MỘT SỐ THUẬN LỢI VÀ KHÓ KHĂN TRONG VIỆC BỒI DƯỠNG CHUYÊN MÔN NGHIỆP VỤ CHO GIÁO VIÊN TIỂU HỌC

Nội dung bài viết mô tả về những khó khăn trong công tác bồi dưỡng GV

MỘT SỐ THUẬN LỢI VÀ KHÓ KHĂN TRONG VIỆC

BỒI DƯỠNG CHUYÊN MÔN NGHIỆP VỤ CHO GIÁO VIÊN TIỂU HỌC

Vũ Thị Thu Huyền (Học viên NCS khóa 2011-2015) Chuyên ngành: Quản lý giáo dục, Điện thoại 0983855972, Email: thuhuyen03@yahoo.com

Người hướng dẫn: TS Võ Thị Bích Hạnh

PGS,TS Phan Minh Tiến Tóm tắt

Bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên tiểu học là một trong những nhiệm vụ trọng tâm trong công tác quản lý trường học của hiệu trưởng nhằm tạo điều kiện và cơ hội cho giáo viên phát triển kiến thức chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp đáp ứng yêu cầu công việc Qua tìm hiểu thực tế, người viết nhận thấy việc tổ chức bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên tiểu học gặp không ít thuận lợi và khó khăn Trong phạm vi bài viết này người viết phân tích một số thuận lợi và khó khăn, tìm hiểu nguyên nhân của nó đối với hoạt động bồi dưỡng GV tiểu học.

Abstract

Developing profession for teachers of primary schools is one of the main tasks in school management of principals By this way, those teachers have conditions and opportunities to develop their professional knowledge and skills to be able to meet their job requirements In practice, we recognize that there are both advantages and disadvantages in organizing courses for their professional development In this article, we analyze some advantages, difficulties and causes of this problem.

Mở đầu

Đội ngũ giáo viên (GV) là nguồn vốn quý giá của nhà trường và cơ sở giáo dục,

bởi vì đội ngũ nhà giáo giữ vai trò quan trọng trong sự thành bại của việc đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục Chẳng những thế mà xã hội đã thừa nhận thực tế là chất lượng đội ngũ nhà giáo có ý nghĩa quyết định chất lượng giáo dục Những chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước nhiều năm gần đây đã dành sự quan tâm nhất định đến công tác bồi dưỡng nhà giáo, hướng tới mục tiêu phát triển sự nghiệp giáo dục nước nhà Điều 15 chương I Luật giáo dục (2005, bổ sung sửa đổi 2009) khẳng định: "Nhà giáo giữ vai trò quyết định trong việc đảm bảo chất lượng giáo dục; Nhà giáo phải không ngừng học tập, rèn luyện, nêu gương tốt cho người học; Nhà nước tổ chức đào tạo, bồi dưỡng nhà giáo, có chính sách bảo đảm các điều kiện cần thiết về vật chất

và tinh thần để nhà giáo thực hiện nhiệm vụ của mình" Điều đó một lần nữa khẳng định rằng chất lượng giáo dục của nhà trường phần lớn do đội ngũ giáo viên quyết định Vì vậy việc chăm lo bồi dưỡng đội ngũ nhà giáo là mục tiêu, động lực phát triển nhà trường

và thúc đẩy sự nghiệp giáo dục ngày càng phát triển Xuất phát từ kết quả nghiên cứu thực tế, trong phạm vi bài viết này người viết chia sẻ một số thuận lợi và khó khăn trong việc bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên tiểu học

Vài nét về hoạt động khảo sát

Nội dung bài viết phản ánh kết quả tìm hiểu về thuận lợi và khó khăn của công tác bồi dưỡng giáo viên của hiệu trưởng trường tiểu học một số tỉnh phía Nam Người viết đã tiến hành trao đổi và điều tra bằng phiếu một số đối tượng khảo sát bao gồm cán

bộ quản lý (CBQL), tổ trưởng chuyên môn (TTCM) và GV ở độ tuổi khác nhau, làm việc ở những địa bàn công tác khác nhau tại một số tỉnh như: Bạc Liêu, Bình Thuận, Cần Thơ, Đắc Lắc, Đắc Nông, Đồng Nai, Đồng Tháp, Hậu Giang, Khánh Hòa, Kiên Giang, Quảng Nam, Quảng Ngãi, và thành phố Hồ Chí Minh Các CBQL, GV này có thâm niên quản lý và dạy học nhất định tại các trường tiểu học tương đối đa dạng (đạt chuẩn quốc gia, trường có cơ sở vật chất khá tốt và trường có cơ sở vật chất còn khó khăn, trường đóng trên địa bàn thành phố, thị xã, thị trấn, trường vùng nông thôn và vùng sâu, vùng xa) Cụ thể là: Trong tổng số 850 đối tượng tham gia khảo sát, có 70 người là hiệu trưởng chiếm tỷ lệ 8.23%; 210 người là phó hiệu trưởng, tỷ lệ 24.71%; 17.76% là tổ khối trưởng, và 49.29% là giáo viên

Thuận lợi trong bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ

- Nhìn chung, phần lớn CBQL và GV đều nhận thức đúng đắn về hoạt động bồi dưỡng, với hơn 88% đối tượng khảo sát cho rằng bồi dưỡng là nhiệm vụ thường xuyên liên tục của mỗi giáo viên và cơ sở giáo dục

- Có các văn bản hướng dẫn, chỉ đạo của Nhà nước, Bộ ngành, các cấp quản lý về công tác bồi dưỡng, phát triển đội ngũ nhà giáo thông qua những chính sách ưu đãi, tạo điều kiện thuận lợi cho nhà giáo trong việc bồi dưỡng, tự bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ

- Sự phát triển của khoa học công nghệ và việc ứng dụng rộng rãi internet vào các lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó có lĩnh vực giáo dục đã góp phần tạo điều kiện cho GV ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào hoạt động nghề nghiệp để mở mang tầm nhìn, nâng cao trình độ tay nghề cho bản thân Hiện nay, hầu hết các trường đã trang bị máy tính có kết nối mạng internet, các thiết bị dạy học hiện đại, đồng thời tổ chức cho GV sử dụng trang thiết bị hiện đại vào hoạt động dạy học Điều này thể hiện

sự quan tâm của nhà trường trong việc hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi cho GV trong quá trình lao động cũng như trong hoạt động bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ

Một số khó khăn trong bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ

Ngoài những thuận lợi nêu trên, qua trao đổi ý kiến với CBQL và GV trường tiểu học cho thấy vẫn còn tồn tại một số khó khăn với nguyên nhân và mức độ khác nhau, trong đó những khó khăn GV thường gặp trong việc bồi dưỡng là: Nội dung bồi dưỡng chưa rõ ràng, còn trùng lặp, chồng chéo; Chưa có kế hoạch bồi dưỡng, thiếu thông tin, tài liệu tham khảo phục vụ cho bồi dưỡng; Thay đổi về chương trình, tài liệu, yêu cầu bồi dưỡng GV; Nhu cầu và ý thức tham gia bồi dưỡng của GV chưa tốt cộng với thiếu

sự định hướng dẫn dắt của các cấp quản lý nên hiệu quả bồi dưỡng không cao Để làm

sáng tỏ hơn, qua phân tích các ý kiến thu được từ phiếu khảo sát và đánh giá theo thang

đo các mức độ khó khăn từ thấp đến cao (1- không khó khăn; 2- ít khó khăn; 3- khó khăn; 4- khó khăn nhiều; 5- rất khó khăn), người viết thu được số liệu cụ thể trong bảng dưới đây:

Kết quả khảo sát về khó khăn trong công tác bồi dưỡng GV

1 Chưa xây dựng kế hoạch bồi dưỡng GV

cụ thể, khả thi 0 32.1 33.9 21.7 12.3 3.142

2 Tầm nhìn, khả năng của lãnh đạo hạn chế 0 10.1 24.6 36.4 28.9 3.458

3 Nội dung bồi dưỡng nhiều, chồng chéo 0 16.7 22.6 35.4 25.3 3.693

4 Thiếu phương tiện kỹ thuật, mạng

internet, máy tính, cơ sở vật chất 0 21.8 29.7 29.3 19.2 3.318

5 Nguồn lực tài chính hạn chế 0 22.1 23.4 28.9 25.6 3.538

6 Thiếu giáo viên cốt cán, giàu kinh nghiệm 0.1 30.9 26.2 22.7 20.1 3.579

7 Sách báo, tài liệu tham khảo đúng chuyên

môn còn ít, thiếu thốn 0 24.0 32.2 24.8 19.0 3.388

8 Thời gian dành cho công tác bồi dưỡng

GV còn hạn chế 0 18.9 30.8 28.0 22.3 3.300

9 Nhu cầu và ý thức tham gia bồi dưỡng của

GV chưa tốt 0 18.3 24.3 36.5 24.9 3.701

10 Những thay đổi về chương trình, tài liệu,

yêu cầu bồi dưỡng GV 0 28.6 23.2 25.7 22.4 3.495

Phân tích kết quả bảng trên cho thấy:

Nhìn chung nguyên nhân những khó khăn nêu trên đều được các đối tượng đánh giá ở mức độ khá khó khăn trở lên với giá trị trung bình (mean > 3.1) Trong đó các khó khăn như: Nhu cầu và ý thức tham gia bồi dưỡng của GV chưa tốt; Nội dung bồi dưỡng quá nhiều, chồng chéo được đánh giá là khó khăn điển hình trong công tác bồi dưỡng

GV, với giá trị trung bình lần lượt là (3.701 và 3.693) Kết quả này phản ánh tương đối sát thực, cụ thể tình hình thực tế công tác bồi dưỡng giáo viên hiện nay Để đảm bảo tính hiệu quả trong công tác bồi dưỡng, cần tác động vào nhu cầu của đội ngũ nhà giáo, phải xác định và lựa chọn nội dung bồi dưỡng phù hợp đồng thời kích thích và tạo động lực cho GV tham gia vào các hoạt động bồi dưỡng do nhà trường và các cấp quản lý tổ chức Hơn nữa, làm thế nào để lựa chọn và xác định nội dung bồi dưỡng phù hợp, vừa sức vừa đáp ứng đòi hỏi trước mắt vừa chuẩn bị cho tương lai sau này trở thành thách thức không nhỏ đặt ra cho bản thân giáo viên và các nhà quản lý giáo dục Việc thiếu đội ngũ giáo viên cốt cán, giàu kinh nghiệm cũng là một trong những nguyên nhân ảnh hưởng xấu đến công tác bồi dưỡng GV (gần 69% đối tượng khảo sát đánh giá ở mức độ

khó khăn nhiều và rất khó khăn với giá trị trung bình là 3.579) Kết quả khảo sát về yếu

tố “Tầm nhìn, khả năng của lãnh đạo còn hạn chế” cho thấy, có 65.3% đối tượng được hỏi ý kiến đánh giá ở mức độ khó khăn nhiều và rất khó khăn Như vậy khi tìm hiểu các khó khăn trong công tác bồi dưỡng GV, người viết nhận thấy phần lớn giáo viên gặp khó khăn nếu thiếu sự định hướng hay tầm nhìn và khả năng của lãnh đạo còn hạn chế Kết quả này góp phần làm sáng tỏ thêm rằng tầm nhìn, khả năng của lãnh đạo nhà trường có ảnh hưởng nhất định đến công tác bồi dưỡng GV

Qua trao đổi trực tiếp với hiệu trưởng và GV về những khó khăn và nguyên nhân của nó đối với hoạt động bồi dưỡng, người viết thu được thêm thông tin về lượng thời gian và thời điểm mà GV thực hiện nhiệm vụ bồi dưỡng Tìm hiểu về tần suất tham gia bồi dưỡng, phần lớn GV được phỏng vấn cho rằng họ đã thực hiện việc bồi dưỡng xuyên suốt năm học một cách thường xuyên, liên tục Tuy nhiên vào dịp nghỉ hè, nghỉ

lễ, nghỉ giữa học kì, GV thường dành nhiều thời gian hơn để tham khảo tài liệu, nghiên cứu thực tế và chia sẻ với đồng nghiệp vì vậy kết quả đạt được cũng khả quan hơn

Về phía bản thân GV: Do chưa xây dựng kế hoạch bồi dưỡng một cách cụ thể nên GV thường bị động và gặp khó khăn khi thực hiện nhiệm vụ bồi dưỡng Một số GV còn lúng túng trong việc xác định nội dung bồi dưỡng phù hợp với nhu cầu của bản thân

và đáp ứng đòi hỏi của công việc Nhiều GV tiểu học, nhất là người đang công tác ở địa bàn nông thôn, vùng sâu, vùng xa do hoàn cảnh gia đình khó khăn, ngoài thời gian giảng dạy, hoàn thiện hồ sơ chuyên môn, họ còn phải làm thêm các công việc khác để cải thiện kinh tế, chăm sóc gia đình nên thường bị động trong việc sắp xếp thời gian tham gia hoạt động bồi dưỡng Một số GV do tình trạng sức khỏe kém, lớn tuổi nên có tâm lý ngại học, thụ động trong việc tham khảo tài liệu, nghiên cứu khoa học… phục vụ cho việc nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ của bản thân

Về phía nhà trường: qua tham khảo ý kiến CBQL và GV, người viết thấy rằng một số trường tiểu học, công tác kiểm tra của hiệu trưởng đối với hoạt động bồi dưỡng

GV đôi lúc chưa thật sự quan tâm đúng mức Nhiều trường do điều kiện còn hạn chế nên chưa đầu tư cơ sở vật chất, thư viện, trang thiết bị và tài liệu tham khảo phục vụ cho hoạt động bồi dưỡng tại trường của GV Cá biệt có những trường mặc dù quan tâm và tạo điều kiện cho GV tham gia vào các hoạt động bồi dưỡng nhưng thiếu hướng dẫn, giám sát và đáp ứng một số nhu cầu chính đáng của GV trong quá trình họ thực hiện nhiệm vụ bồi dưỡng Ví dụ như nhà trường chưa định hướng việc lựa chọn nội dung bồi dưỡng phù hợp, chưa tổ chức đánh giá kết quả và rút kinh nghiệm trong công tác bồi dưỡng GV một cách thường xuyên, do đó, hiệu quả hoạt động bồi dưỡng GV thường không cao và chưa đáp ứng mong đợi của lãnh đạo nhà trường cũng như bản thân giáo viên

Ngoài ra, vẫn còn một bộ phận giáo viên làm việc chưa hiệu quả, chậm đổi mới, hạn chế về kỹ năng sư phạm do đó chưa đáp ứng được yêu cầu đặt ra trong bối cảnh hiện nay Tình trạng một số trường tiểu học đang thiếu giáo viên chuyên biệt (ngoại ngữ, tin học, nhạc họa…), hoặc tuy có nhưng trình độ chuyên môn nghiệp vụ của những giáo viên này còn hạn chế cũng ảnh hưởng không nhỏ đến kế hoạch bồi dưỡng giáo viên và chất lượng giáo dục Theo đánh giá của các CBQL, yêu cầu bồi dưỡng GV tại các trường tiểu học ngày càng phong phú và đa dạng trong khi đó nguồn lực tài chính dành cho hoạt động bồi dưỡng nhà giáo chưa thỏa đáng, chưa đáp ứng đòi hỏi thực tiễn nên chất lượng và hiệu quả công tác bồi dưỡng GV yếu kém là điều khó tránh khỏi

Kết luận

Hoạt động bồi dưỡng giáo viên giữ vị trí quan trọng trong công tác quản lý trường học và có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo tiểu học Bồi dưỡng còn là hoạt động được tiến hành song song giữa quá trình lao động quản lý của hiệu trưởng và lao động sư phạm của giáo viên nhằm giúp giáo viên có cơ hội tiếp cận, không ngừng trau dồi, phát triển trình độ chuyên môn nghiệp vụ Tuy nhiên, đứng trước những thách thức đặt ra từ thực tiễn và đòi hỏi của quá trình đổi mới toàn diện, căn bản nền giáo dục, việc bồi dưỡng đội ngũ giáo viên ở các trường tiểu học hiện nay chưa thoát khỏi những khó khăn nhất định Nhằm góp phần phát huy thế mạnh và cải thiện khó khăn trong công tác bồi dưỡng GV, cần thực hiện một số giải pháp sau:

- Mỗi CBQL nhà trường cần có tầm nhìn sâu rộng, nâng cao nhận thức và ý thức trách nhiệm của bản thân khi thực hiện nhiệm vụ quản lý điều hành và tổ chức hoạt động bồi dưỡng GV của trường;

- Tác động đến nhận thức của GV, đảm bảo đội ngũ GV tiểu học nhận thức đầy đủ, chính xác về vai trò trách nhiệm của bản thân, chủ động, tích cực tham gia các hoạt động bồi dưỡng, biến hoạt động bồi dưỡng không chỉ là nhiệm vụ mà còn là mục tiêu của lao động sư phạm Chỉ khi nào trở thành ý thức tự thân, hoạt động bồi dưỡng mới đạt được kết quả như mong đợi, qua đó góp phần tháo gỡ những khó khăn trong công tác bồi dưỡng giáo viên

- Tổ chức xây dựng kế hoạch bồi dưỡng giáo viên đồng thời phổ biến triển khai

kế hoạch này đến từng tổ chuyên môn và toàn thể giáo viên;

- Mua sắm bổ sung trang thiết bị, tài liệu tham khảo cần thiết và tạo điều kiện thuận lợi về mọi mặt cho các tổ chuyên môn triển khai thực hiện nhiệm vụ bồi dưỡng giáo viên trong tổ;

- Tăng cường tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm của giáo viên và tổ, khối chuyên môn trong công tác bồi dưỡng;

- Xây dựng và phát triển mạng lưới GV cốt cán làm nòng cốt, đi đầu trong các hoạt động bồi dưỡng phát triển đội ngũ GV tại trường;

- Tổ chức các hoạt động tham quan học tập, chia sẻ kinh nghiệm tiên tiến điển hình về công tác bồi dưỡng phát triển đội ngũ GV tại các trường, địa phương khác;

- Đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá công tác bồi dưỡng giáo viên theo hướng tăng cường tự đánh giá của tổ chuyên môn và GV tham gia hoạt động bồi dưỡng;

- Tổ chức đánh giá kết quả hoạt động bồi dưỡng, phân tích những thành công và hạn chế đồng thời rút ra bài học kinh nghiệm trong quá trình bồi dưỡng và quản lý hoạt động bồi dưỡng GV tại trường

Thiết nghĩ trên đây là một vài giải pháp mà hiệu trưởng các trường tiểu học cần thực hiện ngay nhằm góp phần khắc phục khó khăn, nâng cao hiệu quả bồi dưỡng

GV hướng tới nâng cao chất lượng giáo dục, thực hiện thành công công cuộc đổi mới quản lý giáo dục và yêu cầu phát triển giáo dục tiểu học giai đoạn hiện nay

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Bộ Giáo dục và Đào tạo, Quyết định số 14/2007/QĐ-BGDĐT, ngày 04 tháng 5 năm 2007

của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành kèm theo quy định Chuẩn nghề nghiệp giáo viên tiểu học

2 Bộ Giáo dục và Đào tạo, Thông tư số 32/2011/TT-BGDĐT về Chương trình bồi dưỡng

thường xuyên giáo viên tiểu học

3 Nguyễn Tiến Dũng, Tập huấn, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên cốt cán đầu đàn yếu tố quyết định để xây dựng nhà trường hiệu quả, Tạp chí Giáo dục số 294, kì 2- 9/ 2012