Quan điểm của Đảng ta về con người và phát huy nhân tố con người trong sự nghiệp đổi mới ở nước ta hiên nay...3-6 2.2.. Dưới ánh sáng của chủ nghĩa Mác - Lênin, trong tiến trình lãnh đạo
Trang 1HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH
HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ KHU VỰC II
BÀI THU HOẠCH
LỚP CAO CẤP LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ
HỆ TẬP TRUNG KHÓA72 A157 (A.157 TP.HỒ CHÍ MINH 2021)
TÊN MÔN HỌC: TRIẾT HỌC MÁC-LÊNIN
BÀI THU HOẠCH
QUAN ĐIỂM TRIẾT HỌC MÁC- LÊ NIN VỀ NHÂN TỐ CON NGƯỜI VÀ VIỆC PHÁT HUY NHÂN TỐ CON NGƯỜI TRONG SỰ
NGHIỆP ĐỔI MỚI Ở NƯỚC TA HIỆN NAY
ĐIỂM TRUNG BÌNH CHUNG
TP HỒ CHÍ MINH - NĂM 2021
Trang 2MỤC LỤC
MỤC LỤC i PHẦN I MỞ ĐẦU 1-1 PHẦN II NỘI DUNG 2-12
1 NHỮNG NỘI DUNG CHÍNH TRONG QUAN NIỆM TRIẾT HỌC MÁC - LÊ NIN VỀ NHÂN TỐ CON NGƯỜI 2 1.1 Quan niệm triết học Mác-Lênin về con người 2-2 1.2 Quan niệm triết học Mác-Lênin về nhân tố con người… …….……… 2-3
2 PHÁT HUY NHÂN TỐ CON NGƯỜI TRONG SỰ NGHIỆP ĐỔI MỚI Ở NƯỚC TA HIỆN NAY 3-10 2.1 Quan điểm của Đảng ta về con người và phát huy nhân tố con người trong sự nghiệp đổi mới ở nước ta hiên nay 3-6 2.2 Một số khó khăn, hạn chế trong việc phát huy nhân tố con người trong sự nghiệp đổi mới ở nước ta hiên nay 6-7 2.3 Quan điểm của Đảng ta về một số giải pháp nhằm phát huy nhân tố con người ở nước ta hiện nay 8-10
3 THỰC TIỄN VIỆC VẬN DỤNG CÁC QUAN ĐIỂM TRÊN TẠI TỈNH ĐỒNG NAI HIỆN NAY 11-12 PHẦN III KẾT LUẬN 13 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 14
Trang 3PHẦN I MỞ ĐẦU
Vấn đề con người, nhân tố con người là nội dung cơ bản trong tư tưởng của chủ nghĩa Mác - Lênin nói chung và Triết học Mác - Lênin nói riêng Con người, nhân tố con người trong tư tưởng của chủ nghĩa Mác - Lênin vừa là mục tiêu vừa là động lực của sự phát triển xã hội Dưới ánh sáng của chủ nghĩa Mác - Lênin, trong tiến trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Đảng Cộng sản Việt Nam ngày càng nhận thức đầy đủ và sâu sắc hơn về con người và nhân tố con người trong sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước, coi trọng việc phát huy tối đa sức mạnh con người nhằm tạo động lực để giải phóng xã hội, giải phóng con người Xuất phát từ vị trí trung tâm và vai trò quyết định đối với thành công của sự nghiệp đổi mới, vấn đề xây dựng con người và phát huy nhân tố con người đang được đặt ra như một yêu cầu cấp bách Nhằm đề cập đến một số quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về những giải pháp nhằm phát huy nhân tố con người trong sự nghiệp xây dựng phát triển đất nước hiện nay, qua quá trình học tập và nghiên cứu môn Triết học Mác
-Lênin tại Học viện Chính trị khu vực II, em chọn đề tài “Quan điểm triết học Mác-Leenin về nhân tố con người và việc phát huy nhân tố con người trong sự nghiệp đổi mới ở nước ta hiện nay” để làm bài thu hoạch hết môn học.
Trang 4PHẦN II NỘI DUNG
1 NHỮNG NỘI DUNG CHÍNH TRONG QUAN NIỆM TRIẾT HỌC MÁC - LÊ NIN VỀ NHÂN TỐ CON NGƯỜI
1.1 Quan điểm triết học Mác-Lênin về con người
Mác-Lê nin có quan điểm: “Con người là thực thể sinh học xã hội Con người
là một sinh vật có tính xã hội, vừa là sản phẩm cao nhất trong qua trình tiến hóa của
tự nhiên và lịch sử xã hội, vừa là chủ thể sáng tạo mọi thành tựu văn hóa trên Trái đất.” Triết học Mác chỉ rõ hai mặt, hai yếu tố cơ bản cấu thành con người là mặt sinh học và mặt xã hội Con người có mặt tự nhiên, vật chất, nhục thể, sinh vật, tộc loại …Đồng thời, con người có mặt xã hội, tinh thần, ngôn ngữ, ý thức, tư duy, lao động, giao tiếp, đạo đức Con người là chủ thể hoạt động thực tiễn, con người sáng tạo ra mọi của cải vật chất, tinh thần, sáng tạo ra cả bộ óc và tư duy của mình
Con người là một động vật cao cấp nhất, là sản phẩm của quá trình tiến hóa lâu dài của giới tự nhiên Con người là một bộ phận của giới tự nhiên, tìm thức ăn, nước uống từ trong tự nhiên, cũng phải đấu tranh để tồn tại và sinh con đẻ cái
1.2 Quan điểm triết học Mác-Lênin về nhân tố con người
Khái niệm về nhân tố con người đã được nhiều nhà nghiên cứu đề cập qua những cách tiếp cận khác nhau Trong đó có hai cách tiếp cận chính: Thứ nhất, coi nhân tố con người như là hoạt động của con người riêng biệt, những năng lực và khả năng của họ do các nhu cầu và lợi ích cũng như tiềm năng trí lực và thể lực của mỗi người quyết định Thứ hai, coi nhân tố con người là tổng thể những phẩm chất, thuộc tính, đặc trưng, năng lượng đa dạng của con người, biểu hiện trong các dạng thức hoạt động khác nhau
Có thể thấy: điểm chung của trong các quan niệm này là coi nhân tố con người về bản chất là nhân tố con người, quy định vai trò chủ thể của con người Song sự khác nhau trong hai quan niệm trên ở chỗ, quan niệm đầu tiên lấy hoạt động làm đặc trưng cơ bản, còn phẩm chất, năng lực được thể hiện trong hoạt động; còn quan niệm thứ hai lại lấy đặc trưng cơ bản là những phẩm chất năng lực, còn hoạt động là sự thể hiện nó Từ đây, có thể đưa ra những quan niệm chung, đầy đủ
Trang 5hơn về nhân tố con người: Nhân tố con người là hệ thống các yếu tố, các đặc trưng quy định vai trò chủ thể tích cực, sáng tạo của con người, bao gồm một chinh thể thống nhất giữa mặt hoạt động với tổng hoà các đặc trưng về phẩm chất, năng lực của con người trong một quá trình biến đổi và phát triển xã hội nhất định
Nhân tố con người là khái niệm không chỉ để phân biệt nhân tố “người” với các yếu tố khác, như kinh tế, chính trị, xã hội… trong đời sống xã hội; mà quan trọng hơn là để khẳng định vai trò của nhân tố “người” đối với các yếu tố đó; nghĩa
là không có khái niệm nhân tố con người tách khỏi hoạt động, dù đó là hoạt động trong lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội
Tích cực hóa nhân tố con người là phát hiện, độc lập, hình thành, sử dụng tiềm năng sáng tạo của con người lao động và phát huy nhân tố con người chính là chăm
lo, tạo dựng điều kiện cần thiết để mỗi con người, mỗi cộng đồng người có thể bộc
lộ, thể hiện tối đa năng lực của mình trong lao động sản xuất, trong hoạt động sáng tạo nhằm thúc đẩy mạnh mẽ sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, hướng tới thực hiện mục tiêu tất cả vì hạnh phúc của mỗi con người
Phát huy nhân tố con người là làm gia tăng giá trị cho con người, giá trị tinh thần, giá trị thể chất, vật chất Con người ở đây xem xét như một tài nguyên, một nguồn lực Vì vậy phát huy nhân tố con người hay phát triển nguồn lực con người trở thành một lĩnh vực nghiên cứu hết sức cần thiết trong hệ thống phát triển các loại nguồn lực như vật lực, tài lực, nhân lực, trong đó phát triển nguồn nhân lực giữ vai trò trung tâm Trong lịch sử, không chế độ nào tồn tại lại không nhắc tới yếu tố con người, nhưng vấn đề khai thác, phát huy theo lợi ích của giai cấp nào và bằng phương thức nào có sự khác nhau Thực chất chiến lược con người là tạo ra môi trường xã hội (môi trường kinh tế xã hội, môi trường chính trị xã hội, văn hóa
-xã hội…) kích thích con người hoat động sáng tạo và thỏa mãn nhu cầu tối đa của con người trong điều kiện lịch sử cụ thể
2 PHÁT HUY NHÂN TỐ CON NGƯỜI TRONG SỰ NGHIỆP ĐỔI MỚI
Ở NƯỚC TA HIỆN NAY
2.1 Quan điểm của Đảng về con người và phát huy nhân tố con người trong
sự nghiệp đổi mới ở nước ta hiên nay
Trang 6Trong đường lối phát triển, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn có những định hướng chuẩn giá trị cho việc xây dựng con người Việt Nam Điều đó được phản ánh trong việc Đảng ta luôn coi trọng, đẩy mạnh và đổi mới công tác giáo dục - đào tạo, coi “giáo dục là quốc sách hàng đầu” Đây là điều kiện để hình thành và phát triển các thế hệ con người Việt Nam khỏe về thể chất, trong sáng về tâm hồn, có trình độ chuyên môn cao đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước
Ngay từ những ngày đầu của sự nghiệp cách mạng, Đảng ta đã nhấn mạnh rằng: con người là vốn quý nhất và muốn xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội thì phải có con người xã hội chủ nghĩa Với những định hướng đúng đắn của Đảng về
vị trí, vai trò của nhân tố con người, chúng ta đã xây nên những thế hệ con người Việt Nam có lý tưởng cách mạng vững vàng, đạo đức cách mạng trong sáng, có ý thức rõ ràng về độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội Chính những chuẩn giá trị đó là động lực quan trọng thúc đẩy con người Việt Nam chiến đấu, lao động, học tập và sáng tạo, đem lại những thắng lợi đáng tự hào trong công cuộc xây dựng và bảo vệ
Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa
Tuy nhiên thời kỳ trước đổi mới, chúng ta chưa nhận thức hết những nhân tố tác động đến phát triển kinh tế - xã hội, trong đó có nhiều yếu tố liên quan đến vấn
đề con người và động lực phát triển con người Trong suốt một thời gian dài, chúng
ta đã quá đề cao lợi ích tập thể một cách chung chung, trừu tượng, trong khi đó lợi ích cá nhân không được quan tâm đúng mức, thậm chí rất mờ nhạt Chính vì vậy không tạo được động lực hoạt động của mỗi cá nhân trong xã hội Bước vào thời kỳ đổi mới toàn diện đất nước, vấn đề con người đã được Đảng ta đặc biệt quan tâm Bởi lẽ đổi mới không có mục tiêu, động lực nào khác nào khác ngoài xuất phát từ con người và vì con người Con người vừa là chủ thể vừa là động lực vừa là mục tiêu của sự nghiệp đổi mới Đổi mới bắt đầu từ con người và hướng đến con người Xuất phát từ mục đích, yêu cầu, nội dung đổi mới, Đảng ta cũng đã nhìn nhận con người, nhân tố con người một cách cụ thể và hiện thực hơn Con người ở đây không phải là con người chung chung mà là con người cụ thể, con người xã hội với tính cách là một nhân cách phát triển Sự phát triển của mỗi cá nhân với những nhu
Trang 7cầu và năng lực tự nó là nền tảng của sự phát triển xã hội Sự nghiệp đổi mới chỉ thành công khi từng cá nhân phá ttriển với tư cách là chủ thể có ý thức Thực tiễn đã chứng minh “không phải bộ máy, cũng không phải khâu nào khác trong hệ thống chính trị với tầm quan trọng của nó mà chính là con người với những phẩm chất và năng lực nhất định quyết định sức mạnh của đổi mới”
Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VI (1986), đại hội khởi xướng sự nghiệp đổi mới, đã khẳng định vai trò quan trọng của nhân tố con người và bắt đầu bằng mệnh đề “Đổi mới tư duy” Trong “Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá
độ lên chủ nghĩa xã hội và chiến lược ổn định và phát triển kinh tế - xã hội đến năm 2000”, Đảng ta đã đặt con người vào vị trí trung tâm của sự phát triển Đại hội VII tiếp tục khẳng định quan điểm “coi mục tiêu và động lực của sự phát triển là vì con người, do con người, trước hết là người lao động Đó cũng là quan điểm về sự thống nhất giữa mục tiêu của chính sách xã hội - tất cả vì con người”, “mục tiêu giáo dục
và đào tạo nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, hình thành đội ngũ lao động có trí thức, có tay nghề, có năng lực thực hành, tự chủ, năng động
và sáng tạo, có đạo đức cách mạng, tinh thần yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội” Tại Đại hội đại biểu Đảng toàn quốc lần thứ VIII, Đại hội đưa đất nước ta tiến vào thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, Đảng ta khẳng định:
“Lấy việc phát huy nguồn lực con người là yếu tố phát triển nhanh và bền vững Tăng trưởng kinh tế gắn liền với cải thiện đời sống nhân dân, phát triển văn hóa giáo dục, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, bảo vệ môi trường” Đại hội lần thứ
IX lại tiếp tục khẳng định và nhấn mạnh “nguồn lực con người - yếu tố cơ bản để phát triển xã hội, tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững”,“mọi hoạt động văn hóa nhằm xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện về chính trị, tư tưởng, trí tuệ, đạo đức, thể chất, năng lực sáng tạo, có ý thức cộng đồng, lòng nhân ái, khoan dung, tôn trọng nghĩa tình, lối sống văn hóa, quan hệ hài hòa trong gia đình, cộng đồng và xã hội” Quan điểm này một lần nữa được Đảng ta nhấn mạnh tại Đại hội lần thứ XI: “Phát triển và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao là một đột phá chiến lược, là yếu tố quyết định đẩy mạnh phát triển và ứng dụng khoa học, công nghệ, cơ cấu lại nền kinh tế, chuyển đổi mô hình
Trang 8tăng trưởng kinh tế và lợi thế cạnh tranh quan trọng nhất, bảo đảm cho phát triển nhanh và bền vững”
Văn kiện Đại hội XII của Đảng cũng đề ra định hướng “xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện” phải trở thành một mục tiêu của chiến lược toàn diện
và hiện nay tại Văn kiện Đại hội XIII của Đảng tiếp tục khẳng định “xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện”, “Phát triển con người Việt Nam toàn diện và xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, để văn hóa, con người Việt Nam thực sự trờ thành sức mạnh nội sinh, động lực phát triển đất nước
và bảo vệ tổ quốc Xây dựng, phát triển, tạo môi trường và điều kiện xã hội thuận lợi để khơi dậy truyền thống yêu nước, niềm tự hào dân tộc, niềm tin, khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc; tài năng, trí tuệ, phẩm chất con người Việt Nam là trung tâm, mục tiêu và động lực phát triển quan trọng nhất của đất nước”
Như vậy, có thể khẳng định rằng suốt tiến trình lãnh đạo cách mạng của Đảng, đặc biệt trong thời kỳ đổi mới toàn diện đất nước, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn quan tâm đến vấn đề con người và phát huy nhân tố con người Nhờ vậy, sau 35 năm đổi mới toàn diện “đất nước ta đã đạt được những thành tựu to lớn,có ý nghĩa lịch sử trên con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa” Hiện nay, đất nước ta đang đứng trước những thời cơ, vận hội phát triển lớn; song bên cạnh đó còn không ít những khó khăn, thách thức phải vượt qua Để tiếp tục phát huy nhân tố con người một cách hợp lý, hiệu quả, phù hợp với thực tiễn cách mạng đang đặt ra hiện nay, cần phải có một hệ thống các giải pháp đồng bộ
2.2 Một số khó khăn, hạn chế trong việc phát huy nhân tố con người trong sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam hiện nay
Tuy nhiên, cùng với những kết quả đạt được thì việc phát huy nhân tố con người Việt Nam trong xây dựng, phát triển đất nước thời gian qua vẫn chưa đáp ứng yêu cầu, vẫn còn không ít những hạn chế, yếu kém cần phải tập trung khắc phục Hạn chế này do những nguyên nhân chủ yếu sau:
Trang 9Một là, “Việc đổi mới công tác cán bộ chưa có đột phá lớn Đánh giá cán bộ vẫn là khâu yếu nhất qua nhiều nhiệm kỳ nhưng chưa có tiêu chí cụ thể và giải pháp khoa học để khắc phục Tình trạng chạy chức, chạy quyền, chạy tuổi, chạy bằng cấp, chưa được ngặn chặn, đẩy lùi” Do đánh giá cán bộ không đúng, dẫn đến không xác định đúng yêu cầu, tiêu chí đào tạo, bồi dưỡng, sử dụng, đãi ngộ cán bộ
Do vậy, chưa tuyển chọn, sử dụng được nhiều người thực tài, có đức, có tâm Những hạn chế, khiếm khuyết trong công tác cán bộ là một điểm yếu cản trở việc phát huy nhân tố con người Việt Nam
Hai là, công tác giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực còn nhiều bất cập Giáo dục và đào tạo chưa thực sự trở thành quốc sách hàng đầu, thành động lực phát triển Chất lượng, hiệu quả giáo dục và đào tạo còn thấp so với yêu cầu, nhất là giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp Đầu tư cho giáo dục và đào tạo chưa hiệu quả Chính sách, cơ chế tài chính cho giáo dục và đào tạo chưa phù hợp Chưa chú trọng đúng mức giáo dục đạo đức, lối sống, kỹ năng làm việc Vì vậy mà nguồn nhân lực của nước ta còn hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu
Ba là, chưa tạo ra được môi trường thuận lợi cho việc phát huy tối đa nhân tố con người Việt Nam Các chính sách nhằm phát huy nhân tố con người dường như đều đã có, nhưng những chính sách này khó đi vào cuộc sống Không ít người đi học tập ở nước ngoài đã không về nước do không tìm được việc làm phù hợp; không có môi trường làm việc thuận lợi; chế độ tiền lương còn nhiều bất cập; v.v Với đội ngũ trí thức còn thiếu môi trường dân chủ trong nghiên cứu khoa học; giai cấp công nhân còn nhiều khó khăn về đời sống vật chất, tinh thần do mức lương thấp, thường xuyên thiếu việc làm; nông dân là người được hưởng lợi ít nhất từ những thành quả của sự nghiệp đổi mới Với doanh nhân thì còn vướng nhiều cơ chế, chính sách “xin - cho, bao cấp” trá hình cản trở; một bộ phận lớn thanh niên không tìm được việc làm Những bất cập này đã cản trở việc phát huy nhân tố con người Việt Nam trong xây dựng, phát triển đất nước
Trang 102.3 Quan điểm của Đảng ta về một số giải pháp nhằm phát huy nhân tố con người ở nước ta hiện nay
Để khắc phục những hạn chế, yếu kém nêu trên, phát huy có hiệu quả nhân tố con người Việt Nam trong xây dựng, phát triển đất nước, cần thực hiện một số giải pháp đột phá sau:
Một là, thống nhất nhận thức về phát huy nhân tố con người Phát huy nhân tố con người là phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của mỗi người, tạo điều kiện cho mỗi người phát triển toàn diện, phát huy tối đa tài năng, năng lực của cá nhân cho sự nghiệp xây dựng, phát triển đất nước Đặc biệt là phát huy năng lực nhận thức (năng lực trí tuệ, tư duy, xử lý thông tin,v.v ) và hoạt động thực tiễn (năng lực sống, làm việc, ứng xử, thích nghi,v.v ) của con người Việt Nam Do vậy, khi phát huy được các năng lực của nhân tố con người là phát huy được động lực phát triển của xã hội Muốn vậy, phải đánh giá đúng năng lực của từng người Muốn đánh giá đúng năng lực của từng người cần căn cứ vào hiệu quả, kết quả công việc mà người
đó đảm nhiệm Trên cơ sở đánh giá đúng năng lực của từng người mới có giải pháp phát huy đúng sở trường của họ
Hai là, giải quyết thỏa đáng lợi ích chính đáng, thiết thực của con người, nhân
tố con người Với mỗi giai tầng, mỗi người đều có các lợi ích kinh tế, chính trị, tinh thần,v.v Trong đó, chú ý đặc biệt tới lợi ích kinh tế Giải quyết hài hòa lợi ích cá nhân - tập thể - xã hội - dân tộc Chúng ta đều rõ, động lực sâu xa thúc đẩy con người hoạt động chính là lợi ích. Lợi ích chính là sản phẩm hoạt động của con người, là sự kết tinh, đối tượng hóa bản chất con người, là cái mang quan hệ xã hội Triết học Mác-Lênin cho rằng, lợi ích là cái liên kết các thành viên trong xã hội, nó được đặt trong quan hệ giữa con người với nhau và làm cơ sở cho việc xác lập các quan hệ giữa họ Do vậy, cái làm cho con người, nhân tố con người tích cực hoạt động chính là lợi ích Vì vậy, phát huy nhân tố con người đòi hỏi phải giải quyết thỏa đáng và hài hòa lợi ích cá nhân - tập thể - xã hội - dân tộc Tất nhiên chúng ta coi trọng lợi ích cá nhân chính đáng nhưng chống chủ nghĩa cá nhân Đồng thời, cũng chống việc tuyệt đối hóa lợi ích tập thể mà quên lợi ích cá nhân chính đáng