Một số biện pháp nhằm phát triển năng lực quan sát qua dạng bài kể chuyện theo tranh trong phân môn kể chuyện

Mươn đã đưa ra một số phương pháp dạy học tích cực trong tiết Kể chuyện đạthiệu quả để dạy các dạng bài kể chuyện trong phân môn Kể chuyện.- Đề tài: “Áp dụng một số biện pháp để rèn kĩ n

CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc ĐƠN YÊU CẦU CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN Kính gửi: Hội đồng Khoa học ………….

Tôi ghi tên dưới đây:

Nơi công tác (hoặc nơi thường trú)

Chức danh

Trình độ chuyên môn

Tỷ lệ (%) đóng góp vào việc tạo

ra giải pháp (ghi

rõ đối với từng đồng tác giả, nếu

có)

1

Là tác giả đề nghị công nhận giải pháp:

“Một số biện pháp nhằm phát triển năng lực quan sát qua dạng bài kể chuyện theo tranh trong phân môn Kể chuyện.”

1 Chủ đầu tư tạo ra giải pháp

………

2 Lĩnh vực áp dụng giải pháp

Môn Kể chuyện lớp 2

3 Ngày giải pháp được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử

Giải pháp này đã được áp dụng từ tháng … năm … đến tháng … năm …

4 Tình trạng của giải pháp đã biết

- Trong cuốn Phương pháp dạy Tiếng Việt ở Tiểu học của tác giả Lê Phương

Nga-Đặng Kim Nga, Dự án phát triển giáo viên Tiểu học, trong chủ đề: Phương phápdạy học Kể chuyện, các tác giả đã đưa ra vị trí, nhiệm vụ, nội dung của dạy học Kểchuyện cũng như cách tổ chức dạy học Kể chuyện

- Tác giả Nguyễn Trí và Lê Phương Nga đã viết trong quyển “Dạy học Tiếng Việt 2” Phần viết về phương pháp dạy học Kể chuyện tác giả đã vạch ra mục đích

quan trọng và ý nghĩa thiết thực của việc dạy học Kể chuyện Đồng thời các tác giả

đã xây dựng cách tổ chức dạy học một tiết Kể chuyện

- Sáng kiến kinh nghiệm: “Áp dụng phương pháp dạy học tích cực rèn kĩ năng Kể chuyện cho học sinh lớp 2” của tác giả Lê Thị Đặng, trường Tiểu học số 1 Mường

Mươn đã đưa ra một số phương pháp dạy học tích cực trong tiết Kể chuyện đạthiệu quả để dạy các dạng bài kể chuyện trong phân môn Kể chuyện.

- Đề tài: “Áp dụng một số biện pháp để rèn kĩ năng giao tiếp trong giờ Kể chuyện cho học sinh lớp 2” của Trần Thị Bích Hạnh, trường Tiểu học Số 1 Sông Đốc đưa

ra các hình thức dạy học, các biện pháp nhằm chú trọng rèn kĩ năng giao tiếp chohọc sinh lớp 2 trong phân môn Kể chuyện

- “Xác định quan niệm và biện pháp dạy học Kể chuyện ở Tiểu học” là đề tài

nghiên cứu của Lê Thị Mến Trong đề tài này, tác giả đã xác định quan niệm vềdạy học Kể chuyện và một biện pháp dạy học cụ thể nhưng chỉ dừng lại ở việchướng dẫn học sinh kể lại câu chuyện vừa nghe thầy cô kể trên lớp

- Tác giả Nguyễn Thị Hường đã đưa ra sáng kiến kinh nghiệm: “Một số kinh nghiệm rèn kĩ năng Kể chuyện cho học sinh lớp 2 trong phân môn Tiếng Việt”,

sáng kiến đưa ra kinh nghiệm của người giáo viên đứng lớp để giúp học sinh kể tốthơn trong giờ Kể chuyện

Trong các tài liệu trên đây, các tác giả đã đề cập đến vấn đề dạy học phânmôn Kể chuyện trên phương diện vị trí, nhiệm vụ, nội dung chương trình,phương pháp dạy học nói chung và văn kể chuyện nói riêng nhưng chưa đisâu nghiên cứu thực trạng năng lực quan sát của học sinh lớp 2 qua dạng bài

Kể chuyện theo tranh Mặc dù vậy, các công trình nghiên cứu trên là nguồntài liệu tham khảo bổ ích cho tôi trong quá trình tiến hành nghiên cứu đề tàicủa mình

- Các thầy cô phụ trách môn Kể chuyện 2 đã có sự nhận thức về tầm quan trọngcủa tranh/hình ảnh trong dạy học môn Kể chuyện.

- Giáo viên đã biết phối hợp sử dụng các phương pháp, hình thức tổ chức dạy họckhác nhau trong tiết Kể chuyện

* Tồn tại

- Học sinh còn gặp khó khăn trong việc phân tích tranh, điều đó dẫn đến khó khăntrong việc nêu nội dung tranh cũng như sắp xếp lại thứ tự tranh theo nội dung câuchuyện còn chiếm phần lớn trong tổng số học sinh

- Giáo viên còn coi nhẹ phân môn Kể chuyện, thường sử dụng giờ Kể chuyện đểhọc các môn học khác

- Một số ít giáo viên còn chưa sử dụng tranh ảnh trong các tiết kể chuyện theotranh

- Giáo viên chưa chú trọng việc rèn luyện kĩ năng quan sát cho học sinh trong phânmôn Kể chuyện

- Giáo viên còn chưa chú trọng cho nhiều học sinh tham gia kể từng đoạn câuchuyện

Phát triển việc kể chuyện theo tranh cho học sinh lớp 2 cùng với các vấn đề líluận về năng lực quan sát của học sinh Từ đó, đưa ra một số biện pháp nhằm giúphọc sinh phát triển năng lực quan sát qua dạng bài kể chuyện theo tranh và lĩnh hộikiến thức, kĩ năng của bài học có hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng dạy họcmôn Kể chuyện cho học sinh lớp 2 nói riêng học sinh ở Tiểu học nói chung

b) Nội dung của giải pháp:

Biện pháp 1: Xây dựng các bài tập trắc nghiệm để nâng cao năng lực quan sát của học sinh

5.1.1 Ý nghĩa của biện pháp

- Xây dựng các bài tập trắc nghiệm góp phần phát triển ở học sinh các năng lực tưduy logic, khái quát độc lập và đặc biệt là năng lực quan sát của học sinh

- Khuyến khích rèn luyện tính năng động, chủ động, sáng tạo trong học tập

- Dễ dàng vận dụng các kiến thức đã học vào thực tiễn cuộc sống

- Rèn luyện các kĩ năng tư duy như so sánh, đối chiếu, phân tích, tổng hợp, ghi

nhớ, lựa chọn và phán đoán nhanh cho học sinh.

5.1.2 Biện pháp thực hiện

Để nâng cao năng lực quan sát cho học sinh qua dạng bài kể chuyện theo tranhgiáo viên có thể tiến hành theo quy trình sau:

+ Bước 1: Xác định mục tiêu bài học Kể chuyện.

+ Bước 2: Phân tích nội dung bài học Kể chuyện.

+ Bước 3: Lập dàn ý cho phiếu bài tập trắc nghiệm

+ Bước 4: Thiết kế các câu hỏi trắc nghiệm.

5.1.3 Một số lưu ý khi sử dụng biện pháp

+ Xây dựng các phương án gây nhiễu hấp dẫn

+ Chọc lọc, thiết kế các bài tập trắc nghiệm phù hợp với năng lực của học sinh.+ Sử dụng linh hoạt các tranh ảnh để kích thích năng lực quan sát của học sinh.+ Sử dụng đa dạng các dạng bài tập trắc nghiệm khách quan

5.1.4 Ví dụ minh họa

Các bước xây dựngcác bài tập trắc nghiệm trong bài Kể chuyện: “Con chó nhàhàng xóm”( Tuần 16- sgk/130)

Giai đoạn 1: Xây dựng phiếu bài tập trắc nghiệm

Các bước xây dựng các bài tập trắc nghiệm trong bài Kể chuyện: Con chó nhàhàng xóm

+ Bước 1: Xác định mục tiêu bài học Kể chuyện: Con chó nhà hàng xóm

1 Kiến thức:

- Nắm được nội dung chuyện Con chó nhà hàng xóm

2 Kỹ năng:

- Dựa vào tranh minh hoạ, kể lại được từng đoạn và toàn bộ câu chuyện với giọng

kể tự nhiên, biết kết hợp lời kể với điệu bộ, cử chỉ, nét mặt cho phù hợp

- Kể được từng đoạn và toàn bộ câu chuyện theo tranh Biết phối hợp lời kể giọngđiệu, cử chỉ, điệu bộ thích hợp

3 Thái độ:

- Biết lắng nghe và nhận xét lời kể của bạn

+ Bước 2: Phân tích nội dung bài học Kể chuyện.

Bài gồm 2 hoạt động chính:

- Hoạt động 1: Kể lại từng câu chuyện theo tranh

Giáo viên hướng dẫn học sinh nêu vắn tắt nội dung từng tranh

+ Tranh 1: Bé cùng Cún bông chạy nhảy tung tăng

+ Tranh 2: Bé vấp ngã, bị thương Cún bông chạy đi tìm người giúp

+ Tranh 3: Bạn bè đén thăm bé

+ Tranh 4: Cún bông làm bé vui những ngày bó bột

+ Tranh 5: Bé khỏi đau, lại vui với Cún bông

Yêu cầu học sinh kể theo nhóm, quan sát tranh

Chỉ định các nhóm lên kể

- Hoạt động 2: Kể lại toàn bộ câu chuyện

+ Hãy kể lại toàn bộ câu chuyện

+ Tổ chức thi kể chuyện trước lớp

Bước 3: Lập dàn ý cho phiếu bài tập trắc nghiệm

Phiếu bài tập gồm có 5 câu hỏi liên quan đến 5 bức tranh mà các em quan sátYêu cầu là: “Tìm phương án thích hợp nhất!”

Thời gian làm bài: 10 phút

Bước 4: Thiết kế các câu hỏi trắc nghiệm.

Câu 1: Bức tranh 1 gồm mấy nhân vật, đó là ai?

a Bé vấp phải một khúc gỗ và ngã đau, không đứng dậy được.

b Bé ngồi chơi trên khúc gỗ

c Cún Bông không chơi với Bé

Câu 3: Tại sao bé lại buồn?

a Bé nhớ bạn bè

b Bé nhớ Cún Bông

c Bé không được đi chơi

Câu 4: Cún đã làm cho Bé vui như thế nào?

a Chạy nhảy và nô đùa với Bé

b Khi thì mang cho Bé tờ báo hay cái bút chì, khi thì con búp bê

c Làm nũng với Bé

Câu 5: Bác sĩ nghĩ rằng Bé mau lành là nhờ ai?

c Tình yêu thương gắn bó giữa Bé và Cún Bông

Câu 7: Em hãy đặt tên khác cho câu chuyện này:

5.2.1 Ý nghĩa của biện pháp

- Việc sử dụng một phương pháp dạy học đơn điệu dễ gây cho học sinh nhàmchán Vì vậy sử dụng phối hợp các phương pháp dạy học khác nhau sẽ gây hứngthú học tập cho học sinh đồng thời phát triển năng lực của học sinh

- Cần phải sử dụng phối hợp nhiều phương pháp dạy học để thực hiện tốt cácnhiệm vụ, mục tiêu dạy học khác nhau

- Việc sử dụng phối hợp các phương pháp dạy học trong một tiết học có tác dụngphát huy ưu điểm và khắc phục hạn chế của các phương pháp dạy học đơn lẻ

- Mỗi phương pháp dạy học có vai trò trong việc thực hiện những mục tiêu dạyhọc riêng Vì vậy, để thực hiện đầy đủ mục tiêu của một tiết dạy chúng ta cần phối

hợp nhiều phương pháp dạy học.

5.2.2 Biện pháp thực hiện

Để phát huy tính tích cực trong môn Kể chuyện, giáo viên cần phối hợp các

phương pháp dạy học trong quá trình dạy học Các phương pháp cần trong dạyhọc tổ chức phân môn Kể chuyện như sau:

+ Phương pháp trực quan: phương pháp trực quan thông qua việc sử dụng các

phương tiện trực quan, trong đó tranh ảnh là một trong những phương tiện trựcquan quan trọng và có ý nghĩa lớn trong việc hướng dẫn học sinh hình thành, tiếpthu tri thức và giúp học sinh nhớ câu chuyện, khoi gợi trí tưởng tượng, sự sáng tạocủa các em Lời kể của giáo viên cũng có tính trực quan, là chỗ dựa để học sinh kểlại câu chuyện

+ Phương pháp cùng tham gia: Học sinh cùng hợp tác tham gia kể chuyện- cả lớp

cùng hợp tác phân vai, dựng hoạt cảnh

+ Phương pháp đàm thoại: giáo viên khéo léo đặt hệ thống câu hỏi để học sinh trả

lời nhằm khai thác tranh, tìm được nội dung của từng tranh và nội dung câuchuyện, để từ đó học sinh kể lại chuyện 1 cách dễ dàng

+ Phương pháp đóng vai: phương pháp giáo viên cho học sinh đóng vai từng nhân

vật trong câu chuyện để dựng lại câu chuyện

+ Phương pháp thực hành giao tiếp: Thực hành giao tiếp trong giờ kể chuyện là

thực hành luyện nói, luyện kể.Giáo viên tạo điều kiện cho mọi học sinh ở các trình

độ khác nhau ít nhiều được thực hành kể chuyện, nói về nội dung câu chuyện: Kểchuyện trước lớp, kể chuyện cho bạn ngồi bên, kể chuyện trong nhóm và tiếp tục

kể lại câu chuyện cho người thân

+ Phương pháp luyện theo mẫu: Để thực hiện phương pháp này, giáo viên phải

có khả năng tạo mẫu, tức là biết kể chuyện Lời kể của giáo viên vừa là phươngtiện trực quan, vừa là đích, mẫu mà học sinh hướng tới

+ Phương pháp trò chơi: giáo viên thiết kế, biến hóa các hình thức tổ chức cho

học sinh tiếp nhận tri thức thông qua tranh ảnh bằng các trò chơi Trò chơi nàykhông chỉ làm giảm được căng thẳng trong tiết học, góp phần củng cố kiến thứccủa học sinh mà còn rèn luyện cho các em năng lực quan sát

Để nâng cao năng lực quan sát cho học sinh qua dạng bài kể chuyện theo tranhgiáo viên có thể tiến hành phối hợp các phương pháp dạy học theo các bước:

+ Bước 1: Xác định mục tiêu bài học Kể chuyện.

+ Bước 2: Phân tích nội dung bài học Kể chuyện.

+ Bước 3: Lựa chọn phương pháp dạy học phù hợp với từng hoạt động.

+ Bước 4: Phối hợp nhiều phương pháp dạy học.

5.2.3 Một số điểm lưu ý

- Áp dụng các phương pháp dạy học tích cực vào trong dạy học

- Tùy vào hoạt động giảng dạy mà phối hợp các phương pháp sao cho phù hợp

- Mỗi phương pháp dạy học sẽ có những ưu điểm và nhược điểm Vì vậy, giáoviên cần biết khai thác triệt để những ưu điểm của từng phương pháp và hạn chếnhững nhược điểm để tiết học đạt hiệu quả cao nhất

5.2.4 Ví dụ minh họa

Bài: Quả tim Khỉ ( sách giáo khoa Tiếng Việt lớp 2 tập 2, trang 52)

- Bước 1: Xác định mục tiêu của bài Quả tim Khỉ:

+ Giáo dục HS phải chân thật trong tình bạn,không dối trá

- Bước 2: Phân tích nội dung bài học Kể chuyện.

Hoạt động này giáo viên đưa 4 bức tranh lên bảng và yêu cầu học sinh quan sát kĩtừng bức tranh (phương pháp trực quan)

+ Hỏi: quan sát và trả lời bức tranh số 1 vẽ gì? Và ở đâu?

Hoạt động này giáo viên đưa 4 bức tranh lên bảng và yêu cầu học sinh quan sát kĩtừng bức tranh.

+ Hỏi: quan sát và trả lời bức tranh số 1 vẽ gì? Và ở đâu?

+ GV nhận xét

+ Quan sát bức tranh 2 và nói nội dung bức tranh số 2

+ Yêu cầu học sinh nhận xét sau đó giáo viên nhận xét

+ Nhìn tranh 3 và nói bức tranh só 3 vẽ gì? Và 2 con vật ấy có thái độ như thếnào?

+ GV nhận xét

+ Quan sát 2 con vật và trả lời 2 có những hành động và thái độ như thế nào? Quan sát 4 bức tranh và cũng đặt tên cho 4 bức tranh Cho học sinh thảo lụậnnhóm 4 và kể lại 4 đoạn của bức tranh Mỗi bạn trong nhóm sẽ kể 1 đoạn

+ Gọi 4 học sinh lên bảng và thi kể lại 4 đoạn

+ Giáo viên nhận xét

+ Để kể hay hơn cô mời 1 bạn nhắc lại bài gồm mấy nhân vật? Những nhân vậtnào?

+ Giọng kể của từng nhân vật ra sao? Thay đổi như thế nào?

Hoạt động 2: Phân vai dựng lại câu chuyện

+ Hướng dẫn học sinh tự lập nhóm Mỗi nhóm 3 em dựng lại câu chuyện

+ Học sinh nhận vai và kể lại câu chuyện

+ Các nhóm thi kể chuyện theo vai trước lớp Cả lớp nhận xét bình chọn nhómdựng lại câu chuyện hay nhất

- Bước 3: Lựa chọn phương pháp dạy học phù hợp với từng hoạt động và phối

hợp các phương pháp dạy học với nhau

+ Hoạt động 1: Giáo viên sử dụng phương pháp trực quan kết hợp với phươngpháp cùng tham gia, phương pháp đàm thoại

+ Hoạt động 2: Giáo viên phối hợp phương pháp trực quan với phương pháp đóngvai, phương pháp cùng tham gia và phương pháp luyện tập thực hành

- Bước 4: Phối hợp nhiều phương pháp dạy học.

+ Hoạt động 1: Phối hợp phương pháp trực quan kết hợp với phương pháp cùng

tham gia, phương pháp đàm thoại Hoạt động này giáo viên đưa 4 bức tranh lênbảng và yêu cầu học sinh quan sát kĩ từng bức tranh.

+ Hỏi: quan sát và trả lời bức tranh số 1 vẽ gì? Và ở đâu?

+ Nhận xét

+ Quan sát bức tranh 2 và nói nội dung bức tranh số 2

+ Yêu cầu học sinh nhận xét sau đó giáo viên nhận xét

+ Nhìn tranh 3 và nói bức tranh số 3 vẽ gì? Và 2 con vật ấy có thái độ như thế nào?

+ GV nhận xét

+ Quan sát bức tranh số 4, cho biết 2 con vật 2 có những hành động và thái độ nhưthế nào?

Quan sát bức tranh thảo lụận nhóm 4 và kể lại nội dung các đoạn của bức tranh.Mỗi bạn trong nhóm sẽ kể 1 đoạn.

+ Gọi 4 học sinh lên bảng và thi kể lại 4 đoạn

+Giáo viên nhận xét

+ Để kể hay hơn cô mời 1 bạn nhắc lại bài gồm mấy nhân vật? những nhân vậtnào?

+ Giọng kể của từng nhân vật ra sao? Thay đổi như thế nào?

Hoạt động 2: Phối hợp phương pháp trực quan với phương pháp đóng vai, phươngpháp cùng tham gia và phương pháp luyện tập thực hành.Hoạt động này cho họcsinh phân vai dựng lại câu chuyện

+ Hướng dẫn học sinh tự lập nhóm Mỗi nhóm 3 em dựng lại câu chuyện

+ Học sinh nhận vai và kể lại câu chuyện

+ Các nhóm thi kể chuyện theo vai trước lớp Cả lớp nhận xét bình chọn nhómdựng lại câu chuyện hay nhất

Biện pháp 3: Ứng dụng công nghệ thông tin nhằm phát triển năng lực quan sát cho học sinh qua dạng bài kể chuyện theo tranh

5.3.1 Ý nghĩa của biện pháp

- Công nghệ thông tin (CNTT) đã và đang có những đóng góp đa dạng và quantrọng vào quá trình dạy và học Công nghệ thông tin có thể hỗ trợ công tác giảngdạy và nâng cao chất lượng các hoạt động học tập cho hiệu quả hơn, tạo ra nhiềuphương pháp tiếp cận học tập, bảo đảm sự tiếp cận với chương trình dạy và học.Đặc biệt, ứng dụng công nghệ thông tin vào trong dạy học góp phần phát triểnnăng lực quan sát cho hs qua dạng bài kêt chuyện theo tranh

- Việc ứng dụng công nghệ thông tin sẽ giúp giáo viên và học sinh thoát khỏitình trạng dạy chay và học chay, vì internet cung cấp cả một kho tư liệu gần như vôtận về hình ảnh, biểu tượng, âm thanh, các videoclip sinh động, phong phú…

- Với việc giáo viên sử dụng phần mềm hỗ trợ giảng dạy, kiến thức đưa đếnhọc sinh được thể hiện bằng hình ảnh, âm thanh, màu sắc sống động, tạo môitrường tác động đến nhiều giác quan của học sinh Sử dụng các kĩ thuật tương tác

đa phương tiện theo các yêu cầu trực quan, sinh động, đa chiều, đa kênh, đa dạng,

đa chức năng sẽ kích thích được quá trình học tập, huy động những tiềm năng khácnhau của người học trong hoạt động vật chất và hoạt động tâm lý

5.3.2 Biện pháp thực hiện

a Thiết kế bài giảng bằng powerpoint

* Các bước thực hiện

- Bước 1: Xác định mục tiêu bài kể chuyện.

Trong dạy học hướng tập trung vào học sinh, mục tiêu phải chỉ rõ học xong bài,học sinh đạt được cái gì Mục tiêu của bài kể chuyện phải đáp ứng 3 mục tiêu vềkiến thức, kĩ năng, thái độ

dễ dàng biến nó thành bài soạn

- Bước 3: Lựa chọn tư liệu văn bản, tư liệu hình ảnh, âm thanh và chuẩn bị công

cụ biên soạn

+ Lựa chọn tư liệu, tranh ảnh, phim … và những thông tin cần thiết phục vụ bàidạy

+ Lựa chọn phầm mềm soạn giảng, lựa chọn cách trình bày, các hiệu ứng phù hợp … xây dựng tiến trình dạy học thông qua các hoạt động.

- Bước 4: Chạy thử, sửa chữa và hoàn thiện bài giảng.

- Màu sắc phải hài hoà, phối màu phải dễ đọc Không nên dùng các màu mạnhhoặc tạo tương phản cao dễ gây mệt mỏi cho người học

- Không nên sử dụng quá nhiều hoặc quá ít slide trong một tiết học (Số lượngslide chỉ nên ở mức 12 đến 18 slide cho một tiết học)

- Tránh lạm dụng các hiệu ứng tới mức không cần thiết sẽ làm phân tán sự chú ýcủa HS về nội dung của bài học

- Sau khi soạn xong bài dạy của mình phải thuộc “Kịch bản” mà mình đã xâydựng

* Ví dụ minh họa

Bài Sơn Tinh Thủy Tinh ( sách Tiếng Việt lớp 2, tập 2, trang 62)

-Bước 1: Mục tiêu của bài học:

1 Kiến thức

- Nắm được nội dung chuyện Sơn Tinh Thủy Tinh

2 Kỹ năng:

- Dựa vào tranh minh hoạ, kể lại được từng đoạn và toàn bộ câu chuyện với giọng

kể tự nhiên, biết kết hợp lời kể với điệu bộ, cử chỉ, nét mặt cho phù hợp

- Sắp xếp lại các tranh theo đúng thứ tự câu chuyện

- Kể được từng đoạn và toàn bộ câu chuyện theo tranh Biết phối hợp lời kể giọngđiệu, cử chỉ, điệu bộ thích hợp