TIỂU LUẬN KINH TẾ CHÍNH TRỊ CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP VÀ CÔNG NGHIỆP HOÁ LIÊN HỆ SỰ TÁC ĐỘNG CỦA CUỘC CÁCH MẠNG 4.0 Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Mỗicuộc cách mạng công nghiệp xuất hiện những nội dung cốt lõi về tư liệu lao động, chính sự phát triển của tư liệu lao động đã thúc đẩy sự phát triển của nền văn minh nhân loại.. 1.2 M

KHOA LÝ LU ẬN CHÍNH TRỊ



MÔN H ỌC: KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC - LÊNIN

TI ỂU LUẬN CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP VÀ CÔNG NGHIỆP HOÁ, LIÊN HỆ SỰ TÁC ĐỘNG CỦA CUỘC CÁCH MẠNG 4.0

Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

GVHD: ThS NGUYỄN THỊ TRI LÝ SVTH:

1 Nguyễn Thị Mỹ Hạnh 20132102

2 Võ Công Đức 20126104

3 Huỳnh Trương Thùy Vân 20132250

4 Phan Hoài Sơn 20126178

5 Chạc Thị Diệu Hiền 20132201

6 Nguyễn Thị Hoàng Anh Thơ 20132171

Mã lớp học: LLCT120205_62 Thành phố Hồ Chí Minh, Tháng 6 năm 2021

Điểm: ………

KÝ TÊN

17

PH ẦN 1 LỜI MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục tiêu và nhiệm vụ của đề tài 1

1.3 Phương pháp nghiên cứu 2

1.4 Kết cấu đề tài 2

PH ẦN 2 CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP VÀ CÔNG NGHIỆP HOÁ 3

2.1 Lý luận chung về cách mạng công nghiệp 3

2.1.1 Khái lược về quá trình hình thành và phát triển của cách mạng công nghiệp 3

2.1.2 Vai trò của cuộc cách mạng công nghiệp trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội 6

2.2 Lý luận chung về công nghiệp hoá 8

2.2.1 Khái niệm công nghiệp hoá 8

2.2.2 Các mô hình công nghiệp hóa trên thế giới 8

PH ẦN 3 SỰ TÁC ĐỘNG CỦA CUỘC CÁCH MẠNG 4.0 Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 12

3.1 Lý luận chung về cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 12

3.1.1 Hoàn cảnh ra đời của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 12

3.1.2 Các thành tựu của cuộc cách mạng 4.0 đem lại cho nhân loại 13

3.2 Những tác động của cuộc cách mạng 4.0 đối với Việt Nam hiện nay 16

3.2.1 Những cơ hội và thách thức của cách mạng 4.0 đối với Việt Nam 16

3.2.2 Những nguyên nhân và giải pháp cho những thách thức PH ẦN 4 KẾT LUẬN 19

Tài li ệu kham khảo 20

Downloaded by: buidangnhat (duanwestpoint@gmail.com)

PH ẦN 1

L ỜI MỞ ĐẦU 1.1 Đặt vấn đề

Như chúng ta đã biết, trong thời buổi hội nhập nền kinh tế toàn cầu, cách mạngcông nghiệp là điều tất yếu giúp thay đổi cục diện nền kinh tế Tác động của cách mạng công nghiệp là vô cùng sâu rộng Không chỉ làm thay đổi đời sống con người, các cuộc cách mạng công nghiệp còn dẫn tới sự thay đổi toàn diện hình thái kinh tế – xã hội Vềmặt lịch sử, cho đến nay, nhân loại đã chứng kiến bốn cuộc cách mạng công nghiệp Mỗicuộc cách mạng công nghiệp xuất hiện những nội dung cốt lõi về tư liệu lao động, chính

sự phát triển của tư liệu lao động đã thúc đẩy sự phát triển của nền văn minh nhân loại

Cũng giống như các quốc gia trên toàn thế giới, Việt Nam cũng chịu những tácđộng có sức ảnh hưởng không hề nhỏ từ các cuộc cách mạng công nghiệp và công nghiệphoá Đặc biệt trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đã và đang đưa tới nền kinh tế thông minh, đã đem đến những cơ hội và thách thức lớn cho Việt Nam Vìthế, việc tìm hiểu đầy đủ kiến thức về công nghiệp hoá, hiện đại hoá, đồng thời liên hệlàm rõ sự tác động của quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Việt Nam trong bối cảnhcách mạng công nghiệp lần thứ tư là cấp bách và thiết thực

Với ý nghĩa đó, sau một thời gian nghiên cứu và học tập, cùng với sự hướng dẫn nhiệt tình của giảng viên, chúng em đã lựa chọn đề tài: “Cách mạng công nghiệp và công nghi ệp hoá, liên hệ sự tác động của cuộc cách mạng 4.0 ở Việt Nam hiện nay”

Do thời gian có hạn và kiến thức bản thân còn hạn chế nên bài viết sẽ không thế tráchkhỏi nhiều thiếu sót Vậy kính mong sự góp ý của cô cùng toàn thể bạn đọc

1.2 M ục tiêu và nhiệm vụ của đề tài

Mục tiêu của đề tài là tìm hiểu về quá trình hình thành và phát triển của các cuộc cách mạng công nghiệp và công nghiệp hóa trong lịch sử, qua đó liên hệ đến cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, từ đó phân tích những sự tác động của cuộc cách mạng 4.0 ở Việt Nam hiện nay

Để đạt được mục tiêu này, tiểu luận tập trung vào các nhiệm vụ sau:

 Sơ lược và phân tích nguyên nhân, điều kiện ra đời của các cuộc cách mạng công nghiệp

 Tìm hiểu vai trò của các cuộc cách mạng công nghiệp

 Tìm hiểu về công nghiệp hóa, các mô hình công nghiệp hóa

 Tìm hiểu về cuộc cách mạng công nghiệp 4.0

 Phân tích cơ hội, thách thức, nguyên nhân và giải pháp của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đối với Việt Nam

1.3 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài được thực hiện dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, kết hợp với một số phương pháp cụ thể như phân tích,

so sánh và tổng hợp tài liệu, thống kê tài liệu thu nhận được, từ đó đưa ra nhận xét, đánhgiá

1.4 K ết cấu đề tài

Đề tài được nghiên cứu với 4 phần:

Phần 1: Lời mở đầu

Phần 2: Cách mạng công nghiệp và công nghiệp hoá

Phần 3: Sự tác động của cuộc cách mạng 4.0 ở Việt Nam hiện nay

Phần 4: Kết luận

PH ẦN 2 CÁCH M ẠNG CÔNG NGHIỆP VÀ CÔNG NGHIỆP HOÁ 2.1 Lý lu ận chung về cách mạng công nghiệp

2.1.1 Khái lược về quá trình hình thành và phát triển của cách mạng công nghiệp

Cách m ạng công nghiệp: là những bước phát triển nhảy vọt về chất trình độ của

tư liệu lao động trên cơ sở những phát minh đột phá về kỹ thuật và công nghệ trong quá trình phát triển của nhân loại kéo theo sự thay đổi căn bản về phân công lao dộng xã hội cũng như tạo bước phát triển năng suất lao động cao hơn hẳn nhờ áp dụng một cách phổbiến những tính năng mới trong kỹ thuật - công nghệ đó vào đời sống xã hội

Khái quát l ịch sử của các cuộc cách mạng công nghiệp: Về mặt lịch sử, cho đến

nay, loài người đã trải qua ba cuộc cách mạng công nghiệp và đang bắt đầu cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư (cách mạng công nghiệp 4.0), cụ thể:

Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ nhất khởi phát từ nước Anh, bắt đầu từ giữa thế kỷ XVIII đến giữa thế kỷ XIX Tiền đề của cuộc cách mạng này xuất phát từ sựtrưởng thành về lực lượng sản xuất cho phép tạo ra bước phát triển đột biến về tư liệu lao động Đặc trưng của cuộc cách mạng công nghiệp này là việc sử dụng năng lượng nước, hơi nước và cơ giới hoá sản xuất Phát minh động lực, đặc biệt là máy hơi nước của James Watt năm 1784 là mốc mở đầu quá trình cơ giới hoá sản xuất, đã châm ngòi cho sự bùng

nổ của công nghiệp thế kỷ XIX lan rộng từ Anh đến châu Âu và Hoa Kỳ

Từ nửa cuối thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX, cách mạng công nghiệp lần thứ hai đã

diễn ra Động lực của cách mạng công nghiệp lần hai chủ yếu là động cơ đốt trong và máy móc sử dụng điện Cuộc cách mạng đã tạo ra các dây chuyền sản xuất có tính chuyên môn hoá cao, chuyển nền sản xuất cơ khí sang nền sản xuất điện - cơ khí và sang giai đoạn tựđộng hoá cục bộ trong sản xuất Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ hai là sự tiếp nối của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ nhất, với sự phát triển của ngành điện, vận tải, hoá học, sản xuất thép… Đây là cuộc cách mạng đã tạo nên những tiền đều mới và cơ sở

vững chắc để phát triển nền công nghiệp ở mức cao hơn

Cách mạng Công nghiệp lần thứ ba bắt đầu từ khoảng những năm đầu thập niên 60 của thế kỷ XX đến cuối thể kỷ XX, khi có các tiến bộ về hạ tầng điện tử, máy tính và công nghệ kĩ thuật số trên nền tảng là sự phát triển của chất bán dẫn, siêu máy tính (thập niên 1960), máy tính cá nhân (thập niên 1970 và 1980) và Internet (thập niên 1990) Cuộc cách mạng đã tạo điều kiện tiết kiệm các tài nguyên thiên nhiên và các nguồn lực cho xã hội, đã đưa tới những tiến bộ kỹ thuật công nghệ nổi bật trong giai đoạn nay như hệ thống

mạng, máy tính cá nhân, thiết bị điện tử sử dụng công nghệ số và robot công nghiệp

Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư bắt đầu vào đầu thế kỷ XXI , tiếp sau những thành tựu lớn từ lần thứ ba để lại, được hình thành trên nền tảng cải tiến của cuộc cách mạng số, với những công nghệ mới như in 3D, robot, trí tuệ nhân tạo, Internet of Things, S.M.A.C, công nghệ nano, sinh học, vật liệu mới, Cuộc cách mạng này đã thay đổi về

chất trong lực lượng sản xuất trong nền kinh tế thế giới

 Nguyên nhân ra đời của cách mạng công nghiệp:

Sau một loạt các cuộc chiến tranh tôn giáo, họ đã mang về những vật phẩm quý báu và mới lạ với xã hội châu Âu lúc bây giờ như nước hoa, gia vị… Chính điều này đãgóp phần thúc đẩy trao đổi mua bán của các thương nhân ở nơi này Đến thế kỷ XV, nhu cầu thị trường ở Tây Âu tăng cao, khiến cho giai cấp tư sản Tây Âu muốn mở rộng thịtrường sang phương Đông Trong khi đó, con đường tơ lụa mà người phương Tây đã biết

từ thời cổ đại lúc đó lại đang bị Đế quốc Ottoman theo đạo Hồi chiếm giữ khiến cho hoạt động giao thương của phương Tây không thể qua đây được, vì vậy chỉ có cách tìm mộtcon đường đi mới trên biển

 Điều kiện ra đời của cách mạng công nghiệp:

*Những cuộc phát kiến địa lý lớn từ thế kỉ XV đến XVI:

Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha là hai nước đi đầu trong phong trào phát kiến địa lý

Từ năm 1415, người Bồ Đào Nha thường tổ chức những cuộc thám hiểm men theo bờ biển phía tây châu Phi

Năm 1497, Vasco da Gama đã dẫn đầu đoàn thám hiểm Bồ Đào Nha tới được Ấn

Độ Năm 1492, một đoàn thám hiểm do Cristoforo Colombo chỉ huy đã tới được quần đảomiền trung châu Mĩ Vùng đất mới đó sau này mang tên America Năm 1519–

1522, Ferdinand Magellan đã dẫn đầu đoàn thám hiểm Tây Ban Nha lần đầu tiên đi vòngquanh thế giới Ông đã tìm được một đại dương mênh mông mới và đặt tên cho đạidương đó là Thái Bình Dương

*Tác dụng của những cuộc phát kiến địa lý:

Các nhà thám hiểm đã chứng mình cho giả thuyết Trái Đất hình cầu bằng những chuyến đi thực tế đầy dũng cảm của mình Không những thế, họ còn đem đến cho các nhà khoa học nguồn dữ liệu mới về địa lý, hàng hải, thiên văn, sinh vật học…

Sau chính những cuộc phát kiến địa lý đã tạo sự tiếp xúc giữa các nền văn hoá trênthế giới Hoạt động buôn bán trên thế giới trở nên sôi nổi, nhiều công ty buôn bán tầm cỡ

quốc tế được thành lập

Không ít hậu quả tiêu cực như nạn cướp bóc thuộc địa, buôn bán nô lệ da đen vàsau này là chế độ thực dân đã xảy ra

* Thắng lợi của phong trào cách mạng tư sản (thế kỷ XVI- thế kỷ XVIII):

Sự phát triển của thị trường trên quy mô toàn thế giới đã tác động tới sự phát triển của nhiều quốc gia, sự thay đổi về mặt chế độ xã hội sẽ diễn ra là điều tất yếu Giai cấp tưsản ngày càng lớn mạnh về mặt kinh tế nhưng họ chưa có địa vị chính trị tương xứng, chế

độ chính trị đương thời ngày càng cản trở cách làm ăn của họ

Bước chuyển đó đã được thực hiện qua hàng loạt những cuộc cách mạng tư

sản như: Cách mạng tư sản Hà Lan (1566-1572), Cách mạng tư sản Anh (1640-1689), Các cuộc biến động xã hội đều có những nét giống nhau là nhằm lật đổ chế độ lạc hậu đương thời, tạo điều kiện cho kinh tế tư bản phát triển Với sự thắng lợi của các cuộc cách

mạng tư sản và sự ra đời của các quốc gia tư bản, công nghiệp, thương nghiệp đã có điều kiện phát triển mạnh mẽ Lịch sử nhân loại đang bước sang một giai đoạn văn minh mới

2.1.2 Vai trò c ủa cuộc cách mạng công nghiệp trong quá trình phát triển kinh tế -

xã h ội

 Thúc đẩy sự phát triển của lực lượng sản xuất

Sự phát triển lực lượng sản xuất của các quốc gia phải chịu tác động vô cùng to lớn

bởi các cuộc cách mạng công nghiệp Không chỉ thế các cuộc cách mạng còn tác động mạnh mẽ tới quá trình điều chỉnh cấu trúc và vai trò của các nhân tố trong lực lượng sản xuất Máy móc ra đời thay thế cho lao động tay chân, chuyển nền sản xuất sang giai đoạn

tự động hóa, quá trình tập trung hóa sản xuất được đẩy nhanh Nó còn tác động lớn đến sựphát triển nguồn nhân lực, đòi hỏi về chất lượng nguồn nhân lực ngày càng cao đồng thời cũng tạo điều kiện cho nguồn nhân lực phát triển

Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ nhất thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, làm xuất hiện hai giai cấp cơ bản trong xã hội là tư sản và vô sản Việc máy móc thay thế cho lao động thủ công vừa làm tăng nạn thất nghiệp, vừa tăng mức bóc lột lao động, đã kéo theo

sự mâu thuẫn đối kháng giữa giai cấp vô sản và tư sản ngày càng trở nên gay gắt

Về đối tượng lao động, cách mạng công nghiệp đã đưa sản xuất của con người vượt qua những giới hạn về tài nguyên thiên nhiên Những đột phá của cách mạng công nghiệp 4.0 sẽ làm mất đi lợi thế của nền sản xuất truyền thống nhất là những nước đangphát triển

Cách mạng công nghiệp còn tạo điều kiện cho các nước phát triển nhiều ngành kinh tế thông qua việc mở rộng ứng dụng thành tựu về công nghệ thông tin, công nghệsố,… Thúc đẩy dịch chuyển cơ cấu kinh tế, hình thành cơ cấu kinh tế mới theo hướng hiện đại hóa, hội nhập quốc tế

 Thúc đẩy hoàn thiện quan hệ sản xuất

Cuộc cách mạng công nghiệp tạo sự phát triển nhảy vọt về chất trong lực lượng sản xuất dẫn đến quá trình điều chỉnh, phát triển và hoàn thiện quan hệ sản xuất xã hội và quản trị phát triển Đầu tiên là sự biến đổi về tư liệu sản xuất, quy luật giá trị thặng dư và

cạch tranh gay gắt đã tác động đến quá trình tích tụ và tập trung của tư bản tạo ra những

xí nghiệp có quy mô lớn Tư bản liên kết lại với nhau dưới hình thức công ty cổ phần Từ

đó, chế độ sở hữu của các nước được điều chỉnh phù hợp, thực hiện đa dạng hóa sở hữu, lấy sở hữu tư nhân làm nòng cốt đồng thời phát huy sức mạnh và ưu thế của sở hữu và khu vực kinh tế nhà nước Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ hai tiếp tục nâng cao năng suất lao động, thúc đẩy sự phát triển của lực lượng sản xuất và chuyển dịch cơ cấu kinh tế mạnh mẽ, nông nghiệp sang công nghiệp – dịch vụ, thương mại Dẫn đến quá trình đô thị hóa, dịch chuyển dân cư từ nông thôn sang thành thị Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ hai còn làm gia tăng mâu thuẫn giữa các nước tư bản dẫn đến các cuộc chiến tranh thế giới lần thứ nhất và thứ hai, gây ra những thiệt hại to lớn

Cách mạng công nghiệp đã làm hoàn thiện dần thể chế kinh tế thị trường, tạo điều kiện thuận lợi cho hội nhập quốc tế và trao đổi thành tựu khoa học công nghệ giữa các nước Lĩnh vực tổ chức, quản lý kinh doanh cũng theo đó mà có sự thay đổi to lớn Các nước chậm phát triển có thể rút ra bài học từ các nước tiên tiến để hạn chế những sai lầm

và tìm được phương án phát triển tốt nhất Đồng thời mở rộng quan hệ giữa các nước, hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, Phát triển những mô hình kinh doanh mới, nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế và các doanh nghiệp

 Thúc đẩy đổi mới phương thức quản trị phát triển

Qua các cuộc công nghiệp cách mạng, chính phủ đã có những sự thay đổi nhanh chóng về phương thức quản trị, điều hành để thích ứng với sự phát triển của nền công nghệ mới, hình thành hệ thống tin học hóa trong quản lý và “Chính phủ điện tử” Các công ty xuyên quốc gia nắm giữ vai trò quan trọng trong hệ thống tư bản chủ nghĩa Cácquốc gia dần chú ý tới việc phối hợp chính sách kinh tế vĩ mô, điều tiết và phối hợp quốc

tế được tăng cường

Cách mạng công nghiệp 4.0 có tác động mạnh mẽ đến phương thức quản trị và điều hành của các nhà nước thông qua hạ tầng số và Internet Bắt buộc các doanh nghiệp phải thay đổi cách thức thiết kế, tiếp thị và cung ứng dịch vụ hàng hóa theo cách mới, bắt

nhịp với không gian số Các doanh nghiệp xây dựng chiến lược kinh doanh dựa trên nguồn lực xuất phát chủ yếu là công nghệ, trí tuệ đổi mới, sáng tạo Định hướng các chiến lược và hoạch định kế hoạch phát triển một cách hiệu quả, nâng cao năng lực cạnh tranh

và hiệu quả sản xuất kinh doanh

2.2 Lý lu ận chung về công nghiệp hoá

2.2.1 Khái ni ệm công nghiệp hoá

Công nghiệp hóa là quá trình nâng cao tỷ trọng của công nghiệp trong toàn bộcác ngành kinh tế của một vùng kinh tế hay một nền kinh tế Đó là tỷ trọng về lao động,

về giá trị gia tăng Đây là quá trình chuyển biến kinh tế-xã hội ở một cộng đồng người từnền kinh tế với mức độ tập trung tư bản nhỏ (xã hội tiền công nghiệp) sang nền kinh tếcông nghiệp

2.2.2 Các mô hình công nghi ệp hóa trên thế giới

 Mô hình công nghiệp hoá cổ điển

Công nghiệp hoá theo mô hình cổ điển diễn ra vào giữa thế kỷ XVIII đến thế kỷ XIX Đầu tiên ở Anh sau đó mở rộng sang Pháp Mô hình công nghiệp hoá theo kiểu cổđiển có những đặc trưng chủ yếu sau:

Th ứ nhất, chuyển từ công nghệ thủ công sang công nghệ cơ khí Quá trình này diễn

ra với các máy hơi nước và hệ thống đường xe lửa (nửa sau thế kỷ XIX), sử dụng điện năng (cuối thế kỷ XIX), sử dụng xe hơi, máy bay, tàu thuỷ (đầu thế kỷ XX) Quá trình chuyển đổi công nghệ ở đây đã bao gồm cả các khâu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng, nghiên cứu triển khai

Th ứ hai, áp dụng các biện pháp bóc lột tàn bạo và thực hiện các cuộc chiến tranh

chiếm đoạt các nguồn tài nguyên và thị trường Các quốc gia Châu Âu đã thực hiện các biện pháp tích luỹ nguyên thủy tàn bạo nhất Trong bộ “Tư bản”, C.Mác đã diễn tả các hình thức tích luỹ nguyên thuỷ điển hình ở nớc Anh như đuổi nông dân ra khỏi đồng