NẾU NGÀY MAI EM KHÔNG LÀM THƠ NỮA Nếu ngày mai em không làm thơ nữa Cuộc sống trở về bình yên Ngày nối nhau trên đường phố êm đềm Không nỗi khổ, không niềm vui kinh ngạc Trận mưa xuâ
Trang 1TÔN NGỌC MINH QUÂN 1
SÓNG (XUÂN QUỲNH) (In trong tập Hoa dọc chiến hào)
“Mà sống tức là phải viết Nói được niềm vui nỗi khổ của mình, tôi cảm thấy có cái sung sướng không mấy ai có!” (Xuân Quỳnh)
I Xuân Quỳnh – Tiếng thơ còn mãi:
1 Tiểu sử:
- Xuân Quỳnh (tên thật là Nguyễn Thị Xuân Quỳnh), sinh ngày 6 tháng 10 năm 1942 tại làng La Khê,
xã Văn Khê, thị xã Hà Đông, tỉnh Hà Tây (nay là quận Hà Đông, Hà Nội) Xuất thân trong một gia đình công chức, mồ côi mẹ từ nhỏ, bố mấy khi có dịp gần bên gia đình vì công tác xa, bà được bà nội nuôi dạy
- Từ năm 1978 đến lúc mất Xuân Quỳnh làm biên tập viên Nhà xuất bản Tác phẩm mới
- Xuân Quỳnh mất ngày 29 tháng 8 năm 1988 trong một tai nạn giao thông tại đầu cầu Phú Lương, thị xã Hải Dương (nay là thành phố), tỉnh Hải Dương, cùng với chồng Lưu Quang Vũ và con trai Lưu Quỳnh Thơ mới 13 tuổi
- Xuân Quỳnh được truy tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật năm 2001
- Ngày 30 tháng 3 năm 2017, Chủ tịch nước Trần Đại Quang ký quyết định số 602 chính thức truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật cho cố nhà thơ Xuân Quỳnh với hai tập thơ là Lời
ru mặt đất và Bầu trời trong quả trứng.
2 Tổ ấm đầu tiên của nhà thơ Xuân Quỳnh:
"Quỳnh là người phụ nữ thông minh, hóm hỉnh Đối với tôi, cô ấy là người tài sắc vẹn toàn Trước khi là
vợ chồng, chúng tôi là đồng nghiệp, cô ấy là diễn viên múa, còn tôi là nhạc công kéo violon Chúng tôi có nhiều
kỷ niệm đẹp ở Nhà hát ca múa nhạc, cùng có những chuyến lưu diễn ở trong nước, nước ngoài Việc hai người không ở được với nhau cũng là duyên số Tôi biết một phần lỗi do mình, tiên trách kỷ, hậu trách nhân Thời còn sống chung, tôi là người chỉ mải chăm lo cho gia đình để cô ấy tập trung viết văn Một phần vì tôi thích được chăm sóc người khác, chăm vợ con mình chứ chăm ai mà thiệt, một phần là công việc của tôi cũng chỉ
có thế, không đi làm thêm được Tôi vẫn nhớ, hồi đó, gặp Xuân Quỳnh không ai hỏi: "Quỳnh ơi, đong gạo chưa?" mà thể nào cũng hỏi: "Quỳnh ơi, có bài thơ mới nào chưa?" Chính tôi cũng đã động viên cô ấy đi học Trường Viết văn Nguyễn Du để sự nghiệp sáng sủa hơn Và rõ ràng, cuộc đời cô ấy đã sang trang khi cô ấy bỏ nghề múa để đến với nghiệp văn chương " (Lưu Tuấn)
3 Tổ ấm thứ hai và cuối cùng:
“Anh đã quyết định lấy chị Xuân Quỳnh Sau bao nhiêu sóng gió anh chị đã về sống với nhau Chị Quỳnh
là người tốt và hiểu anh Mong và tin rằng anh chị sẽ đem lại hạnh phúc cho nhau và sẽ làm được nhiều việc
có ích cho đời…” (Thư của Lưu Quang Vũ viết cho người em trai thứ hai trong gia đình)
4 Thơ tình cho bạn trẻ - Xuân Quỳnh:
Vẫn con đường, vạt cỏ tuổi mười
lăm
Mặt hồ rộng, gió đùa qua kẽ lá
Lời tình tự trăm lần trên ghế đá
Biết lời nào giả dối với lời yêu
Tôi đã qua biết mấy buổi chiều
Bao hồi hộp, lo âu và hạnh phúc
Tôi trăn trở nhiều đêm cùng hoa cúc
Đợi tiếng gà đánh thức sự bình yên Dòng sông này, bãi cát, cánh buồm quen
Hoa lau trắng suốt một thời quá khứ
Tôi đã đi đến tận cùng xứ sở Đến tận cùng đau đớn, đến tình yêu
Buổi chiều này sặc sỡ như thêu Muôn màu áo trong hoàng hôn
Bàn tay ấm, mái tóc mềm buông xoã
Trang 2TÔN NGỌC MINH QUÂN 2
Ánh mắt nhìn như chấp cả vô biên
Chẳng có thời gian, chẳng có không
gian
Chỉ tuổi trẻ, chỉ tình yêu vĩnh viễn
Người mới đến những nơi tôi từng
đến
Lại con đường vạt cỏ tuổi mười lăm
Lại hàng cây nghe tiếng thì thầm
Lời thành thật, dối lừa trên ghế đá
“Nào hạnh phúc, nào là đổ vỡ”
Tôi thấy lòng lo sợ không đâu Muốn giãi bày cùng ai đó đôi câu
Về tất cả những gì tôi sẽ trải
Mong rút ngắn dặm đường xa ngái
Để cho người tới đích bớt gian truân
Bao khổ đau, sung sướng đời mình
Xin tặng bạn làm bước thang hạnh phúc
Nhưng tôi biết chẳng giúp gì ai được
Những vui buồn muôn thuở cứ đi qua
5 Ngô Thảo và Xuân Quỳnh:
Nhà văn Ngô Thảo đã nghẹn ngào cho biết: "Tôi tin rằng, không phải 30 năm, mà hi vọng rằng các thế hệ sau vẫn tiếp tục tìm thấy ở trong những tác phẩm của Xuân Quỳnh tình yêu cuộc sống, yêu thêm con người, yêu thêm đất nước để làm cho cuộc sống đẹp hơn” Nhân kỉ niệm 30 năm tròn ngày mất của Xuân Quỳnh, chúng ta hãy cùng lắng đọng lại lòng mình để cảm nhận những tâm tư, trăn trở được gửi gắm vào thơ của cố nhà thơ Xuân Quỳnh qua bài thơ: “Nếu ngày mai em không làm thơ nữa”
NẾU NGÀY MAI EM KHÔNG LÀM THƠ NỮA Nếu ngày mai em không làm thơ nữa
Cuộc sống trở về bình yên
Ngày nối nhau trên đường phố êm đềm
Không nỗi khổ, không niềm vui kinh ngạc
Trận mưa xuân dẫu làm áo ướt
Nhưng lòng em còn cảm xúc chi đâu
Mùa đông về quên nỗi nhớ nhau
Không xôn xao khi nắng hè đến sớm
Chuyện hôm nay sẽ trở thành kỷ niệm
Màu phượng chẳng nồng nàn trên lối ta đi
Gió thổi nơi này không lạnh tới nơi kia
Lời nói tâm tình trở nên nhạt nhẽo
Nghe tiếng con tàu em không thể hiểu
Tấm lòng anh trong mỗi chuyến đi xa
Em không còn thấy nhớ những sân ga
Những nơi đã đi, những nơi chưa hề đến Khát vọng anh dẫu hoà trong sóng biển Sóng xô bờ chẳng rộn đến tâm tư
Một ngày nào đọc lại dòng thơ
Âm điệu ấy chẳng còn gieo tiếng nhạc Chất men nào làm em choáng váng Cũng phai dần theo những tháng năm xa Như hòm thư không còn một phong thư Hết ngọn lửa lạ lùng, thôi màu mây phiêu bạt
Ôi trời xanh - xin trả cho vô tận Trời không xanh trong đáy mắt em xanh
Và trong em không thể còn anh Nếu ngày mai em không làm thơ nữa!
- Xuân Quỳnh -
6 Lưu Khánh Thơ và Xuân Quỳnh:
Xuân Quỳnh là một trong những văn nhân, thi sĩ tài hoa của nền văn học Việt Nam Có rất nhiều lời đánh giá nhận xét về cuộc đời cũng như các tác phẩm của bà Đầu tiên, chúng ta hãy sẽ xem xem PGS.TS Lưu Khánh Thơ đã chia sẻ gì nhé!
Nhà phê bình văn học Lưu Khánh Thơ, em chồng của Xuân Quỳnh, nhận xét: “Đọc thơ Xuân Quỳnh, người ta không có cảm giác tác giả “cố ý” làm thơ.” Thơ Xuân Quỳnh tự nhiên, nhẹ nhàng, là tiếng nói chân thật từ sâu trong tâm hồn chứ không cố gắng gượng ép bản thân phải sáng tác về những triết lý khô khan Vì vậy, giọng thơ của bà thủ thỉ tâm tình, dạt dào những đợt sóng tình cảm, lúc thì nhẹ nhàng
Trang 3TÔN NGỌC MINH QUÂN 3
(Sóng)
khi lại cuồn cuộn trào dâng:
“Nếu phải cách xa anh
Em chỉ còn bão tố”
(Thuyền và biển)
Cùng với giọng thơ chân thành ấy là những đề tài gần gũi với thế giới nội tâm của bà Xuân Quỳnh hay sáng tác về tình yêu đôi lứa, nhưng vẫn có những bài thơ về tình cảm gia đình Bài “Mẹ của anh”, bà viết để bày tỏ tình cảm cho mẹ chồng của mình, là một trong những bài thơ hiếm hoi về chủ đề mẹ chồng
- nàng dâu Từ xưa tới nay, mối quan hệ mẹ chồng - nàng dâu rất ít khi được đưa vào thơ, nhưng bằng trái tim nặng trĩu yêu thương, Xuân Quỳnh đã bộc lộ đầy chân thành và xúc động:
“Chắt chiu từ những ngày xưa
Mẹ sinh anh để bây giờ cho em”
(Mẹ của anh)
Ngoài ra, bà còn dành tình yêu rất lớn cho ba đứa con: “Con anh, con tôi, con chúng ta” Dù con riêng của chồng hay con chung của hai người, bà vẫn thương yêu hết mực bằng tấm lòng bao la của người mẹ:
“Con thức ban ngày, mẹ che chở cho con
Khi con mơ mẹ làm sao che chở”
(Dải đất thuộc về tôi)
Thơ Xuân Quỳnh hầu hết viết về những tình cảm đời thường mà bà luôn ôm ấp, nâng niu trong lòng như thế đó, vậy nên từng câu chữ có thể tự nhiên tuôn trào theo dòng chảy cảm xúc, gợn lên trong lòng người đọc những đợt sóng vỗ về dịu dàng
7 Hoa cỏ may:
Sau khi đọc bài thơ Hoa cỏ may, các bạn có lẽ đang cảm thấy có chút gì như bồi hồi, xao xuyến trước những tâm tư mà Xuân Quỳnh gửi gắm Chính vì vậy, để hiểu rõ hơn những cảm xúc mãnh liệt được thể hiện
rõ nét qua bài thơ, mời các bạn cùng xem qua những chia sẻ của một bạn sau đây:
Nếu làm thơ về hoa thì trên thế gian này không thiếu loài hoa mang vẻ đẹp nên thơ cho con người chọn
Ai lại đi làm thơ về cái thứ hoa vô sắc, vô hương Thậm chí loài hoa đó chưa đáng được gọi là hoa, mà chỉ là thứ cỏ lông may, hoang dại, nhạt nhòa, heo hút nơi bờ ruộng, triền đê…, nhọn như kim và tua tủa như gai Cái bình thường đến mức tầm thường của chất liệu sống gợi về một ý tưởng, một cảm xúc rất lạ Cảm xúc lạ
ấy chính là sự xúc động bâng quơ trước những tác động vu vơ của ngoại cảnh:
"Khắp nẻo dâng đầy hoa cỏ may
Áo em sơ ý cỏ găm đầy"
Những bông hoa – nếu có thể gọi là bông hoa – cỏ may nhạt nhoà, xám ngắt, kia bỗng đâu găm đầy áo như mũi kim châm nhẹ vào da thịt Một chút tác động bất ngờ, cảm giác khó chịu vì thứ ngoại cảnh buồn bã,
tẻ nhạt thế thôi cũng đủ gợi lên trong thế giới hồn người một nỗi xao xác tưởng như cũng quạnh hiu tẻ nhạt nhưng thực ra lại là một nỗi khắc khoải thường trực vì sự mong manh của tình yêu, sự đổi thay của lòng người, và có thể mở rộng ra đến cả nỗi vô thường của trời đất:
"Lời yêu mỏng mảnh như màu khói
Ai biết lòng anh có đổi thay ?"
Phải có một tâm hồn đa cảm lắm thì con người mới có thể tiếp nhận được những tác động bé nhỏ đến tinh
vi như thế của cuộc sống Phải chăng, tâm hồn con người cũng tựa như một sợi dây đàn mỏng manh chỉ cần một ngón tay lướt khẽ khàng cũng đủ ngân lên những tiếng não nùng? Thì ra một người đàn bà có thể yêu say đắm đến mức “biết yêu anh ngay cả khi chết đi rồi” như Xuân Quỳnh vẫn canh cánh bên lòng một nỗi lo
âu, bất an ám ảnh suốt cả cuộc đời người phụ nữ đa sầu này Cái thứ hoa cỏ may kia được chọn làm ý tưởng gợi ý cho thơ cũng chỉ vì nó là hiện thân của cõi sống vừa quan trọng, vừa chẳng là cái gì cả Ở cõi sống đó tràn ngập sự tầm thường và phàm tục Nó luôn rình rập đe doạ những gì quá đẹp, quá cao quý và thiêng liêng Câu thơ: “Ai biết lòng anh có đổi thay ?” chỉ là một câu hỏi bâng quơ, hay đúng hơn, là một tiếng thở dài nhè
Trang 4TÔN NGỌC MINH QUÂN 4
nhẹ Tất cả chỉ có thế thôi tuy nhiên mọi đắng cay của cuộc đời đều đã được nàng gửi lại trong tiếng thở dài
ấy Một chút se lòng nàng gửi gắm vào thơ cũng “theo gió xa”.Ta như nghe thấy có tiếng thở dài trong cái lặng
lẽ của mùa thu Nỗi lòng của mình không biết chia sẻ cùng ai để rồi nàng phải gửi gắm “Thơ viết đôi dòng gửi gió xa”?
8 Lưu Tuấn Anh – Báo Dân trí:
Có một khoảng đời ít được nhắc đến của nữ sỹ Xuân Quỳnh, đó là khoảng thời gian bà có một gia đình riêng với người chồng cũ, nghệ sĩ Violon Lưu Tuấn và con trai Lưu Tuấn Anh
Hình ảnh nữ sĩ Xuân Quỳnh đã gắn chặt với biểu tượng tình yêu của bà và nhà thơ, nhà viết kịch Lưu Quang Vũ Hình ảnh của hai con người tài hoa bạc mệnh đã khắc ghi vào bầu trời văn chương một ánh hào quang chói rạng Tuy nhiên, có một khoảng đời trước đó, khi bà có một gia đình riêng với người chồng cũ, nghệ sĩ Violon Lưu Tuấn và con trai Lưu Tuấn Anh, Thạc sĩ Quản trị kinh doanh lại ít khi được nhắc đến Chúng tôi đã có cuộc trò chuyện cùng họ.
Thưa anh Lưu Tuấn Anh, trong mỗi chúng ta, mẹ là tất cả, và nói về mẹ thì dường như chẳng bao giờ đủ Tuy nhiên, nữ sĩ Xuân Quỳnh tài hoa bạc mệnh và sự ra đi vội vàng của bà cùng chồng, nhà thơ Lưu Quang Vũ và con trai Lưu Quỳnh Thơ đã để lại niềm tiếc thương vô hạn đối với những người ở lại Bản thân anh, mỗi lần nhớ về mẹ, anh nhớ nhất điều gì?
Những gì thuộc về mẹ luôn còn trong ký ức của tôi Từ dáng hình, nụ cười, giọng nói, cách dạy dỗ, bảo ban, chăm sóc Mỗi lần nhắc đến mẹ tôi thường không cầm được nước mắt Tôi buồn và nhớ mẹ nhiều Lúc nào tôi cũng ước ao rằng mẹ còn sống để trả ơn bà Bà là một người phụ nữ luôn nhận phần
hy sinh, thiệt thòi về mình Con cái, đối với bà là thứ quan trọng nhất trên đời này và bà luôn khiến chúng tôi vui vẻ, yêu thương nhau.
Tôi, Lưu Minh Vũ và Lưu Quỳnh Thơ (tên ở nhà là Mí) luôn coi nhau là anh em một nhà Tấm lòng hiền từ, nhân ái của mẹ đã khiến những thằng con trai nghịch ngợm như chúng tôi, quậy phá như chúng tôi trở thành những đứa con ngoan, tử tế, biết sống vì người khác.
Nhiều người vẫn thường nghĩ rằng những nữ thi sĩ luôn lãng mạn, bay bổng và chính vì thế, trách nhiệm làm mẹ, làm vợ đôi khi bị xao nhãng… Nữ sĩ Xuân Quỳnh là người mẹ thế nào trong con mắt của anh?
Mẹ tôi là một người hài hước và yêu thương con vô bờ bến Ở nhà với mẹ tôi, luôn đầy ắp nụ cười
Mẹ dạy chúng tôi trong cả những câu chuyện đầy hài hước của mẹ Bà không bao giờ nghiêm trọng hóa vấn đề cũng chẳng bao giờ đánh đập con, rất ít khi phải mắng mỏ, vậy mà anh em chúng tôi đứa nào cũng vâng lời Mỗi khi có gì sai mẹ luôn nhẹ nhàng nhắc nhở và khéo léo để gợi ý cho chúng tôi nên chúng tôi luôn thấy mình sai chỗ nào và tự sửa chữa để không bao giờ lặp lại lỗi lầm ấy nữa.
Trẻ con cũng cần được tôn trọng và hỏi ý kiến, mẹ tôi luôn nghĩ như thế và bà thường dạy con những điều quan trọng ngay khi con còn bé tí và chưa chắc đã hiểu được những gì bà nói Ví dụ, tôi vẫn nhớ, khi tôi mới chỉ là cậu bé 10 tuổi, mẹ tôi đã căn dặn: Cuộc sống của con người muốn có giá trị thì phải có niềm đam mê một thứ gì đó, phải có cảm hứng với cuộc sống, nếu không sẽ như một cái cây khô,
vô hồn và buồn tẻ Với linh cảm của một người mẹ và sự nhạy cảm của một nhà thơ, mẹ cũng có những suy nghĩ rất hợp thời.
Khi tôi học lớp 7, mẹ khuyên nên chịu khó học tiếng Anh, vì tiếng Anh mới là ngôn ngữ của thế giới Đấy, ngay cả trong thời kỳ mà tiếng Pháp và tiếng Nga đang thịnh hành thì mẹ đã nghĩ ra việc cho con học tiếng Anh Mẹ gửi tôi và Lưu Minh Vũ đến nhà thầy giáo rất giỏi Bùi Ý Thầy là một người có kiến thức
sư phạm tuyệt vời vì đã truyền niềm cảm hứng cho tôi, khiến tôi yêu môn tiếng Anh và có phương pháp học tốt Hết cấp III tôi thi đỗ vào Trường đại học Ngoại ngữ (nay là Đại học Hà Nội)
Tốt nghiệp đại học, mẹ lại tiếp tục định hướng để tôi vào làm trong môi trường báo chí là Thông tấn xã Việt Nam (Ban Đối ngoại) Làm được ở đấy 3 năm thì tai nạn xảy ra với mẹ Từ đó mọi thứ đối với tôi thực sự không còn bình thường nữa, dù những gì mẹ dạy tôi đều khắc ghi, nhưng không có mẹ, cuộc
Trang 5TÔN NGỌC MINH QUÂN 5
đời của đứa con non nớt, lớn chậm hơn so với chúng bạn, ít giao du với thế giới bên ngoài như tôi, thực
sự bị hoảng loạn Phải mất rất nhiều năm sau đó, cuộc sống của tôi mới có thể bình thường trở lại…
Được biết, nữ thi sĩ Xuân Quỳnh còn viết cho riêng anh một cuốn nhật ký rất chi tiết về thời thơ ấu Anh có thể chia sẻ về cảm nhận của mình khi đọc lại cuốn nhật ký mẹ viết cho mình?
Tôi thậm chí còn chưa đọc hết cuốn nhật ký ấy, vì mỗi lần nhìn thấy nó tôi buồn lắm, nhớ và thương mẹ Mẹ tôi là người sống thế nào thì viết thế ấy, giản dị lắm Mẹ viết về tôi thì cũng kể về những chuyện về tôi ngày bé thế nào, ăn ngủ, ốm đau ra sao, mẹ lo lắng cho tôi như thế nào… Nó như một thước phim về thời thơ bé của tôi, tôi trân trọng và cất giữ nó như một vật báu của riêng mình
Nữ sĩ Xuân Quỳnh làm nhiều thơ cho trẻ em, chắc hẳn anh còn giữ nhiều bài thơ bà viết cho riêng anh?
Rất nhiều là đằng khác Những kỷ niệm về mẹ đã là một bài thơ đẹp đối với tôi Ngày bé, tôi không
ý thức việc mẹ là một nhà thơ nổi tiếng, chỉ thấy mẹ là một người mẹ tuyệt vời, một người bạn có thể chia sẻ nhiều chuyện Tất nhiên, với con nào thì mẹ mình chả tuyệt vời, nhưng mẹ, đối với tôi là cả một thế giới đủ đầy và trọn vẹn
Tôi thấy mình bị ảnh hưởng bởi tính cách của mẹ nhiều lắm, vì gần như mẹ là một hình mẫu lý tưởng Và đôi khi tôi chỉ có một ước ao là mẹ còn sống, để có thể trả ơn mẹ, trước khi mẹ mất, tôi chưa làm được điều gì cho mẹ vui cả
Bố mẹ anh chia tay khi anh còn quá bé Vậy có bao giờ, khi trưởng thành rồi, anh hỏi mẹ: vì sao? Không bao giờ cả Vì tôi quá hiểu mẹ tôi Trong câu chuyện này, là một người con, tôi không trách
ai cả Vì bố mẹ tôi là hai thế giới khác nhau Hai người tính cách không hợp nhau thì chia tay nhau Còn hơn, cứ cố ở với nhau mà tạo nên những ấn tượng xấu cũng không phải là phương án tối ưu dành cho con cái Điều quan trọng nhất là sau khi họ chia tay, họ vẫn giữ được một mối quan hệ rất tốt
Mẹ tôi và bác gái tôi, Đông Mai luôn nỗ lực để đi tìm cho bố tôi một người vợ Còn bố tôi thì yêu
em Lưu Quỳnh Thơ có khi còn hơn cả yêu tôi Bố tôi suốt ngày sửa dây đàn cho em ấy Ngày em ấy mất,
bố tôi khóc ròng mấy ngày liền Dù bố mẹ tôi chia tay nhưng chưa một ngày nào mẹ tôi để tôi cảm thấy mình bị thiệt thòi tình cảm
Tôi vẫn nhớ, hồi tôi học đại học năm thứ 3, mẹ tôi cho tôi mấy đồng để tiêu hoặc đi chơi với bạn gái Một hôm mẹ tôi giặt quần bò cho tôi vẫn thấy tiền trong túi quần, bà lo lắm, đi hỏi khắp bạn bè tôi:
"Thằng cu nhà cô có vấn đề gì không mà không thấy tiêu tiền, không thấy có bạn gái!" Thời ấy, tôi ngố lắm, chỉ thích đi bắn chim, câu cá trộm (cười) chứ cũng biết yêu đương gì Tiền mẹ cho thì không tiêu, nhưng hôm thèm ăn dưa hấu, tôi và Minh Vũ đi mua một quả dưa hấu, hai thằng ăn hết vèo Ăn xong không đi nổi vì no quá…
Đấy, mẹ tôi luôn trăn trở cho con những cái nhỏ nhặt thế Đôi khi tôi nghĩ, mẹ tôi yêu con và hy sinh cho con nhiều quá Mẹ tôi gần như không có thời gian để nghỉ ngơi Có lần tôi đi học về, thấy mẹ đang xách nước từ tầng 1 lên tầng 3, đến giữa chừng phải dừng lại ở cầu thang thở vì mệt Tôi đã giành lấy mà xách đỡ cho mẹ Nhưng tính mẹ thế, thương con và dành thời gian cho con học nên một mình mẹ làm hết Tay mẹ chai đi vì xách nước
Dù làm cho con tất cả nhưng không bao giờ mẹ kể công, hồi bé thế này thế kia Hồi ấy ai chả nghèo, chả khổ, nhưng chưa bao giờ tôi thấy mẹ than nghèo, kể khổ Bà có cách giải quyết riêng của mình để các con yên tâm, thoải mái nhất khi ở gần bà
Anh thường xuyên tiếp xúc với nhà thơ, nhà viết kịch Lưu Quang Vũ, anh thấy ông là người thế nào? Chú Vũ là người sống rất có trách nhiệm với gia đình Hồi mẹ tôi chưa sinh em Mí, thỉnh thoảng khi lĩnh được nhuận bút, chú ấy, mẹ tôi, tôi và Minh Vũ đạp xe đi chơi dã ngoại Chúng tôi là trẻ con, cứ được đi chơi là thích lắm Tôi cũng thích thơ của Lưu Quang Vũ, đặc biệt là hai bài "Tiếng hát ấy vẫn còn dang dở" và bài "Mây trắng của đời tôi" Thơ chú ấy đầy chất triết lý, sâu sắc
Người ta nói rằng, có một người mẹ lý tưởng quá khiến cho con trai… khó kiếm vợ! Anh có phải là một trường hợp như thế?
Trang 6TÔN NGỌC MINH QUÂN 6
Tôi cũng từng đặt ra cho mình những tiêu chí, nhưng điều đấy là không thể Vì mẹ tôi là một người đặc biệt và không thể có người thứ hai như thế Vợ tôi bây giờ cũng là một người phụ nữ của gia đình và yêu thương chồng con Rất tình cờ là khi tốt nghiệp đại học, cô ấy đã làm luận văn về Xuân Quỳnh
Nghệ sĩ Violon Lưu Tuấn (Người chồng đầu tiên của nữ sĩ Xuân Quỳnh):
"Quỳnh là người phụ nữ thông minh, hóm hỉnh Đối với tôi, cô ấy là người tài sắc vẹn toàn Trước khi là
vợ chồng, chúng tôi là đồng nghiệp, cô ấy là diễn viên múa, còn tôi là nhạc công kéo violon Chúng tôi
có nhiều kỷ niệm đẹp ở Nhà hát ca múa nhạc, cùng có những chuyến lưu diễn ở trong nước, nước ngoài Việc hai người không ở được với nhau cũng là duyên số Tôi biết một phần lỗi do mình, tiên trách kỷ, hậu trách nhân
Thời còn sống chung, tôi là người chỉ mải chăm lo cho gia đình để cô ấy tập trung viết văn Một phần vì tôi thích được chăm sóc người khác, chăm vợ con mình chứ chăm ai mà thiệt, một phần là công việc của tôi cũng chỉ có thế, không đi làm thêm được
Vì thế, tôi vẫn nhớ, hồi đó, gặp Xuân Quỳnh không ai hỏi: "Quỳnh ơi, đong gạo chưa?" mà thể nào cũng hỏi: "Quỳnh ơi, có bài thơ mới nào chưa?" Chính tôi cũng đã động viên cô ấy đi học Trường Viết văn Nguyễn Du để sự nghiệp sáng sủa hơn Và rõ ràng, cuộc đời cô ấy đã sang trang khi cô ấy bỏ nghề múa
để đến với nghiệp văn chương Cô ấy có lần động viên tôi nên chăm chỉ đọc sách rồi học thêm, nhưng tôi không có hứng thú với việc học
Cũng có người hỏi tôi vì sao bỏ Xuân Quỳnh khi còn trẻ thế mà không đi bước nữa Quỳnh và người chị cũng đã đi tìm cho tôi y sĩ cao cấp, rồi một cô giáo chủ nhiệm lớp 10 rất xinh đẹp Tôi nghĩ, vợ chồng vừa
bỏ nhau, nỗi đau vẫn đang đè nặng lên, chẳng có tâm trí đâu, chỉ nghĩ đến tương lai trước mắt, nghĩ đến đứa con trai chưa vào lớp 1
Nuôi con từ lớp 1 cho đến khi vào Đại học Ngoại ngữ, một mình tôi làm tất cả, đi chợ, cơm nước Đến khi con tốt nghiệp đại học, cầm tờ giấy đi làm công chức, lúc ấy mới gọi là tạm yên Bởi vì trong đoàn ca múa rất nhiều đôi bỏ nhau, con cái "dở ông dở thằng", tôi nghĩ: "Mình là một người bố mà để cho con không nên người, mình mà lấy người khác mai kia tương lai không có gì thì mình xấu hổ lắm
Tuy chúng tôi chia tay, nhưng vẫn ở cùng một tòa nhà ở phố Huế nên Xuân Quỳnh vẫn chăm sóc tốt cho Tuấn Anh Trong việc này, tôi phải thừa nhận rằng, Quỳnh là một người mẹ rất tốt, cô ấy bỏ chồng nhưng không bỏ con Nhờ cô ấy chăm chút mà Tuấn Anh cũng không bị hụt hẫng Tôi thì cạn nghĩ hơn, bởi thế, có thể làm cho con đủ thứ đồ chơi, tỉ mỉ chi tiết, nhưng quan tâm đến tâm lý, tính cách, đường hướng công việc thì Xuân Quỳnh lo hết
Chính nhờ tình cảm mà Xuân Quỳnh đã cảm hóa được Lưu Minh Vũ từ lạnh nhạt phải cất lên tiếng gọi
"má Quỳnh", làm cho 3 đứa con gắn bó với nhau không có sự phân biệt, quần áo mặc thừa đứa nọ đứa kia vá đầu vá đít Lưu Quang Vũ cũng là người đàng hoàng Tôi là diễn viên tháng được mấy cân đường, mấy cân thịt, mấy hộp sữa về con có cái bồi dưỡng, Quỳnh thỉnh thoảng mang lên chục trứng, hôm thì hộp sữa, hôm thì lạng thịt quay…
Cuộc đời nhiều bí ẩn lắm, cuối cùng thì định mệnh đã cướp đi cô ấy Tôi giờ cũng đã gần 80 rồi, nhìn lại cuộc đời trôi nhanh quá, giờ mình sống cho con cho cháu Tôi vẫn nghĩ, cô ấy luôn dõi theo từng bước chân của chúng tôi trên chặng hành trình này…"
9 Mảnh ghép kí ức tuổi thơ Xuân Quỳnh:
Tuổi thơ tôi lạc lõng giữa đời Như một cánh chim bơ vơ mất tổ Chị Xuân Quỳnh tên thật là Nguyễn Thị Xuân Quỳnh, sinh ngày 6.10.1942 tại làng La Khê thuộc Hà Đông (cũ) Vốn là một làng nông nghiệp nhưng La Khê lại nổi tiếng hơn cả bởi nghề dệt the lụa, canh cửi quanh năm Mồ côi mẹ từ nhỏ, cha lại sớm đi bước nữa và có một đàn con nheo nhóc Tuổi thơ của Xuân Quỳnh trôi qua trong nghèo nàn, cơ cực, thiếu thốn cả về vật chất lẫn tình cảm Thuở bé chị hầu như chỉ gắn bó và sống với tình cảm yêu thương đùm bọc của bà nội và chị gái Đông Mai Chị rất yêu cái làng quê hiền hòa, nhỏ bé ven bờ sông Nhuệ, nhưng hầu như rất ít khi về thăm Có lẽ bởi ở đó không còn những mối liên hệ ruột thịt thân thiết và hơn nữa nó
Trang 7TÔN NGỌC MINH QUÂN 7
lại gắn với những kỉ niệm tuổi thơ đơn độc nhiều nước mắt “Em đánh chắt chơi chuyền thuở nhỏ - Hái rau dền rau rệu nấu canh – Tập vá may, tết tóc một mình – Rồi úp mặt lên bàn tay khóc mẹ” Sự thiếu vắng tình mẫu tử từ sớm đã trở thành nỗi ám ảnh quá lớn trong cuộc đời Xuân Quỳnh Chị coi đó là nỗi bất hạnh đầu tiên trong tuổi thơ của mình Hình ảnh người mẹ đối với Xuân Quỳnh thật xa xôi Chị không còn nhớ rõ khuôn mặt mẹ Bà mất sớm Sau khi sinh Xuân Quỳnh ra được ít lâu, bà mắc bệnh lao, một bệnh truyền nhiễm mà thời đó bị coi là bó tay, không thuốc nào chữa được Sợ lây bệnh cho con, bà tự nguyện cách ly con, sống lặng lẽ, âm thầm trong một căn phòng riêng Hàng ngày bà chỉ dám nhìn con qua khe cửa Ngày mẹ mất, chị Quỳnh còn quá nhỏ, chưa đội được khăn tang Chị được người bà con bế ra đầu ngõ tiễn mẹ rồi lại phải quay trở vào nhà vì sợ đưa ra nghĩa trang sẽ
bị ốm Tuy phải mất mẹ từ nhỏ như vậy, nhưng sau này, trên bước đường đời những lúc vui buồn sướng khổ, Xuân Quỳnh luôn nghĩ và nhớ đến mẹ Chị tin rằng bà rất thiên và lúc nào cũng ở bên mình Sau khi vợ mất được khoảng nửa năm, ông bố chị lấy vợ mới và sống ở Hà Nội Thỉnh thoảng mới về quê thăm mẹ và hai cô con gái nhỏ Xuân Quỳnh vẫn nhớ những lần đứng nhìn theo bóng cha khuất sau bụi tre đầu làng Chị vừa mong lại vừa sợ ngày cha
về thăm Mừng vì được gặp cha, được sà vào lòng cha quấn quýt Nhưng lại buồn đứt ruột, khi chiều xuống ông lại vội vã rảo bước cho kịp chuyến xe cuối ngày trở về thành phố Ông thương hai đứa con nhỏ sớm mồ côi mẹ Nhưng hoàn cảnh của ông cũng rất ngặt nghèo Ông bố chị Quỳnh rất khổ tâm nhưng cũng không biết làm thế nào Ông cũng không thể bỏ được người vợ sau, vì ông cũng đã có với bà bốn người con Năm 1950 ông cùng bà vợ kế và đàn con vào Sài Gòn làm ăn sinh sống Và từ đó cùng với nỗi đau mất mẹ, hai chị em Xuân Quỳnh lại phải chịu nỗi đau chia xa đằng đẵng với cha mình, vì hoàn cảnh chiến tranh chia cắt của đất nước Mãi cho đến ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng 30.4.1975, sau vài tháng trời chờ đợi, chị Quỳnh mới được gặp lại cha mình Dù chịu nhiều đau khổ, thiệt thòi nhưng chưa bao giờ Xuân Quỳnh trách hận điều gì ở cha…
Lại nói về lúc sau khi cha đi vào Nam, hai chị em Xuân Quỳnh ở lại miền Bắc và sống ở quê với bà nội Mấy
bà cháu lần hồi nuôi nhau Hai cô bé sống cuộc sống trẻ con nông dân, dựa vào mấy sào ruộng phải nhờ người cấy hái Hai chị em Xuân Quỳnh tuy còn nhỏ nhưng phải giúp bà việc xay lúa, giã gạo Bà nội thương cháu, nhưng cuộc sống ở làng quê khiến ai cũng phải vất vả, lam lũ Tình thương yêu của bà dù rộng lớn đến đâu cũng không thể bù đắp nổi nỗi nhớ mất mẹ vắng cha của hai chị em Xuân Quỳnh Ngay từ nhỏ, Xuân Quỳnh đã không thể sống hồn nhiên, vô tư như những đứa trẻ xung quanh Lúc nào chị cũng sợ bị bỏ rơi Chị kể rằng, hồi nhỏ chị sợ nhất là mỗi khi chị Động Mai phải có việc đi đâu xa nhà Có đêm chị nằm ôm con mèo, thao thức không sao ngủ được, chỉ mong trời sáng để chị Mai chóng về Kỉ niệm về những ngày ấy sau này đã được chị viết lại qua những câu thơ thấm đầy nước mắt:
“Em trở thành bé bỏng
Trong cánh tay chị xưa
Muốn ngồi bên bếp lửa
Chị kể chuyện thay bà
Như ngày xưa tháng Ba
Những đêm dài chó sủa
Rồi ôm chị nức nở
“Chị ơi đừng đi đâu
Em nghe như đằng sau
Có tiếng người đang bước!”
Chị cười: “Quỳnh đừng khóc Chị chẳng đi đâu mà ”
Bấy giờ là tháng Ba
Tu hú kêu ngoài bãi.”
(Xuân Quỳnh – nghịch lý của tình yêu và số phận)
10 T.S Chu Văn Sơn:
Sóng không chỉ là tên một thi phẩm đã gây xốn xang cho nhiều thế hệ Sóng không chỉ là biểu trưng cho một hồn yêu chưa từng nguôi yên Sóng còn là một nguồn sống, nguồn năng lượng mà nữ thi sĩ ấy đã truyền lại cho mai hậu qua mỗi tiếng thơ mình Và, lâu nay, lòng thơ của mỗi chúng ta, người mờ người tỏ, người đang yêu, người đã yêu, đều từng thầm thu thầm phát thứ sóng đặc biệt ấy: Sóng Xuân Quỳnh
Không còn phân biệt được sóng tạo nên Xuân Quỳnh, hay Xuân Quỳnh đã tạo nên sóng Chỉ biết rằng chị sinh ra là để dành cho thơ Dù đầu đời, vốn học vấn còn chưa cao, nhưng hồn thơ ở người con gái đất La Khê
- Hà Đông ấy đã luôn dồi dào và dạt dào Dù chặng đời đầu từng dấn thân vào nghiệp múa, nhưng chị đã sớm rời sân khấu để ra nhập thi đàn Dù cuộc sống nhiều trắc trở với tuổi thơ lận đận, tuổi xuân gian lao, tổ ấm đầu đổ vỡ, tổ ấm sau sóng gió, nhưng lòng chị vẫn không khi nào nguôi thơ Các tập thơ vẫn tuần tự ra đời theo mỗi chặng đường, từ đầu cuộc chiến chống Mỹ đến thống nhất hòa bình : Chồi biếc, Hoa dọc chiến hào, Gió lào cát trắng, Lời ru trên mặt đất, Tự hát, Sân ga chiều em đi, Hoa cỏ may Cứ thế, sóng thơ náu sẵn trong hồn đã thầm dẫn lối cho chị ra với biển lớn thi ca để trở thành một tên tuổi nổi bật trong nền thơ Việt hiện đại Nếu không làm thơ nữa, Xuân Quỳnh không còn là mình Thơ thực là nghiệp dĩ của chị
Thơ Xuân Quỳnh là niềm đau đáu bình an giữa thời tao loạn Khi binh lửa, đạn bom cuốn mọi thân phận, mọi nguồn lực vào cuộc chiến, thơ ca cũng không thể không say máu anh hùng mà cất lời sắt máu Dù không
Trang 8TÔN NGỌC MINH QUÂN 8
thể cưỡng lại thời, song, những tiếng thơ thầm kín và mãnh liệt nhất, Xuân Quỳnh vẫn chỉ dành cho niềm khao khát yên lành : cho góc vườn đôi lứa, tổ ấm sáng đèn, vành nôi sơ tán, chiếc tã ban mai, cho lời ru thèm mặt đất, tiếng gà nhớ nắng trưa, cho những bông hoa nghẹn hương, những cánh chuồn lạc bão… những thứ
bé mọn thôi, vô nghĩa nữa, mà lại hằng nhen nhóm, cưu mang, chăm chút cả cõi đời Đó mới thực là những con sóng dưới lòng sâu của hồn thơ Xuân Quỳnh Theo cách ấy, Xuân Quỳnh là người đàn bà bước dưới đạn bom mà làm thơ về sự sống
Không bị mắc kẹt bởi nguồn thơ lửa máu, nên chị không phải bận lòng tìm lối ra như bao người khác Tạnh bom đạn, về lại đời thường, mạch thơ Xuân Quỳnh vẫn cứ đà xưa mà tuôn chảy Chỉ khác là, giờ đây những tâm sự đàn bà nhất được dịp khơi sâu, những tiếng lòng từng cắt xén được hồn nhiên biểu tỏ Thiết tha với một tình yêu nặng về gắn bó, chở che và chia sẻ, chị luôn trăn trở với sự mong manh của yêu đương,
sự bấp bênh của hạnh phúc, luôn băn khoăn về nỗi lạnh nhạt của thời gian, phôi pha của tuổi trẻ, luôn nơm nớp với mưa bão bất thường, đổ vỡ xa xôi… Đây là lúc những suy ngẫm về trái tim đập sau làn áo mỏng, về bàn tay ngón chẳng thon dài luôn sóng sánh trong thơ chị Những dự cảm về nhà ga của chia ly gặp gỡ, con tàu của khát khao đi hồi hộp mỗi khi về luôn cồn cào trong thơ chị Những nỗi cỏ dại bị dày xéo, hoa dại bị
bỏ quên, mây trắng mải phiêu dạt, lá vàng ngày một thưa, cỏ may thèm giữ mãi, hoa cúc muốn y nguyên luôn khắc khoải trong thơ chị… Càng lo liệu đắp bồi, càng lo âu phấp phỏng Con sóng thơ trong hồn chị càng về sau càng nặng trĩu những u uẩn của một lòng nữ vốn cả nghĩ cả lo Cất lên những nỗi niềm máu thịt ấy, Xuân Quỳnh thực là người đàn bà của muôn thuở
Với Xuân Quỳnh, thơ là sống, sống là thơ ; sáng tạo và cách tân, tất tật là nhất thể Cho nên, tìm những miền thi cảm khác lạ cho thơ, chế tác những hình thức tân kỳ cho thơ không phải thao thức của chị Cứ hết mình sống, hồn nhiên viết, trút trọn vẹn cái tôi của mình vào mỗi thi phẩm, thi tứ, mỗi thi ảnh, thi điệu đó là cách thơ Xuân Quỳnh Không mặt nạ, không son phấn, không vay mượn, không lên gân, Xuân Quỳnh đã gửi mình vào thơ Thơ Xuân Quỳnh là tính linh Xuân Quỳnh Trường hợp Xuân Quỳnh thật điển hình cho qui luật : thơ là sự ký thác phận người vào chữ Có lẽ vì thế mà, dù đời thơ Xuân Quỳnh đã dừng, sóng thơ Xuân Quỳnh vẫn vỗ khôn nguôi
Với nhiều giải thưởng cao quý, mà mới đây là Giải thưởng Hồ Chí Minh, Xuân Quỳnh đã được vinh danh ở bậc cao nhất dành cho những nghệ sĩ có nhiều đóng góp với chính thể Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam
Và điều ấy là xứng đáng, dù khi bầu, hội đồng giải thưởng đã từng bỏ quên
Giờ đây, đặt chân dung nữ thi sĩ Xuân Quỳnh vào dòng thời gian, thì không chỉ đặt chị vào vị trí đầu của top thi sĩ cùng thời Ý Nhi, Lâm Thị Mỹ Dạ, Phan Thị Thanh Nhàn, Nhã Ca… Mà theo trục dọc, phải đặt chị trong cái mạch thưa thớt những nữ sĩ xuất chúng của thơ Việt như Hồ Xuân Hương, Đoàn Thị Điểm, Bà Huyện Thanh Quan… Xuân Quỳnh thực là một trong những gương mặt nữ sáng giá nhất của thơ Việt Có lẽ vị trí ấy mới là điều công chúng nghệ thuật Việt hôm qua và hôm nay muốn dành cho nữ thi sĩ này
Và, vị trí ấy của Xuân Quỳnh, dường như mỗi chúng ta hôm nay ở đây cũng đã dành sẵn trong lòng mình Cũng như mỗi lòng yêu đã dành sẵn một bến bờ để sóng Xuân Quỳnh tìm về vỗ mãi
11 Sân ga chiều em đi – Xuân Quỳnh:
Người ta thường nói:”Không có gì phức tạp và khó hiểu hơn nội tâm của con người.” Quả thực là như vậy, mỗi người tồn tại đều mang trong mình một màu sắc riêng lẻ, chính vì vậy cảm xúc của mỗi cá thể cũng sẽ
có phần khác biệt Tuy rằng đa dạng về sắc thái cảm xúc nhưng văn học nghệ thuật lại tìm thấy cái đẹp ở nó – những yếu tố thẩm mỹ của văn học luôn gắn chặt với bản chất bên trong của sự vật Đã có rất nhiều thi sĩ
sử dụng cảm xúc vui tươi, hay buồn bã làm chất liệu cho bài thơ của mình Đặc biệt hơn, cảm xúc bồi hồi, bịn rịn, luyến lưu cũng luôn là nền cảm xúc chủ đạo cho những dòng thơ trữ tình, lãng mạn Khi nhắc tới chất liệu cảm xúc ấy ta không thể nào không nghĩ ngay đến nhà thơ Xuân Quỳnh – “Nữ hoàng của thi ca tình yêu”, cùng với bài thơ “Sân ga chiều em đi” đã thể hiện rất chi tiết thông qua bối cảnh chia tay tại sân ga vàng nắng:
“Sân ga chiều em đi
Mênh mang màu nắng nhạt
Bụi bay đầy ba lô
Bụi cay xè con mắt
Sân ga chiều em đi
Gạch dưới chân im lặng Bóng anh in thành tàu Tóc anh xòa ngang trán
Sân ga chiều em đi Bàn tay da diết nắm
Vừa thoáng tiếng còi tàu Lòng đã Nam đã Bắc
Anh thương nơi em qua Những phố phường nhộn nhịp
Bỡ ngỡ trong ánh đèn
Trang 9TÔN NGỌC MINH QUÂN 9
Còn lạ người lạ tiếng
Anh thương nơi em qua
Những sương chiều mưa tới
Dặm đường xa nắng dãi
Chuyến phà con nước dâng
Em xao xuyến trong lòng
Nhớ về nơi ta ở Mùa thu vàng đường phố
Lá bay đầy lối qua
Ngọn đèn và trang thơ Tiếng thở đều con nhỏ Màu hoa trên cửa sổ
Quán nước chè mùa đông Con tàu và dòng sông
Ra đi rồi trở lại
Hà Nội ơi Hà Nội Sân ga chiều em đi.”
Bài thơ “Sân ga chiều em đi” được Xuân Quỳnh viết vào năm 1976, với hoàn cảnh sáng tác khá đặc biệt Nhan đề bài thơ “Sân ga chiều em đi” một phần nào đã nói lên được bối cảnh của bài thơ: một cuộc chia tay giữa người ra đi và người ở lại tại sân ga Mặc dù chủ đề tiễn biệt tại sân ga được rất nhiều nhà thơ sử dụng Song, thơ Xuân Quỳnh lại mang một màu sắc rất khác Có lẽ bởi vì bà đã dồn hết cảm xúc thật của mình vào hồn thơ, do tính chất của công việc nên Xuân Quỳnh rất thường xuyên đi xa nhà Vì vậy, “Sân ga chiều em đi”
là một bài thơ tả thực về chuyến đi của nhà thơ
Mở đầu bài thơ, tác giả đã vẽ ra bối cảnh chia ly cùng với cảm xúc bồi hồi và gam màu dịu dàng:
“Sân ga chiều em đi
Mênh mang màu nắng nhạt
Bụi bay đầy ba lô
Bụi cay xè con mắt.”
Buổi chia ly hiện ra với khung cảnh sân ga đầy bụi bặm, chưa phát triển hiện đại, bao phủ lấy nó là những tia nắng nhạt Bối cảnh thoáng đãng, dịu dàng cùng nắng và gió là vậy, nhưng vẫn không sao làm dịu đi cái cảm xúc vấn vương trong lòng người ra đi và người ở lại Ngược lại, nắng nhẹ là tâm trạng trở nên mênh mang hơn, khiến người ta muốn đắm chìm trong cảm xúc của chính mình Bên cạnh đó, điệp từ “bụi” ở hai câu thơ cuối như gợi ra trước mắt sẽ là một chặng đường rất gian nan, vất vả Chiếc “Ba lô” là hành trang để tác giả lên đường làm công việc, thoắt ẩn sau hình ảnh ấy ta có thể thấy điểm tương đồng như bóng dáng của một người chiến sĩ lên đường ra trận vậy
Không gian thoáng đãng ấy dường như hiểu được nỗi buồn của cuộc chia ly nên cũng trở nên im lặng lạ thường, khiến cho cảm xúc luyến lưu được đẩy lên cao hơn:
“Sân ga chiều em đi
Gạch dưới chân im lặng
Bóng anh in thành tàu
Tóc anh xòa ngang trán.”
Ở khổ thơ thứ hai, hình ảnh người đưa tiễn đã được lộ ra, đó chính là “anh” Chân dung ấy hiện ra với cách miêu tả rất lãng mạn của nhà thơ “Tóc anh xòa ngang trán” Anh là người tiễn đưa, anh biết hôm nay
em sẽ đi xa nên mang trong lòng trào dâng nỗi niềm lo lắng, đến nỗi “Gạch dưới chân im lặng” Không gian phần nào cô đọng lại, tĩnh lặng hơn như một lời tiễn biệt dành cho em Anh biết hôm nay em đi, không gian cũng vì vậy thấu hiểu được nỗi lòng và hòa quyện vào cảm xúc của anh Để rồi “Bóng anh in thành tàu”, một chi tiết được khắc họa lãng mạn khiến cho người đọc cũng phải ấm lòng “Bóng anh in thành tàu”, dù anh sẽ không cùng em đi đến chặng đường phía trước, anh không thể cùng em gặp gỡ chân trời mới nhưng anh vẫn
sẽ luôn dõi theo bước chân em, hình ảnh ấy như muốn nói lên nhân vật anh sẽ ở nhà trong coi việc, để ủng
hộ em đến với công việc của mình Ôi! Thật ngưỡng mộ biết bao tình yêu ấy Khổ thơ như một lời động viên của người ở lại, bên cạnh đó cũng mang lại cho người ra đi sự yên tâm không kém
Chuyện gì đến cũng sẽ đến, tiếng còi tàu đã vang lên như hồi chuông báo hiệu cho cuộc chia ly bắt đầu
“Sân ga chiều em đi
Trang 10TÔN NGỌC MINH QUÂN 10
ấy đến vượt bậc Mọi thứ xung quanh dường như mờ đi, để nỗi nhớ trở nên rõ rệt hơn, mãnh liệt hơn Dù em chưa lên tàu nhưng nỗi nhớ nhà, nhớ quê hương, nhớ gia đình đã dấy lên từng hồi sóng trong lòng tác giả Phải chăng cái nỗi nhớ ấy nhiều đến nỗi khiến người ra đi lẫn người ở lại nghẹn cả lời, chỉ còn cách nắm lấy bàn tay nhau cũng đã đủ truyền tải tình yêu thương sâu đậm “Bàn tay da diết nắm” Chi tiết cuối khổ thơ
“Lòng đã Nam đã Bắc” khắc họa rõ nét sự chia xa, đồng thời bộc lộ cảm xúc vấn vương mạnh mẽ ở cả người
ra đi và người ở lại
Trong bài "Những bóng người trên sân ga" nhà thơ Nguyễn Bính đã viết:
“Có lần tôi thấy một người yêu
Tiễn một người yêu một buổi chiều
Ở một ga nào xa vắng lắm
Họ cầm tay họ bóng xiêu xiêu.”
Và:
“Có lần tôi thấy vợ chồng ai
Thèn thẹn chia tay bóng chạy dài
Chị mở khăn giầu anh thắt lại:
"Mình về nuôi lấy mẹ, mình ơi!”
Nếu Xuân Quỳnh đặt cảm xúc của bản thân mình vào chính hồn thơ của bài thơ, thì Nguyễn Bính như là một người đứng ở phía ngoài câu chuyện để cảm nhận cuộc chia ly này Đối với ông, sân ga là nơi bắt đầu của những cuộc chia ly, là nơi hội tụ những cảm xúc buồn, luyến lưu khó tả Như vậy, những nỗi nhớ nhung mà Xuân Quỳnh đã khắc họa lên thật sự rất chân thật, là cảm xúc mà ai trong chúng ta vẫn luôn thấu hiểu và cảm thông
Hai khổ thơ tiếp theo đây, Xuân Quỳnh đã ngừng miêu tả bối cảnh cũng như cảm xúc lúc chia ly Tác giả chủ yếu đánh mạnh nói về tâm trạng của nhân vật “anh” – người chồng ở lại:
“Anh thương nơi em qua
Những phố phường nhộn nhịp
Bỡ ngỡ trong ánh đèn
Còn lạ người lạ tiếng
Anh thương nơi em qua
Những sương chiều mưa tối
Dặm đường xa nắng dãi
Chuyến phà con nước dâng.”
Người thi sĩ dường như hiểu thấu được tâm trạng của chồng mình, đó là tâm trạng lo lắng, thấu hiểu cho phận con gái chân yếu tay mềm phải đi xa nơi đất khách quê người, hết mình cho công việc, cho Tổ quốc Nhưng với “Những sương chiều mưa tối”, “Dặm đường xa nắng dãi”, lỡ em mệt, em bệnh rồi kiệt sức thì sao?
Và chưa hết, với “Những phố phường nhộn nhịp”, để rồi “Bỡ ngỡ trong ánh đèn”, ai sẽ chăm sóc cho em đây? Liệu em có thể tự mình lo liệu hết mọi việc không? Anh ở nhà cũng sốt ruột lắm chứ! Thông qua sự quan tâm của người chồng, ta có thể cảm nhận được thơ tình của Xuân Quỳnh luôn làm trái tim người đọc trở nên xao xuyến bởi nét ấm áp và lãng mạn quá đỗi ngọt ngào Trong vở chèo Lưu Bình Dương Lễ, khi Dương Lễ tiễn Châu Long đi nuôi bạn là Lưu Bình, Dương Lễ đã nói:
“Em ơi, chấp kinh phải biết tòng quyền
Chia tay đôi ngả xa nhau đôi nơi
Xa tiếng xa người, lệ sầu đầy vơi
Dứt áo ly biệt, anh đây chúc nàng hòa vui
Kể sao xiết nỗi ngậm ngùi
Khuyên nàng ghi nhớ lấy lời chấp kinh
Dặm trường thời thân gái một mình"
Dương Lễ dặn dò vợ phải tùy cơ mà ứng biến và bày tỏ nỗi nhớ nhung khi xa vợ Lời dặn của Dương Lễ thật
là thực lòng Còn trong tâm trạng của người chồng đưa tiễn tác giả bài thơ này, cũng là những nỗi lo lắng
Trang 11TÔN NGỌC MINH QUÂN 11
cho vợ khi phải sống xa nhà Nỗi lo lắng cả khi vợ mình đến những nơi phố xá, những miền đất heo hút, những chuyến phà khi con nước dâng
Để đáp trả lại sự quan tâm, lo lắng của anh chồng, với tất cả tình cảm yêu thường từ một người vợ, người đã viết:
“Em xao xuyến trong lòng
Nhớ về nơi ta ở
Mùa thu vàng đường phố
Lá bay đầy lối qua
Ngọn đèn và trang thơ
Tiếng thở đều con nhỏ
Màu hoa trên cửa sổ
Quán nước chè mùa đông.”
Những sự quan tâm, chăm sóc của người chồng dành cho vợ mình khiến bà cảm thấy rất xúc động Dường như những sự lo lắng lắm lại càng khiến nhà thơ nhớ hơn, cụ thể hơn chính là nhớ về quê nhà Tổ ấm mang lại cho nhà thơ cảm giác ấm cúng, khiến bà dù đi đâu vẫn xao xuyến trong lòng nhớ về nó Xuân Quỳnh nhớ về “ngọn đèn và trang thơ” ngày ngày bà làm việc, nhớ về đứa con nhỏ, hoặc thậm chí là nhớ về những chi tiết rất nhỏ nhặt của cuộc sống thường ngày như “màu hoa trên cửa sổ”,”quán nước chè mùa đông” Nỗi nhớ ấy như bao phủ khắp không gian, dàn trải mênh mông Tuy nhà thơ biểu lộ cảm xúc là nhớ về xóm giềng hay các sự vật rất nhỏ, nhưng ẩn sâu trong những hình ảnh kia chính là nhớ về anh Chẳng phải anh là người luôn gắn bó cùng em hay sao? Vì vậy, nhìn đâu em cũng sẽ nhớ về anh! Quả thật Xuân Quỳnh là một người phụ nữ rất tinh tế và kín đáo trong việc bộc lộc tình cảm của mình nhưng nó vẫn không kém đi phần lãng mạn tí nào cả
Và rồi khổ cuối cùng của bài thơ, nhà thơ tập trung dành hết tâm tư của mình – tâm tư của người ra
đi khi đã ngồi yên trên đoàn tàu lăn bánh:
“Con tàu và dòng sông
Ra đi rồi trở lại
Hà Nội ơi Hà Nội
Sân ga chiều em đi.”
Nếu tâm trạng của người ở lại là lo lắng cho người đi xa, thì người đi xa lại có cảm xúc vượt hơn thế nữa Trong lòng họ vừa hòa trộn cảm giác nhớ nhung, cảm giác bâng khuâng khi rời xa tổ ấm, và hơn hết là cảm giác hồi hộp không biết có những gì đang chờ đợi mình nơi vùng đất xa xôi kia Dù nhà thơ tự an ủi với bản thân rằng:”Con tàu và dòng sông”, “ra đi rồi trở lại”, chuyến tàu đưa ta đi rồi cũng sẽ đưa ta quay về nơi bắt đầu hành trình Thế mà nỗi nhớ ấy vẫn dấy lên đau đáu, để rồi nhà thơ thốt lên:”Hà Nội ơi Hà Nội” Câu thơ ấy mang đậm chất biểu cảm trong tâm trạng của Xuân Quỳnh, thể hiện rất rõ nét tình yêu thương bà dành cho quê nhà Phải nói rằng câu thơ “Sân ga chiều em đi” được lặp lại tận bốn lần trong bài thơ Vì sao lại như vậy? Ý của Xuân Quỳnh ở đây muốn nhấn mạnh cái cảm giác bâng khuâng khi phải xa nhà, đồng thời xen lẫn vào đấy là sự háo hức, hồi hộp của bà vì sắp đến một chốn mới lạ Bài thơ mở đầu bằng “Sân ga chiều
em đi” và chốt hạ bằng “Sân ga chiều em đi” như tạo ra một cấu trúc mở, đóng rất hài hòa, tinh tế của mạch thơ
Thông qua bài thơ “Sân ga chiều em đi”, ta có thể cảm nhận rõ nét bối cảnh của cuộc chia tay trên sân
ga và cũng như thấu hiểu được tâm trạng của cả người ra đi lẫn người ở lại Không xa lạ mấy với chúng ta,
đó là cảm xúc bồi hồi, luyến lưu, tạo nên một bầu không khí ngập tràn nỗi nhớ, dù buồn bã nhưng vẫn ấm
áp nghĩa tình “Sân ga chiều em đi”, đúng như nhan đề của nó, nhà thơ ra đi vào một biểu chiều nắng nhẹ, nếu ta ngẫm sâu hơn, buổi chiều là thời khắc của bữa cơm sum họp gia đình Ấy vậy mà bà đã phải đi xa, xa rời tổ ấm vì một lí tưởng cao đẹp hơn – đó là vì Tổ quốc, vì công việc Ngoài ra, bài thơ tạo cho người đọc một niềm tin vững chắc hơn về sự hạnh phúc Bởi vì chính tác giả muốn gửi gắm, chia sẻ câu chuyện của mình,
đó là dù bà đi xa tại nơi sân ga bình yên, nhưng ở đó vẫn là mái nhà ấm áp chời đợi bà về sum vầy
Tóm lại, bài thơ như một lời ca ngợi về tình yêu, song song với nó đồng thời Xuân Quỳnh cũng muốn nhắc nhở về nghĩa vụ của công dân đối với đất nước Quả thật, bà là Nữ hoàng của dòng thơ tình Ngôn từ,
Trang 12TÔN NGỌC MINH QUÂN 12
hình ảnh Xuân Quỳnh sử dụng trong bài thơ vừa không chỉ rất tinh tế mà còn vô cùng lãng mạn, khiến trái tim của các bạn đọc trở nên xao xuyến Dường như, ai dù chưa biết yêu nhưng một khi đã đọc phải thơ Xuân Quỳnh chắc hẳn sẽ muốn thử cảm giác yêu ngay! Thơ Xuân Quỳnh, cụ thể qua bài “Sân ga chiều em đi” vừa mang chất hiện thực, chất lãng mạn, khiến người đọc cảm thấy rất gần gũi với hồn thơ của bà
12 Thuyền và Biển:
Theo lời kể của nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu khi đến thăm Xuân Quỳnh thì:
“Nhà thơ Xuân Quỳnh rất cảm xúc khi nghe ca khúc “Thuyền Và Biển” Chị chỉ mong ước giữ nguyên văn câu thơ: “Nếu phải cách xa anh, em chỉ còn bão tố!” Mong các ca sĩ đừng đổi lại: “Nếu phải cách xa em, anh chỉ còn bão tố” Chị không muốn xóa đi kỷ niệm buồn đau của mình trong cuộc tình đã qua, và theo chị chắc
gì nam giới đã có được tình yêu đằm thắm, đắm say và có lúc bão tố như phụ nữ” Với tâm hồn đa cảm cùng tấm lòng luôn mãnh liệt với tình yêu, Xuân Quỳnh đã để lại cho đời một câu chuyện tình bất tử,để chúng ta mãi thấy Xuân Quỳnh "Tự hát" cho trái tìm mình và cho tình yêu nhân thế,để chúng ta cảm được rằng trong ngòi bút với những vần thơ mềm mại,da diết ấy là một tâm hồn luôn chực chờ nỗi giông tố của những day dứt,hoài nghi,đau đáu trong lòng chỉ biết gửi gắm trọn vẹn qua từng con chữ,mà nổi bật nhất là hình ảnh Thuyền – Biển xuyên suốt bài thơ và qua hai câu cuối bài “ Thuyền và Biển “ Với Xuân Quỳnh, tình yêu không chỉ là sự "gắn bó giữa hai người xa lạ" mà cao hơn đó là sự gắn bó máu thịt:
"Khi đó em là máu thịt của anh rồi
Nếu cắt đi anh sẽ ngàn lần đau đớn "
Sự gắn bó ấy cũng như con tàu với đường ray, như sóng với bờ, như thơ với tình yêu và như thuyền với biển Thuyền – Biển trở thành một cặp không thể thiếu trong cuộc hành trình trên đại dương bao la, đúng là khoảng cách bến bờ của biển chỉ có thuyền mới xác định được bao nhiêu hải lý và cũng chỉ có biển mới theo kịp những chuyến rong ruổi của thuyền trên sóng biển bao la Chúng trở thành đối tượng hướng về nhau như một quy luật tất yếu của cuộc sống cũng như Xuân Quỳnh đã tài tình mang chúng vào thơ như một lẽ đương nhiên của đời thường,như một chân lý Và không dừng lại ở chuyện “con thuyền và biển”, Xuân Quỳnh đã khai thác những trạng thái, cảm xúc của con người được ẩn hiện trong hình ảnh đó Điểm đặc biệt, độc đáo trong thơ Xuân Quỳnh khi xây dựng những hình ảnh ẩn dụ mang ý nghĩa biểu tượng là tính “nửa vời” độc đáo, nửa úp nửa mở một cách có dụng ý của tác giả Khi mượn hình ảnh để chuyển tải cảm xúc, chủ thể trữ tình vẫn không ẩn đi mà vẫn xuất hiện song song cùng đối tượng so sánh, có khi là soi chiếu, có khi là hòa nhập, hóa thân tạo thành một sự song hành vừa mơ hồ vừa cụ thể Chiếc thuyền và biển cả dường như có một sự đồng điệu giao hoà ở tâm hồn, ở những tình cảm miên man lúc dồn nén lúc thổn thức Nhưng dù là nỗi buồn dai dẳng lan khắp không gian hay chút nhớ nhung dồn nén, tựu lại đó, vẫn là một tình yêu chân thành Rõ ràng, nếu xa thuyền, biển hẳn cô đơn cũng như nhà thơ Hữu Thỉnh từng chắp bút qua vần thơ:
“ Em xa anh
Trăng cũng chợt lẻ loi thẫn thờ
Biển vẫn cậy mình dài rộng thế
Vắng cánh buồm một chút đã cô đơn “
Liên tưởng đến chính mình, Xuân Quỳnh không dấu diếm mà chân thật thú nhận:
“Em chỉ còn bão tố
Nếu phải cách xa anh”
Ngôn từ "bão tố" khép lại vần thơ như một sự thách thức Thanh trắc đấy thể hiện cá tính của em - mạnh
mẽ, dạt dào sánh với sóng gió biển khơi Biển là em - cô gái nhỏ luôn khát khao hạnh phúc và anh là thuyền giữa khơi tình sâu rộng Nỗi đớn đau đã lên đến tột độ, biểu lộ một tình yêu nồng thắm, mãnh liệt Hai sinh thể thuyền và biển phút chốc như lồng trong nhau, thuyền trở thành trái tim của biển, soi chiếu, nâng đỡ, hòa quyện vào nhau làm một trong khát khao khám phá, thấu hiểu và đồng điệu Nhà thơ Xuân Quỳnh như
đã bước ra khỏi phép ẩn dụ, bôi hết son phấn trên mặt, cởi bỏ hết lớp vỏ hóa trang, không còn Thuyền đong đầy trên mặt Biển dữ dội thương nhớ nữa mà đã gào thét lên biết bao nỗi niềm chất chứa trong lòng của một trái tim nhạy cảm biết thương biết nhớ và biết rỉ máu vì tình yêu của chính mình Thơ bà dường như không
có chỗ cho những thứ tình cảm nửa vời mà luôn tràn đầy,dẫu muôn phần hạnh phúc,dẫu vạn phần đắng cay
Trang 13TÔN NGỌC MINH QUÂN 13
Không phủ nhận một điều là đã có rất nhiều các nhà thơ cổ điển, hiện đại đề cập đến những hình ảnh đẹp của thuyền hay biển và cũng có rất nhiều bài thơ thành công khi khai thác về nó (Biển – Xuân Diệu), nhưng
có lẽ không quá đáng để khẳng định rằng chỉ đến Xuân Quỳnh, những hình ảnh đó mới trở nên bất tử với thời gian Xuân Quỳnh đã tinh tế cảm nhận sự biểu hiện tất cả cung bậc của tình yêu: sự cuốn hút và bí ẩn, nỗi thấu hiểu và sự cảm thông, sự ràng buộc và tự nguyện, gặp gỡ và chia xa, khát vọng to lớn và sự bất tận, những hạnh phúc và đau khổ đến tột cùng Tình thuyền - biển, anh - em là tình muôn đời Bão tố hay bình yên, khổ đau hay hạnh phúc? Tất cả góp nhặt cho phong phú thêm cung bậc tình yêu Trên thế giới này một khi tình yêu còn tồn tại, một khi những tâm hồn vẫn biết rung động, biết yêu thương, biết sống vì nhau thì khi đó "Thuyền và biển" còn làm xúc động lòng người, còn dư âm như lời hát ân tình, tha thiết:
“Chỉ có thuyền mới hiểu
Biển mênh mông nhường nào
Chỉ có biển mới biết
Thuyền đi đâu về đâu “
13 Vẻ đẹp hiện đại người phụ nữ trong Xuân Quỳnh:
Khác với những người phụ nữ thời trước, Xuân Quỳnh không chịu ở trong một không gian tù túng chật hẹp, bị giới hạn Bà muốn vươn mình ra biển lớn, thể hiện mình, là chính mình:
Sông không hiểu nổi mình
Sóng tìm ra tận bể
Nếu ở những thời đại trước, người phụ nữ dường như luôn ở thế thụ động trong tình yêu thì đây, nữ sĩ Xuân Quỳnh đã thể hiện cho ta thấy hình ảnh một người phụ nữ chủ động, khao khát yêu và được yêu Người phụ nữ không ngại thể hiện khát vọng tình yêu của mình một cách vô cùng thẳng thắn:
Nỗi khát vọng tình yêu
Bồi hồi trong ngực trẻ
Người phụ nữ hiện đại ý thức được về cảm xúc của mình, chủ động khám phá, tìm hiểu Người phụ nữ đó muốn biết được cái nguồn cội, gốc gác nơi con sóng bắt đầu, muốn biết được tình yêu từ đâu mà có Nhưng
cả hai câu hỏi này dường như đều quá khó để có thể trả lời chính xác và đầy đủ, như lời Pascal đã từng nói
“Trái tim có những quy luật riêng của chính nó mà lí trí không tài nào hiểu được” Không thể cắt nghĩa được tình yêu, không thể đưa ra một định nghĩa cho nó, và Xuân Quỳnh biết Bà biết mình không thể trả lời câu hỏi này nên đã thốt lên:
Em cũng không biết nữa
Khi nào ta yêu nhau
Nỗi nhớ của người phụ nữ hiện lên thật da diết, mãnh liệt Đây cũng chính là biểu hiện của vẻ đẹp hiện đại nơi người phụ nữ đang yêu
Cuối cùng, vẻ đẹp hiện đại ấy được bộc lộ ở khao khát được dâng hiến tất cả cho tình yêu, mãi sống trong tình yêu bất diệt, trường tồn:
Làm sao được tan ra
Thành trăm con sóng nhỏ
Giữa biển lớn tình yêu
Để ngàn năm còn vỗ
14 Vẻ đẹp truyền thống trong bài thơ Sóng:
Mang trong mình một vẻ đẹp truyền thống tinh tế, nỗi nhớ mình trong “Sóng” được ẩn dụ với hai hình ảnh sóng – bờ:
Con sóng dười lòng sâu
Con sóng trên mặt nước
Ôi con sóng nhớ bờ
Ngày đêm không ngủ được
Xuân Quỳnh, với ngòi bút và cảm nhận tinh tế, đặt nỗi nhớ của mình ẩn sau con sóng Con sóng dưới lòng sâu là nỗi nhớ thầm lặng kín đáo Con sóng trên mặt nước là niềm xao xuyến nhớ thương nay bộc lộ ra thật
rõ Các ẩn dụ nỗi nhớ sau hình ảnh thiên nhiên ta đã từng thấy trong ca dao:
Trang 14TÔN NGỌC MINH QUÂN 14
Ai đi đâu đấy hở ai
Hay là trúc đã nhớ mai đi tìm ?
Và trong thơ Nguyễn Bính, nỗi nhớ được bộc lộ có chút gì chân quê, ngại ngùng nhưng vẫn rất dễ
thương:
Thôn Đoài ngồi nhớ Thôn Đông
Một người chín nhớ mười thương một người
Ta lại thấy với hình ảnh sóng – bờ, có cái gì quen thuộc và gẫn gũi, hơi e thẹn nhưng cũng rất mạnh
mẽ, sóng vì nhớ bờ mà thao thức hay là em vì nhớ anh mà không ngủ cả đêm
Vẫn là người phụ nữ truyền thống với vẻ nhẹ nhàng, tinh tế ; Xuân Quỳnh qua “em” đã khẳng định tình yêu chung thủy của mình
Dẫu xuôi về phương Bắc
Dẫu ngược về phương Nam
Nơi nào em cũng nghĩ
Hướng về anh một phương
Các từ chỉ hứng đối lập như xuôi – ngược, Bắc – Nam gợi ra sự éo le, ngăn cách Nhưng đó chỉ là sự giả định thi sĩ tự đặt ra để khẳng định lòng thủy chung son sắt Dẫu là muôn vời cách trở, dẫu là ngược Bắc xuôi Nam, em vẫn chỉ luôn hướng về một chân trời, nơi đó có anh Tâm lí tình yêu chỉ dành cho một người ta đã từng gặp trong những vần thơ của Xuân Quỳnh :
Chỉ riêng điều được sống cùng anh
Niềm sung sướng trong em là lớn nhất
Trái tim nhỏ nằm trong lồng ngực
Phút giây nào tim chẳng đập vì anh
Nét tâm lí truyền thống đã luôn tiềm ẩn trong Xuân Quỳnh, dù là khi thể hiện tư tưởng hiện tư tưởng hiện đại mới mẻ nhất, đâu đó trong thơ Xuân Quỳnh vẫn mang đậm dấu ấn của tình yêu truyền thống: tinh
tế, chân thành, thủy chung và nồng nhiệt
15 Nét hiện đại trong bài thơ Sóng:
Mang trong mình một vẻ đẹp truyền thống tinh tế, nỗi nhớ mình trong “Sóng” được ẩn dụ với hai hình ảnh sóng – bờ:
Con sóng dười lòng sâu
Con sóng trên mặt nước
Ôi con sóng nhớ bờ
Ngày đêm không ngủ được
Xuân Quỳnh, với ngòi bút và cảm nhận tinh tế, đặt nỗi nhớ của mình ẩn sau con sóng Con sóng dưới lòng sâu là nỗi nhớ thầm lặng kín đáo Con sóng trên mặt nước là niềm xao xuyến nhớ thương nay bộc lộ ra thật
rõ Các ẩn dụ nỗi nhớ sau hình ảnh thiên nhiên ta đã từng thấy trong ca dao:
Ai đi đâu đấy hở ai
Hay là trúc đã nhớ mai đi tìm ?
Và trong thơ Nguyễn Bính, nỗi nhớ được bộc lộ có chút gì chân quê, ngại ngùng nhưng vẫn rất dễ
thương:
Thôn Đoài ngồi nhớ Thôn Đông
Một người chín nhớ mười thương một người
Ta lại thấy với hình ảnh sóng – bờ, có cái gì quen thuộc và gẫn gũi, hơi e thẹn nhưng cũng rất mạnh mẽ, sóng vì nhớ bờ mà thao thức hay là em vì nhớ anh mà không ngủ cả đêm
Vẫn là người phụ nữ truyền thống với vẻ nhẹ nhàng, tinh tế ; Xuân Quỳnh qua “em” đã khẳng định tình yêu chung thủy của mình
Dẫu xuôi về phương Bắc
Dẫu ngược về phương Nam
Nơi nào em cũng nghĩ
Hướng về anh một phương
Trang 15TÔN NGỌC MINH QUÂN 15
Các từ chỉ hứng đối lập như xuôi – ngược, Bắc – Nam gợi ra sự éo le, ngăn cách Nhưng đó chỉ là sự giả định thi sĩ tự đặt ra để khẳng định lòng thủy chung son sắt Dẫu là muôn vời cách trở, dẫu là ngược Bắc xuôi Nam, em vẫn chỉ luôn hướng về một chân trời, nơi đó có anh Tâm lí tình yêu chỉ dành cho một người ta đã từng gặp trong những vần thơ của Xuân Quỳnh :
Chỉ riêng điều được sống cùng anh
Niềm sung sướng trong em là lớn nhất
Trái tim nhỏ nằm trong lồng ngực
Phút giây nào tim chẳng đập vì anh
Nét tâm lí truyền thống đã luôn tiềm ẩn trong Xuân Quỳnh, dù là khi thể hiện tư tưởng hiện tư tưởng hiện đại mới mẻ nhất, đâu đó trong thơ Xuân Quỳnh vẫn mang đậm dấu ấn của tình yêu truyền thống: tinh tế, chân thành, thủy chung và nồng nhiệt
16 Hai khổ cuối bài thơ Sóng:
Xuân Quỳnh là một nhà thơ nữ tiêu biểu trong thời kì kháng chiến chống Mĩ Phong cách thơ của bà luôn hồn hậu, dạt dào những cảm xúc rất người, rất đời Nhắc đến Xuân Quỳnh, người đọc đa phần sẽ nhắc đến những bài thơ tình đằm thắm, đi vào lòng người như “Thuyền và biển”, “Thơ tình cuối mùa thu”,… và không thể nào quên nhắc đến “Sóng” – một bài thơ nằm trong tập thơ “Hoa dọc chiến hào” của bà “Sóng” chính là bài thơ thể hiện rõ nét vẻ đẹp của thơ Xuân Quỳnh:
“Cuộc đời tuy dài thế
Năm tháng vẫn đi qua
Dẫu trời kia vẫn rộng
Chế Lan Viên đã từng viết rằng: “Anh cách xa em như đất liền cách bể / Nửa đêm nằm lắng sóng phương em” Quả thật, trong tình yêu, sự trăn trở, âu lo là điều không thể thiếu Tình yêu trong thơ Xuân Quỳnh cũng không ngoại lệ:
“Cuộc đời tuy dài thế
Năm tháng vẫn đi qua
Dấu trời kia vẫn rộng
Mây vẫn bay về xa”
Đứng trước biển, con người thường có cảm giác rằng một nghìn năm trước khi chưa có mình biển vẫn như thế này, một nghìn năm sau khi mình tan biến đi, biển vẫn như thế kia Câu thơ: “Cuộc đời tuy dài thế” như kéo dài nỗi trăn trở, âu lo của con người về tình yêu Trước sự khắt nghiệt của thời gian, con người sợ rằng tình yêu sẽ chóng tàn, không còn sâu đậm như lúc mới yêu Tuy nhiên, tình cảm đã quá “chín” thì thời gian có còn quan trọng gì.Dù trời có rộng bao la, mây vẫn cứ bám lấy bầu trời Từ một quy luật tự nhiên, Xuân Quỳnh như muốn khẳng định rằng trong tình yêu, dù “xuôi ngược phương bắc” hay “ngược về phương nam”, chỉ cần hai trái tim hòa nhập thành một thì không gì có thể làm xa cách hai trái tim đó được Phải chăng, Xuân Quỳnh là người rất sâu sắc, yêu hết mình mới viết ra được những vần thơ giàu chất suy tư như thế?