Quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng về vật chất, ý thức và mối liên hệ giữa chúng

- Ta có thể giải quyết mặt thứ nhất trong vấn đề cơ bản của triết học dựa trên 3 cách sau: ● Vật chất có trước, ý thức có sau, vật chất quyết định đến ý thức ● Ý thức có trước, vật chất

Thảo Luận

Nhóm 2 Chuyên Đề 1 Quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng về vật chất, ý thức và mối liên hệ

giữa chúng

▹ Nguyễn Thị Ánh Dương – 93090

▹ Nguyễn Uy Quyền – 91533

▹ Hoàng Tuấn Phương – 93083

▹ Dương Huy Hoàng – 91969

▹ Nguyễn Quốc Tuấn – 93008

▹ Phạm Thị Mai – 93093

▹ Lê Thị Mai Hương – 93105

▹ Hoàng Ngọc Hân – 93037

▹ Phạm Xuân Phú – 92973

▹ Phạm Vũ Hoàng Sơn – 92074

▹ Trương Thị Huyền - 93021

2

Thành Viên Nhóm 2

▹ 1 Trình bày quan điểm của

CNDVBC về tính thống nhất vật chất của thế giới

▹ 2 Phân tích nội dung vấn đề cơ bản của triết học

▹ 3 Nêu và phân tích định nghĩa vật chất của Lenin

3

Câu hỏi thảo luận

Quan điểm của

chủ nghĩa duy

vật biện chứng

về tính thống

nhất vật chất của

thế giới

4

▹ Chủ nghĩa duy vật biện chứng khẳng định: bản chất của thế giới là vật

chất, thế giới thống nhất ở tính vật chất Điều đó được thể hiện ở những

điểm cơ bản sau:

▹ ✔ Chỉ có một thế giới duy nhất và thống nhất là thế giới vật chất Thế

giới vật chất tồn tại khách quan, có trước và độc lập với ý thức con

người

▹ ✔ Mọi bộ phận của thế giới vật chất đều có mối liên hệ thống nhất với nhau, biểu hiện ở chỗ chúng đều là những dạng cụ thể của vật chất, là những kết cấu vật chất hoặc có nguồn gốc vật chất, do vật chất sinh ra và cùng chịu sự chi phối của những quy luật khách quan phổ biến của thế giới vật chất

▹ ✔ Thế giới vật chất không do ai sinh ra và không bị mất đi, nó tồn tại vĩnh viễn, vô hạn và vô tận Trong thế giới không có gì khác ngoài những quá trình vật chất đang biến đổi và chuyển hóa lẫn nhau, là nguồn gốc, nguyên nhân và kết quả của nhau

2 Vấn đề

cơ bản của

triết học

6

Vấn đề cơ bản của triết học là những

vấn đề xung quanh mối quan hệ giữa tư

duy và tồn tại, giữa vật chất và ý thức Lý

do nó là vấn đề cơ bản vì việc giải quyết

nó sẽ quyết định được cơ sở, tiền đề để

giải quyết những vấn đề của triết học

khác Điều này đã được chứng minh rất rõ ràng trong lịch sử phát triển lâu dài và

phức tạp của triết học.

2.1 Khái niệm về vấn đề cơ bản của triết học

2.2 Vấn đề cơ bản của

triết học có mấy mặt?

Vấn đề cơ bản của triết học bao

gồm hai mặt, cụ thể:

Mặt thứ nhất - Bản thể luận: Trả lời cho câu hỏi giữa ý thức và vật chất, cái nào có

trước, cái nào có sau? Và cái nào quyết định cái nào?

- Ta có thể giải quyết mặt thứ nhất trong vấn đề cơ bản của triết học dựa trên 3 cách sau: ● Vật chất có trước, ý thức có sau, vật chất quyết định đến ý thức

● Ý thức có trước, vật chất có sau, ý thức quyết định đến vật chất

● Ý thức và vật chất tồn tại độc lập với nhau, không quyết định lẫn nhau

- Hai cách giải quyết đầu tiên tuy có đối lập nhau về nội dung, tuy nhiên điểm chung của hai cách giải quyết này đều thừa nhận một trong hai nguyên thể (ý thức hoặc vật chất) là nguồn gốc của thế giới Cách giải quyết một và hai thuộc về triết học nhất nguyên

Triết học nhất nguyên bao gồm hai trường phái: trường phái triết học nhất nguyên duy vật

và trường phái triết học nhất nguyên duy tâm

Cách thứ ba thừa nhận ý thức và vật chất tồn tại độc lập với nhau, cả hai nguyên thể (ý thức

và vật chất) đều là nguồn gốc của thế giới Cách giải thích này thuộc về triết học nhị

nguyên

9

Mặt thứ hai - Nhận thức luận: Con người có khả năng nhận thức được thế

giới hay không?

Đại đa số các nhà triết học theo chủ nghĩa duy tâm cũng như duy vật đều

cho rằng con người có khả năng nhận thức được thế giới Tuy nhiên:

Các nhà triết học duy vật cho rằng, con người có khả năng nhận thức thế

giới Song do vật chất có trước, ý thức có sau, vật chất quyết định đến ý thức nên sự nhận thức đó là sự phản ánh thế giới vật chất vào óc con người Một

số nhà triết học duy tâm cũng thừa nhận con người có khả năng nhận thức thế giới, nhưng sự nhận thức đó là sự tự nhận thức của tinh thần, tư duy Một

số nhà triết học duy tâm khác theo “Bất khả tri luận” lại phủ nhận khả năng nhận thức thế giới của con người.

2.3 Tại sao đó là vấn đề cơ bản của

triết học?

11

- Lịch sử đấu tranh triết học là lịch sử đấu tranh giữa chủ

nghĩa duy tâm và chủ nghĩa duy vật Có thể nói, chính

các vấn đề cơ bản của triết học được xem là “chuẩn mực”

để phân biệt giữa hai chủ nghĩa triết học này.

Trên thực tế, các hiện tượng mà chúng ta vẫn thường gặp

trong cuộc sống chỉ gói gọn trong hai loại: hiện tượng vật

chất (tồn tại bên ngoài ý thức chúng ta) hoặc hiện tượng tinh

thần (tồn tại bên trong chúng ta).

- Các học thuyết triết học rất đa dạng, song cũng đều phải

trả lời các câu hỏi vật chất và ý thức cái nào có trước, cái nào

có sau cái nào quyết định cái nào? vật chất và ý thức có quan

hệ với nhau như thế nào? và lấy đó là điểm xuất phát lý luận

Câu trả lời cho các câu hỏi này có ảnh hưởng trực tiếp tới

những vấn đề khác của triết học Do đó vấn đề quan hệ giữa

tư duy và tồn tại hay giữa ý thức và vật chất được coi là vấn

đề cơ bản của triết học.

3 Định Nghĩa

Vật Chất của

Lenin

12

▹ 1 vật chất là một phạm trù triết học.

▹ 2 Vật chất là thực tại khách quan.

▹ 3 Vật chất đem lại cho con người trong cảm giác

▹ 4 Vât chất được giác quan của con người

ghi chép lại,chụp lại và phản ánh.

13

- Định nghĩa vật chất của Lenin được diễn đạt như sau:

“Vật chất là phạm trù triết học dùng để chỉ thực tại khách quan được đem lại cho con người trong cảm giác, được cảm giác của chúng ta chép lại, chụp lại, phản ánh,

và tồn tại không lệ thuộc vào cảm giác”.

I Nội dung định nghĩa vật chất nêu trên gồm các khía cạnh như sau:

3.1 Vật chất là một phạm trù triết học

- “Vật chất” ở đây không thể hiểu theo

nghĩa hẹp như là vật chất trong lĩnh vực

vật lý, hóa học, sinh học (nhôm, đồng,

H2O, máu, nhiệt lượng, từ trường…)

hay ngành khoa học thông thường

khác… Cũng không thể hiểu như vật

chất trong cuộc sống hàng ngày (tiền

bạc, cơm ăn áo mặc, ô tô, xe máy…)

- “Vật chất” trong định nghĩa của Lênin

là một phạm trù triết học, tức là phạm

trù rộng nhất, khái quát nhất, rộng đến

cùng cực, không thể có gì khác rộng

hơn

3.2 Vật chất là thực tại khách quan

- Vật chất tồn tại khách quan trong hiện thực, nằm bên ngoài ý thức và không phụ thuộc vào ý thức của con người “Tồn tại khách quan” là thuộc tính cơ bản của vật chất, là tiêu chuẩn

để phân biệt cái gì là vật chất, cái gì không phải là vật chất

- Dù con người đã nhận thức được hay chưa, dù con người có mong muốn hay không thì vật chất luôn tồn tại vĩnh viễn trong vũ trụ

3.3 Vật chất được đem lại cho con

người trong cảm giác.

15

▹ Vật chất, tức là thực tại khách quan, là cái có trước cảm giác (nói

rộng ra là ý thức) Như thế, vật chất “sinh ra trước”, là tính thứ nhất

Cảm giác (ý thức) “sinh ra sau”, là tính thứ hai.

▹ Do tính trước – sau như vậy, vật chất không lệ thuộc vào ý thức,

nhưng ý thức lệ thuộc vào vật chất.

▹ Ví dụ vật chất tồn tại không phụ thuộc vào ý thức:

▹ - Ví dụ cho thấy ý thức lệ thuộc vào vật chất:

 ý thức là sự phản ánh hiện thực khách quan vào

trong bộ óc con người một cách năng động, sáng tạo

+, Trước khi loài người xuất hiện trên trái đất, vật chất

đã tồn tại nhưng chưa có ý thức vì chưa có con người

+, Có ý thức của con người trước hết là do có vật chất

tác động trực tiếp hoặc gián tiếp lên giác quan (mắt,

mũi, tai, lưỡi…) của con người.

- Vật chất là một phạm trù triết học, tuy rộng đến cùng cực nhưng được biểu hiện qua các dạng cụ thể (sắt, nhôm, ánh sáng mặt trời, khí lạnh, cái bàn, quả táo…) mà các giác quan của con người (tai, mắt, mũi…) có thể cảm nhận được.

- Giác quan của con người, với những năng lực vốn có, có thể chép lại, chụp lại, phản ánh

sự tồn tại của vật chất, tức là nhận thức được vật chất Sự chép lại, chụp lại, phản ánh của giác quan đối với vật chất càng rõ ràng, sắc nét thì nhận thức của con người về vật chất càng sâu sắc, toàn diện.

- Nói rộng ra, tư duy, ý thức, tư tưởng, tình cảm… của con người chẳng qua chỉ là sự phản ánh, là hình ảnh của vật chất trong bộ óc con người.

3.4 Vật chất được

giác quan của con

người chép lại,

chụp lại, phản

ánh.

II PHÂN TÍCH ĐỊNH NGHĨA VẬT CHẤT CỦA LENIN

• Từ định nghĩa vật chất của Leenin ta có vật chất là một phạm trù triết học :

- Cho ta thấy vật chất là một hạm trù rộng nhất khái quát nhất, không thể hiểu theo nghĩa hẹp như các khái niệm vật chất thường dùng trong các khoa học cụ thể hay trong đời sông hàng ngay.

- Vì vậy, không thể đồng nhất vật chất cới các vật chất cụ thể hay một thuộc tính nào đó của vật chất.

• Thuộc tính cơ bản của vật chất là “thực tại khách quan”, “tồn tại không lệ thuộc vào cảm giác”:

- Thực tại khách quan không phụ thuộc vào cảm giác, ý thức của con người và là tất cả những gì tôn tại ở bên ngoài.

- Là một thuộc tính quan trọng, là tiêu chuẩn để phân biệt cái gì là vật chất, cái gì không phải vật chất.

- Tất cả những gì tồn tại bên ngoài, độc lập với cảm giác, ý thức và đem lại cho chúng ta trong cảm giác,

ý thức là Vật Chất.

- Thực tại khách quan đem lại cho con người trong cảm giác và tồn tại không phụ thuộc vaog cảm giác

 khẳng định vật chất có trước, cảm giác và ý thức có sau, vật chất là nguồn gốc khách quan của cảm giác, ý thức.

- Thực tại khách quan được đem lại cho con người trong cảm giác, được cảm giác của chúng ta chụp lại, chép lại và phản ánh

 Khẳng định con người có khả năng nhận thức được thế giới vật chất.

- Như vây, Vật chất không tồn tại một các vô hình, thần bí mà nó tồn tại một cách hiện thực, được ý thức con người phản ánh.

18