1, Quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng về vật chất+ Nhìn chung, chủ nghĩa duy vật trước Mác đều có tính chất đồng duy vật nhất định với một số hình thức cụ thể; coi vật chất là cơ sở sản xuất ra vạn vật trên thế giới. 1+ Cùng với sự phát triển của khoa học và công nghệ cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20, chủ nghĩa cộng sản rơi vào tình thế, trong bối cảnh lịch sử đó, phải chống lại sự xâm nhập của các nhà triết học duy tâm, bảo vệ và phát triển thế giới quan duy vật,V.I.Lênin đã tổng hợp những thành tựu của khoa học tự nhiên cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20, đồng thời kế thừa tư tưởng của Mác và Ph.Ăngghen để làm quyết tâm.Ý nghĩa của vật chất là :• Thứ nhất, vật chất là cái khách thể tồn tại ngoài ý thức và không phụ thuộc vào ýthức.• Thứ hai, vật chất là cái gây ra cảm giác ở con người bằng cách nào đó tác độnglên các giác quan của con người một cách trực tiếp hoặc gián tiếp.• Thứ ba, ý thức của con người là sự phản ánh đối với vật chất, sự vật, vật chất làcái được phản ánh.2. Quan điểm của chủ nghĩa duy vật chứng minh ý thứcNguồn gốc của ý thức:Theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật chứng minh, ý thức có nguồn gốc tự nhiên và nguồn gốc xã hội.+ Nguồn gốc tự nhiên: vật ngăn cách giữa con người và tác động của thế giới đối với con người là ý thức con người tự nhiên.+ Nguồn gốc xã hội: biểu hiện ở vai trò của lao động và ngôn ngữ đối với sự hình thành và phát triển ý thức.Bản chất của ý thứcÝ thức là hình ảnh chủ đạo của thế giới quan; là phản ứng tích cực, sáng tạo của khách hàng đối với bộ sản phẩm. Trong mối quan hệ với sự vật, ý thức chỉ là hình ảnh phản ánh sự vật, không phải là vật thể. Đối với hình ảnh của khách hàng là quan trọng, phương pháp này được tính toán bởi cả chủ sở hữu và khách hàng. Cấu hình của ý thức là chủ quan, còn nội dung là khách quan, phụ thuộc vào nội dung mà nó phản ánh. Đặc biệt ý thức hoạt động, sáng tạo gắn liền với hiện thực xã hội và là cơ sở để tính phản hồi ánh sáng, tri thức cao hơn phản hồi ánh sáng, đây là tính chất đặc biệt của ý thứcCHƯƠNG 2: QUAN ĐIỂM CỦA DUY VẬT BIỆN CHỨNG VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA VẬT CHẤT VÀ Ý THỨC2+ Theo quan điểm duy tâm, ý thức đã trừu tượng hoá, tinh thần vốn có của con người thành một lực lượng thần bí, riêng biệt. rời xa mọi người. thực tế . Họ coi ý thức là bản thể tuyệt đối, duy nhất, là bản chất đầu tiên mà từ đó tất cả được sinh ra.Thế giới vật chất chỉ là một bản sao, một biểu hiện khác của ý thức, bản chất thứ hai do ý thức sinh ra. Quan điểm duy vật siêu hình quy đổi hoàn toàn yếu tố vật chất, chỉ nhấn mạnh một chiều vai trò của vật chất trong việc sinh ra ý thức, quyết định ý thức, phủ nhận tính độc lập tương đối của ý thức, không xem được tính năng của nó. Năng động, sáng tạo, vai trò to lớn của ý thức trong hoạt động thực tiễn nhằm cải tạo hiện thực khách quan.+ Vật chất và ý thức có mối quan hệ hai chiều và ảnh hưởng lẫn nhau. Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức được thể hiện qua nhận thức và thực tiễn như sau:Thứ nhất: Vật chất có vai trò quyết định đối với ý thức Do tồn tại khách quan nên vật chất có trước và có trước. Ý thức là sự phản ánh vật c
Trang 1ĐỀ BÀI PHÂN TÍCH MỐI QUAN HỆ BIỆN CHỨNG GIỮA VẬT CHẤT VÀ Ý THỨC THEO QUAN ĐIỂM CỦA
CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG
VẬN DỤNG MỐI QUAN HỆ NÀY VÀO CÔNG CUỘC
ĐỔI MỚI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
BÀI LÀM
CHƯƠNG 1: KHÁI NIỆM CỦA VẬT CHẤT VÀ Ý THỨC THEO QUAN ĐIỂM CÙA CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG
1, Quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng về vật chất
+ Nhìn chung, chủ nghĩa duy vật trước Mác đều có tính chất đồng duy vật nhất định với một số hình thức cụ thể; coi vật chất là cơ sở sản xuất ra vạn vật trên thế giới
Trang 2+ Cùng với sự phát triển của khoa học và công nghệ cuối thế kỷ 19 - đầu thế kỷ 20, chủ nghĩa cộng sản rơi vào tình thế, trong bối cảnh lịch sử đó, phải chống lại sự xâm nhập của các nhà triết học duy tâm, bảo vệ và phát triển thế giới quan duy vật,V.I.Lênin đã tổng hợp những thành tựu của khoa học tự nhiên cuối thế kỷ 19 đầu thế kỷ 20, đồng thời kế thừa tư tưởng của Mác và Ph.Ăngghen để làm quyết tâm
Ý nghĩa của vật chất là :
• Thứ nhất, vật chất là cái khách thể tồn tại ngoài ý thức và không phụ thuộc vào ý thức
• Thứ hai, vật chất là cái gây ra cảm giác ở con người bằng cách nào đó tác động lên các giác quan của con người một cách trực tiếp hoặc gián tiếp
• Thứ ba, ý thức của con người là sự phản ánh đối với vật chất, sự vật, vật chất là cái được phản ánh
2 Quan điểm của chủ nghĩa duy vật chứng minh ý thức
Nguồn gốc của ý thức:
Theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật chứng minh, ý thức có nguồn gốc tự nhiên và nguồn gốc xã hội
+ Nguồn gốc tự nhiên: vật ngăn cách giữa con người và tác động của thế giới đối với con người là ý thức con người tự nhiên
+ Nguồn gốc xã hội: biểu hiện ở vai trò của lao động và ngôn ngữ đối với sự hình thành và phát triển ý thức
Bản chất của ý thức
Ý thức là hình ảnh chủ đạo của thế giới quan; là phản ứng tích cực, sáng tạo của khách hàng đối với bộ sản phẩm Trong mối quan hệ với sự vật, ý thức chỉ là hình ảnh phản ánh sự vật, không phải là vật thể Đối với hình ảnh của khách hàng là quan trọng, phương pháp này được tính toán bởi cả chủ sở hữu và khách hàng Cấu hình của ý thức là chủ quan, còn nội dung là khách quan, phụ thuộc vào nội dung mà nó phản ánh Đặc biệt ý thức hoạt động, sáng tạo gắn liền với hiện thực xã hội và là cơ
sở để tính phản hồi ánh sáng, tri thức cao hơn phản hồi ánh sáng, đây là tính chất đặc biệt của ý thức
CHƯƠNG 2: QUAN ĐIỂM CỦA DUY VẬT BIỆN CHỨNG VỀ MỐI QUAN
HỆ GIỮA VẬT CHẤT VÀ Ý THỨC
Trang 3+ Theo quan điểm duy tâm, ý thức đã trừu tượng hoá, tinh thần vốn có của con người thành một lực lượng thần bí, riêng biệt rời xa mọi người thực tế Họ coi ý thức là bản thể tuyệt đối, duy nhất, là bản chất đầu tiên mà từ đó tất cả được sinh ra.Thế giới vật chất chỉ là một bản sao, một biểu hiện khác của ý thức, bản chất thứ hai do ý thức sinh ra Quan điểm duy vật siêu hình quy đổi hoàn toàn yếu tố vật chất, chỉ nhấn mạnh một chiều vai trò của vật chất trong việc sinh ra ý thức, quyết định ý thức, phủ nhận tính độc lập tương đối của ý thức, không xem được tính năng của nó Năng động, sáng tạo, vai trò to lớn của ý thức trong hoạt động thực tiễn nhằm cải tạo hiện thực khách quan
+ Vật chất và ý thức có mối quan hệ hai chiều và ảnh hưởng lẫn nhau Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức được thể hiện qua nhận thức và thực tiễn như sau:
Thứ nhất: Vật chất có vai trò quyết định đối với ý thức Do tồn tại khách quan nên
vật chất có trước và có trước Ý thức là sự phản ánh vật chất nên nó có bản chất thứ hai, bản chất thứ hai Trong xã hội, nếu không có vật chất và vật chất thì không có ý thức, vì vậy ý thức là sản phẩm của vật chất, chịu sự tác động và quyết định của vật chất Bên cạnh đó, ý thức có tính sáng tạo và năng động, nhưng các hoạt động này đều dựa trên cơ sở của vật chất và tuân theo các quy luật của vật chất Vật chất quyết định nội dung và hình thức biểu tượng của ý thức Điều này có nghĩa là ý thức mang thông tin về các đối tượng vật chất cụ thể Thông tin này có thể đúng hoặc sai, đủ hoặc thiếu, với những biểu hiện khác nhau do mức độ tác động của chất lên não người
Thứ hai: Ý thức tác động trở lại vật chất Mặc dù vật chất sinh ra ý thức nhưng ý thức
không thụ động mà sẽ tác động trở lại vật chất thông qua hoạt động thực tiễn của con người Ý thức sau khi sinh ra sẽ không bị vật chất kìm hãm mà có thể tác động và làm thay đổi vật chất Vai trò của ý thức đối với vật chất thể hiện ở vai trò của con người trong mối quan hệ với khách thể Thông qua hoạt động của con người, ý thức
có thể thay đổi, cải tạo hiện thực khách quan theo nhu cầu phát triển của con người
Và mức độ tác động phụ thuộc vào nhiều yếu tố như nhu cầu, ý chí, điều kiện, từng trường và nếu được tổ chức tốt thì ý thức có khả năng tác động rất lớn đến vật chất
Ý thức không thể thoát khỏi hiện thực khách quan, sức mạnh của ý thức được thể hiện qua việc nhận thức hiện thực khách quan và từ đó xây dựng kế hoạch, xác định
Trang 4mục tiêu, ý chí để hoạt động của con người tác động trở lại hoàn trả vật chất Có tác động tích cực trở lại vật chất sẽ làm cho xã hội ngày càng phát triển và ngược lại, nếu không được sử dụng thì ý thức sẽ kìm hãm lịch sử Phải luôn xuất phát từ thực
tế khách quan trong mọi hoạt động
Tri thức mà con người thu nhận được sẽ thông qua một chu trình học tập và nghiên cứu từ các hoạt động quan sát, phân tích để tác động đến các đối tượng vật chất và buộc các đối tượng đó phải thể hiện các thuộc tính và quy luật Để cải tạo thế giới khách quan đáp ứng nhu cầu của mình, con người phải căn cứ vào thực tế khách quan
để có thể đánh giá, xác định phương hướng, biện pháp, kế hoạch thực hiện thành công Ngoài ra, cần tránh thói quen chỉ dựa vào nhu cầu, niềm tin mà không nghiên cứu, đánh giá thực trạng của đối tượng vật chất
Phát huy tính năng động, sáng tạo, sức mạnh to lớn của nhân tố con người Con người muốn ngày càng tài giỏi, xã hội ngày càng phát triển thì phải luôn chủ động, phát huy hết khả năng của mình và luôn tìm tòi, sáng tạo Bên cạnh đó, mọi người phải thường xuyên rèn luyện, tu dưỡng, nâng cao năng lực, không bỏ cuộc giữa chừng Con người tuyệt đối không được thụ động, lệ thuộc trong mọi trường hợp để tránh rơi vào tình trạng lười suy nghĩ, lao động Ý thức có tính độc lập tương đối, tính năng động sáng tạo có thể tác động trở lại vật chất thông qua hoạt động của con người, do đó, cùng với việc xuất phát từ hiện thực khách quan, cần phát huy tính năng động chủ quan quan điểm, tức là phát huy mặt tích cực của ý thức, hạn chế mặt tiêu cực của ý thức
Ví dụ: Trước khi đánh trận ta lập quyết tâm thư; thực hiện tự phê bình và phê bình; rút ra những mặt còn hạn chế để tiến bộ, khắc phục những mặt chưa tốt Thực hiện giáo dục nhận thức thông qua các phong trào, tư tưởng thực hành, đạo đức giả của địa phương Hoặc, giữa vật chất và ý thức chỉ có những mặt đối lập tuyệt đối trong lĩnh vực nhận thức luận Bên ngoài lĩnh vực đó, sự phân biệt là tương đối Vì vậy, một chính sách hợp lý là cơ sở để kết hợp hai điều này
CHƯƠNG 3: VẬN DỤNG MỐI QUAN HỆ NÀY VÀO CÔNG CUỘC ĐỔI MỚI
Ở VIỆT NAM HIỆN NAY LIÊN HỆ RÚT RA BÀI HỌC
Để hoạt động nhận thức và hoạt động thực tiễn có hiệu quả, con người phải xuất phát
từ thực tế khách quan, đồng thời phải tận dụng tối đa tính năng động chủ quan của mình Yêu cầu của quan điểm khách quan là trong hoạt động nhận thức cũng như
Trang 5hoạt động thực tiễn phải luôn xuất phát từ điều kiện, hoàn cảnh thực tế, tôn trọng quy luật khách quan, quy luật tự nhiên và xã hội , đặc biệt là từ các điều kiện vật chất Quan điểm khách quan cũng yêu cầu rằng để nhận thức hay cải tạo sự vật phải xuất phát từ chính bản thân nó Con người càng phản ánh thế giới khách quan đầy đủ, chính xác thì càng cải tạo thế giới có hiệu quả
Ví dụ : Trước tình hình diễn biến ngày càng phức tạp của dịch Covid-19 trên thế giới, nhìn chung ở Việt Nam, dịch vẫn cơ bản được khống chế trên toàn quốc và từng bước khống chế ở các tỉnh có kẻ thù Bởi ngay từ đầu, chúng tôi đã đánh giá đúng tình hình, Việt Nam là một trong những nước có nguy cơ lây nhiễm cao và cũng có
ca bệnh sớm nhất Từ đó, các bộ, ngành, cơ quan chức năng luôn chủ động tổ chức, triển khai các biện pháp phòng, chống dịch kịp thời, quyết liệt, đồng bộ, sáng tạo theo tình hình của từng địa phương; đồng thời thực hiện mục tiêu kép là chống dịch có hiệu quả và thúc đẩy phát triển kinh tế, xã hội Cố gắng tránh cùng lúc cả hai yếu tố:
Sơ suất, chủ quan, mất cảnh giác (nhất là khi không có dịch) và hoảng sợ, hoang mang, mất bình tĩnh, thiếu bản lĩnh khi ứng phó với dịch bệnh
Phát huy tính năng động, tích cực của ý thức: Muốn xã hội phát triển thì phải phát huy tính năng động và ý nghĩa chủ quan là phát huy vai trò chủ động, năng động, sáng tạo của ý thức và phát huy vai trò của nhân tố con người tác động, cải tạo thế giới quan Điều này đòi hỏi mọi người phải tôn trọng tri thức khoa học, nâng cao trình độ dân trí, bồi dưỡng và rèn luyện trí tuệ tư duy và khả năng suy luận Đồng thời khắc phục căn bệnh chủ quan, duy ý chí, bảo thủ, trì trệ, tiêu cực, thụ động, ỷ lại,… nhất là trong công cuộc đổi mới hiện nay Bản thân là sinh viên cần tích cực hơn trong học tập, học đi đôi với hành, chủ động tìm tòi, khai thác vấn đề, khi học không nên quá phụ thuộc vào giảng viên mà nên suy nghĩ thấu đáo suy nghĩ, nghĩ
ra những ý tưởng mới Tuy nhiên, kiến thức tiếp thu từ sách vở là chưa đủ, xã hội luôn đòi hỏi vốn sống phong phú về kỹ năng sống như tham gia các hoạt động tại hội
sở, các câu lạc bộ hay các hoạt động tình nguyện Môi trường đại học luôn chứa đựng nhiều thử thách và cám dỗ, vì vậy bạn phải xây dựng cho mình một ý chí kiên định
và tránh xa những thói quen xấu Các bạn hãy học tập theo tinh thần câu nói nổi tiếng của Lê-nin: “Học, học nữa, học mãi.” Hãy sáng tạo, bứt phá, nhưng không nên quá cầu toàn, bảo thủ Bên cạnh đó, là một công dân nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt
Trang 6Nam, luôn mong muốn được cống hiến sức trẻ, trí tuệ của mình cho sự phát triển của Trung thành với Tổ quốc, với chế độ xã hội chủ nghĩa, cảnh giác với âm mưu chia rẽ, xuyên tạc đất nước các thế lực thù địch, phê phán, đấu tranh với những thái độ, hành động xâm hại đến an ninh quốc gia, xâm phạm chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc.Trước Đại hội VI, bên cạnh những kết quả đạt được, chúng ta còn mắc sai lầm trong việc đề ra mục tiêu, xây dựng cơ sở vật chất - kỹ thuật để cải tạo xã hội chủ nghĩa và quản lý kinh tế Chúng ta đang khẩn trương xóa bỏ ngay kinh tế nhiều thành phần, kinh tế thị trường để tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội Đại hội VI khẳng định:
“Đảng đã mắc sai lầm là chủ quan, duy ý chí, vi phạm quy luật khách quan” Khắc phục khuyết điểm đó, Đại hội VI đã đề ra đường lối đổi mới toàn diện đất nước, thừa thừa nhận sự tồn tại khách quan của sản xuất hàng hoá và thị trường, chuyển sang hạch toán kinh doanh xã hội chủ nghĩa Thực tế đã buộc chúng ta phải trả một cái giá rất đắt cho sự chủ quan, nóng vội của mình, thay thế việc phân tích, đánh giá khách quan bằng đánh giá tình hình theo cảm tính chủ quan, áp đặt Nhiệt tình cách mạng sẽ trở thành duy tâm, duy ý chí nếu không có khoa học "Lòng nhiệt tình cộng với sự thiếu hiểu biết là sự hủy diệt lớn" Xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam là
sự nghiệp rất khó khăn, phức tạp, có thể coi đây là cuộc trường kỳ kháng chiến của Đảng, Nhà nước và nhân dân ta Những diễn biến phức tạp của tình hình thế giới đòi hỏi Đảng và Nhà nước ta phải kiên trì, vững vàng, luôn nâng cao trình độ, văn hóa,
lý luận để kịp thời thích ứng với thực tiễn không ngừng thay đổi Phải biết đánh giá đúng tình hình, cân nhắc và xem xét kỹ lưỡng hoàn cảnh cụ thể, từ đó mới đi đến quyết định tối ưu Đồng thời phải có tầm nhìn dài hạn và biết cách giải quyết một cách khoa học những công việc trước mắt Chỉ có như vậy nền kinh tế Việt Nam mới cất cánh, từ đó nâng cao hơn nữa vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế, góp phần xứng đáng vào công cuộc đổi mới kinh tế đất nước
Trang 7DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 C.Mác và Ph.Ăngghen (1995), toàn tập, tập 3, Nxb Chính trị quốc gia,
Hà Nộ
2 C.Mác và Ph.Ăngghen (1995), tập 30, Chính trị Quốc gia, Hà Nội
3 C.Mác và Ph.Ăngghen (1995), toàn tập, tập 42, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
4 C.Mác và Ph.Ăngghen (2000), toàn tập, tập 3, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
5 Đảng Cộng sản Việt Nam (1996), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc Đảng Cộng sản Trung Quốc lần thứ VIII, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
6 Đảng Cộng sản Việt Nam (2006), Ban Chấp hành Trung ương, Ban Chỉ đạo Lý luận: Báo cáo tổng kết một số vấn đề lý luận và thực tiễn
20 năm
7 Đổi mới (1986 - 2006), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
8 Đảng Cộng sản Việt Nam (2005), Văn kiện Đảng Cộng sản Việt Nam
9 Đảng Cộng sản Việt Nam (1987), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI, Nxb Sự thật, Hà Nội
10 Đảng Cộng sản Việt Nam (1991), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII, Nxb Sự thật, Hà Nội
11 Đảng cộng sản của Việt Nam (1996), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII, NXB Sự thật, Hà Nội
12 Đảng Cộng sản Việt Nam (2001), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội
13 Đảng Cộng sản Việt Nam ( 2011), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội
Trang 814 Đảng Cộng sản Việt Nam (2016), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII, Văn phòng Trung ương Đảng, Hà Nội
15 Hồ Chí Minh (1996), Hồ Chí Minh Toàn tập, tập 4, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội
16 Marx - Engels (1987), Tuyển tập Marx - Engels, tập 1, NXB Sự thật,
Hà Nội