những vấn đề lý luận về nguyên tắc một tài liệu ngân sách duy nhất và nguyên tắc niên độ trong QLNSNN, liên hệ thực tiễn

Vì vậy, để đảm bảo nền kinh tế - xã hội phát triển ổn định, vững chắc thì một trong những yêu cầu cấp thiết đặt ra là phải đảm bảo hiệu quả trong quản lý ngân sách nhà nước, trong đó việ

BỘ TÀI CHÍNH HỌC VIỆN TÀI CHÍNH

Họ và tên: Nguyễn Thúy Quỳnh Mã sinh viên: 1973402010270 Khoá/Lớp: (Tín chỉ): CQ57/02.02_LT1 (Niên chế): CQ57/02.03

STT: 34 ID phòng học:5820581203 Ngày thi:02/10/2021 Giờ thi: 9h15

BÀI THI MÔN: Quản lý Tài chính công

Hình thức thi: Tiểu luận

Mã đề thi: đề chẵn Thời gian hoàn thành bài thi: 02 ngày

TÊN CHỦ ĐỀ TIỂU LUẬN Những vấn đề lý luận về nguyên tắc một tài liệu ngân sách duy nhất và nguyên tắc niên độ trong quản lý ngân sách nhà nước; liên hệ thực tiễn Việt Nam kể từ khi Luật Ngân sách nhà nước 2015 có hiệu lực thi hành

THÁNG 10 NĂM 2021

Mục lục

PHẦN MỞ ĐẦU 1

PHẦN 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NGUYÊN TẮC MỘT TÀI LIỆU NGÂN SÁCH DUY NHẤT VÀ NGUYÊN TẮC NIÊN ĐỘ TRONG QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 2

1.1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ NSNN 2

1.1.1Khái niệm 2

1.1.2 Đặc điểm của Ngân sách nhà nước 2

1.1.3 Vai trò của Ngân sách nhà nước 3

1.2 HAI NGUYÊN TẮC QUAN TRỌNG TRONG QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 3

1.2.1 Nguyên tắc một tài liệu ngân sách duy nhất 3

1.2.2 Nguyên tắc niên độ trong quản lý ngân sách nhà nước 4

PHẦN 2: LIÊN HỆ THỰC TIỄN VIỆT NAM KỂ TỪ KHI LUẬT NSNN NĂM 2015 CÓ HIỆU LỰC THI HÀNH 5

2.1 KHÁI QUÁT VỀ LUẬT NGÂN SÁCH NĂM 2015 CỦA VIỆT NAM 5

2.2 SỰ THỂ HIỆN CỦA NGUYÊN TẮC “MỘT TÀI LIỆU NGÂN SÁCH DUY NHẤT” TRONG LUẬT NSNN NĂM 2015 CỦA VIỆT NAM VÀ THỰC TIỄN Ở VIỆT NAM 5

2.2.1 Nguyên tắc “một tài liệu ngân sách duy nhất” trong luật NSNN 5

2.2.2 Thực tiễn tại Việt Nam 6

2.3 SỰ THỂ HIỆN CỦA “NGUYÊN TẮC NIÊN ĐỘ” TRONG LUẬT NSNN NĂM 2015 CỦA VIỆT NAM VÀ THỰC TIỄN Ở VIỆT NAM 7

2.3.1 Nguyên tắc niên độ trong Luật NSNN 2015 7

2.3.2 Thực tiễn tại Việt Nam 8

2.3 KIẾN NGHỊ 9

PHẦN MỞ ĐẦU

Vai trò của Đảng và Nhà nước trong nền kinh tế rất lớn đặc biệt kể từ sau Đại hội Đảng lần VI năm 1986 đã đánh dấu mốc quan trọng trong lịch sử phát triển kinh tế của nước ta Vị thế của Việt Nam đang được nâng lên đáng

kể Để có được những thành tựu đó, Đảng và Nhà nước ta đã không ngừng nỗ lực, đổi mới hoàn thiện mình để đáp ứng nhu cầu của người dân và xã hội ngày càng tốt hơn Một trong những công cụ quan trọng để Nhà nước can thiệp đúng lúc và kịp thời vào nền kinh tế chính là Ngân sách Nhà nước Vì vậy, để đảm bảo nền kinh tế - xã hội phát triển ổn định, vững chắc thì một trong những yêu cầu cấp thiết đặt ra là phải đảm bảo hiệu quả trong quản lý ngân sách nhà nước, trong đó việc tuân theo hai nguyên tắc “một tài liệu duy nhất” và “nguyên tắc niên độ” là một yêu cầu bắt buộc, là tiền đề để có một nền ngân sách công khai, minh bạch và hiệu quả, đồng thời đánh giá được thực trạng của ngân sách và có những giải pháp kịp thời, phù hợp

Xuất phát từ những lý do trên, em lựa chọn đề tài: “Những vấn đề lý luận về nguyên tắc một tài liệu ngân sách duy nhất và nguyên tắc niên độ trong quản lý ngân sách nhà nước; liên hệ thực tiễn Việt Nam kể từ khi Luật Ngân sách nhà nước 2015 có hiệu lực thi hành”

Kết cấu của đề tài:

Phần 1: Những vấn đề lý luận về nguyên tắc một tài liệu ngân sách duy nhất

và nguyên tắc niên độ trong quản lý ngân sách nhà nước;

Phần 2: Liên hệ thực tiễn Việt Nam kể từ khi Luật Ngân sách nhà nước 2015

có hiệu lực thi hành

PHẦN 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ NGUYÊN TẮC MỘT TÀI LIỆU NGÂN SÁCH DUY NHẤT VÀ NGUYÊN TẮC NIÊN ĐỘ TRONG QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

1.1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ NSNN

1.1.1 Khái niệm

Ngân sách nhà nước( NSNN) là một thuật ngữ được sử dụng rộng rãi trong đời sống xã hội ở mọi quốc gia và được diễn đạt dưới những góc

độ khác nhau, cụ thể:

- Theo góc độ kinh tế: NSNN là một công cụ thực hiện chính sách kinh tế của quốc gia, được sử dụng để đạt các mục tiêu: kỷ luật tài khóa, phân bổ nguồn lực theo thứ tự ưu tiên, sử sụng nguồn lực hiệu quả;

- Theo góc độ chính trị: NSNN được quyết định bởi cơ quan quyền lực Nhà nước để đảm bảo các đại biểu của người dân được giám sát, phê duyệt các quyết định về thu, chi ngân sách;

- Theo góc độ pháp luật: NSNN là một văn bản pháp luật được phê duyệt bởi Quốc hội, giới hạn các quyền mà cơ quan hành pháp được phép thực hiện;

- Theo góc độ quản lý: NSNN là bản kế hoạch để quản lý và tổ chức điều hành ngân sách

Theo điều 4, luật NSNN năm 2015: “ Ngân sách Nhà nước là toàn

bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để đảm bảo thực hiện các chức năng nhiệm vụ của nhà nước”

NSNN bao gồm ngân sách trung ương và ngân sách địa phương Ngân sách trung ương là ngân sách của các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và các cơ quan khác ở Trung ương Ngân sách địa phương bao gồm ngân sách của đơn vị hành chính các cấp có Hội đồng Nhân dân và Ủy ban Nhân dân

1.1.2 Đặc điểm của Ngân sách nhà nước

NSNN bao gồm những đặc điểm cơ bản dưới đây:

- NSNN là toàn bộ các khoản thu - chi của nhà nước, được tiến hành dựa trên những cơ sở luật lệ nhất định;

- NSNN có tính pháp lý cao;

- Hoạt động của NSNN nhằm phục vụ lợi ích chung của cộng đồng và toàn

bộ nền kinh tế xã hội;

- NSNN bao gồm nhiều quỹ tiền tệ khác nhau

1.1.3 Vai trò của Ngân sách nhà nước

Vai trò của NSNN được thể hiện ở các mặt sau:

- NSNN là công cụ huy động nguồn tài chính để đảm bảo các nhu cầu chi tiêu của nhà nước;

- NSNN là công cụ điều tiết vĩ mô sắc bén, nhạy cảm trong nền kinh tế;

- NSNN là công cụ điều tiết thu nhập giữa các thành phần kinh tế và các tầng lớp dân cư nhằm đảm bảo công bằng xã hội, bù đắp những khiếm khuyết thị trường và bảo vệ môi trường

1.2 HAI NGUYÊN TẮC QUAN TRỌNG TRONG QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

1.2.1 Nguyên tắc một tài liệu ngân sách duy nhất

Khái niệm

- Nguyên tắc một tài liệu ngân sách duy nhất được hiểu là tất cả các khoản thu, chi của nhà nước đều phải được phản ánh đầy đủ rõ ràng trong cùng một thời gian và trong cùng một văn bản tổng hợp được cơ quan lập pháp

yêu cầu

Nguyên tắc này yêu cầu:

- NSNN phải tổng hợp được toàn bộ các hoạt động thu, chi của Nhà nước;

- Các khoản thu, chi phải được tập hợp trong một dự toán ngân sách duy nhất trình cơ quan lập pháp xem xét;

- Không cho phép sự tồn tại của nhiều tài liệu ngân sách và các khoản thu hoặc chi của Nhà nước được thực hiện ngoài ngân sách

Lý do cần phải tuân thủ nguyên tắc:

- Đảm bảo quyền của cơ quan lập pháp trong quyết định ngân sách một cách toàn diện, phân bổ nguồn lực một cách công bằng hiệu quả;

- Cho biết một cách rõ ràng tình trạng cân bằng hay thâm hụt ngân sách, tính toán một cách chính xác mức thâm hụt ngân sách để có biện pháp xử lý phù hợp

Ý ghĩa của nguyên tắc:

- Khi mọi khoản thu, chi được trình bày trong một văn kiện duy nhất, bản

dự toán ngân sách nhà nước không những tạo thuận lợi cho việc thiết lập một ngân sách thăng bằng và hiệu quả mà còn giúp cho Quốc hội kiểm soát dễ dàng, lựa chọn được những khoản thu - chi cần thiết, quan trọng để phê chuẩn cho phù hợp với tình hình kinh tế; dễ dàng theo dõi kết quả thực

sự của các nghiệp vụ tài chính

1.2.2 Nguyên tắc niên độ trong quản lý ngân sách nhà nước

Khái niệm

- Nguyên tắc niên độ trong quản lý ngân sách được hiểu là dự toán ngân sách được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định chỉ có hiệu lực trong thời hạn một năm

Nguyên tắc này yêu cầu:

- Trong quyết định ngân sách, các khoản thu - chi NSNN phải được quyết định theo từng năm;

- Trong chấp hành và quyết toán ngân sách, Chính phủ phải sử dụng trong năm những khoản kinh phí đã được cấp

Lý do cần phải tuân thủ nguyên tắc:

- Thời hạn niên độ theo năm cho phép hoạt động kiểm tra của cơ quan lập pháp đối với việc thực hiện ngân sách đạt hiệu quả;

- Để đảm bảo cân đối trong chấp hành ngân sách của niên độ tiếp theo khi phải xem xét lại các mức độ thu - chi theo niên độ

Ý nghĩa của nguyên tắc:

- Xác định niên độ của ngân sách giúp các nhà lập pháp kiểm tra việc thực hiện ngân sách được hiệu quả hơn;

- Tránh trường hợp tham ô và lợi dụng ngân sách vì mỗi năm sẽ có tổng kết

và biểu quyết ngân sách mới nên việc thu và chi sẽ cụ thể chi tiết rõ ràng

PHẦN 2: LIÊN HỆ THỰC TIỄN VIỆT NAM KỂ TỪ KHI LUẬT NSNN NĂM 2015 CÓ HIỆU LỰC THI HÀNH

2.1 KHÁI QUÁT VỀ LUẬT NGÂN SÁCH NĂM 2015 CỦA VIỆT NAM

Luật NSNN năm 2015 được ban hành vào ngày 25/6/2015 và được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XIII, kỳ họp thứ 9 thông qua Luật này đã quy định về lập, chấp hành, kiểm toán, quyết toán, giám sát ngân sách nhà nước; nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân có liên quan trong lĩnh vực ngân sách nhà nước

Theo pháp luật Việt Nam, hai nguyên tắc: nguyên tắc một tài liệu ngân sách duy nhất và nguyên tắc niên độ trong quản lý ngân sách nhà nước đã được ghi nhận xuyên suốt và thể hiện rõ ràng trong Luật Ngân sách nhà nước năm 2015

2.2 SỰ THỂ HIỆN CỦA NGUYÊN TẮC “MỘT TÀI LIỆU NGÂN SÁCH DUY NHẤT” TRONG LUẬT NSNN NĂM 2015 CỦA VIỆT NAM VÀ THỰC TIỄN Ở VIỆT NAM

2.2.1 Nguyên tắc một tài liệu ngân sách duy nhất trong luật NSNN

Tại khoản 2 Điều 8, Luật NSNN số 83/2015/QH13 ngày 25 tháng 6

năm 2015 quy định: “Toàn bộ các khoản thu, chi ngân sách phải được tổng

hợp đầy đủ vào NSNN” quy định này đã đảm bảo tính nghiêm ngặt của NSNN đồng thời đảm bảo tính toàn diện cũng như vai trò của Quốc hội trong quyết định NSNN Có thể hiểu rằng một bản dự toán ngân sách phải phản ánh đầy đủ toàn bộ các khoản thu, chi trong NSNN, không được bỏ sót dù là khoản nhỏ nhất; chống tùy tiện, đảm bảo cho ngân sách được thiết lập một cách rõ ràng cụ thể, dễ kiểm soát, tránh sự thất thoát lãng phí, gian lận hay biển thủ công quỹ trong quá trình thực hiện dự toán NSNN hàng năm

Tại Điều 5 Luật NSNN 2015 cũng đã quy định rõ những khoản thu, chi nào thuộc phạm vi NSNN, điều này chỉ ra giới hạn về phạm vi NSNN trong hoạt động thu - chi

Bên cạnh đó, những tài liệu, những nội dung thuyết trình của dự toán thu, chi NSNN mà Chính phủ phải giải trình Quốc hội đã được quy định tại Điều 47, Luật NSNN năm 2015, điều này đã quy định và chỉ rõ tài liệu Chính phủ trình Quốc hội phải bao gồm đánh giá thực hiện NSNN năm hiện hành, các căn cứ xây dựng dự toán và dự toán thu - chi NSNN Việc quy định về nội dung thuyết trình và tài liệu ngân sách sẽ đảm bảo tính thống nhất trong hệ thống NSNN, nhằm phản ánh phù hợp các khoản thu chi theo một hệ thống nhất định, dễ kiểm soát và giúp cho Quốc hội nắm bắt được toàn diện và tổng thể các hoạt động thu - chi

2.2.2 Thực tiễn tại Việt Nam

Mặc dù pháp luật nước ta hiện nay chưa có điều luật nào ghi nhận một cách rõ ràng, chính thức về nguyên tắc “một tài liệu ngân sách duy nhất”; tuy nhiên, qua một số điều trong Luật NSNN 2015, có thể thấy dự toán ngân sách nhà nước chính là tài liệu, văn kiện thể hiện mọi khoản thu chi của ngân sách nhà nước trong một năm theo từng cấp và theo từng lĩnh vực một cách toàn diện và cụ thể Đây còn là văn kiện duy nhất thể hiện đầy đủ các vấn đề về ngân sách nhà nước trong từng năm ngân sách

Ví dụ: theo quyết định 1927/QĐ-BTC về việc công bố công khai dự toán ngân sách nhà nước năm 2021 kèm theo bảng cân đối ngân sách đã phản ánh được đầy đủ tổng thu và tổng chi của NSNN trong năm ngân sách Các

dự toán chi tiết đính kèm trong quyết định đã phản ánh được chi tiết toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước Những quyết định này chứng minh cho nguyên tắc một tài liệu ngân sách duy nhất; không chỉ vậy, các quy định thể hiện tinh thần của nhà làm Luật rằng mọi khoản thu chi của NSNN dù là lớn hay nhỏ cũng sẽ được ghi chép đầy đủ và được tổng hợp trong cùng một tài liệu khi trình lên Quốc hội

Trên thực tế, vẫn có một số ngoại lệ của nguyên tắc này: trong trường hợp phí thu được từ các hoạt động dịch vụ ở cơ quan nhà nước, các đơn vị sự kiện công lập và các tổ chức được cơ quan nhà nước có thẩm quyền giao cung cấp các dịch vụ công, được phép trích lại một phần hoặc toàn bộ số phí cho đơn vị, thu chi từ các khoản này sẽ không được trình bày trong dự toán Ngân sách nhà nước

Hay như việc tồn tại các quỹ ngoài NSNN như quỹ từ thiện, quỹ hội chữ thập đỏ,… Ngoài những lợi ích mà các quỹ này mang lại ra thì trong quá

trình thực hiện, việc sử dụng các quỹ này cũng mang lại nhiều bất cập, hạn chế do chưa có văn bản pháp luật nào quy định chung về quỹ tài chính ngoài ngân sách; nguồn tài chính hình thành một số quỹ tài chính Nhà nước ngoài NSNN chưa đảm bảo hoạt động độc lập với NSNN, nhiều quỹ có nhiệm vụ chi trùng với nhiệm vụ chi của NSNN Có thể nói đến ở đây là: mùa lũ của miền Trung năm 2020 đã gây ra rất nhiều thiệt hại cho bà con nhân dân các tỉnh miền Trung, Chính phủ cũng đã đưa ra những biện pháp khắc phục thiệt hại do bão lũ gây ra; tuy nhiên, có một vài cá nhân hay tập thể đã đứng lên kêu gọi các mạnh thường quân ủng hộ bà con vượt qua mùa lũ với số tiền kêu gọi được là không hề nhỏ, việc hình thành các quỹ ngoài ngân sách như vậy không thể đảm bảo được tính công khai, minh bạch trong việc giải ngân số tiền từ thiện đó; nếu nhà nước không có biện pháp giám sát chặt chẽ các quỹ này sẽ dẫn đến nhiều khả năng vi phạm quy định về chế độ chi tiêu và sử dụng kinh phí sai mục đích Điều này sẽ dẫn đến nhiều bất cập và nảy sinh những vấn đề tiêu cực trong việc thu, chi NSNN

2.3 SỰ THỂ HIỆN CỦA “NGUYÊN TẮC NIÊN ĐỘ” TRONG LUẬT NSNN NĂM 2015 CỦA VIỆT NAM VÀ THỰC TIỄN Ở VIỆT NAM 2.3.1 Nguyên tắc niên độ trong Luật NSNN 2015

Ở Việt Nam, niên độ của Ngân sách nhà nước được quy định ở điều 14, Luật NSNN năm 2015 Theo đó, “Năm ngân sách bắt đầu từ ngày 01 tháng 01

và kết thúc vào ngày 31 tháng 12 năm dương lịch” Việc đề ra năm ngân sách như vậy giúp cho NSNN trong năm đó được thực hiện hiệu quả, vì giới hạn trong thời gian nhất định nên việc thu, chi ngân sách sẽ trở nên cân đối, không lạm dụng vào ngân sách tránh trường hợp thâm hụt ngân sách làm tăng thêm gánh nặng quốc gia

Tại Khoản 3, Điều 44, Luật NSNN cũng đã nêu rõ: “Các báo cáo của Chính phủ được gửi đến các đại biểu Quốc hội chậm nhất là 20 ngày trước ngày khai mạc kì họp Quốc hội cuối năm” Theo Khoản 4, Điều 44, Luật này:

“Trước ngày 15 tháng 11, Quốc hội quyết định dự toán NSNN, phương án phân bổ Ngân sách Trung ương năm sau” Ngoài ra, tại Điều 64, Luật NSNN

2015 quy định: “Thu, chi NSNN được thực hiện và được quyết toán theo nguyên tắc chung: thu, chi thuộc dự toán của ngân sách năm nào phải được thực hiện và quyết toán vào niên độ của ngân sách năm đó” Các khoản dự toán chi, đến hết năm ngân sách, chưa thực hiện được hoặc chưa chi hết phải

hủy bỏ Các khoản thi thuộc NSNN năm trước, nộp vào ngân sách năm sau được hạch toán và quyểt toán vào thu ngân sách năm sau Không lấy dự toán năm sau để chi trả cho năm trước, nếu muốn thay đổi phải điều chỉnh dự toán Trường hợp không sử dụng hết phải hoàn trả lại cho NSNN

Những quy định này nhằm nâng cao vai trò điều hành của Chính phủ trong năm ngân sách, việc thu và chi cần được tính toán kĩ lưỡng, tránh trường hợp không cân đối giữa thu và chi gây khó khăn cho ngân sách năm sau Có thể thấy nguyên tắc niên độ tạo điều kiện cho việc đánh giá tính hiệu quả của NSNN từ đó giúp các cơ quan có liên quan rút kinh nghiệm cho các

năm tiếp theo

2.3.2 Thực tiễn tại Việt Nam

Trên thực tiễn hiện nay cho thấy, nguyên tắc này đang được Việt Nam

sử dụng có hiệu quả, hàng năm tại các kì họp Quốc hội họp và biểu quyết thông qua bản dự toán NSNN, có thể thấy nguyên tắc này đang phát huy hiệu quả tích cực; một mặt nó đảm bảo vai trò giám sát của cơ quan lập pháp của nước ta, đảm bảo NSNN được thực hiện theo đúng kế hoạch và ngăn chặn thâm hụt ngân sách- nếu điều này xảy ra sẽ là gánh nặng cho đất nước Đặc biệt nguyên tắc còn tránh được các trường hợp tham ô vì mỗi năm sẽ tổng kết nên việc thu – chi sẽ cụ thể và chi tiết

Tuy nhiên, nguyên tắc này cũng có một số ngoại lệ về các khoản chi được chuyển sang năm sau để thực hiện và hạch toán quyết toán vào ngân sách năm sau

Ta có bảng sau:

Năm Bội chi NS theo

GDP(%)

Năm Bội chi NS theo

GDP(%)

Nguồn: cổng thông tin điện tử, báo cáo dự toán năm 2017-2020

- Ta thấy so với năm 2016, trong những năm gần đây, thực trạng thâm hụt ngân sách đã giảm đi đáng kể Việc đề ra năm ngân sách có thời gian nhất