Tiểu luận môn Quan hệ quốc tế Vai trò của hợp tác đa phương Asean trong việc xử lý các vấn đề an ninh phi truyền thống ở các quốc gia khu vực Đông Nam Á hiện nay

Tiểu luận môn Quan hệ quốc tế Vai trò của hợp tác đa phương Asean trong việc xử lý các vấn đề an ninh phi truyền thống ở các quốc gia khu vực Đông Nam Á hiện nay cung cấp lý luận về hợp tác đa phương, an ninh phi truyền thống và thực trạng vấn đề này ở các quốc gia khu vực Đông Nam Á cũng như biện pháp để khắc phục

Tiểu luận Môn Quan hệ quốc tế đại cương

Vai trò của hợp tác đa phương Asean trong việc xử lý các vấn đề

an ninh phi truyền thống ở các quốc gia khu vực Đông Nam Á

hiện nay

Sinh viên thực hiện: Trịnh Thu Hà

MỤC LỤC

MỤC LỤC………2

MỞ ĐẦU…….……….4

1 Lí do chọn đề tài………4

2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu……….4

3 Kết cấu đề tài……….4

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA HỢP TÁC ĐA PHƯƠNG TRONG VIỆC XỬ LÝ CÁC VẤN ĐỀ AN NINH PHI TRUYỀN THỐNG HIỆN NAY……….6

1.1 Hợp tác đa phương……….….6

1.1.1 Khái niệm hợp tác đa phương……….6

1.1.2 Đặc điểm của hợp tác đa phương………7

1.2 An ninh phi truyền thống………8

1.2.1 Khái niệm ân ninh phi truyền thống………8

1.2.2 Các vấn đề về an ninh phi truyền thống……… 9

1.3 Vai trò của hợp tác đa phương trong việc xử lý các vấn đề an ninh phi truyền thống… ……….…10

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG VAI TRÒ CỦA HỢP TÁC ĐA PHƯƠNG ASEAN TRONG VIỆC XỬ LÍ CÁC VẤN ĐỀ AN NINH PHI TRUYỀN THỐNG HIỆN NAY TẠI ĐÔNG NAM Á……….…11

2.1 Tổng quan về khu vực Đông Nam Á……… 11

2.2 Tổng quan về tổ chức hợp tác đa phương Asean……….… 11

2.2.1 Thành lập……….11

2.2.2 Mục tiêu……… ……… 12

2.3 Thực trạng vai trò của hợp tác đa phương Asean trong việc xử lí các vấn đề an ninh phi truyền thống ở các quốc gia khu vực Đông Nam Á hiện nay……….…….13

CHƯƠNG 3 GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM VAI TRÒ CỦA HỢP TÁC ĐA PHƯƠNG ASEAN TRONG AN NINH PHI TRUYỀN THỐNG HIỆN NAY Ở CÁC QUỐC GIA KHU VỰC ĐÔNG NAM Á….… 17 KẾT LUẬN………19 TÀI LIỆU THAM KHẢO……….…20

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

An ninh phi truyền thống đã và đang tác động đến nhiều quốc gia trên thế giới Qúa trình toàn cầu hóa quốc tế càng phát triển thì theo đó, sự ảnh hưởng của an ninh phi truyền thống càng lan rộng hơn và đậm nét hơn Vấn đề này đe dọa đến sự tồn tại và phát triển của toàn nhân loại Nhiệm

vụ của các quốc gia là giải quyết được vấn đề đó để phát triển đất nước Muốn làm tốt công tác này các quốc gia phải cùng nhau hợp tác, nhất là đối với các quốc gia đang phát triển tại khu vực Đông Nam Á Vì vậy tác giả đã chọn đề tài “Vai trò của hợp tác đa phương Asean trong việc xử lí các vấn đề an ninh phi truyền thống ở các quốc gia khu vực Đông Nam Á hiện nay” cho bài tiểu luận của mình

2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

- Phân tích được vai trò của hợp tác đa phương trong vấn đề an ninh phi truyền thống

- Nêu được thực trạng của việc hợp tác đa phương Asean trong vấn

đề an ninh phi truyền thống ở các quốc gia khu vực Đông Nam Á

- Đưa ra phương hướng, giải pháp cho hạn chế của việc hợp tác đa phương Asean trong vấn đề an ninh phi truyền thống ở các quốc gia khu vực Đông Nam Á hiện nay

3 Kết cấu đề tài

Chương 1 Cơ sở lý luận về vai trò của hợp tác đa phương trong việc

xử lý các vấn đề an ninh phi truyền thống hiện nay

Chương 2 Thực trạng vai trò của hợp tác đa phương Asean trong việc xử lí các vấn đề an ninh phi truyền thống ở các quốc gia Đông Nam Á hiện nay

Chương 3 Quan điểm và giải pháp bảo đảm vai trò của hợp tác đa phương Asean trong vấn đề an ninh phi truyền thống hiện nay ở các quốc gia khu vực Đông Nam Á

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA HỢP TÁC ĐA PHƯƠNG TRONG VIỆC XỬ LÝ CÁC VẤN ĐỀ AN

NINH PHI TRUYỀN THỐNG HIỆN NAY 1.1 Hợp tác đa phương

1.1.1 Khái niệm hợp tác đa phương

Trước hết, để đến với khái niệm “hợp tác đa phương”, ta cần đi tìm hiểu về cụm từ “hợp tác quốc tế”

Hợp tác (Cooperation) đã tồn tại ngay từ thời kì đầu của lịch sử loài người với sự hình thành các cộng đồng sơ khai qua hợp tác giữa người

và người như bầy đàn, công xã, thị tộc, bộ lạc, liên minh bộ lạc Cho đến khi các quốc gia dân tộc hình thành, tức là xuất hiện chủ thể quan

hệ quốc tế, hợp tác giữa chúng đã trở thành hợp tác quốc tế Hợp tác quốc tế là một hiện tượng phổ quát và xuyên lịch sử Nó diễn ra trong mọi xã hội và tồn tại trong một giai đoạn lịch sử bất chấp thế giới đầy rẫy xung đột và chiến tranh Cho đến nay, hợp tác quốc tế đã trở thành

xu thế lớn trong quan hệ quốc tế Xu thế này đang lôi cuốn mọi quốc gia và con người trên khắp thế giới cùng tham gia

Hợp tác quốc tế có bốn đặc trưng cơ bản Thứ nhất, xét về mặt chủ thể, hợp tác phải có sự tham gia của chủ thể quan hệ quốc tế thì mới là hợp tác quốc tế Thứ hai, xét về mục đích, hợp tác là cách thức phối hợp nhằm thực hiện các mục đích chung với những lợi ích chung Sự phối hợp rất đa dạng từ nhân lực, vật lực đến tài lực Thứ ba, xét về mặt hành vi, đó là sự tương tác hòa bình giữa các chủ thể quan hệ quốc

tế, tức là trong đó bạo lực được loại ra Thứ tư, xét về mặt kết quả, sự hợp tác thường đem lại kết quả như nhau cho các bên tham gia hợp tác, tức là cùng được hoặc cùng không thỏa mãn

Khi phân loại hợp tác căn cứ trên số lượng chủ thể tham gia, ta có thể chia ra làm hai loại là hợp tác song phương giữa hai chủ thể quan

hệ quốc tế và hợp tác đa phương từ ba chủ thể trở lên Ví dụ hợp tác giữa Việt Nam và Thái Lan là hợp tác song phương, hợp tác giữa 10 nước trong Asean là hợp tác đa phương Hiện nay, hợp tác đa phương

có xu hướng nổi lên bởi sự xuất hiện nhiều vấn đề hợp tác chung và

sự tang lên của tình trạng tùy thuộc lẫn nhau của nhiều quốc gia

1.1.2 Đặc điểm của hợp tác đa phương

Hợp tác đa phương thường yêu cầu các hoạt động hợp tác được phát triển bằng cách sử dụng một tổ chức trung gian Ví dụ: Tổ chức Asean sẽ đưa ra yêu cầu cho các nước thành viên

Trong hợp tác đa phương, hợp tác diễn ra trên các vấn đề mà nhiều quốc gia cùng quan tâm

Trong hợp tác đa phương, chính sách đối ngoại của các nước tài trợ không ảnh hưởng nhiều Tông thường, các tổ chức quốc tế quyết định về cách thức và địa điểm sử dụng các nguồn lực, mặc dù thực tế rằng các quốc gia là những người đóng góp chính cho các tổ chức này

Hợp tác đa phương cần thời gian và nỗ lực đàm phán tương đối lâu hơn do sự tham gia của nhiều quốc gia

Hợp tác đa phương thường có thể mở ra những cánh cửa tiếp cận thị trường và thương mại lớn hơn so với hợp tác song phương

Khác với hợp tác song phương, trong nhiều trường hợp, các tổ chức quốc tế như Liên hợp quốc, Liên mình châu Âu, sẽ tham gia chuyển tiền tới các quốc gia cần thiết

Trong các thỏa thuận thương mại đa phương, ngay cả việc giảm thuế đối với một số hang hóa nhất định cũng mở ra một phạm vi rộng hơn cho thương mại và thị trường giữa tất cả các nước liên quan

Các hiệp định thương mại trong hợp tác đa phương đôi khi rất khó thu xếp do có sự tham gia của nhiều bên

Trong hợp tác đa phương, tất cả các bên ký kết cần được đối xử bình đẳng Không quốc gia nào có thể trao các hiệp định trao đổi tốt hơn cho một quốc gia này hơn là cho một quốc gia khác

1.2 An ninh phi truyền thống

1.2.1 Khái niệm an ninh phi truyền thống

Trước hết, an ninh quốc gia hiểu theo nghĩa đơn giản nhất, là khả năng giữ vững sự an toàn trước các mối đe dọa ở cả bên ngoài và bên trong Nội dung cơ bản của an ninh quốc gia là bảo vệ lợi ích quốc gia và loại

bỏ các mối đe dọa tới lợi ích đó, An ninh quốc gia bao gồm an ninh truyền thống và an ninh truyền thống

An ninh phi truyền thống xuất hiện trong giai đoạn cuối thế kỷ XX, đầu thế kỷ XXI, là một quan niệm mới về một trạng thái an ninh khác với an ninh truyền thống, nó phản ảnh sự thay đổi nhận thức của con người về an ninh và sự mở rộng nội hàm khái niệm an ninh quốc gia Nếu an ninh truyền thống coi an ninh quốc gia là bảo vệ đất nước trước các mối đe dọa hoặc tấn công bằng chính trị, quân sự từ bên ngoài và bên trong thì an ninh phi truyền thống không chỉ bảo vệ chủ quyền quốc gia mà còn bảo

vệ con người, bảo vệ cộng đồng, nó mang tính xuyên quốc gia do những mối uy hiếp, đe dọa của các nhân tố bên trong và bên ngoài đối với môi trường sinh tồn và phát triển của cộng đồng xã hội và công dân của mỗi quốc gia trong mối quan hệ chặt chẽ với khu vực và thế giới An ninh phi

truyền thống chính là việc bảo đảm an toàn, không có hiểm nguy cho cá nhân, con người, quốc gia, dân tộc và toàn nhân loại trước các mối đe dọa

có nguồn gốc phi quân sự như biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường, khan hiếm nguồn lực, dịch bệnh lây lan nhanh, tội phạm xuyên biên giới, khủng

bố

Các mối đe dọa an ninh phi truyền thống có đặc điểm thường lan tỏa rất nhanh, ảnh hưởng rộng do tác động từ mặt trái của kinh tế thị trường, của toàn cầu hóa, của sử dụng thành tựu khoa học công nghệ

1.2.2 Các vấn đề về an ninh phi truyền thống

- Mối đe dọa của chủ nghĩa khủng bố, chủ nghĩa dân tộc, tôn giáo cực đoan

- Mối đe dọa bắt người từ việc phổ biến vũ khí giết người hàng loạt, chạy đua vũ trang

- Mối đe dọa từ sự bao vây, cấm vận, sức ép kinh tế, chính trị bên ngoài

- Mối đe dọa của tội phạm xuyên quốc gia, tội phạm có tổ chức (buôn lậu ma túy, buôn bán phụ nữ, trẻ em, cướp biển, tội phạm kinh tế – tài chính, tội phạm công nghệ cao, )

- Mối đe dọa suy thoái môi trường, thảm họa thiên tai

- Mối đe dọa của bệnh dịch quy mô lớn (SARS, AIDS, dịch cúm gia cầm, COVID-19, )

- Mối đe dọa bắt nguồn từ đói nghèo, thất nghiệp, dòng người tỵ nạn,…

1.3 Vai trò của hợp tác đa phương trong việc xử lý các vấn đề an ninh phi truyền thống

Hợp tác đa phương mở ra các cuộc đàm phán, các diễn đàn để các quốc gia tham gia giải quyết vấn đề

Hợp tác đa phương giúp các quốc gia phối hợp hành động để xử lí vấn

đề ổn hỏa và được ra được các giải pháp phù hợp nhất

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG VAI TRÒ CỦA HỢP TÁC ĐA PHƯƠNG ASEAN TRONG VIỆC XỬ LÍ CÁC VẤN ĐỀ AN NINH PHI TRUYỀN THỐNG HIỆN NAY TẠI ĐÔNG NAM Á

2.1 Tổng quan về khu vực Đông Nam Á

Đông Nam Á là một khu vực của châu Á bao gồm các nước nằm ở phía Nam Trung Quốc, phía Đông Ấn Độ, phía Bắc của Úc, rộng 4.494.047 kilomet vuông và bao gôm 11 quốc gia : Việt Nam, Campuchia, Đông Timor, Indonexia, Lào, Malaysia, Myanmar, Philippines, Singapore, Thái Lan và Brunei

Vào năm 2020, dân số Đông Nam Á lên tới 668.619.840 triệu người, chiếm khoảng 8,6% dân số thế giới

Nền kinh tế các quốc gia khu vực Đông Nam Á có xu hướng phát triển

và dự kiến trong 2021, Đông Nam Á sẽ tăng trưởng 6,7%, cao hơn mức trung bình toàn cầu 5,2% theo công ty tư vấn và nghiên cứu toàn cầu Oxford Business Group

Đông Nam Á rất đa dạng về ngôn ngữ, dân tộc và tôn giáo

Với sự phát triển của Đông Nam Á và sự đa dạng về tôn giáo, ngôn ngữ, dân tộc, khu vực Đông Nam Á phải chịu nhiều thách thức song song về vấn đề an ninh phi truyền thống, vì vậy cần có một tổ chức để hợp tác phát triển và giải quyết vấn đề thách thức, đó chính là tổ chức Asean

2.2 Tổng quan về tổ chức hợp tác đa phương Asean

Asean được thành lập ngày 8/8/1967 tại Băng Cốc, Thái Lan với sự tham gia của 5 quốc gia thành viên ban đầu là In-đô-nê-xi-a, Ma-lai-xi-a, Phi- líp-pin, Xin-ga-po và Thái Lan Năm 1984, ASEAN kết nạp thêm Bru- nây Đa-rút-xa-lam Ngày28/7/1995 Việt Nam trở thành thành viên thứ 7 của Hiệp hội Ngày 23/7/1999 ASEAN kết nạp Lào và Mi-an-ma Ngày 30/4/1999, Cam-pu-chia trở thành thành viên thứ 10 của ASEAN, hoàn thành giấc mơ về một ASEAN bao gồm tất cả các quốc gia Đông Nam Á

- Thúc đẩy hòa bình và ổn định khu vực thông qua tôn trọng công

lý và pháp quyền trong mối quan hệ giữa các quốc gia trong khu vực và tuân thủ các nguyên tắc của Hiến chương Liên Hợp Quốc;

- Thúc đẩy hợp tác tích cực và hỗ trợ lẫn nhau về các vấn đề cùng quan tâm trong các lĩnh vực kinh tế, xã hội, văn hóa, kỹ thuật, khoa học

và hành chính;

- Hỗ trợ lẫn nhau dưới các hình thức đào tạo và cơ sở vật chất phục

vụ nghiên cứu trong các lĩnh vực giáo dục, chuyên môn, kỹ thuật và hành chính;

- Hợp tác hiệu quả hơn nhằm sử dụng tốt hơn ngành nông nghiệp và công nghiệp mở rộng thương mại, bao gồm việc nghiên cứu các vấn đề liên quan đến thương mại hàng hóa quốc tế, cải thiện các phương tiện giao thông, liên lạc, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân;

- Thúc đẩy nghiên cứu về Đông Nam Á; và

- Duy trì hợp tác chặt chẽ cùng có lợi với các tổ chức quốc tế và khu vực có tôn chỉ và mục đích tương tự, và tìm kiếm các phương thức để có thể hợp tác chặt chẽ hơn gữa các tổ chức này

2.3 Thực trạng vai trò của hợp tác đa phương Asean trong việc

xử lí các vấn đề an ninh phi truyền thống ở các quốc gia khu vực Đông Nam Á hiện nay

2.3.1 Các vấn đề an ninh phi truyền thống luôn là vấn đề nóng được đặc biệt quan tâm và được đưa ra tại các hội nghị chính thức của Asean

2.3.2 Trong Hiến chương của Asean tại các khoản 1,3,8,12 Điều 1 Hiến chương tuy không đề cập trực tiếp đến khái niệm an ninh phi truyền thông nhưng các mục tiêu hướng đến của Asean là nội dung của vấn đề này

Khoản 1 Duy trì, thúc đẩy hòa bình, an ninh, ổn định khu vực Đông Nam Á

Khoản 3 Duy trì Đông Nam Á là một khu vực không có vũ khí hạt nhân và các loại vũ khí hủy diệt hang loạt

Khoản 8 Đối phó hữu hiệu với tất cả các mối đe dọa, các loại tội phạm xuyên quốc gia và các thách thức xuyên biên giới phù hợp với các nguyên tắc an ninh toàn diện

Khoản 12 Tăng cường và hợp tác trong việc xây dựng cho người dân Asean một môi trường an toàn, an ninh và không có ma túy

2.3.3 Hợp tác đa phương Asean giải quyết các vấn đề an ninh phi

2.3.3.1 Vấn đề khủng bố và an ninh biển

Năm 2017, Tình hình an ninh bất ổn tại nhiều nơi trên thế giới cùng mối đe dọa từ tổ chức khủng bố “Nhà nước Hồi giáo” (IS) cũng đã ảnh hưởng tới nhiều nước ASEAN Hiểm họa khủng bố và cực đoan, vốn đã

đe dọa khu vực nhiều năm qua, nay trở thành thách thức nghiêm trọng nhất của ASEAN khi khu vực này đứng trước nguy cơ trở thành địa bàn hoạt động mới của IS Hàng trăm chiến binh IS từ Đông Nam Á chiến đấu tại Syria và Iraq đã hồi hương, liên kết với các nhóm khủng bố địa phương Một loạt cuộc tấn công của các đối tượng khủng bố ở Indonesia và Malaysia, đặc biệt cuộc xung đột giữa các phiến quân ủng hộ IS và lực lượng chính phủ Philippines tại thành phố Marawi, miền Nam Philippines, cùng hành động chiếm giữ thành phố này, cho thấy IS đang từng bước thực hiện ý đồ thành lập một “tiền đồn” ở Đông Nam Á Điều này tạo ra nguy cơ nghiêm trọng đe dọa lợi ích và an ninh quốc gia của mỗi nước cũng như sự ổn định của khu vực Đông Nam Á

Trong khuôn khổ Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN (ADMM) lần thứ 12 ngày 19/10/2018, các Bộ trưởng Quốc phòng 10 nước ASEAN đã nhất trí tăng cường hợp tác chống khủng bố và an ninh biển với nhiều sáng kiến thiết thực nhằm duy trì hòa bình và ổn định ở khu vực Các Bộ trưởng nhất trí thiết lập mạng lưới chuyên gia quốc phòng

về vũ khí hóa học, sinh học và phóng xạ cũng như cam kết sẽ tiếp tục đẩy mạnh chống khủng bố trên cơ sở chia sẻ trong hợp tác quốc phòng và quân đội, tăng cường phối hợp diễn tập chung trên biển và trên không để giảm thiểu thiệt hại không đáng có và không làm căng thẳng leo thang Mặt khác, nhất trí tập trung triển khai sáng kiến "Our Eyes" (Đôi mắt của chúng ta) về chia sẻ thông tin tình báo trong khu vực cũng như ban hành

tập hợp các hướng dẫn về không quân đa phương đầu tiên trên thế giới nhằm quản lý các sự cố trên không, đặt biệt là ở các khu vực tranh chấp

2.3.3.2 Vấn đề an ninh y tế

Năm 2020 diễn ra trong bối cảnh tình hình thế giới, khu vực diễn biến phức tạp, đại dịch Covid-19 tác động trực tiếp, toàn diện Trước tình hình đó, các bộ, ngành, địa phương là thành viên Tiểu ban đã thống nhất nhận thức, nâng cao trách nhiệm, chấp hành nghiêm mệnh lệnh, bảo vệ tuyệt đối an ninh, đảm bảo thông tin thông suốt Asean đã nhanh chóng

cử ra hội đồng điều phối Asean phòng chống Covid 19

2.3.3.3 Vấn đề kinh tế

Đối với Asean năm 2020 là một năm đặc biệt do sự tác động của Covid 19 Tại Hội nghị Hội đồng Cộng đồng y tế Asean lần thứ 19 ngày 10/11/2020, các bộ trưởng đã điểm lại những đề xuất sáng kiến trong kênh

và các nước đối tác ngoại khối như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, nhóm nước ASEAN +3 thông qua

2.3.3.4 Vấn đề an ninh mạng và an ninh thông tin

Ngày 28/12/2020, tại Hà Nội, Bộ Công an đã tổ chức Hội nghị quốc

tế “Nâng cao hiệu quả hợp tác, phối hợp trong đảm bảo an ninh mạng và phòng, chống tội phạm mạng của các nước ASEAN+3 (Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc)”

Tại Hội thảo, các đại biểu đã lắng nghe đại diện Việt Nam của Nhóm làm việc của ASEAN về tội phạm mạng tại Tổ hợp toàn cầu của INTERPOL trình bày về xu hướng tội phạm mạng trong khu vực ASEAN,