TIỂU LUẬN LỊCH SỬ MĨ THUẬT VIỆT NAM MỸ THUẬT THỜI SƠ SỬ

NỘI DUNG CHÍNHHoa văn trên trống đồng Đông Sơn Trống đồng Đông Sơn không chỉ có chức năng nhạc khí mà còn có n hững chức năng khác như làm biểu tượng cho quyền lực, tôn giáo; là sản phẩm

MỸ THUẬT

THỜI SƠ SỬ

THỰC HIỆN: LÊ HOÀNG THỤC KHANH

NGUYỄN KHÁNH LINH TRẦN KHÁNH LY

KHÁI QUÁT CHUNG

I NIÊN ĐẠI

Khoảng 2000 năm TCN, với sự xuất hiện của kim loại, đầu tiên là đồng,

sau đó là sắt, làm biến đổi cơ bản xã hội từ hình thái nguyên thuỷ sang ngưỡng cửa của xã hội văn minh Đó là thời kỳ lịch sử Hùng Vương và An Dương

Vương dựng nước.

Các nhà khảo cổ học Việt Nam khám phá dần ra các giai đoạn Văn hóa tiền Đô

ng Sơn Tuỳ mức sử dụng đồng và trình độ kỹ thuật đúc đồng, trên vùng trung

du và đồng bằng Bắc Bộ có 3 giai đoạn Văn hóa tiền Đông

Sơn phát triển kế tiếp nhau:

• Giai đoạn Phùng Nguyên thuộc sơ kỳ thời đồng thau, tồn tại khoảng nửa đầu thiên niên kỷ II TCN

• Giai đoạn Đồng Đậu thuộc trung kỳ thời đại đồng thau tồn tại khoảng nửa sa

u thiên niên kỷ II TCN

• Giai đoạn Gò Mun thuộc hậu kỳ thời đại đồng thau, tồn tại khoảng cuối thiên niên kỷ II TCN

• Sau đó là giai đoạn văn hóa Đông Sơn khoảng từ TK VII TCN đến đầu CN

II ĐẶC ĐIỂM CƠ BẢN VỀ MĨ

THUẬT SƠ SỬ

1 Điêu khắc: tượng, điêu khắc Đông Sơn có kích thước còn nhở, phần nhiều gắn với đồ ứng dụng nhưng là một bước nhảy vọt so với trước

về số lượng, về độ chín muồi, về thực tiễn thị giác Tượng người cỗng nhau thỏi kèn, tượng người quỳ làm chân đèn, tượng người trên cán dao găm

2 Nghệ thuật trang trí: phát triển đạt đến trình

độ cao, thể hiện ở đồ trang sức, kiểu dáng các vật dụng và nghệ thuật chạm khắc trang trí ( trống đồng, thạp đồng)

3 Kiến trúc: có 2 loại hình kiến trúc phát triển

là kiến trúc nhà ở và kiến trúc thành lũy

III NHẬN XÉT CHUNG VỀ ĐẶC ĐIỂM

MĨ THUẬT SƠ SỬ

• Thể hiện được mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên: Nội dung thực tiễn diễn tả cuộc sống về mọi mặt của con người là điểm trội nhất của mỹ thuật thời này

• Nghệ thuật trang trí phát triển: Các sản phẩm mang tính chất độc đáo, nghệ thuật chạm kh

ắc sinh động

• Còn giữ nguyên tính dân chủ: Nền mĩ thuật ma ng

cơ cấu thiết chế công xã với những sản phẩm

có tỉ lệ,

khuôn mẫu giống nhau Nghệ thuật tạo hình c hưa xuất hiện thần, vua chúa,…

 Mặc dù số lượng tác phẩm không nhiều,

không hoành tráng như nghệ thuật tạo hình th

ế giới cùng thời đại nhưng nền mỹ thuật thời k

ỳ này tạo

nền móng,cơ sở cho một nền mỹ thuật dân t ộc

ngày càng được phát triển trong các giai đoạ

NỘI DUNG CHÍNH

Hoa văn trên trống đồng Đông

Sơn

Trống đồng Đông Sơn

không chỉ có chức năng nhạc khí mà còn có n hững chức năng khác như làm biểu tượng cho quyền lực, tôn giáo; là sản phẩm của nền văn minh

nông nghiệp và là biểu tượng của những thàn

h tựu trong sinh hoạt kinh tế,

văn hóa, xã hội của nhà nước Văn Lang

Nguồn gốc trống đồng Đông Sơn

Trống đồng Đông Sơn là tên một loại trống tiêu biểu cho Văn hóa Đông Sơn (700 TCN –

100) của người Việt cổ.

Về nguồn gốc ra đời của trống đồng Đông Sơn, có 3 luồng ý kiến khác nhau

• Tại phương Tây, người ta đã biết về trống đồng từ năm 1682

nhưng mãi đến thế kỷ 19, mới có học giả bàn về trống đồng: điển hình như học giả Hirth (18 90) cho rằng trống đồng là của Trung Quốc; học giả De Grooth (1901)

cho rằng nguồn gốc trống đồng của Việt Nam

• Tới các học giả Trung Quốc cho rằng quê hương của trống đồng là ở Vân Nam, Trung Quốc Nhưng các nhà khảo cổ học Việt Nam cũng khẳng định xuất thân của trống đồng là ở vùng đ ồng bằng sông Hồng, Bắc Bộ Việt Nam

• Mặc dù chưa có một kết luận nào chắc chắn và được công nhận nhưng bài viết đi theo

nghiên cứu của các nhà khảo cổ học Việt Nam phân tích về nguồn gốc của trống đồng Đông Sơn

• Trong cuốn sách Nguồn gốc và sự phát triển của trống đồng Đông Sơn, tác giả Tạ Đức đã đưa

ra các luận cứ với nhiều bằng chứng chứng minh quê

hương trống đồng chính là thành Cổ Loa (Hà Nội)

• Theo đó, An Dương Vương trị vì vùng trung tâm, nơi đất đai màu mỡ, dân cư đông đúc, giao thông đường thủy thuận lợi Với tư cách là thủ lĩnh uy quyền, An Dương Vương là vị vua

duy nhất huy động được nhân lực, tài lực để tạo ra chiếc trống đồng lớn và đẹp nhất tượng tr ưng cho vương quyền và thần quyền Bách Việt,

Đặc điểm hoa văn trang trí Đông Sơn

• Hoa văn trang trí Đông Sơn

mang tính biểu tượng, ước lệ và cách điệu cao, các đường nét hoa văn khúc triết,

đơn giản nhưng sinh động, tự nhiên (hình chữ S, hình người, chim, thú, nhà, thuyền,

…)

• Ở giữa mặt trống là hình mặt trời hay ngôi sao 12 cánh hoặc

14 cánh.Xung quanh có mười hai vòng đồng tâm, mỗi vòng đều có hình trang trí,

trong đó có ba vòng được trang trí hình người và vật, một vòng có hình hươu và chim xen kẽ, một vòng có hình loại chim ăn cá, con đứng, con

bay, một số nhà khảo cổ học cho rằng, những hình chim

trang trí trên mặt trống là chim lạc, vật tổ của người Lạc Việt

• Thân trống thường có hình thuyền, hình vũ nữ, hình một số chim, thú thông thường th

ì chỉ có

hoa văn hình học (vạch, chấm nhỏ, vòng chỉ trơn, vòng tròn chấm giữa tiếp tuyến, v òng tròn đồng tâm chấm giữa có tiếp tuyến)

Quai trống thường làm theo hình dây thừng bện

Thâ

Ý nghĩa hoa văn

Hoa văn trên trống đồng có nhiều loại, kiểu bố trí hợp lý trên các phần mặt,

tang và thân trống Nó được các nhà nghiên cứu tìm hiểu, phân tích để làm cơ sở khoa học trong

phân loại trống và khắc họa những nét sinh hoạt kinh tế, xã hội, văn hóa Đông Sơn thời bấy giờ.

Hình ảnh ngôi sao, con chim trên trống đồng

Hình ảnh ngôi sao trên mặt trống đồng Đông Sơn là đại diện cho hình ảnh tối cao trong thiên nhiên đó là mặt trời Người xưa quan niệm mặt trời cung cấp năng lượng và ánh sáng cho họ nên họ tôn sùng và biết ơn Hình ảnh các loài chim

thể hiện cho sự sùng bái thiên

nhiên Với quan niệm chim chính là tổ tiên của loài người, hình ảnh quả trứng trong truyền thuyết Lạc Long Quân – Âu

Cơ hoặc họa tiết chim thể hiện sự biết ơn tổ tiên.

Hình ảnh các nhạc cụ trên trống đồng

Trên trống đồng Đông Sơn có 2 nhạc cụ chính là kèn và trống Thể hiện cho 2 loại nhạc cụ được người dân dùng để chơi trong các dịp lễ hội Trong đó có 2 loại trống:

• Trống diễn tấu trong một dàn trống Người đánh trống ngồi hoặc đứng trên sàn, cầm gậy dài đánh theo chiều

đứng Trống được đặt trên những chiếc giá sát đất Kiểu đánh này vẫn được nhìn thấy hiện nay

ở những ngày hội của đồng bào Mường ở các tỉnh Hoà Bình.

• Trống một người biểu diễn như hình người cầm trống trong nhà hay trên thuyền để giữ nhịp.

Hình ảnh nhà sàn dân tộc

• Hình ảnh các ngôi nhà sàn cũng thường xuất hiện trong mặt trống đồng Đông

Sơn được nhiều nhà khảo cổ học tìm thấy Thể hiện cho việc khắc họa kiến trúc nhà ở thời t rước 2 loại hình kiến trúc là nhà sàn mái cong và nhà sàn mái tròn

• Nhà có 2 cột chống ở phía đầu nhà, hai đầu và ở giữa có kê

thang để lên sàn Những ngôi nhà có mái cong

như hình thuyền được cho rằng đó là nhà ở của người dân Còn nhà mái tròn có thể liên quan đến tín ngưỡng và được nhiều nhà nghiên cứu cho rằng kiến trúc thờ cúng ngày xưa

Trên trống đồng còn thể hiện nhiều họa tiết khác

Họa tiết trên trống đồng Đông Sơn đa dạng, khắc họa những nét sinh hoạt kinh tế, xã hội, văn hóa Đông Sơn thời bấy giờ như trang phục của người xưa: khố, váy, mũ lông

chim…, các hình ảnh hoạt động của con người như giã gạo, đánh trống, múa…

hay hình ảnh nhiều các con vật khác như chó, gà

ỨNG DỤNG

Ứng dụng trong thiết kế nhận diện

Nhận diện thương hiệu của Hệ thống giáo dục Văn Lang

• Nhận diện thương hiệu mới của Hệ thống Giáo dục Văn Lang

bao gồm biểu tượng , chữ viết tắt (VLU) và tên thương hiệu (VanLang University)

• Lõi của Biểu tượng là hình cách điệu kết hợp chữ V và hình tượng cách điệu chim Lạc trê

n trống đồng Văn Lang, 3 vạch trên cánh chim tượng trưng cho 3 giá trị Đạo đức

-Ý chí - Sáng tạo

• Bao bọc bên ngoài Biểu tượng là hình chiếc khiên học thuật tượng trưng

cho giáo dục, đồng thời gợi hình tượng quyển sách mở tượng trưng cho

tri thức nhân loại

• Logo sử dụng màu đỏ đậm trên nền xanh dương đậm với biên trắng, xanh

dương đậm là màu truyền thống của Trường ĐH Văn Lang

Logo nhận diện thương hiệu của Hệ thống giáo dục Văn Lang lấy cảm hứng từ họa tiết trống đồng Đông Sơn

Ứng dụng trong thiết kế trang sức

Dựa trên nguồn cảm hứng bất tận của hoa văn trên trống đồng Đông Sơn, năm

2012, chiếc đồng hồ Speake-Marin Đông Sơn đầu tiên

ra đời dựa theo cảm hứng từ văn hóa của người Việt, kết hợp với kỹ năng chế tác thủ công bậ

c thầy của Thụy Sĩ

Bộ sưu tập Speake Marin Dong Son đầu tiên giới hạn 18 chiếc Không chỉ mang tính biểu chưng cho 18 đời Vua Hùng đã dựng lên đất Việt, con số 18

là giới hạn của chế tác bởi việc làm ra những chiếc đồng hồ này đòi hỏi

nhiều công đoạn và kĩ năng phúc tạp

Speake marin đã chọn ra những nết đặc trưng không thể trộn lẫn của

trống đồng Đông Sơn, và làm mới chúng với những sáng tạo riêng trên mặt số của mẫu đồng hồ mới này Bằng cách đó, nghệ nhân đã biến

chiếc đồng hồ Đông Sơn thành một món đồ tôn vinh giá trị Việt Nam, đưa một biểu tượng văn hóa cổ Việt Nam thành một dấu mốc mới cho đẳng cấp

xa xỉ

• Cuối năm 2015, Speake-Marin tiếp tục cho ra mắt phiên bản Speake-Marin Dong Son thứ 2 trang bị cơ chế Tourbillon đỉnh cao của đồng hồ cơ khí

• Sự sinh động trên mặt số không chỉ đến từ việc Speake-Marin tuân thủ mô típ trang trí mặt trống mà còn đến đôi bàn tay điêu luyện của những bậc thầy nghề điêu khắc Mỗi chi tiết đều là tâm huyết của những nghệ nhân, giúp thương hiệu này ghi dấu ấn trong lành đồng

hồ thế giới

Tiếp nối cảm hứng văn minh Đông Sơn từ phiên bản ra đời cuối năm

2015 Hãng đồng hồ Speake-Marin tiếp tục cho ra mắt BST mang tên Dong Son The Sun

BST Speake Marin Dong Son The Sun được sáng tạo trên ý tưởng mặt trời đem lại sức sống cho muôn loài Mặt trống Đông Sơn thể hiện vũ trụ đời sống vạn vật, với mặt trời là trung tâm bao quanh con người và muông thú Theo đại diện Speake Marin, đây là sự kết hợp giữa 2 yếu tố đối lập là biểu tượng văn hóa

quốc gia với 3500 năm lịch sử của Việt Nam với thương hiệu đồng hồ cao cấp hàng đầu Thụy Sĩ của nền văn minh hiện đại

Khác với các phiên bản trước đặt họa tiết mặt trống ở trung tâm mặt số, các nhà thiết kế lại đưa họa tiết lệch khổi tâm mặt số đồng hồ, giống như hình ảnh mặt trời đang mọc lên cao tỏa nắng ấm lên vạn vật

Sử dụng hoạ tiết trống đồng trong trang trí cổng nhà

Từ xa xưa, trống đồng đã trở thành đại diện cho vẻ đẹp quyền quý, sang trọng

Nó mang đến ý nghĩa về sự sung túc và giàu sang ở vị trí trung tâm của trống đồng là hình ảnh ngôi sao tượng trưng cho mặt trời mang ý nghĩa sự vĩnh cửu, đồng thời thể hiện sự biết ơn của con người với mặt trời Xung quanh sẽ là

những hình ảnh lao động-sản xuất, văn nghệ của con người, nó tượng trưng cho một cuộc sống bình an, hanhj phúc ấm no

Ứng dựng họa tiết trống đồng trong thiết kế thời trang

Bộ sưu tập với tên

gọi “Xưa & Nay”

của GenViet Jeans là

một điểm nhấn đặc biệt trong đêm Ready to wear thứ 2 của Tuần lễ thời trang Việt Nam Thu Đông 2015.

Hình ảnh trống đồng Đông Sơn cũng xuất hiện trong BST ‘Âm vang Đông Sơn’ của NTK Văn Thành Công