân sách cấp xã không được lớn hơn quyết toán thu ngân sách cấp xã Kết dư NSX là số chênh lệch lớn hơn giữa số thực thu và số thực chi ngân sách cấp xã Toàn bộ kết dư năm trước (nếu có) được chuyển vào thu ngân sách năm sau Sau khi Hội đồng nhân dân cấp xã phê chuẩn, báo cáo quyết toán được lập thành 05 bản để gửi cho Hội đồng nhân dân cấp xã, Uỷ ban nhân dân cấp xã, Phòng Tài chính – Kế hoạch cấp huyện, Kho bạc Nhà nước nơi cấp xã giao

dịch, lưu Tài chính xã và thông báo công khai nơi công cộng cho nhân dân trên địa bàn cấp xã biết

Cấp huyện (Phòng Tài chính- Kế hoạch) có trách nhiệm thẩm định báo cáo quyết toán thu, chi NSX, trường hợp có sai sót phải báo cáo Uỷ ban nhân dân cấp huyện yêu cầu Hội đồng nhân dân cấp xã điều chỉnh

1.2.2.5 Kiểm tra, thanh tra, giám sát ngân sách cấp xã

Giám sát, thanh tra, kiểm tra việc thực hiện NSNN là việc theo dõi, xem xét, đánh giá việc thực hiện các quy định của pháp luật về tài chính - ngân sách trong toàn bộ các khâu của quy trình ngân sách nhằm mục đích kiểm tra tính chấp hành

dự toán NSNN đã được cấp có thẩm quyền thông qua; ghi nhận kết quả đạt được tính đến thời điểm giám sát, khả năng hoàn thành dự toán; nắm bắt những vấn đề phát sinh, vướng mắc trong quá trình thực hiện; đề xuất, kiến nghị những giải pháp nhằm hoàn thành dự toán, rút kinh nghiệm cho công tác xây dựng dự toán năm sau

Trong hoạt động quản lý NSNN, công tác giám sát, thanh tra, kiểm tra việc thực hiện NSNN rất quan trọng, công tác này hướng đến mục đích phòng ngừa, phát hiện, xử lý kịp thời các hành vi vi phạm pháp luật, phát hiện tham nhũng, lãng phí, tìm ra các hạn chế trong cơ chế quản lý qua đó bổ sung, hoàn thiện cơ chế quản

lý NSNN, nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng NSNN nhằm đạt được các mục tiêu kinh tế - xã hội

Phân định nhiệm vụ, quyền hạn của mỗi cơ quan Nhà nước trong việc thực hiện các quyền về giám sát, thanh tra, kiểm tra thực hiện NSNN nhằm mục đích quản lý NSNN đạt được những mục tiêu đề ra Trong đó:

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp chủ trì tổ chức việc giám sát NSNN của cộng đồng Nội dung giám sát NSNN của cộng đồng gồm: việc chấp hành các quy định của pháp luật về quản lý, sử dụng NSNN; tình hình thực hiện dự toán NSNN hàng năm; việc thực hiện công khai NSNN

- Cơ quan tài chính, cơ quan thu NSNN, cơ quan KBNN, đơn vị dự toán ngân sách các cấp theo chức năng nhiệm vụ được phân công có trách nhiệm tổ chức

thực hiện chế độ kiểm tra công tác kế toán thường xuyên, định kỳ đối với các đơn

vị, cá nhân có nghĩa vụ thu nộp ngân sách, đơn vị sử dụng ngân sách các cấp

Thanh tra tài chính có nhiệm vụ thanh tra việc chấp hành thu, chi, quản lý ngân sách

và phải chịu trách nhiệm về kết luận thanh tra của mình

1.2.3 Tiêu chí đo lường hiệu quả quản lý ngân sách nhà nước cấp xã

* Hiệu quả quản lý thu ngân sách nhà nước cấp xã

Hiệu quả quản lý thu NSNN được thể hiện ở việc tổ chức thu đúng, thu đủ, thu kịp thời và tính bền vững trong tạo lập nguồn thu của công tác quản lý các khoản thu NSNN theo quy định của pháp luật Ngoài ra, hiệu quả quản lý thu NSNN còn được thể hiện ở việc khai thác hợp lý các khoản thu tiềm ẩn trong nền kinh tế Bên cạnh đó, cần tăng cường và bồi dưỡng các nguồn lực tài chính một cách hợp lý, hợp pháp, nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao trong công tác cân đối thu - chi NSNN: Đảm bảo tính thu đúng, thu đủ, thu kịp thời; Đảm bảo tính bền vững trong việc tạo lập nguồn thu

Tiêu chí đo lường hiệu quả thu ngân sách nhà nước:

Hiệu quả thu ngân sách nhà nước = (thu ngân sách thực tế năm t/thu ngân

sách theo dự toán năm t)* 100 (%)

* Hiệu quả quản lý chi ngân sách nhà nước cấp xã

Hiệu quả quản lý chi NSNN được thể hiện qua hai nội dung chính yếu sau: + Các khoản chi thường xuyên (chi sự nghiệp kinh tế, chi sự nghiệp giáo dục

- đào tạo, chi sự nghiệp y tế, chi đảm bảo xã hội, chi quốc phòng - an ninh, chi quản

lý hành chính,….) được thực hiện một cách hợp lý, chi tiết kiệm, chi đúng pháp luật, trong đó quan trọng nhất là tiết kiệm tối đa chi quản lý hành chính

Chỉ tiêu đo lường:

Tỉ lệ tiết kiệm chi thường xuyên ngân sách = (chi thường xuyên ngân sách tiết kiệm năm t/tổng chi thường xuyên năm t)*100 (%)

+ Các khoản chi đầu tư phát triển (các công trình kinh tế, kết cấu hạ tầng, khoa học - công nghệ ) được thực hiện có trọng tâm, trọng điểm, có thẩm định tính

hiệu quả… góp phần trực tiếp hoặc gián tiếp đến tăng trưởng kinh tế Đồng thời, cần quan tâm chú ý việc giám sát chặt chẽ để tránh thất thoát lãng phí và đảm bảo chất lượng công trình xây dựng

Đo lường hiệu quả chi đầu tư phát triển thường sử dụng chỉ số hoàn vốn nội tại ICOR:

ICOR = Tỉ lệ huy động vốn đầu tư toàn xã hội so với tổng giá trị sản phẩm

đầu ra/tốc độ tăng tổng giá trị sản lượng đầu ra

* Đảm bảo thực hiện các mục tiêu phát triển KT - XH

Trong những trường hợp cần thiết, sử dụng NSNN hỗ trợ cho các doanh nghiệp ổn định hoặc vượt qua thời kỳ kinh doanh khó khăn để đảm bảo phát triển

và góp phần đạt được các mục tiêu kinh tế chung đã đặt ra trong một giai đoạn cụ thể

Mục tiêu xã hội

Thứ nhất, công tác quản lý chi NSNN phải đảm bảo xây dựng được đời sống,

lối sống và môi trường văn hóa lành mạnh;

Thứ hai, công tác quản lý chi NSNN phải đảm bảo phát triển và nâng cao

chất lượng nguồn nhân lực, đổi mới toàn diện và phát triển bền vững hệ thống giáo dục - đào tạo;

Thứ ba, công tác quản lý chi NSNN phải tạo bước phát triển mạnh mẽ về văn

hóa, xã hội;

Thứ tư, công tác quản lý chi NSNN cần chú trọng cải thiện và bảo vệ chất

lượng môi trường, chủ động ứng phó có hiệu quả với biến đổi khí hậu, phòng chống thiên tai;

Thứ năm, công tác quản lý chi NSNN phải đặc biệt giữ vững an ninh, chính

trị và trật tự - an toàn xã hội;

Thứ sáu, công tác quản lý chi NSNN phải đảm bảo phát triển mạnh sự

nghiệp y tế, nâng cao chất lượng công tác chăm sóc cho nhân dân

- Xem xét mức độ ảnh hưởng của mỗi khoản chi tới các mối quan hệ kinh tế

- chính trị - xã hội và phải tính đến thời gian phát huy tác dụng

* Tính bền vững của chính sách chi tiêu NSNN

Theo Schick và Allen (2005), bền vững NSNN trong chính sách chi tiêu thể hiện ở hai yếu tố:

- Tăng trưởng (growth): chính sách chi tiêu đảm bảo kinh tế tăng trưởng

- Công bằng (fairness): khả năng chi trả các nghĩa vụ hiện tại mà không chuyển gánh nặng chi phí cho thế hệ tương lai

* Chi tiêu NSNN có ảnh hưởng tích cực đến tăng trưởng kinh tế:

Có nhiều quan điểm khác nhau về ảnh hưởng của chi tiêu NSNN đến tăng trưởng kinh tế Tuy nhiên, hầu hết các nhà kinh tế đều cho rằng có những trường hợp khi tăng chi tiêu NSNN sẽ có lợi và có những trường hợp khi giảm chi tiêu NSNN sẽ