Tiểu Luận Môn KĐVTC_LUẬT UEH_ PHÁP LUẬT KINH DOANH BẢO HIỂM VỀ ĐIỀU KHOẢN LOẠI TRỪ TRÁCH NHIỆM BẢO HIỂM _Thầy Nguyên

Tóm tắt: Sau gần 20 năm thực thi, LKDBH 2000 trải qua hai lần sửa đổi 2010, 2019 đã tạo nên khung pháp lý toàn diện bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể tham gia bảo hiểm, tu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH

KHOA LUẬT

TIỂU LUẬN MÔN KINH DOANH DỊCH VỤ TÀI CHÍNH

PHÁP LUẬT KINH DOANH BẢO HIỂM VỀ ĐIỀU KHOẢN LOẠI TRỪ TRÁCH NHIỆM BẢO HIỂM

Tên tác giả:

Số điện thoai:

Email: Ngày hoàn thành: 16/5/2020

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

DNBH Doanh nghiệp bảo hiểm HĐBH Hợp đồng bảo hiểm

LBVQLNTD Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

LKDBH Luật Kinh doanh bảo hiểm TNBH Trách nhiệm bảo hiểm

TANDTC Tòa án nhân dân tối cao

Tóm tắt:

Sau gần 20 năm thực thi, LKDBH 2000 trải qua hai lần sửa đổi 2010, 2019 đã tạo nên khung pháp lý toàn diện bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể tham gia bảo hiểm, tuy nhiên còn bộc lộ một số bật cập trong quy định về điều khoản loại trừ TNBH Gần đây nhiều ý kiến dư luận về việc nên rút bớt phạm vi loại trừ bảo hiểm sẽ làm gia tăng quyền lợi bên được bảo hiểm Bài viết phân tích quy định pháp luật và chỉ

ra các bất cập còn tồn đọng liên quan đến loại trừ TNBH Trên cơ sở đó, đề xuất một

số kiến nghị hoàn thiện pháp luật chặt chẽ, hiệu quả hơn

1 Quy định LKDBH về điều khoản loại trừ TNBH

LKDBH chia HĐBH thành 3 loại: HĐBH con người, HĐBH tài sản và HĐBH trách nhiệm dân sự Mỗi HĐBH luôn phải có những điều khoản nhất định Không chỉ LKDBH mà Luật bảo hiểm các nước trên thế giới đều quy định điều khoản loại trừ TNBH là một nội dung phải có trong HĐBH Mục đích chính cân bằng quyền lợi giữa các bên, đảm bảo trật tự hoạt động kinh doanh bảo hiểm

1.1 Điều khoản loại trừ TNBH

Theo quy định tại Điều 16.1 LKDBH 2000, loại trừ TNBH là điều khoản được quy định rõ trong HĐBH trong đó nêu ra các trường hợp DNBH không phải trả tiền hoặc bồi thường khi xảy ra sự kiện bảo hiểm Có nghĩa không phải cứ tham gia bảo hiểm là tất cả tổn thất xảy ra sẽ được DNBH thanh toán Điều khoản này quy định các trường hợp bên mua bảo hiểm sẽ không nhận được bất kỳ khoản chi trả nghĩa vụ bảo hiểm nào của DNBH dù có sự kiện bảo hiểm xảy ra Từ đó, DNBH có thể thoát khỏi nghĩa vụ chi trả bảo hiểm những trường hợp như: bên mua khai báo thông tin sai sự thật, vi phạm pháp luật cố ý, thảm họa vượt quá khả năng thanh toán,….chỉ cần không trái pháp luật LKDBH yêu cầu các DNBH phải quy định rõ và có nghĩa vụ giải thích các điều khoản loại trừ nhiệm trong HĐBH để khách hàng có thể xem xét chắc chắn đồng ý hoặc từ chối kí kết

1.2 Các trường hợp không áp dụng điều khoản loại trừ TNBH

Để đảm bảo quyền lợi chính đáng của bên mua luật đã quy định các trường hợp không được loại trừ TNBH chung cho tất cả các loại HĐBH tại điều 16.3 LKDBH

2000 Đó là những tổn thất mà nguyên nhân do “bên mua bảo hiểm vi phạm pháp luật

do vô ý” hoặc “có lý do chính đáng trong việc chậm thông báo cho DNBH về việc xảy

ra của sự kiện bảo hiểm”.

Đối với HĐBH con người, DNBH được loại trừ trách nhiệm trong các trường hợp

cụ thể tại điều 39 LKDBH 2000 đã bảo vệ quyền lợi của DNBH loại bỏ triệt để các trường hợp có khả năng bên mua bảo hiểm lợi dụng trục lợi khi quy định: (1) người được bảo hiểm chết hoặc bị thương tật (có thể là toàn bộ hoặc một bộ phận nào đó) vĩnh viễn do hành vi cố ý của bên mua hoặc người được thụ hưởng gây ra; (2) người được bảo hiểm tự tử trong thời hạn 2 năm kể từ ngày mua bảo hiểm Bởi trong các HĐBH con người thì khách hàng nhận được tiền bồi thường từ DNBH khi còn sống nên khả năng lợi dụng trục lợi bảo hiểm khá cao Thực tế đã có trường hợp gây thương tích cho người được bảo hiểm để nhận được khoản tiền bảo hiểm Đồng thời, điều 39.1.c cho phép DNBH có quyền không thanh toán tiền bảo hiểm khi người được bảo hiểm chết do chịu án tử hình Quy định này phù hợp với chuẩn mực đạo đức xã hội và pháp luật nhiều nước trên thế giới cũng cho phép DNBH loại trừ trách nhiệm đối với những hậu quả của hành vi gây nguy hiểm cho xã hội

2 Một số hạn chế cần xem xét

Bên cạnh những điểm tích cực trên các quy định về vấn đề này vẫn còn một số điểm hạn chế cần xem xét tập trung trên 2 khía cạnh:

2.1 Bất cập ở quy định pháp luật

Thứ nhất, LKDBH không giới hạn trường hợp loại trừ TNBH của DNBH đưa vào hợp đồng, như vậy doanh nghiệp có thể quy định không giới hạn miễn là đúng với nguyên tắc được làm những gì pháp luật không cấm Bản chất HĐBH là loại hợp đồng được xậy dựng trên ý chí của DNBH, không có sự thỏa thuận giữa 2 bên chủ thể mà bên mua bảo hiểm chỉ có thể tham gia khi đã đồng ý các điều khoản được soạn sẵn trong hợp đồng Do vậy không thể loại trừ việc DNBH có thể lạm dụng quy định nhiều

trường hợp loại trừ TNBH bất lợi cho bên mua để từ chối nghĩa vụ thanh toán, bồi thường khi xảy ra sự kiện bảo hiểm1

Thứ hai, quy định về các trường hợp không áp dụng điều khoản loại trừ TNBH còn chưa chặt chẽ Điều 16.3 LKDBH chỉ giới hạn đối tượng là “bên mua bảo hiểm”

“Người được bảo hiểm” và “người thụ hưởng” không được đề cập đến trong đối tượng phạm vi không áp dụng loại trừ Mà trên thực tiễn thì rất nhiều trường hợp bên mua bảo hiểm không đồng thời là người thụ hưởng hoặc người được bảo vệ2 Vậy nếu sự kiện bảo hiểm xảy ra đối với người được bảo hiểm thì việc xác định yếu tố lỗi cố ý hay

vô ý của bên mua bảo hiểm trong trường hợp này là không liên quan, tạo nên lỗ hổng DNBH có thể áp dụng quy định loại trừ trong HĐBH dù người được bảo hiểm vi phạm pháp luật do vô ý

Điều 39.1.c chỉ chú ý đến trường hợp người được bảo hiểm chịu án tử, phạm vi này chưa phù hợp thông lệ quốc tế được đa số các quốc gia trên thế giới áp dụng Quy định này bỏ qua các trường hợp người được bảo hiểm cố ý vi phạm pháp luật ở các mức độ rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng khác - các hành vi nguy hiểm cho xã hội bị lên án ở mức độ nhẹ hơn vẫn được đảm bảo quyền lợi Ví dụ người được bảo hiểm chết do cố ý vượt ngục không nằm trong trường hợp loại trừ Hay như sản phẩm bảo hiểm của DNBH Generali – life thì người được bảo hiểm bị đi tù không nằm trong điều khoản loại trừ và vẫn được đảm bảo quyền lợi bảo hiểm3

2.2 Vướng mắc trong việc thực thi, áp dụng chưa thống nhất các quy định trên thực tế

Hiện nay, luật quy định điều khoản loại trừ TNBH phải có trong nội dung hợp đồng nhưng HĐBH thiếu điều khoản này sẽ có hậu quả pháp lý như thế nào thì vẫn chưa quy định Khi xảy ra tranh chấp, Cơ quan có thẩm quyền giải quyết khó khăn trong việc xác định quyền và nghĩa vụ của mỗi bên HĐBH không quy định điều khoản

1 https://tapchitoaan.vn/bai-viet/kinh-doanh/loai-tru-trach-nhiem-bao-hiem-trong-hop-dong-kinh-doanh-bao-hiem , tham khảo ngày 14/5/2020

2 https://chat.baovietnhantho.com.vn/newsdetail.asp?websiteId=1&newsId=652&catId=33&lang=VN , tham khảo ngày 15/5/2020

3

https://www.generali-life.com.vn/giai-quyet-quyen-loi-bao-hiem/nhung-cau-hoi-thuong-gap-ve-giai-quyet-loại trừ TNBH Thực tiễn giải quyết tranh chấp cho thấy tồn tại 2 quan điểm khác nhau

về vấn đề này: Quan điểm đầu tiên cho rằng HĐBH đó sẽ bị tuyên bố vô hiệu khi xảy

ra tranh chấp Quan điểm thứ hai là nếu không quy định điều khoản loại trừ TNBH thì HĐBH xem như là chưa hình thành, vì đây được xem như điều kiện tồn tại của

HĐBH4

Ngoài ra, chưa có sự thống nhất giữa LKDBH và LBVQLNTD về quy định điều khoản loại trừ TNBH của chủ thể kinh doanh bảo hiểm Như đã phân tích, trong

LKDBH 2000 thì điều khoản loại trừ TNBH phải có trong HĐBH và bên kinh doanh bảo hiểm không phải chịu bất kì khoản thanh toán bảo hiểm nào trong trường hợp điều khoản loại trừ Trong khi đó điều 16.1.a LBVQLNTD 2010 lại quy định điều khoản hợp đồng sẽ không có hiệu lực nếu có loại trừ trách nhiệm của chủ thể kinh doanh dịch

vụ, hàng hóa đối với người tiêu dùng Như vậy, Luật này không thừa nhận giá trị hiệu lưc những điều khoản có quy định loại trừ trách nhiệm của bên kinh doanh bảo hiểm, dẫn đến nếu sự kiện bảo hiểm trong trường hợp loại trừ xảy ra thì DNBH vẫn phải

thanh toán toàn bộ chi phí bảo hiểm Tại hội thảo của TANDTC về “Pháp luật kinh

doanh bảo hiểm và giải quyết tranh chấp trong lĩnh vực bảo hiểm phi nhân thọ” năm

2019 đã chỉ ra thực tế khi có tranh chấp mỗi bên chủ thể trong HĐBH sẽ áp dụng quy định cả hai luật để bảo vệ quyền và lợi ích của mình, đương nhiên theo quy định pháp luật thì những căn cứ áp dụng đó đều hợp pháp

3 Một số nhận xét, kiến nghị hoàn thiện quy định pháp luật

Với ý kiến cho rằng rút bớt phạm vi điều khoản loại trừ sẽ làm gia tăng quyền lợi của bên được bảo hiểm thì cần xét trên nhiều khía cạnh Tuy phạm vi loại trừ bảo hiểm càng ít thì phạm vi được bảo hiểm càng lớn Nhưng trên các khía cạnh khác, điều khoản này bảo vệ DNBH không rơi vào tình trạng mất khả năng thanh toán khi gặp phải sự kiện bảo hiểm gây thiệt hại trên diện rộng như: sóng thần, dịch bệnh…và khi không có điều khoản này thì số phí bảo hiểm mà khách hàng phải trả là rất lớn vì phạm

4 Nguyễn Văn Tiến (2019), “Pháp luật kinh doanh bảo hiểm về loại trừ trách nhiệm bảo hiểm - Những vướng

mắc, kiến nghị cần sửa đổi, bổ sung”, Hội thảo “Pháp luật kinh doanh bảo hiểm và giải quyết tranh chấp trong lĩnh vực bảo hiểm phi nhân thọ” Tòa án nhân dân tối cao, 2/8/2019, Nha Trang

https://thongtinphapluatdansu.edu.vn/wp-content/uploads/2019/10/Tham-phan-Nguyen-Van-Tien.pdf

vi loại trừ TNBH càng ít thì số tiền bồi thường của DNBH càng lớn Do đó quy định này cũng chính là bảo vệ quyền, lợi ích chính đáng của bên mua bảo hiểm, DNBH và Luật cũng cần đảm bảo công bằng trong hoạt động kinh doanh bảo hiểm Để giải quyết các bất cập còn tồn đọng và tránh tình trạng DNBH lợi dụng các kẽ hở của quy định về vấn đề này để thu lợi, đảm bảo nguyên tắc của Nhà nước nghiêng về bảo vệ quyền lợi bên yếu thế hơn trong HĐBH thì dưới đây là một số kiến nghị góp phần hoàn thiện các quy định:

Thứ nhất, cần bổ sung quy định giới hạn trường hợp phía DNBH đưa vào điều

khoản loại trừ TNBH trong HĐBH Cơ chế kiểm soát, xem xét giới hạn để loại bỏ các trường hợp có khả năng xâm phạm quyền lợi hợp pháp của khách hàng sẽ được phát huy thông qua thực hiện quy trình đăng ký mẫu sản phẩm bảo hiểm của Bộ Tài chính5 Thứ hai, sửa đổi các điều luật về trường hợp không áp dụng điều khoản loại trừ

Cụ thể điều 16.3 LKDBH có thể quy định dưới dạng: “bên mua bảo hiểm hoặc người được bảo hiểm vi phạm pháp luật do vô ý” Đối với HĐBH con người DNBH sẽ không phải trả tiền bảo hiểm khi hậu quả xảy ra do người được bảo hiểm có hành vi phạm tội

do cố ý Điều này là phù hợp với thời kỳ hội nhập như ngày nay và bản chất pháp luật xây dựng dựa trên chuẩn mực đạo đức đúng đắn của Việt Nam

Thứ ba, để thống nhất trong quan điểm giải quyết khi có tranh chấp xảy ra Luật nên bổ sung hậu quả pháp lý khi HĐBH thiếu điều khoản loại trừ TNBH Không chỉ riêng HĐBH mà hợp đồng dân sự nói chung thì luôn phải có những điều khoản cơ bản

- là những điều khoản ghi nhận nội dung chủ yếu, không thể thiếu của hợp đồng Xét

về nguyên tắc nếu không thoả thuận được những điều khoản đó thì hợp đồng không thể giao kết được Mà theo Điều 13.1 LKDBH 2000 loại trừ TNBH là một điều khoản cơ bản bởi điều khoản này buộc phải ghi nhận rõ trong nội dung HĐBH Vì thế tôi đồng tình với quan điểm thứ 2 cho rằng HĐBH trong trường hợp này được xem là chưa giao kết Đồng thời các bên cần khôi phục lại tình trạng tài sản ban đầu và trả lại những gì

đã nhận

5

https://tapchitoaan.vn/bai-viet/kinh-doanh/loai-tru-trach-nhiem-bao-hiem-trong-hop-dong-kinh-doanh-bao-Ngoài ra, nên xác đinh LKDBH với tư cách là luật chuyên ngành và LBVQLNTD với

tư cách là luật điều chỉnh chung bởi bảo hiểm chỉ là một sản phẩm của người tiêu dùng trong hoạt động kinh doanh bảo hiểm trong khi đó LBVQLNTD điều chỉnh trong các hoạt động kinh doanh dịch vụ, hàng hóa nói chung Theo nguyên tắc xác định hiệu lực này thì có thể bảo vệ quyền, lợi ích tối đa cho bên mua bảo hiểm đồng thời bảo đảm không xâm phạm những lợi ích chính đáng của DNBH

Kết luận

Bảo hiểm với tư cách là một dịch vụ tài chính có vai trò quan trọng trong đời sống xã hội hiện nay như chuyển đổi rủi ro, giảm thiểu tổn thất, nhu cầu giao kết hợp HĐBH của con người ngày càng cao.Việc đề ra loại trừ bảo hiểm là cần thiết trong tất

cả các HĐBH kể cả với sản phẩm bảo hiểm mọi rủi ro vẫn phải có loại trừ bảo hiểm LKDBH 2000 đã đưa ra các quy định pháp luật thiết yếu về loại trừ TNBH Nhưng sau một thời gian dài thi hành thì cũng không thể tránh khỏi bộc lộ những hạn chế chưa phù hợp thực tiễn và vướng mắc gây tranh cãi về vấn đề này Để đảm bảo quyền lợi tối

đa của các bên trong HĐBH và tính thống nhất của pháp luật thì nên có những sửa đổi quy định pháp luật về điều khoản loại trừ TNBH như đã đề xuất

Bảo hiểm với tư cách là một dịch vụ tài chính có vai trò quan trọng trong đời sống xã hội hiện nay như chuyển đổi rủi ro, giảm thiểu tổn thất, nhu cầu giao kết hợp HĐBH của con người ngày càng cao.Việc đề ra loại trừ bảo hiểm là cần thiết trong tất

cả các HĐBH kể cả với sản phẩm bảo hiểm mọi rủi ro vẫn phải có loại trừ bảo hiểm LKDBH 2000 đã đưa ra các quy định pháp luật thiết yếu về loại trừ TNBH Nhưng sau một thời gian dài thi hành thì cũng không thể tránh khỏi bộc lộ những hạn chế chưa phù hợp thực tiễn và vướng mắc gây tranh cãi về vấn đề này Để đảm bảo quyền lợi tối

đa của các bên trong HĐBH và tính thống nhất của pháp luật thì nên có những sửa đổi quy định pháp luật về điều khoản loại trừ TNBH như đã đề xuất

Bảo hiểm với tư cách là một dịch vụ tài chính có vai trò quan trọng trong đời sống xã hội hiện nay như chuyển đổi rủi ro, giảm thiểu tổn thất, nhu cầu giao kết hợp HĐBH của con người ngày càng cao.Việc đề ra loại trừ bảo hiểm là cần thiết trong tất

cả các HĐBH kể cả với sản phẩm bảo hiểm mọi rủi ro vẫn phải có loại trừ bảo hiểm LKDBH 2000 đã đưa ra các quy định pháp luật thiết yếu về loại trừ TNBH Nhưng sau một thời gian dài thi hành thì cũng không thể tránh khỏi bộc lộ những hạn chế chưa phù hợp thực tiễn và vướng mắc gây tranh cãi về vấn đề này Để đảm bảo quyền lợi tối

đa của các bên trong HĐBH và tính thống nhất của pháp luật thì nên có những sửa đổi quy định pháp luật về điều khoản loại trừ TNBH như đã đề xuất

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Generali-life (2020), Những câu hỏi thường gặp về giải quyết quyền lợi bảo hiểm xem trực tuyến tại

ngày 15/5/2020)

2 Phí Thị Quỳnh Nga (2018), Về điều khoản loại trừ trách nhiệm bảo hiểm trong Luật Kinh doanh bảo hiểm xem trực tuyến tại https://chat.baovietnhantho.com.vn/

15/5/2020)

3 Đỗ Phương Thảo (2018), Loại trừ trách nhiệm bảo hiểm trong hợp đồng kinh doanh bảo hiểm xem trực tuyến tại

4 Nguyễn Văn Tiến (2019), “Pháp luật kinh doanh bảo hiểm về loại trừ trách nhiệm

bảo hiểm - Những vướng mắc, kiến nghị cần sửa đổi, bổ sung”, Hội thảo “Pháp

luật kinh doanh bảo hiểm và giải quyết tranh chấp trong lĩnh vực bảo hiểm phi nhân thọ” Tòa án nhân dân tối cao, 2/8/2019, Nha Trang

https://thongtinphapluatdansu.edu.vn/wp-content/uploads/2019/10/Tham-phan-Nguyen-Van-Tien.pdf