CỜ VUA giáo trình cờ vua học viện nông nghiệp

Động vật là một thành viên của hành tinh chúng ta, một thành viên quan trọng dohoạt động thường xuyên tích cực của nó để sống và phát triển. Hiện nay đã biếtkhoảng 2 triệu loài động vật, chúng phân bố dày đặc khắp mọi nơi trên trái đất vàthường xuyên tác động trực tiếp tới con người. Do đó , để tồn tại con người không thểlàm ngơ trước thế giới động vật bao quanh. Những hiểu biết về giới động vật được tíchluỹ dần và động vật học ra đời do nhu cầu của xã hội loài người.

CHƯƠNG 1 NHỮNG TRI THỨC CƠ BẢN CỦA MÔN CỜ VUA

Tóm tắt: Nội dung Chương 1 bao gồm khái quát chung nguồn gốc, lịch sử phát triển, xu

hướng phát triển, đặc điểm tính chất, tác dụng của môn Cờ vua; Bàn cờ, quân cờ và cách thức đi quân trong Cờ vua; Các thuật ngữ chuyên môn trong Cờ vua; Những thông tin quy ước trong Cờ vua; Cách thức ghi chép biên bản trong Cờ vua; Giá trị tương đối của các quân.

1.1 Nguồn gốc, lịch sử và xu hướng phát triển của môn Cờ Vua.

1.1.1 Nguồn gốc, lịch sử và xu hướng phát triển môn Cờ Vua trên thế giới.

1.1.1.1 Nguồn gốc của môn Cờ VuaNhiều quốc gia cho rằng họ là nơi phát minh ra Cờ Vua trong dạng phôi thainào đó, điển hình cho quan điểm này là Cờ Vua sinh ra từ trò chơi tương tự của cờTrung Quốc, hoặc ít nhất là từ tổ tiên của Cờ Tướng, là môn đã tồn tại ở TrungQuốc kể từ thế kỷ II trước Công nguyên

Tuy nhiên, những chứng cứ khảo cổ học, lịch sử và được đa số người thừanhận là Cờ Vua có nguồn gốc từ Ấn Độ, tại đó nó được gọi là Chaturanga

( aturangaS ) vào khoảng thế kỷ VI

Cho đến ngày nay người ta không biết chính xác ngày tháng nào và ai làngười khởi xướng ra trò chơi này, chỉ biết rằng đây là một trò chơi phức tạp về đủmọi phương diện: Bàn cờ, hình thức quân, nhất là luật chơi, phong cách, chiếnthuật và chiến lược Do vậy, Cờ Vua không phải là sản phẩm của một người nào

mà là một trò chơi trí tuệ tập thể của các dân tộc phương Đông Trải qua nhiều thế

hệ, mà trò chơi này đã phát triển thành một môn thể thao cuốn hút hàng triệu triệungười tham gia tập luyện và thi đấu như ngày nay Có thể nói rằng, Cờ Vua xuấthiện là do nhu cầu của đời sống loài người nhằm phát triển trí tuệ, luyện cách suynghĩ, cách tính toán và là sự đấu tranh với nhau về mặt lý trí mà bắt đầu cuộc đấunày với nhiều điều kiện như nhau, không có yếu tố ngẫu nhiên, trong đó ai là ngườithông minh hơn sẽ thắng cuộc Ở Ấn Độ, người ta gọi trò chơi này là Chaturanga

có nghĩa là “4 thành viên” phù hợp với 4 loại binh chủng của quân đội thời bấy giờ

đó là: Chiến xa, Tượng xa, Kỵ binh và Lục quân

Như vậy, có thể cho rằng, Cờ Vua ra đời cùng với sự hình thành và phát triển

của nghệ thuật quân sự - nghệ thuật “bài binh - bố trận” và “điều binh - khiển

tướng” và giá trị về nguồn gốc ấy cho đến nay vẫn giữ nguyên trong Cờ Vua hiệnđại

1.1.1.2 Lịch sử phát triển môn Cờ Vua trên thế giới

Từ Ấn Độ trò chơi này được chuyển sang Trung Á Ở Ả Rập, được gọi là làSatơrăng và cũng từ Ả Rập, Satơrăng theo những cuộc hành trình du nhập vào TâyBan Nha, Italia rồi lan rộng ra khắp châu Âu

Ở châu Âu, Satơrăng lại được mang những tên mới như: Schanh (Đức),Sacch (Tiệp), Szchung (Ba Lan), Chess (Anh), Echess ở Pháp

Lịch sử Cờ Vua đã cho thấy mỗi một thế kỷ là một nấc thang phát triển vàsáng tạo trong môn thể thao trí tuệ này Vào cuối thế kỷ thứ XV đến đầu thế kỷ thứ

triển mạnh nhất ở Tây Ban Nha và Italia với sự tham gia của nhiều thiên tài củanhân loại như: Leonardo da Vinci, Raffaelo, Michelangelo, Xecvang Lucena,Ruklofec Đến thế kỷ thứ XIX, luật chơi Cờ Vua được hoàn thiện cơ bản nhưngày nay

Cũng trong thời kỳ này (thế kỷ XVI - XVII), các trường phái cờ bắt đầu xuấthiện như trường phái Italia (1600 - 1634), trường phái Kalabri - Poloria, Xenvio,

Kleva Với tư tưởng chủ đạo là phối hợp chiến thuật Các trường phái này đã tạo

ra được tính năng động của các quân cờ, những đòn phối hợp đẹp mắt, nhiều nước

đi mang lại hiệu quả bất ngờ tạo ra những tình thế chiếu hết chớp nhoáng Đó là trítưởng tượng tuyệt vời với những thế biến độc đáo, những ý đồ chiến thuật dũngcảm, táo bạo, cùng với những vấn đề trên là sự sáng tạo tài tình trong các ván đấucủa những trường phái Cờ Vua trong thời kỳ này

Sang thế kỷ thứ XVIII, hệ thống lý thuyết Cờ Vua cũng đạt đến đỉnh cao,trung tâm Cờ Vua đã chuyển sang vùng Địa trung hải ven bờ Đại tây dương và đisâu vào châu Âu, khi đó Paris đã trở thành trung tâm Cờ Vua Vào thời kỳ nàyA.Philidor (1726 - 1795), vận động viên Cờ Vua kiệt xuất người Pháp, đã đưa ra

cho công chúng một lối chơi mới - lối chơi thế trận liên hoàn Ông viết: "ý đồ

chính của tôi là đưa ra cho công chúng một cách chơi mà chưa ai hiểu thấu đáo Tôi muốn nói đến cách chơi bằng các Tốt, chúng là linh hồn của ván cờ, chỉ có chúng mới tạo ra thế tấn công hay phòng thủ, cách bố trí chúng sẽ quyết định số phận của ván cờ".

Cũng trong thời gian này, nổi lên các quán quân thành Nođoma (Italia),Đenrio - Ponsiani đưa ra lối chơi thoáng và phối hợp, đó là vũ khí chính của cuộc

đấu cờ Những nhà chơi cờ lỗi lạc của thành Nođoma đều đi đến kết luận: “Thành

công của ván cờ không chỉ phụ thuộc vào tấn công và nghị lực mà còn phụ thuộc vào giai đoạn tàn cuộc Ai là người biết chơi khôn ngoan hơn thì sẽ thắng cuộc!".

Qua đó, chúng ta thấy rằng cùng với sự hoàn thiện về tấn công thì Cờ Vuacũng không ngừng hoàn thiện về phòng thủ Sang thế kỷ thứ XIX, lối chơi lại quay

về trường phái Italia Lúc này các kiện tướng người Nga, Anh, Đức chính thứcbước lên vũ đài Cờ Vua quốc tế

Thế kỷ thứ XIX là sự kết hợp hài hoà giữa lối chơi phối hợp chiến thuật

và lối chơi thế trận liên hoàn do các VĐV Cờ Vua nổi tiếng như: Wilhelm

Steinitz, Alexander Petrov, Mikhail Chigorin đưa ra và đây cũng chính là mộttrong những trường phái mạnh của Cờ Vua hiện đại

Cũng trong thời kỳ này, Philip Xtamma đã đi vào lịch sử môn Cờ Vua - là

người đã có công nghiên cứu để hoàn thiện các ký hiệu trên bàn cờ (hàng, cột, ô).Năm 1883, một thợ đồng hồ người Anh là Wilson đã sáng chế ra đồng hồ chuyêndụng trong thi đấu Cờ Vua và loại đồng hồ này vẫn được sử dụng trong các cuộcthi đấu Cờ Vua hiện nay

Năm 1886, bắt đầu tổ chức giải vô địch Cờ Vua thế giới giành cho Nam vàtới năm 1927 giải vô địch giành cho nữ mới được tổ chức

Liên đoàn Cờ Vua thế giới (FIDE) được thành lập tại Paris ngày 20 tháng 7

nhất chịu trách nhiệm tổ chức các cuộc thi đấu Cờ Vua trên phạm vi quốc tế Khẩu

hiệu của FIDE là Gens una sumus (có nghĩa: Chúng ta là một) Chủ tịch hiện tại

của FIDE là Kirsan Ilyumzhinov, Tổng thống nước cộng hoà tự trị Kalmykia thuộcNga

Năm 1993 Hiệp hội Cờ Vua nhà nghề thế giới được thành lập (gọi tắt là

PCA) Hoạt động của PCA với nhiệm vụ chủ yếu là tổ chức trận tranh chức vô địchthế giới và phát triển các giải cờ nhanh, một hình thức chơi cờ tích cực đang được

ưa chuộng (PCA hàng năm tổ chức rất nhiều giải cờ nhanh được hãng máy tínhIntel tài trợ) PCA kêu gọi sự hợp tác của các nhà tài trợ, để các kỳ thủ nhà nghề cóthể sống bằng chính nghề chơi cờ của mình Công việc này không làm ảnh hưởng

gì đến hoạt động của FIDE, mà ngược lại PCA còn nhận được sự ủng hộ từ phíaFIDE

Bộ máy hoạt động của PCA rất gọn nhẹ, không có chủ tịch, tổng thư ký, hoạtđộng của tổ chức này phụ thuộc vào 5 giám đốc với quyền hạn ngang nhau, mỗingười phụ trách một công việc; các cuộc họp được tổ chức thông qua điện thoạiđường dài hay mạng Internet, biểu quyết công việc theo quá bán Giám đốc có thểxin thôi không giữ cương vị nữa và một giám đốc mới sẽ được thay thế

Ngoài 2 tổ chức Cờ Vua thế giới trên các Liên đoàn Cờ ở các châu lục và các nướccũng được hình thành (thuộc FIDE)

Ngày nay, với sự gia nhập của hơn 150 quốc gia, vùng lãnh thổ trên thế giới,FIDE là một trong những tổ chức thể thao năng động nhất trong việc thuyết phục

và huy động hàng triệu kì thủ trên thế giới cùng phát triển các hoạt động của mônthể thao trí tuệ Mục tiêu của FIDE là truyền bá và phát triển Cờ Vua trên tất cả cácquốc gia, cũng như nâng cao văn hóa, sự hiểu biết về Cờ Vua dưới hình thức mộtmôn thể thao và một môn khoa học thực sự

Thế vận hội Cờ Vua (Chess Olympiad) được tổ chức tách biệt với thế vậnhội của các môn thế thao khác, được tổ chức lần đầu vào năm 1927, sau đó cứ 2năm tổ chức một lần Những đội tuyển quốc gia đứng trong TOP của thế giới hiệnnay là: CHLB Nga, Armenia, Ukraine, Trung Quốc, Hungary, Mỹ Hiện nay, Liênđoàn Cờ Vua thế giới đang vận động để đưa Cờ Vua thành một môn thi đấu chínhthức của Thế vận hội

1.1.1.3 Xu hướng phát triển của môn Cờ Vua trên thế giới.

Hiện nay, một trong những xu hướng mở rộng và phát triển ở hầu hết cácmôn thể thao là tận dụng và khai thác triệt để các nguồn lực trong xã hội phục vụcho sự nghiệp phát triển TDTT và Cờ Vua cũng không là môn ngoại lệ Việc nắmbắt các xu hướng phát triển này tạo tiền đề thuận lợi cho sự phát triển của phongtrào cả về bề rộng lẫn chiều sâu Điểm lại sự phát triển của phong trào Cờ Vua thếgiới trong những năm gần đây có 3 xu hướng đặc biệt cần quan tâm:

Xu hướng chuyên nghiệp hóa môn Cờ Vua

Nếu trước đây, hầu hết các VĐV tham gia thi đấu vì lòng ham thích, say mêmôn thể thao này và muốn thể hiện sự sáng tạo của mình, thì ngày nay đa số cácVĐV tham gia thi đấu với mục đích khác hẳn - mục đích kinh tế Đến thời điểmhiện tại, trị giá các giải thưởng trong các giải vô địch Cờ Vua thế giới đã lên đến

con số hàng triệu USD - điều mà trước nay không hề có Đặc biệt sự ra đời củaHiệp hội Cờ Vua chuyên nghiệp thế giới (PCA) do cựu vô địch thế giới G.Kasparov và N Short thành lập là tiền đề, cơ sở quan trọng cho tiến trình chuyênnghiệp hóa môn Cờ Vua

Hiện nay, các giải Cờ Vua chuyên nghiệp được tổ chức với cơ cấu và số tiềnthưởng rất lớn (thậm chí cho cả các VĐV không vượt qua vòng đấu loại) Vì vậy,dường như trên thế giới tồn tại 2 dạng Cờ Vua “lớn” và “nhỏ” mà trong đó Cờ Vua

“lớn” dành cho những VĐV có trình độ cao với tính chất chuyên nghiệp và được

sự tài trợ của các tập đoàn tài chính, kinh tế lớn, còn Cờ Vua “nhỏ” coi như Cờ Vuaquảng đại quần chúng

Xu hướng chuyên nghiệp hóa còn thể rõ qua xu hướng trẻ hóa độ tuổi đạtthành tích cao trong môn Cờ Vua Trước đây, hầu hết các nhà vô địch thế giới vànhững kỳ thủ hàng đầu đều có độ tuổi từ 35 – 40 và duy trì thành tích trong mộtthời gian dài Tuy nhiên hiện nay, với quá trình đào tạo VĐV Cờ Vua nhiều nămngày càng bài bản, quy củ (độ tuổi tham gia các giải quốc tế ngày càng rút ngắn(U6 châu Á và U8 thế giới), độ tuổi VĐV đạt các thành tích cao nhất trong môn CờVua ngày càng giảm: VĐV trẻ tuổi nhất đạt đẳng cấp Đại kiện tướng nam là S.Karjiakin khi mới hơn 12 tuổi, hay kỳ thủ Hou Yifan 14 tuổi lọt vào chung kết,tranh chức vô địch thế giới và vô địch thế giới nữ khi 16 tuổi

Xu hướng tích cực hoá thi đấu Cờ Vua.

Hiện nay trên thế giới, các giải thi đấu cờ nhanh, cờ chớp môn Cờ Vua đangchiếm ưu thế so với các giải Cờ Vua "truyền thống" Với giải Cờ Vua truyền thống,mỗi ván đấu có thể kéo dài nhiều giờ, còn ván đấu cờ nhanh, cờ chớp chỉ kéo dàitối đa 60 phút, thậm chí 5 - 10 phút Với thời gian thi đấu như vậy, các giải cờnhanh, cờ chớp diễn ra sôi động, hấp dẫn hơn, thu hút được nhiều khán giả, phùhợp hơn với các ngày lễ kỷ niệm hay các buổi thi đấu trình diễn Trong thời gianqua, các giải Cờ nhanh, cờ chớp được tổ chức thường xuyên Điều này là một “cúhích” đòi hỏi sự thay đổi cả về lý luận và thực tế đào tạo VĐV Cờ Vua theo hướngtích cực hoá quá trình tư duy của họ trong điều kiện hạn hẹp hơn về thời gian thiđấu (thời gian suy nghĩ)

Xu hướng tổ chức các giải đấu online.

Cùng với sự phát triển của công nghệ thông tin phục vụ tập luyện và thi đấu

Cờ Vua, các trang thi đấu Cờ Vua trực tuyến trên mạng ngày càng phát triển Banđầu là những người yêu thích và các kỳ thủ thi đấu, tập luyện đã dần dần hìnhthành hệ thống thi đấu Cờ Vua trực tuyến trên Internet qua các địa chỉ website như

playchess.com hay chesscube.com với quy mô và cơ cấu giải thưởng không khác

các giải đấu chính thức Xu hướng này dự báo hệ thống thi đấu Cờ Vua online sẽphát triển mạnh mẽ trong những năm tới

1.1.2 Lịch sử, xu hướng phát triển môn Cờ Vua ở Việt Nam.

1.1.2.1 Lịch sử phát triển môn Cờ Vua ở Việt Nam

Ngày 14/02/1965, Liên đoàn Cờ Việt Nam (tiền thân là hội Cờ Tướng ViệtNam) được thành lập tại Nhà khai trí kiến thức (nay là Trung tâm phương pháp

Câu lạc bộ - 14 Lê Thái - Tổ Hà Nội) do bác sĩ Lê Đình Thám là Chủ tịch Uỷ banbảo vệ hoà bình Việt Nam, Uỷ viên Uỷ ban hoà bình thế giới làm Hội trưởng.Trong hoàn cảnh chiến tranh chống đế quốc Mỹ, Hội Cờ Tướng Việt Nam đã tổchức được 3 giải vô địch toàn miền Bắc và mời đoàn Cờ Tướng Trung Quốc sangthi đấu hữu nghị Sau này, vì không đủ điều kiện nên chỉ tổ chức được những giảinhỏ ở Hà Nội

Năm 1975, Hội Cờ gần như không còn hoạt động, duy nhất chỉ còn ông Lê

Uy Vệ, còn những người khác, người thì chuyển công tác, người thì nghỉ hưu nên

đã giải thể Tháng 8 năm 1976, Việt Nam nhận được thư mời tham dự cuộc thi đấu

Cờ Vua tổ chức tại thành phố Tripoli (thủ đô Libi) do Liên đoàn Cờ của các nước

Ả Rập tổ chức và Libi là nước đăng cai Ở Việt Nam thời gian này, Cờ Vua chưaphát triển, chỉ có một số người chơi ở một vài thành phố, tuy nhiên với sự ghi nhận

về tương lai phát triển môn Cờ Vua ở Việt Nam, Tổng cục TDTT đã cử một đoànđến tham dự với tư cách là quan sát viên

Năm 1978 Tổng cục TDTT đã ra chỉ thị số 73/CT để hướng dẫn phong trào

Cờ Vua rộng rãi trong mọi tầng lớp nhân dân, nhất là đối với thanh thiếu niên, họcsinh

Ngày 05/08/1980 Bộ Giáo dục đã ra văn bản số 1787/TDQS về việc chínhthức đưa Cờ Vua vào giảng dạy trong các trường phổ thông, các trường Cao đẳng,Đại học sư phạm và trường Đại học TDTT trên phạm vi toàn quốc

Ngày 15/12/1980, Hội Cờ được thành lập lại, lấy tên là Hội Cờ Việt Nam doông Hồ Trúc, Thứ trưởng Bộ Giáo dục làm Hội trưởng Trước bối cảnh mới, Hội

đã mạnh dạn đưa môn Cờ Vua vào Việt Nam và thực tế đã chứng minh cho quyếtđịnh sáng suốt đó: Cờ Vua Việt Nam bước đầu đã phát triển sâu, rộng ở mọi đốitượng trong xã hội

Tháng 10/1984, Hội Cờ Việt Nam chính thức là thành viên của Liên đoàn

Cờ Vua châu Á và năm 1988, Việt Nam được chính thức công nhận là thành viêncủa Liên đoàn Cờ Vua thế giới (FIDE)

Cuối năm 1991, Hội Cờ tổ chức Đại hội toàn quốc lần II và đổi tên thànhLiên đoàn Cờ Việt Nam do ông Nguyễn Hữu Thọ, Ủy viên Trung ương Đảng,Tổng biên tập báo Nhân Dân làm Chủ tịch Cũng từ Đại hội này, môn Cờ Tướngđược đưa vào thi đấu Như vậy, quá trình tồn tại và phát triển của Liên đoàn CờViệt Nam đã có một bề dày thời gian và lịch sử hào hùng, tuy bước hội nhập củamôn Cờ vào làng Cờ khu vực và thế giới còn ngắn ngủi (Cờ Vua năm 1988, CờTướng năm 1993), nhưng Liên đoàn Cờ Việt Nam đã đóng góp cho làng Cờ khuvực và thế giới 18 Kiện tướng FIDE, Kiện tướng quốc tế và 2 Đại kiện tướng

Đồng thời với sự phát triển của môn Cờ Vua và Cờ tướng, Cờ Vây cũng làmột môn được Liên đoàn ưu tiên phát triển Việt Nam như: tổ chức các lớp bồidưỡng trọng tài, HLV và xây dựng, tổ chức hệ thống thi đấu quốc gia Cờ Vâybước đầu đã có sự phát triển tốt, đặc biệt ở thành phố Hà Nội và thành phố Hồ ChíMinh

Ngày 28/09/1997, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ III của Liên đoàn CờViệt Nam đã được tổ chức và ông Nguyễn Minh Hiển - Uỷ viên Trung ương Đảng,

Bộ trưởng Bộ Giáo dục - Đào tạo được bầu làm Chủ tịch Liên đoàn Cờ Việt Nam

Ngày 05/12/2004, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IV của Liên đoàn CờViệt Nam đã được tổ chức và ông Nguyễn Minh Hiển - Uỷ viên Trung ương Đảng,

Bộ trưởng Bộ Giáo dục - Đào tạo được tiếp tục bầu làm Chủ tịch Liên đoàn CờViệt Nam

Ngày 21/12/2011, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ V của Liên đoàn CờViệt Nam đã được tổ chức tại Đà Nẵng và ông Nguyễn Hữu Luận, một doanh nhânxuất thân từ VĐV, HLV Cờ được bầu làm Chủ tịch Liên đoàn Cờ Việt Nam

Những năm gần đây, phong trào Cờ Vua phát triển rất mạnh mẽ trên phạm vitoàn quốc Nhiều nơi phong trào đã biểu hiện chiều sâu với hàng loạt trung tâm CờVua được thành lập và tổ chức hoạt động như: Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh,Hải Phòng, Quảng Ninh, Bắc Giang, Kiên Giang, Đồng Tháp

Hàng năm, giải Cờ Vua cho các đối tượng được tổ chức rộng rãi Các giảiđấu Cờ Vua thuộc hệ thống thi đấu chính thức của Liên đoàn Cờ Việt Nam là:

- Giải Vô địch cá nhân toàn quốc (giải A1): tổ chức vào cuối tháng 3 hàngnăm;

- Giải Vô địch cờ nhanh, cờ chớp toàn quốc: tổ chức vào cuối tháng 4 đầutháng 5 hàng năm;

- Giải trẻ toàn quốc: tổ chức vào đầu tháng 7 hàng năm;

- Giải Vô địch đồng đội toàn quốc (giải A2): tổ chức vào tháng 8 hàng năm;

- Giải Cờ Vua trẻ xuất sắc toàn quốc: tổ chức vào cuối tháng 8 hàng năm;

- Giải Cờ Vua đấu thủ mạnh toàn quốc: tổ chức vào đầu tháng 10 hàng năm;

- Giải đồng đội mạnh toàn quốc: tổ chức vào đầu tháng 12 hàng năm;

Bên cạnh đó còn có giải đấu của các khu vực (cũng trong hệ thống thi đấucủa Liên đoàn) như khu vực miền Trung, Đồng bằng Sông Cửu Long Các giảiđấu thuộc ngành Giáo dục – Đào tạo và các giải đấu quốc tế

Đến nay, Cờ Vua là môn thể thao trọng điểm nhóm 2 được đầu tư, quan tâmphát triển để phục vụ cho mục tiêu chiến lược mà ngành TDTT đã đề ra Sự thànhcông của các đấu thủ Cờ Vua Việt Nam trên trường quốc tế trong những năm gầnđây đã chứng minh và khẳng định quan điểm đúng đắn đó (Lê Quang Liêm vô địchthế giới cờ chớp 2013, nhiều VĐV vô địch thế giới lứa tuổi trẻ, 12 Đại kiện tướng

và nhiều kiện tướng thế giới, kiện tướng FIDE ) Trong 5 năm (2005 – 2009), cácVĐV Cờ Việt Nam đã giành tổng số 771 huy chương các loại (388 HCV, 186HCB, 197 HCĐ) Theo bảng xếp hạng của Liên đoàn Cờ quốc tế (FIDE) vào tháng7/2010, hiện tại đội tuyển Việt Nam đứng hạng đầu nhóm B của thế giới (36/151)

và là đội mạnh của Châu Á

Hiện nay Cờ Vua là môn học chính thức trong chương trình đào tạo của cáctrường Đại học TDTT cũng như các trường Đại học, Cao đẳng trong cả nước

Không chỉ vậy, tại các thành phố lớn như Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, Cờ Vua

đã được đưa vào giảng dạy cho học sinh phổ thông (đặc biệt là học sinh Tiểu học)

Bắt kịp bước phát triển của phong trào Cờ Vua Việt Nam, năm học

2012-2013, trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội (nay là Học viện Nông nghiệp ViệtNam) đã đưa môn Cờ Vua vào chương trình giảng dạy chính khóa cho sinh viên.Bước đầu đã thu hút được đông đảo sinh viên tham gia tập luyện và thi đấu môn

Cờ Vua

1.1.2.2 Xu hướng phát triển môn Cờ Vua ở Việt Nam

Từ thực tế phong trào Cờ Vua Việt Nam và phương hướng hoạt động củaLiên đoàn Cờ Việt Nam cho thấy xu hướng phát triển của Cờ Vua Việt Nam tronggiai đoạn tới là:

- Xu hướng quần chúng hoá môn Cờ Vua: Phát triển phong trào tập luyện

Cờ Vua phổ biến, sâu rộng trong cả nước, đặc biệt là trong các trường học Hiệnnay, tại các địa phương như Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh môn Cờ Vua đượcđưa vào giảng dạy (chính khóa và ngoại khóa) thường xuyên cho học sinh (đặc biệt

là học sinh Tiểu học), các giải đấu phong trào dành cho học sinh được tổ chứcthường xuyên với các cấp độ khác nhau: cấp trường, Quận (huyện), thànhphố Cùng với đó, nhiều Câu lạc bộ, trường dạy Cờ Vua được thành lập với mụcđích phát triển phong trào và tìm kiếm tài năng trẻ đã góp phần không nhỏ đưamôn Cờ Vua vào học đường và xã hội như Vietchess, Học cờ cùng kiện tướng,Maika

- Xu hướng hội nhập trình độ thế giới:

Trong những năm qua, trình độ, thành tích của các kỳ thủ Việt Nam đãkhông ngừng nâng cao: Lê Quang Liêm vô địch thế giới nội dung cờ chớp năm

2013 và là một trong những kỳ thủ mạnh nhất thế giới (hạng 63 thế giới –12/2014); Nguyễn Anh Khôi vô địch thế giới lứa tuổi 10 và 12; Hàng chục kỳ thủđược Liên đoàn Cờ Vua thế giới phong danh hiệu Đại kiện tướng Vì vậy, có thểnói Cờ Vua Việt Nam đã và đang hội nhập mạnh mẽ với trình độ của châu lục vàthế giới

1.2 Đặc điểm, tính chất và tác dụng của môn Cờ Vua

Cờ Vua là một môn thể thao có đặc trưng là ít đòi hỏi cao về các tố chất thểlực, song lại có yêu cầu cao về sự bền bỉ, mưu trí, thông minh, óc sáng tạo ở ngườichơi Chính vì vậy, Cờ Vua phù hợp với con người và có điều kiện phát triển ở ViệtNam Chơi cờ không đòi hỏi dụng cụ, sân bãi phức tạp như một số môn thể thaokhác, tập luyện nó không đòi hỏi phải cần thiết đông người Hình thức tập luyệnphong phú, đa dạng có thể tự mình nghiên cứu tài liệu sách báo, máy đánh cờ, hoặcchơi trên máy vi tính tùy theo từng trình độ khác nhau

Cờ Vua là môn thể thao có tác dụng phát triển tư duy lôgic, luyện trí thôngminh, giáo dục những phẩm chất tốt đẹp như tính tổ chức kỷ luật, kiên cường bìnhtĩnh, luyện mưu trí, óc sáng tạo, luyện cách nhìn xa trông rộng biết phân tích, tổnghợp tình hình một cách khách quan khoa học, rèn luyện cách làm việc có kế hoạch,tính quyết đoán và táo bạo trong xử lý tình huống

Chơi Cờ Vua, chính là góp phần xây dựng con người mới Xã hội chủ nghĩa,nâng cao đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân, thực hiện việc trao đổi văn hóaTDTT với các nước trên thế giới Chơi cờ là một môn giải trí tao nhã, tạo ra cảmgiác sảng khoái của sự sáng tạo và mưu trí, bởi có sự biến hóa kỳ diệu trong mỗinước cờ, mỗi thế biến

Cờ Vua ngày càng đóng vai trò quan trọng trong xã hội hiện đại Theo cácnhà nghiên cứu, thời kỳ cách mạng khoa học - kỹ thuật đòi hỏi lao động trí óc caotrong mọi lĩnh vực thì vấn đề phát triển khả năng phân tích của con người để xử lý

và rút ra những điều cần thiết trong khối lượng thông tin đồ sộ và tổng quát là điều

có ý nghĩa đặc biệt Phần lớn các thế cờ xuất phát đều mang tính tình huống riêngbiệt Nghĩa là, không thể tìm ra một lời giải duy nhất tuyệt đối đúng Do đó, ngườichơi luôn rơi vào tình huống thay đổi liên tục, đòi hỏi phải tập trung tư duy sángtạo để giải quyết hợp lý như trường hợp giải các bài toán khác nhau

Hầu hết các lãnh tụ thiên tài, các nhà bác học, các nhà văn như Lênin,Lermontov, Tolstoi, Mendeleev đều rất thích chơi cờ Đặc biệt là ở lứa tuổi thanhthiếu niên, học sinh, các em đều ham thích chơi cờ Và chính do tập luyện môn thểthao này, đã giúp cho các em học tập, tiếp thu kiến thức về các môn khoa học tựnhiên và xã hội tốt hơn

1.3 Bàn cờ, các quân cờ, cách di chuyển quân trong Cờ Vua

Các ô cờ màu sáng quy ước gọi là ô trắng Còn các ô cờ màu tối là ô đen.Mỗi ô cờ nằm trên một cột dọc và một hàng ngang, nên khi ghép “chữ” của cột dọcvới “số” của hàng ngang, ta sẽ có “tên của ô cờ” Ví dụ ô “c4”, ô “g7”, v v (hình1.2)

Hình 1.3

Bàn cờ được đặt giữa 2 đấu thủ sao cho ô ngoài cùng bên phải của các đấuthủ là ô trắng

1.3.2 Quân cờ và vị trí ban đầu của các quân.

1.3.2.1 Các quân cờ và ký hiệu các quân

Khi bắt đầu ván cờ, một đấu thủ có 16 quân màu sáng (bên Trắng), đấu thủkia có 16 quân màu sẫm (bên Đen), gồm có: 1 quân Vua, 1 quân Hoàng Hậu (gọitắt là Hậu), 2 quân Xe, 2 quân Tượng, 2 quân Mã và 8 Tốt Ký hiệu các quân nhưbảng 1.1:

Bảng 1.1 Các quân cờ và ký hiệu các quân

1.3.2.2 Vị trí ban đầu của các quân:

Vị trí ban đầu của các quân khi bắt đầu

ván cờ như hình 1.3 Người mới học chơi Cờ

Vua thường hay xếp nhầm bên hoặc nhầm lẫn

vị trí đứng của Vua và Hậu Vì vậy khi xếp

quân cờ cần chú ý:

- Bên Trắng luôn xếp ở hàng 1 và hàng

2, còn bên Đen luôn xếp ở hàng 7 và hàng 8

- Hậu Trắng luôn đứng ô trắng và Hậu

Đen luôn đứng ô đen

1.3.3 Cách di chuyển quân

- Nguyên tắc đi quân: Không được di

chuyển một quân tới ô có quân cùng màu đang đứng Nếu một quân đi tới một ô cờđang có quân của đối phương đứng thì quân của đối phương bị bắt, được bỏ rakhỏi bàn cờ và tính là một phần của nước đi đó

- Cách thức đi của các quân được trình bày từ hình 4 đến hình 8, với các kýhiệu minh họa thể hiện các nước đi, đó là: Dấu là ô cờ đi được; Dấu là ô cờkhông đi được; Dấu là nước đi bắt quân

- Quân Tượng: Quân Tượng có thể đi tới bất cứ ô cờ nào trên cùng đường

chéo mà nó đang đứng (hình 1.4)

- Quân Xe: Quân Xe có thể đi tới bất cứ ô cờ nào trên cùng cột dọc hoặc

hàng ngang mà nó đang đứng (hình 1.5)

Hình 1.5- Cách đi quân XeHình 1.4 – Cách đi quân Tượng

Hình 1.6 – Cách đi của quân Hậu

Hình 1.8 – Cách đi của TốtHình 1.7 – Cách đi của quân Mã

- Quân Hoàng Hậu (gọi tắt là Hậu): Quân Hậu có thể đi tới bất cứ ô cờ nào

trên cùng cột dọc, hàng ngang hoặc đường chéo mà nó đang đứng (hình 1.6)

- Quân Mã: Quân Mã có thể đi theo đường chéo của hình chữ nhật gồm 6 ô

cờ hoặc có thể diễn giải Mã đi theo hình chữ “L” in (hình 1.7)

- Tốt: Có 4 cách đi và bắt quân (hình 1.8)

+ Nước đi đầu tiên của mình Tốt có thể tiến về phía trước 1 hoặc 2 ô cờ, sau

đó mỗi nước đi Tốt chỉ tiến 1 ô cờ Ví dụ hình 8 - trường hợp 1, Tốt Trắng ở vị tríh2 – chưa di chuyển có thể đi 1 ô lên ô h3 hoặc đi 2 ô lên ô h4

+ Bắt quân: ăn chéo 1 ô Ví dụ hình 8 - trường hợp 2, Tốt Trắng ở vị trí f4 cóthể ăn Tốt Đen ở g5

+ Bắt Tốt qua đường: Khi Tốt đối phương từ vị trí ban đầu tiến hai ô vượtqua ô cờ đang bị Tốt bên có lượt đi kiểm soát, thì Tốt bên có lượt đi có thể bắt Tốtđối phương vừa đi hai ô như khi Tốt đó thực hiện nước đi một ô Nước đi này phảithực hiện ngay lập tức nếu thực hiện nước đi khác sẽ mất quyền bắt Tốt qua đường

Ví dụ hình 8 - trường hợp 3, khi Tốt bên Đen ở vị trí d7 tiến 2 ô – đến ô d5, đi qua

ô cờ d6 mà Tốt Trắng ở c5 đang kiểm soát, thì Tốt Trắng sẽ ăn Tốt Đen và đặt TốtTrắng vào vị trí d6

- Phong cấp: Khi một Tốt tiến tới hàng ngang cuối cùng nó phải được đổi

Hình 1.9- Cách đi quân Vua

lựa chọn để đổi quân của đấu thủ không phụ thuộc vào các quân đã bị bắt trước đó

Sự đổi Tốt thành một quân khác được gọi là “phong cấp” cho Tốt và quân mới cóhiệu lực ngay (trường hợp 4)

- Quân Vua: Quân Vua đi từ ô cờ nó đang đứng tới một ô bất kỳ liền bên

nếu ô cờ đó không bị quân nào của đối phương

tấn công (hình 1.9)

Quân Vua được coi là “bị chiếu” nếu như

nó bị một hay nhiều quân của đối phương tấn

công.Việc thông báo nước chiếu Vua là không

bắt buộc

Các quân không được phép di chuyển nếu

nước đi đó đưa Vua hoặc để Vua của mình ở thế

bị chiếu

- Nhập thành: Nhập thành là nước đi của

Vua và một trong hai Xe của một đấu thủ và

được thực hiện như sau: Vua di chuyển ngang hai

ô từ vị trí ban đầu sang phía Xe tham gia nhập

thành, tiếp theo Xe nói trên di chuyển nhảy qua

Vua tới ô cờ quân Vua vừa đi qua (hình 1.10)

- Có quân đứng giữa Vua và Xe; Vua đi vào “ô bị chiếu” (hình 1.13)

Hình 1.11: Trường hợp một bên không

thể nhập thành

Hình 1.12: Trường hợp một bên không

thể nhập thànhHình 1.10- Cách thức nhậpthành

Hình 1.13: Trường hợp một bên không

thể nhập thành

Hình 1.14: Trường hợp một bên vẫn có

thể nhập thànhLưu ý một số trường hợp một bên vẫn có thể nhập thành khi (hình 1.14):

- Khi Xe đi qua ô cờ mà quân đối phương kiểm soát (nửa trên hình 1.14)

- Khi Xe đang bị quân đối phương tấn công – đang bị chiếu (nửa dưới hình1.14)

1.4 Các thuật ngữ, thông tin quy ước, cách thức ghi chép biên bản trong Cờ Vua.

1.4.1 Các thuật ngữ trong Cờ Vua.

- Mat: chiếu hết cờ Khi đối thủ đến lượt đi của mình, không còn nước nước

đi đúng luật để thoát khỏi nước chiếu Vua của đối phương (nửa trên hình 1.15, VuaĐen bị chiếu hết)

- Pat: Là trường hợp hòa cờ do hết nước

đi Một bên đến lượt đi của mình không còn

nước đi đúng luật (Vua không ở trong tình thế

đang bị chiếu) thì ván cờ kết thúc với kết quả

hòa (nửa dưới hình 1.15, Trắng không có nước đi

hợp lệ)

- Thế bất biến: Là trường hợp hòa cờ do

hai bên không có sự thay đổi nước đi Nếu như

thế cờ lặp lại tối thiểu 3 lần (nửa trên hình 1.16,

Trắng bắt Hậu Đen liên tục bằng Tượng c7-b6,

Đen buộc phải Hb8-a7, thế bất biến xuất hiện)

- Chiếu vĩnh viễn: Là một đối thủ liên tục

thực hiện nước chiếu Vua đối phương và đối phương không thể chấm dứt đượcnước chiếu Vua (nửa dưới hình 1.16, Đen chiếu Vua liên tục bằng Mg3-f1, Trắngkhông thể thoát khỏi nước chiếu liên tục) Tất cả các trường hợp sẽ quy dạng hòa

cờ về thế bất biến hoặc 50 đi không bắt quân

- Xucxvăng: Là tình thế bó buộc - tức là bên có lượt đi bắt buộc phải thực

hiện nước đi dẫn tới một thế cờ kém hơn Nguồn gốc bắt nguồn từ 2 từ tiếng Đức:

xuc là nước đi, xvăng là bắt buộc Hình 1.17 ở góc (1), đến lượt bên Đen bắt

Hình 1.16

- Temp: Là nhân tố thời gian của một nước đi Vì vậy có nước đi lợi temp có

nước đi thiệt temp Lợi một temp tương đương với lợi một nước đi và ngược lại,khi nói bị thiệt temp có nghĩa là thiệt nước đi Hình 1.17 góc (2) bên Trắng cầnnhanh chóng tiến Tốt thật nhanh để xuống phong cấp Nếu tiến 2 ô gọi là lợi temp,còn tiến 1 ô sẽ là thiệt temp

- Phianket Tượng: Là khi Tốt ở cột "b" hoặc Tốt ở cột "g" từ vị trí ban đầu

dịch chuyển lên một ô, sau đó phát triển quân

Tượng của mình lên chiếm ô mà Tốt vừa giải phóng

(hình 1.17 – góc (3))

- Block (block): Là sự ngăn chặn, thông

thường thuật ngữ này sử dụng trong việc ngăn chặn

Tốt tiến xuống phong cấp Hình 1.17 – góc (4), Mã

Đen đang chặn đường Tốt a6 của Trắng tiến xuống

phong cấp

- Tốt cô lập: Là một Tốt đứng đơn lẻ Hai cột

bên cạnh không có Tốt nào của bên mình (hình

1.18)

- Tốt chồng: Là khi hai Tốt của một bên nằm trên một cột Ví dụ Tốt Trắng ở

e3 và e4 (hình 1.18)

- Tốt phong tỏa: Là hai Tốt của hai bên đứng đối diện nhau và cả hai đều

không thể di chuyển được (hình 1.18)

- Đa số Tốt: Là sự so sánh (hơn) về số lượng Tốt của một trong hai đấu thủ

ở cánh Hậu hoặc cánh Vua (hình 1.18, Trắng có 2 Tốt g4, h4 ở cánh Vua, Đen chỉ

có 1 Tốt ở h7)

- Tốt chậm tiến: Khi dãy Tốt liên hoàn nằm trên một đường chéo, thì Tốt

đứng ở vị trí sau cùng sẽ được gọi là Tốt chậm tiến khi một Tốt của đối phươngphong toả Tốt trên nó (hình 1.18, Trắng có dãy Tốt c6-d5-e4 thì Tốt e4 là Tốt đisau cùng và được gọi là Tốt chậm tiến)

- Tốt thông: là Tốt của một bên khi tiến xuống phong cấp không bị Tốt đối

phương cản trở (hình 1.18, Trắng có Tốt c6 chuẩn bị tiến xuống phong cấp)

- Tốt thông có bảo vệ: Là Tốt thông nhưng được một Tốt bên mình bảo vệ

(hình 1.18, Tốt c6 của Trắng vừa là Tốt thông đồng thời có sự bảo vệ bởi Tốt d5)

Hình 1.17

- Chiến lược Cờ Vua: Là định hướng trung tâm cơ bản của ván cờ, hoặc một

giai đoạn của ván cờ

- Chiến thuật Cờ Vua: Là tổ hợp một loạt các nước đi có định hướng nhằm

giải quyết một mục đích nào đó, tại tình huống đã được định trước trong diễn biếncủa ván cờ

1.4.2 Những quy ước thông tin trong Cờ Vua

Những thông tin quy ước trong Cờ Vua được sử dụng trong quá trình đọc,ghi chép và phân tích các ván đấu Hiện nay Liên đoàn Cờ Vua thế giới đều thốngnhất và sử dụng các ký hiệu, thông tin quy ước như bảng 1.2

Bảng 1.2 Ký hiệu thông tin quy ước trong Cờ Vua

Bên Trắng có ưu thế nhỏ  Ô yếu, điểm yếu

Bên Đen có ưu thế nhỏ Chuyển về tàn cuộc

Bên Trắng có ưu thế lớn Ưu thế hai Tượng

Bên Đen có ưu thế lớn Hai Tượng khác màu

+  Bên Trắng có ưu thế quyết định Hai Tượng cùng màu

 + Bên Đen có ưu thế quyết định Tốt liên kết

.

 Thế cờ không rõ ràng Tốt chồng.

Thế cờ có bù đắp về chất Tốt thông

Ưu thế về phát triển quân  Ưu thế về số lượng Tốt

Ưu thế về không gian Sêinốt (thiếu thời gian)

 Với việc phát triển ưu thế Quân Hậu (H)

Xuxvăng (tình thế bó buộc) Quân Tượng (T)

Chiếu hết (chiếu Mat) Quân Mã (M)

? Nước đi yếu (ch) Giải vô địch, lấy từ giải vô địch

?? Nước đi sai lầm (izt) Giải khu vực, liên khu vực

!? Nước đi đáng chú ý (ct) Vòng đấu tranh chức vô địch

?! Nước đi gây tranh luận (m) Trận giao hữu

Nước đi duy nhất corr Ván đánh qua thư

Tốt hơn, tốt hơn là RR Bình luận của ban biên tập

1.4.3 Cách thức ghi chép biên bản trong Cờ Vua

Có hai hình thức ghi chép biên bản (ghi các nước đi của 2 bên khi thực hiệnván đấu), đó là cách ghi ngắn gọn và cách ghi đầy đủ Trong các bài phân tích các

ván đấu hoặc trong các tài liệu Cờ Vua, cách ghi đầy đủ thường để biểu diễn biến

chính của ván cờ và được in đậm, còn cách ghi ngắn gọn để biểu thị các diễn biến phụ hay các lời phân tích, bình luận và in bình thường

- Tốt từ ô e2 đi lên ô e4 ở nước đi thứ nhất của Trắng được ghi là 1.e2 - e4

- Mã từ ô g1 lên ô f3 ở nước đi thứ 5 của Trắng được ghi là: 5.Mg1 - f3

- Tốt Trắng e4 ăn Tốt Đen d5 ở nước đi thứ bảy của Trắng ghi là: 7.e4 : d5

- Tốt Trắng ở ô c3 ăn Tốt Đen ở ô d4 ở nước đi thứ mười của Trắng ghi là

10 c3 : d4

1.3.3.2 Cách ghi ngắn gọn.

Là chỉ ghi thứ tự nước đi cùng với vị trí mà quân cờ nào đó dịch chuyển tới.Trong trường hợp nhiều quân tới được vị trí đó, thì cần thiết phải sử dụng thêmhàng ngang hoặc cột dọc của quân cờ đó ở vị trí ban đầu để làm sáng tỏ nước đi

Ví dụ:

- Tốt Trắng ở ô e2 đi lên ô e4 ở nước đi thứ sáu được ghi là 6 e4

- Mã từ ô g1 lên ô f3 ở nước đi thứ năm của Trắng được ghi là: 5 Mf3

- Tốt Trắng ở ô d4 ăn Tốt Đen ở ô e5 ở nước đi thứ hai được ghi là 2 cd.Hai quân Mã, một ở ô f3, một ở b1 cùng đến được ô d2, thì phải ghi rõMfd2, hoặc Mbd2 Tương tự như vậy, nếu nó cùng nằm ở trên một cột thì dùnghàng ngang để biểu thị nước đi: M1d2 hoặc M3d2

Trong Cờ Vua, người ta quy định cách ghi biên bản như sau: Mỗi một nước

đi bao gồm 2 lượt đi, lượt đi của bên Trắng và lượt đi của bên Đen

Ví dụ: 1 e2 - e4 e7 - e5

2 Mg1 - f3 Mb8 - c6Nếu trong một thế cờ nào đó, mà quy định bên Đen đi trước thì sẽ ghi số thứ

tự của nước đi và nước đi của bên Đen còn nước đi của bên Trắng thì bỏ trốngbằng cách thay vào đó là 3 dấu chấm Nước tiếp theo được ghi bình thường

Ví dụ: Trong 1 thế cờ Đen đi trước được ghi là:

1 Mg8 - f6

2 c2 - c3 Mb8 - c6

1.5 Giá trị tương đối của các quân cờ

Qua lý luận và thực tiễn thi đấu Cờ Vua, giá trị tương đối của các quân cờđược đánh giá theo thang điểm như bảng 1.3:

Bảng 1.3 Giá trị tương đối của các quân Giá trị tương đối các quân Xác định giá trị tương đương

5 điểm

3 điểm

3 điểm

1 điểm

≈ ≈ ≈ ≈ ≈ > >

Không thể định giá trị cho quân Vua, vì bản thân nó không thể nào đánh đổiđược, bởi khi mất Vua - bị đối phương chiếu hết - có nghĩa là thua cuộc Tuy nhiên,

ở giai đoạn tàn cuộc, sức mạnh của quân Vua được đánh giá là 2,5 điểm

Giá trị của các quân cờ được định ra như trên chỉ mang tính chất tương đối,bởi lẽ thực tế trong các ván đấu, thường thấy xuất hiện những trường hợp mà giátrị các quân bị đảo lộn, thể hiện rõ nhất là trong đòn phối hợp Lasker - cựu vô địch

Cờ Vua thế giới đã viết: "Đòn phối hợp đã bác bỏ hoàn toàn giá trị giả dối của

các quân cờ" Tại mỗi thế cờ, giá trị các quân cờ phụ thuộc vào đặc điểm của

chính thế cờ đó, ví dụ quân Hậu ≈ 9 điểm, thì đôi khi lại không có giá trị bằng Xehoặc Mã, Tượng như thế cờ ở hình 2.19: Trắng đi trước, nếu phong Xe thì thắng

mà phong Hậu lại hòa cờ, vậy giá trị thực tế ở thế cờ này Xe lại cao Hậu

CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP

1 Cờ vua xuất hiện ở đâu?

2 Bàn Cờ vua thế nào?

3 Trung tâm bàn cờ có bao nhiêu ô?

Hình 2.19- Lượt Trắng đi

4 Trong bàn cờ có những loại quân nào? Cách đi của từng quân?

5 Kể tên các thuật ngữ chuyên môn trong Cờ vua?

6 Giá trị tương đối của các quân?

CHƯƠNG 2 LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY

CÁC GIAI ĐOẠN CỦA VÁN ĐẤU

Tóm tắt: Nội dung chính Chương 2 bao gồm các kiến thức về khái niệm, nguyên

tắc, phân loại đặc tính trong từng các giai đoạn khai cuộc, trung cuộc, tàn cuộc vàphương pháp tổ chức tập luyện thi đấu trong ván Cờ vua

2.1 Giai đoạn khai cuộc

a Khái niệm khai cuộc

Khai cuộc là giai đoạn đầu của ván đấu, tại đây hai bên đều nhanh chóng phát triển lực lượng sao cho phù hợp với ý đồ chiến lược và chiến thuật đã định trước trong mỗi dạng thức khai cuộc.

Theo quan điểm chung nhất, khai cuộc là sự tập trung huy động cácquân của hai bên tham chiến Trong giai đoạn này, cần phải tiến Tốt lên chiếm giữtrung tâm và tạo không gian để phát triển Tượng và Mã Sau khi các quân nhẹ nhưTượng và Mã phát triển, thì có thể nhập thành (đưa Vua vào vị trí an toàn), đưa Xe

ra các cột mở Đến đây, về cơ bản thì lực lượng hai bên đã phát triển xong

Tất cả các điều vừa trình bày ở trên, đã được tổng kết thành một số nguyêntắc mà người mới học chơi cờ phải tuân thủ để tránh xảy ra những sơ xuất ngay từnhững nước đi đầu tiên Nếu tuân thủ triệt để những nguyên tắc này thì sẽ nhậnđược những thế cờ tốt, ngay cả trong những phương án không quen biết

b Các nguyên tắc khai cuộc

Các nguyên tắc này là những lý luận đã được đúc rút ra từ thực tiễn thi đấu.Nếu không tuân thủ chúng thì sẽ dễ dàng bị thất bại

Dù ý đồ chiến lược có khác nhau như thế nào trong mỗi dạng thức, nhưngtrong giai đoạn khai cuộc những người chơi cờ đều phải tuân thủ theo các nguyêntắc sau:

- Nguyên tắc 1: Nhanh chóng khống chế khu trung tâm.

Trong khai cuộc, việc tranh giành quyền kiểm soát trung tâm đóng vai tròquan trọng Bởi vì, ở trung tâm các quân có thể phát huy tối đa sức mạnh của mình

Từ trung tâm, lực lượng có thể huy động tới tất cả các hướng nhanh nhất và khốngchế được các ô cờ ở mức tối đa Quân Hậu đứng ở trung tâm sẽ khống chế được 27

ô cờ, còn ở góc chỉ khống chế được 23 ô Mã ở trung tâm khống chế được 8 ô cờ,còn ở góc chỉ khống chế được 2 ô cờ Vì vậy, trung tâm chính là điểm xuất phát đểtấn công hay phòng thủ Trong cuộc chiến giành khu trung tâm, các Tốt đóng vaitrò đặc biệt Tiến Tốt vào trung tâm sẽ dồn các quân đối phương vào các vị trí bấtlợi, tạo điều kiện cho các quân của mình chiếm giữ những vị trí tích cực Từ đó,cho phép chúng tự do cơ động ở bất cứ khu vực nào của bàn cờ dù ở chính trungtâm hay các cánh Đó chính là lý do tại sao các ván cờ thường bắt đầu bằng các

nước tiến Tốt vào trung tâm: 1 e4; 1 d4 hoặc 1 c4.

Ví dụ: 1 e4 e5 2 Mf3 f6? Nuớc đi yếu! Tốt Đen đã chiếm một vị trí kiểm

soát trung tâm rất mạnh của Mã g8, thêm vào đó là làm yếu mặt Vua và cản trở cácquân phát triển Sau nước đi này, Trắng có ưu thế lớn

3 Me5 Trắng thí Mã 3 ef 4 Hh5+ Bây giờ nếu 4 g6 thì 5.He5+ và 6.Hh8 4 Ve7 5.He5+ Vf7 6.Tc4+ Vg6 7.Hf5+ Vh6 8.d4+ g5 9.h4 Te7 10.hg+ Vg7 11.Hf7 .

- Nguyên tắc 2: Triển khai nhanh chóng và hài hoà toàn bộ lực lượng.

Để đảm bảo nguyên tắc này, người chơi cần tiến hành phát triển lực lượngcủa mình theo trình tự sau:

+ Tiến Tốt (cột c, d, e) lên chiếm giữ và khống chế trung tâm Mở đường

+ Phát triển các quân nhẹ về hướng trung tâm(Tượng và Mã)

+ Nhập thành (đưa Vua vào vị trí an toàn)

+ Đưa các quân nặng (Hậu và Xe) ra những vị trí thuận lợi để tham chiến.Người mới học chơi cờ, hay coi thường việc phát triển lực lượng theonguyên tắc Thực hiện nhiều nước đi bằng một quân, hoặc tham ăn Tốt đốiphương Như vậy, rất dễ thất bại Ví dụ sau sẽ chứng minh rõ điều đó:

1.e4 e5 2.Mf3 Mc6 3.Tb5 Mf6 4.0-0

Trắng thí Tốt nhằm phát triển lực lượng thật nhanh (nuớc thí là tình nguyện

bỏ Tốt hoặc quân cho đối phương nhằm phát triển nhanh lực lượng để tổ chức tấncông hoặc làm mạnh hơn thế cờ của mình) Lối chơi này, ở giai đoạn đầu của ván

cờ được gọi là: "Gambít"

4 Me4? Đáng lẽ Đen phải nhanh chóng phát triển quân bằng cách lên

Tượng để chuẩn bị nhập thành

5.d4 Trắng vừa kết hợp phát triển vừa khống chế đối phương triển khai lực

lượng của mình Bằng nước đi này, Trắng buộc Đen phải tiếp tục đi một quân, nóicách khác là dậm chân tại chỗ

5 Md6 6.Tb6 bc 7.de Mb7 Sau 7 nước đi, bên Đen đã đi Mã tới 4 lần, lực

lượng còn lại triển khai quá chậm

8 Md4 Te7 9 Mf5 Tf8? Nuớc đi quá yếu! Sau 9 nước đi, Đen chỉ đưa

được Mã đến ô b7 Trong khi bên Trắng đã có đủ lực lượng để tấn công

10.Xe1 g6? 11.Md6! Td6 12.ed+ Vf8 134.Th6+ Vg8 14.Hd4 f6 15.Hc4 .

Càng có nhiều quân tham gia vào cuộc chiến, vị trí đứng của các quân tíchcực, hài hòa, thì khả năng tổ chức tấn công vào đối phương càng có hiệu quả.Ngược lại, khi chưa phát triển đủ lực lượng đã ham tấn công sớm sẽ gặp thất bại

Một trong những sai lầm thường gặp khi phát triển quân là đưa Hậu lêntham gia tấn công quá sớm Hậu là quân rất mạnh, vì thế việc đưa Hậu tham giatấn công thiếu suy nghĩ, rất dễ bị các quân yếu hơn của đối phương tấn công Hậu

sẽ mất thời gian (temp) chạy, tạo điều kiện cho đối phương triển khai lực lượng củamình

- Nguyên tắc 3: Xây dựng cấu trúc Tốt vững chắc.

Tuy là quân cờ yếu nhất và kém cơ động nhất, nhưng Tốt có ảnh hưởng rấtlớn đến tính chất của thế cờ Tốt là yếu tố tích cực khi cơ động quân, chưa nói đếnkhả năng phong cấp của chúng Khi di chuyển về phía trước,Tốt hạn chế sự cơđộng của các quân đối phương, nhất là ở trung tâm Vì vậy, trong giai đoạn đầu củaván cờ, điều quan trọng là phải bố trí cấu trúc Tốt như thế nào cho hợp lý, vừachiếm được không gian, vừa mở đường cho các quân khác triển khai Nếu đi Tốtthiếu suy nghĩ sẽ dẫn đến hậu quả rất lớn

Ví dụ: 1 d4 c5 2 dc Đen tạm thời hy sinh Tốt để phá vỡ áp lực của Tốt Trắng ở trung tâm 2 e6, một trong những cách bắt lại Tốt 3 b4? Nước đi yếu,

trái với nguyên tắc xây dựng cấu trúc Tốt vững chắc Bởi vì, Tốt dâng quá cao sẽ làmục tiêu cho đối phương tấn công và làm suy yếu thế trận của mình Mạnh nhất là

nên chơi 3.Mf3 hoặc 3.Mc3 hay 3.e4 Ván cờ tiếp diễn như sau: 3 a5 4.c3 Trắng tìm mọi cách giữ Tốt 4 ab 5 cb Hf6! Hậu xuất trận sớm trong trường hợp này là

chính xác vì có mục tiêu rõ ràng Xe yếu trên đường chéo a1 - h8, Trắng mấtTượng hoặc Mã và xin thua

Trong thế cờ ban đầu, điểm yếu nhất của cả 2 bên là Tốt f2 và Tốt f7, bởi lẽchúng chỉ được bảo vệ bằng Vua, nên khi chưa kịp nhập thành sẽ rất dễ bị tấncông

Trong ván đấu với Lixuxin năm 1944, nhà vô địch thế giới M Bốtvinnhíchcầm quân Đen đã bố trí các Tốt của mình rất hoàn hảo (Hình 3)

Các Tốt Đen khống chế các ô trung tâm, các quân ở sau được bố trí rất thuậnlợi Còn các quân của bên Trắng thì rất gò bó Và Bốtvinnhích đã giành được thắnglợi không mấy khó khăn

c Phân loại khai cuộc

Thuật ngữ "Khai cuộc" dùng để chỉ giai đoạn ra quân, có hàng loạt các kiểu

ra quân với tên gọi khác nhau như phòng thủ Ấn Độ, phòng thủ Xixilia, phòng thủAlêkhin Và mỗi loại khai cuộc trên đều có nguồn gốc, xuất xứ tên gọi của nó

Người ta chia khai cuộc ra thành 3 hệ thống: Hệ thống khai cuộc thoáng, hệthống khai cuộc nửa thoáng và hệ thống khai cuộc kín

+ Hệ thống khai cuộc thoáng là những khai cuộc được bắt đầu bằng nước

đi 1.e4 e5

+ Hệ thống khai cuộc nửa thoáng là những khai cuộc được bắt đầu bởi

Trắng đi 1 e4 nhưng Đen đáp lại khác e5 (1 e4 # e5)

+ Hệ thống khai cuộc kín là những khai cuộc được bên Trắng bắt đầu bằng

nước đi không phải là 1.e4 (1.# e4 )

Phương án này sôi động với ý đồ chiến lược chơi của Trắng là mở trung tâmbằng nước đi d4 sau khi đẩy Tốt c3 Kết thúc khai cuộc, thông thường bên Trắngtấn công cánh Vua còn bên Đen phản công ở trung tâm và cánh Hậu

7.Td2 Td2 8.Mbd2 d5

10.Hb3 Mce7 11.0-0 0-0 12.Xfe1 c6 13.a4 Hc7

(Nếu 13 Hd6 14.Me4 Hf4 15.Mc5 Tf5 16.g4 g5 17.Me5 Md4 18.Ha3 =)

cờ người Pháp thắng lợi tại Luân đôn năm 1934

3.e4 -e5.

Cách bố trí Tốt đặc biệt ở trung tâm thường quyết định đặc điểm của ván cờtiếp sau Bây giờ bên Trắng tích cực hoạt động trên cánh Vua bằng cách sử dụngtiền đồn e5, còn bên Đen bắt đầu tấn công vào các Tốt trung tâm của Trắng

4 c3

Nếu 6.Mc3 b4 7.Tc4 e6 (nếu 7 bc thì 8.Hb3 ed 9.Md5) 8 d5 bc 9.Hb3 bd10.Hb7 dc 11.Ha8 cb 12.Tb2 Tb4 13.Vf1 c3 14.Ve2! cb 15.Xad1 Md7 16.Hd8 Vd817.Me5  17 Ve8! hoặc 17 Mf6!

Kế hoạch chơi tiếp theo như sau: Bên Trắng sử dụng Tượng mạnh cùng với

Xe, Hậu, đẩy Tốt lên phong cấp

Bên Đen cản trở sự đẩy Tốt và tấn công vào vị trí yếu của Vua bị khuyết Tốt

2.2 Giai đoạn trung cuộc

a Khái niệm.Trung cuộc (còn gọi là giai đoạn giữa của ván cờ) là giai đoạn

quan trọng nhất của ván cờ Tại đây diễn ra cuộc tranh đấu gay gắt nhất trên tất cả

các mặt tâm lý, kỹ - chiến thuật, chiến lược các mưu kế và các thủ pháp quyếtđịnh để giành ưu thế buộc đối phương phải đầu hàng

b Các nhân tố chiến thuật trong giai đoạn trung cuộc

Trung cuộc là giai đoạn căng thẳng nhất của ván đấu, nên các nhân tố chiếnthuật được sử dụng trong giai đoạn này cũng chính là các nhân tố chiến thuật trongván đấu Cờ Vua

Chiến thuật trong Cờ Vua chính là tổ hợp một loạt các nước đi có địnhhướng nhằm giải quyết một mục đích nào đó, tại tình huống đã được định trướctrong diễn biến của ván cờ

Các nhân tố chiến thuật trong Cờ Vua bao gồm:Tình thế bó buộc, sự đe doạ,thời gian

* Tình thế bó buộc.

- Khái niệm: Tình thế bó buộc là tình thế cờ mà trong đó ở một thời điểm

nào đó của ván cờ, một đấu thủ sử dụng một tổ hợp các nước đi có định hướng (kể

cả thí quân) để buộc đối phương phải trả lời bằng một loạt các nước đi bắt buộc, dùnhững nước đi đó làm xấu đi tình thế hiện tại của mình

- Ỳ nghĩa: Là phương tiện củng cố và phát triển ưu thế động đã có.

- Các định hướng chiến thuật trong tình thế bó buộc:

+ Chiếu hết Vua đối phương

+ Đạt ưu thế hơn quân

+ Đạt thế cờ đơn giản và thuận lợi cho mình

+ Cứu nguy cho thế cờ dưới các dạng: Pat, chiếu vĩnh viễn, lặp lạinước đi

- Phương tiện tạo tình thế bó buộc: Đòn phối hợp, hoặc tổ hợp các nước đi

"dồn ép" nhằm gây căng thẳng cho đối phương

Việc sử dụng tổ hợp các nước đi định hướng như vậy gọi là: "Các đòn chiếnthuật"

- Các dạng thức của đòn chiến thuật: Thu hút; Đánh lạc hướng (khỏi ô bảo

vệ, khỏi cột bảo vệ, khỏi mục đích đã định ra); Tiêu diệt quân phòng thủ Vua (sửdụng khi tấn công vào Vua); Giằng quân; Che chắn; Giải phóng ô; Giải phóngđường; Giải toả và phá huỷ (hy sinh Tượng để phá huỷ, lôi kéo Vua, chiếm ô); Đònđánh đôi (đánh trực diện, mở quân tạo đòn)

* Sự đe doạ: Tạo ra những mối đe doạ chiến thuật.

* Thời gian trong chiến thuật: Thời gian trực tiếp (thời gian thực hiện ván

đấu), và thời gian gián tiếp (temp)

Mặc dù có rất nhiều các dạng thức đòn chiến thuật được sử dụng trong giai

đoạn trung cuộc, nhưng ở đây chúng ta chỉ đi sâu tìm hiểu về đòn phối hợp Đây

cũng là những nét đặc trưng nhất ở giai đoạn giữa của ván cờ

2.2 Đòn phối hợp

a Khái niệm

Đòn phối hợp là một thế biến bó buộc có thí quân Khái niệm này chỉ thể

hiện được bản chất, hiện tượng của nó song chưa nêu lên được các đặc tính quantrọng khác

b Đặc tính: Đòn phối hợp có 2 đặc tính đó là: Tính bất ngờ, đột ngột và tính

thẩm mỹ cao của đòn phối hợp

c Thành phần của đòn phối hợp

Trước khi thực hiện (tạo dựng) một đòn phối hợp phải có đầy đủ 4 thànhphần sau:

+ Lý do xuất hiện đòn phối hợp

+ Phương tiện để thực hiện đòn phối hợp

+ Chủ đề của đòn phối hợp

+ Thực hiện đòn phối hợp

d Một số dạng thức đòn phối hợp cơ bản

Sau đây là 15 đòn phối hợp cơ bản theo các chủ đề:

1 Đòn thu hút (Hình 2.1): Là đòn phối hợp thu hút quân đối phương vào

một ô cờ bất lợi sau đó tấn công vào quân đó Trong Cờ Vua, đòn phối hợp nàyđược sử dụng nhiều nhất trong các chủ đề của đòn phối hợp

Hình 2.1 Đòn thu hút: Đen đi trước

2 Đòn đánh lạc hướng (Hình 2.2): Là đòn phối hợp đánh lạc hướng quân

của đối phương ra khỏi một vị trí phòng thủ hay một điểm quan trọng, sau đó mớitấn công vào điểm hay vị trí quan trọng đó Đòn đánh lạc hướng được chia làm 3dạng: a Đánh lạc hướng ra khỏi ô bảo vệ

b Đánh lạc hướng ra khỏi đường bảo vệ

c Đánh lạc hướng Vua

Hình 2.2 Đòn đánh lạc hướng: Đen đi trước

3 Đòn thắt cổ (Hình 2.3): Đòn thắt cổ là đòn phối hợp buộc các quân của

đối phương khóa chặt Vua của mình sau đó dùng Mã chiếu hết

Hình 2.3 Đòn thắt cổ: Đen đi trước

4 Đòn giằng quân (Hình 2.4): Là một thủ pháp hữu hiệu để hạn chế sự cơ

động của quân đối phương

Hình 2.4 Đòn giằng quân: Trắng đi trước

5 Đòn cối xay (Hình 2.5): Đòn cối xay là đòn phối hợp được tạo dựng bởi

các nước chiếu và mở chiếu một cách tuần tự

Hình 2.5 Đòn cối xay: Trắng đi trước

6 Đòn phục kích: Là loại đòn phối hợp phức tạp, nó mang tính bí mật, quân

đánh thường nấp ở phía sau quân mình

7 Đòn săn bắt quân: Là đòn đánh một quân của đối phương, chủ yếu là

Hậu vào trong một vòng vây kín sau đó dùng lực lượng đe dọa bắt chết quân đó(trong nhiều dạng của biến trận khai cuộc, Hậu Đen thường lên b6 sau đó tấn côngvào b2 và thế là sập bẫy)

8 Đòn bắt đôi (đòn kép) (Hình 2.6): Là đòn đánh của một quân tấn công

cùng một lúc vào 2 quân của đối phương (đòn chiếu đôi là một trường hợp đặc

biệt của đòn bắt đôi, khi mở đường đồng thời lại có nước chiếu đối phương).

Có 2 nhân tố cơ bản tạo nên đòn bắt đôi:

+ Quân không được bảo vệ hoặc bảo vệ không chắc

+ Sự bố trí các quân không hợp lý

Hình 2.6 Đòn bắt đôi (đòn kép): Trắng đi trước

9 Đòn quá tải: "Quá tải" là trường hợp một quân cùng một lúc thực hiện hai

nhiệm vụ phòng thủ trở lên Nếu đối phương tập trung lực lượng đánh vào quânquá tải đó thì gọi là đòn quá tải

10 Đòn phong tỏa (Hình 2.7): Là đòn phối hợp dùng lực lượng của mình phong tỏa các quân của đối

phương buộc họ lâm vào tình trạng nguy hiểm không có lối thoát (có trường hợp dùng quân của đối phương

phong tỏa đối phương).

Hình 2.7 Đòn phong tỏa: Trắng đi trước

11 Đòn cắt đường: Khi đối phương chiếm giữ một đường quan trọng nào

đó trong việc phòng thủ, và vô hiệu hóa bằng cách ngăn cản trên đường quantrọng đó (có thể là hàng ngang, cột dọc hay đường chéo)

12 Đòn giải phóng đường (Hình 2.8): Là đòn phối hợp thực hiện bởi việc

mở một đường quan trọng nào đó để tấn công đối phương

Hình 2.8 Đòn giải phóng đường: Đen đi trước

13 Đòn giải phóng ô: Là đòn phối hợp được thực hiện gắn với việc giải

phóng một ô cờ quan trọng cho quân khác chiếm đóng (thường là Mã)

14 Đòn phong cấp (Hình 2.9): Đòn phong cấp là đòn phối hợp được tạo

dựng bởi việc sử dụng các nước đi phong cấp của Tốt

Hình 2.8 Đòn phong cấp: Đen đi trước

15 Đòn cầu hòa (Hình 2.10): Là đòn phối hợp nhằm mục đích đạt được thế

cờ hòa (có thể là dẫn tới Pát hoặc bất biến hoặc không đủ lực lượng để chiếu hết)

Hình 2.10 Đòn cầu hòa: Đen đi trước

2.3 Giai đoạn tàn cuộc

a Khái niệm: Trong quá trình diễn biến trận đấu trên phạm vi bàn cờ, lực

lượng đôi bên dần dần hao mòn thể hiện ở số lượng quân trên bàn cờ giảm hẳn Vìvậy thế trận sẽ trở nên giản đơn hơn Và ván cờ sẽ chuyển sang giai đoạn quyết

định cuối cùng, đó là giai đoạn tàn cuộc Tùy vào từng thế trận ở tàn cuộc mà các

đấu thủ phải giải quyết 1 trong 3 nhiệm vụ:

- Nếu có ưu thế về số quân hoặc thế trận thì phải cố gắng tận dụng để giànhphần thắng

- Nếu đối phương chiếm ưu thế ấy, thì phải tự vệ thật vững vàng và dẫn ván

cờ về kết quả hòa cuối cùng

- Nếu phần trung cuộc không phá được thế cân bằng, thì phải cố gắng giành

ưu thế ở giai đoạn cuối này

b Đặc tính của tàn cuộc

Trong tàn cuộc thường xuất hiện thêm một mục tiêu chiến lược đó là dẫnTốt lên phong cấp Từ đó, rất dễ khẳng định thêm các điểm đặc trưng của cờ tàn.Nếu Vua không bị đe dọa chiếu hết, thì Vua có thể thoát khỏi nơi trú ẩn và trực tiếptham gia vào cuộc chiến đang tiếp diễn Điều đó có ý nghĩa rất quan trọng trong

tàn cuộc Vua cũng trở thành lực lượng tấn công và phòng thủ tích cực, có khả

năng tấn công đối phương và nó thường là quân đầu tiên đánh sang phòng tuyến địch.

Trong tàn cuộc, số lượng quân còn lại trên bàn cờ ít, nên giá trị của chúng

được tăng lên rất nhiều Mục tiêu chiến lược trong tàn cuộc là dẫn Tốt lên phong cấp, nên giá trị của các quân Tốt trong phần tàn cuộc tăng đột ngột Nếu ở phần

trung cuộc, việc hơn một quân Tốt thường chưa đóng vai trò quyết định, thì trongtàn cuộc phần lớn các trường hợp hơn một Tốt cũng là nhân tố đủ đảm bảo chochiến thắng

Thông thường ở phần giữa của ván cờ, kế hoạch tác chiến của các đấu thủ

được xác định bằng sở thích và tài tưởng tượng của họ, thì ở tàn cuộc chủ yếu kế

hoạch được đặt ra từ đặc tính của thế trận, và không phụ thuộc vào sở trường hay phong cách chơi Mỗi đấu thủ đều cũng phải chọn một biện pháp như nhau, mỗi biện pháp thường là chuẩn mẫu cho từng dạng thế cờ tàn cuộc và chỉ có biện pháp

ấy mới dẫn tới việc đạt được mục tiêu đã đề ra.

Như vậy, chúng ta có thể đi đến kết luận rằng: So với phần trung cuộc,trong cờ tàn vai trò của lý thuyết, vai trò của sự hiểu tăng lên rất nhiều Trong thực

tế, nhiều thế trận tàn cuộc lại là những thế cờ lôgic với lời giải duy nhất

c Các nguyên tắc trong tàn cuộc

Để có thể dẫn dắt ván đấu có hiệu quả trong giai đoạn này, thì người chơicần thiết phải nắm vững và tuân thủ các nguyên tắc cần thiết phải áp dung tronggiai đoạn này Đó là những nguyên tắc:

1 Tối ưu hoá vị trí của Vua (tích cực hoá Vua trong tàn cuộc)

2 Đẩy mạnh tối đa sự hoạt động các lực lượng còn lại trên bàn cờ

3 Tổ chức phối hợp chính xác sự hoạt động của các quân

d Phân loại tàn cuộc

Dựa vào đặc tính của thế trận, tàn cuộc được chia làm 2 loại: Tàn cuộc kỹthuật và tàn cuộc chiến thuật - chiến lược

* Tàn cuộc kỹ thuật: Khi một đấu thủ nào đó chiếm được ưu thế tuyệt đối về

lực lượng so với đối phương, đang cố gắng kết thúc ván cờ bằng cách chiếu hết, và

dĩ nhiên Vua bên yếu tìm cách tránh khỏi bị diệt vong Chúng ta gọi những thế tàncuộc này là tàn cuộc kỹ thuật Thế tàn cuộc kỹ thuật đã được nghiên cứu từ lâu, vàngày nay lý thuyết cờ đã biết chúng rất rõ Nhóm này gồm hầu hết các thế cờ tàngiản đơn như: Vua + Hậu chống Vua, Vua + Xe chống Vua

- Chiếu hết bằng Xe.

Một mình Xe không thể chiếu hết được Vua đối phương nếu như không có

sự hỗ trợ của Vua mình Phương pháp chiếu là cùng với Vua dồn Vua đối phương

vào một góc hoặc cạnh bàn cờ, buộc Vua đối phương đến lượt đi của mình phải vào thế đối mặt Vua rồi dùng Xe chiếu hết Thông

thường, điều đó thực hiện ở hàng ngang thứ nhất

hay thứ 8 hoặc các cột "a", "h" Ví dụ: (Hình 2.11)

1 Xh4 Xe Trắng cắt đường để chuẩn bị dồn Vua Đen về hàng ngang thứ 8 1 Ve5 2 Ve2 Trắng đưa Vua tới trung tâm để hỗ trợ Xe 2 Vf5 3.Ve3 Ve5 Vua

Đen không tự ý rút lui nhưng bây giờ xuất hiện thế cờ đòi hỏi sự lưu ý đặc biệt

"khi hai Vua đứng vào thế đối diện nhau, Xe có khả năng đẩy lui Vua đối phương

về cạnh bàn cờ thêm một hàng nữa" 4 Xh5+ Vd6 5.Ve4 - Thời điểm đáng lưu ý

nữa: Vua Trắng chiếm chỗ đứng tương quan với Vua Đen như nước đi của Mã Để

khi Đen chơi 5 Ve6 sẽ lại chiếu bằng Xe, đẩy Vua đối phương lui thêm một hàng

nữa 5 Vc6 6 Vd4 Vb6 7 Vc4

Hình 2.11 Chiếu hết bằng

Xe

Bây giờ nếu Đen chơi 7 Va6 thì 8 Xb5 Vua Đen sẽ bị cắt tại cột "a"

7 Vc6 8 Xh6+ Vd7 9 Vc5 Ve7 10 Vd5 Vf7 11 Ve5 Ve7 12 Xh7+ Vd8 13 Ve6 Vc8 14 Vd6 Vb8 15 Vc6 Va8 16 Vb6 Vb8 17 Xh8 #

- Chiếu hết bằng Hậu:

Hậu là quân mạnh nhất có thể cơ động được như Xe và Tượng, nên chiếu hếtbằng Hậu đơn giản hơn chiếu hết bằng Xe Truớc hết là phải đi Hậu sao cho giảmđến mức thấp nhất các nước di chuyển của đối Vua đối phương Phương pháp cụthể giống như cờ tàn Xe nhưng cần phải lưu ý tránh đưa Vua đối phương vào thế

"Pát" Để thực hiện tốt thế tàn cuộc loại này người ta đưa ra quy tắc "bậc thang",

đó chính là sơ đồ đường đi của Hậu dồn Vua đối phương Ví dụ: (Hình 2.12)

1 He3 Vg4 2 Hf3+ Vg5 3 Vg3 Vg6 4 Hf4 Vh5 5 Hg4 Vh6 6 Vf4 Vh7 7 Vf5 Vh8 8 Vf6 Vh7 9 Hg7 #.

Đường đi của Hậu theo sơ đồ hình bậc thang (He3 - f3 - f4 - g4 - g5) Sau

đó chiếu hết cùng với sự hỗ trợ của Vua (đây chỉ tính đến các khả năng chống đỡmạnh nhất của bên yếu)

* Tàn cuộc chiến thuật - chiến lược: Là nhóm lớn hơn, gồm hầu hết các thế

cờ tàn mà thông thường 1 đấu thủ chưa đủ sức chiếu hết đối phương ngay, cho nênphải tìm cách khác để đánh thắng Cách trung gian có thể là đưa Tốt lên phong cấp,tạo ưu thế về lực lượng để đủ sức chiếu hết đối phương Những thế tàn cuộc ấyđược gọi là thế cờ tàn chiến thuật - chiến lược Trong tàn cuộc chủ yếu là nghiêncứu loại này

Dạng thức Vua chống Vua + Tốt.

Trong dạng thế cờ tàn cuộc loại này thì nhiệm vụ

của bên mạnh hơn là thực hiện ưu thế Tốt của mình với

mục tiêu chiến lược là đưa Tốt lên phong cấp Còn bên

yếu thì tìm cách cản trở đối phương thực hiện ý đồ

chiến lược đó và cố gắng đưa vào thế "Pát" Để tìm

hiểu các dạng thế tàn cuộc này, chúng ta cần nắm vững

các quy tắc sau:

- Quy tắc 1: Thế đối Vua: Bên nào chiếm được

thế đối Vua thì bên đó có lợi (có lợi ở đây nghĩa là đối

với bên có Tốt sẽ thắng cuộc, đối với bên không có Tốt

thì sẽ hoà cuộc)

Hình 2.12- Chiếu hết bằng

Hậu

Hình 2.13 Tàn cuộc Tốt

Thế đối Vua là 2 Vua đứng đối diện nhau theo hàng ngang hoặc cột dọc Cónhiều dạng đối Vua, đối Vua theo hàng ngang, cột dọc, đối Vua theo đường chéo,đối Vua gần (hai Vua đứng cách nhau một ô cờ), đối Vua xa Nhưng ở đây chúng ta

chỉ xét đến trường hợp đối Vua gần, theo cột dọc

Ví dụ: Hình 10

Với thế cờ này, mặc dù Trắng đi trước thì kết quả vẫn là hòa cuộc bởi vì Đen

luôn chiếm được thế đối Vua, chẳng hạn 1 Ve4 Vd7! 2 Ve5 Ve7! Đen chiếm

được thế đối Vua trước

3 d6+ Vd7 4 Vd5 Vd8 ! 5 Vc6 và tới đây một lần

nữa Đen sử dụng hữu hiệu quy tắc này 5 Vc8! buộc Trắng phải đi 6 d7+ Vd8

7 Vd6 "Pát" Nếu 7 Vc5 thì 7 Vd7 "Pát".

- Quy tắc 2: Ô hiệu quả: Bên nào chiếm được ô hiệu quả thì bên đó có lợi.

Ô hiệu quả là ô trước Tốt cách 1 hàng ngang và 2 ô bên cạnh nó Nếu Tốtdịch chuyển lên phía trước thì ô hiệu quả của nó cũng được tịnh tiến theo Cần lưu

ý nước đi đầu tiên, Tốt có thể dịch chuyển được 2 ô Ví dụ ở hình 2.14: Tốt Trắng

ở vị trí e3 thì ô hiệu quả của nó là e5, f5, d5 Ô hiệu quả hay còn gọi là "ô xung

yếu"

Để thấy rõ quy tắc trên chúng ta hãy xem ví dụ cụ thể (hình 2.15)

Trắng đi trước, dùng thế đối Vua chiếm ô hiệu

quả, và giành thắng lợi 1.Vf6! chiếm thế đối Vua 1 Ve8 (hoặc1 Vg8) 2.Vg7

Trắng thắng cuộc vì chiếm được ô hiệu quả

Người ta dùng thế đối Vua để chiếm ô hiệu quả và theo như quy tắc trên thìnhiệm vụ đặt ra đối với bên yếu là phải tuyệt đối không cho đối phương chiếm

Hình 2.14 Ô hiệu quả của

Tốt

Hình 2.15 Thế đối Vua

được 1 trong 3 ô hiệu qủa đó Thông thường, mỗi Tốt có 3 ô hiệu quả nhưng Tốtbiên chỉ có 2 ô hiệu quả Đại đa số các thế tàn cuộc mà chỉ còn lại một Tốt biên,trong khi Vua bên yếu ở vị trí tích cực thì kết quả là hòa cuộc vì bên phòng thủ chỉlọt vào góc có Tốt tiến lên để chờ thế Pát.

- Quy tắc 3: Hình vuông của Tốt: Nếu Vua đối phương đứng trong hình

vuông của Tốt thì cản được Tốt của đối phương (ở đây không tính đến sự hỗ trợcủa Vua đối phương và Vua đối phương ở vị trí bất lợi nhất)

Hình vuông của Tốt là một hình vuông được tạo bởi các cạnh, có chiều dài

là số ô cờ được tính từ vị trí đứng của Tốt đến hàng ngang cuối mà Tốt sắp tiến lên

Quy tắc này có giá trị rất lớn cho người chơi trong việc tiết kiệm thời giansuy nghĩ, giảm nhẹ được sự tính toán

Ba quy tắc trên không những chỉ áp dụng trong trường hợp Vua chống VuaTốt, và nó còn được coi như những phương tiện để tiến hành các mục đích chiếnlược, các đòn chiến thuật trong tàn cuộc

CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP

1 Khai cuộc là gì? Có mấy hệ thống khai cuộc? Kể tên?

2 Trong khai cuộc có mấy nguyên tắc? Kể tên?

3 Khái niệm trung cuộc? Kể tên các nhân tố chiến thuật trong giai đoạn trungcuộc?

4 Đòn phối hợp là gì? Đặc tính của đòn phối hợp?

5 Kể tên các đòn phối hợp cơ bản?

Hình 2.16 Quy tắc hìnhvuông của Tốt

6 Khái niệm tàn cuộc? Những nhiệm vụ của tàn cuộc?

7 Có mấy nguyên tắc trong tàn cuộc? Phân loại tàn cuộc?

CHƯƠNG 3 PHƯƠNG PHÁP DẠY-HỌC CỜ VUA

Tóm tắt: Nội dung chính Chương 3 gồm các kiến thức về: Mối tương quan giữa nội dung và

phương pháp dạy-học Cờ vua; Các nguyên tắc về phương pháp trong giảng dạy Cờ vua; Hình thức tổ chức giảng dạy - tập luyện trong Cờ vua; Trình tự dạy-học trong Cờ vua.

3.1 Mối tương quan giữa nội dung và phương pháp trong giảng dạy - tập luyện Cờ Vua

Trong quá trình dạy học, một nhân tố quan trọng có ảnh hưởng trực tiếp đến

hiệu quả của quá trình - đó là phương pháp giảng dạy Phương pháp giảng dạy là

cách thức tác động đến các đối tượng khác nhau để truyền thụ những kiến thức, trithức, kỹ năng cần thiết và tạo điều kiện cho các đối tượng đó tiếp thu lượng kiếnthức, tri thức, kỹ năng đó một cách có chất lượng nhất.

Còn nội dung giảng dạy chính là lượng thông tin đầy đủ (bao hàm cả về mặt

chất lượng và khối lượng) của lượng kiến thức, tri thức, kỹ năng cần truyền thụ chongười học trong quá trình giảng dạy

Giữa phương pháp và nội dung giảng dạy có mối quan hệ chặt chẽ với nhau,mối quan hệ đó được giải thích bởi tương quan giữa: " Mục đích - Nội dung -Phương pháp", theo các quy luật đã định

Nếu xem xét mối riêng rẽ giữa các thành phần của mối tương quan đó chúng

ta thấy:

+ Mục đích giảng dạy là đích cuối cùng của quá trình sư phạm, nó được cấuthành bởi những đòi hỏi của giai cấp và xã hội Mục đích của nền giáo dục ViệtNam là nhằm đào tạo ra những con người phát triển toàn diện về mọi mặt, nghĩa làhình thành và phát triển con người mới xã hội chủ nghĩa

+ Nội dung giảng dạy bao gồm các kiến thức cần truyền thụ cho đối tượnggiảng dạy, ở các lứa tuổi và trình độ khác nhau Chẳng hạn, trong phần nghệ thuật

Cờ Vua - đó là tàn cuộc, các phương tiện chiến thuật, chiến lược, các dạng thứckhai cuộc

+ Phương pháp giảng dạy dưới góc độ sư phạm là cách thức truyền thụ mộtlượng kiến thức nào đó cho đối tượng giảng dạy trong những hình thức tổ chứcgiảng dạy mang tính chất sư phạm

3.2 Các nguyên tắc về phương pháp trong giảng dạy Cờ Vua

Các nguyên tắc về phương pháp là hạt nhân cơ bản trong việc chọn lựanhững phương pháp để ứng dụng vào quá trình giảng dạy, truyền thụ kiến thức chođối tượng giáo dục Nó được xây dựng trên cơ sở của các quy luật về tâm lý giáodục nói chung Qua nghiên cứu và kiểm nghiệm, thấy rằng cần thiết phải tuân thủcác nguyên tắc mang tính lý luận - phương pháp sau: Nguyên tắc thống nhất giữagiảng dạy Cờ Vua và giáo dục toàn diện; Nguyên tắc hệ thống; Nguyên tắc vừasức; Nguyên tắc trực quan; Nguyên tắc bền vững kiến thức, và ứng dụng thực tiễn

Trong quá trình giảng dạy-huấn luyện Cờ Vua thường hay sử dụng 3 nhóm

phương pháp giảng dạy-huấn luyện chính đó là: Nhóm phương pháp giảng dạy; Nhóm phương pháp thực hiện nhiệm vụ sư phạm; Nhóm phương pháp thực tập sư phạm (trong đó nhóm phương pháp thực hiện nhiệm vụ sư phạm được coi

là có hiệu quả hơn cả) Có thể liệt kê ra những phương pháp thuộc các nhómphương pháp chính trên đây, và chúng bao gồm:

Phương pháp dùng lời hay phương pháp mô tả bằng lời (kể chuyện, miêu tả,giải thích, giảng bài, trò chuyện, nghiên cứu tài liệu); Phương pháp trưng bày (biểubảng, kế hoạch, biểu đồ, áp phích, đèn chiếu, bàn cờ treo); Phương pháp tham quan(tổ chức tham quan các giải thi đấu lớn, tổ chức tham quan theo các chủ đề giáodục - chính trị); Phương pháp bài tập (giải các thế cờ theo chủ đề đã được chọn lựariêng nhằm tạo ra những kỹ năng, kỹ xảo chuyên môn); Phương pháp trò chơi(chơi với bạn cùng nhóm những thế cờ đang học, hoặc các trích đoạn của ván đấu,chơi nhiều bàn cùng một lúc, thi giải cờ thế); Phương pháp thi đấu (thi đấu các giảihạn chế thời gian, chơi Blid); Phương pháp phân tích ván đấu và các thế cờ điển

hình (nghiên cứu các ván đấu của các Đại kiện tướng, Kiện tướng, nghiên cứu cácván trong học tập, nghiên cứu các ván đấu của các vận động viên Cờ Vua trẻ trongcác giờ tự học hoặc các giờ học theo nhóm, phân tích các tình thế điển hình trongkhai cuộc, trung cuộc và tàn cuộc )

a Nguyên tắc thống nhất giữa giảng dạy Cờ Vua và giáo dục toàn diện.

Giảng dạy Cờ Vua và giáo dục toàn diện có mối quan hệ gắn bó biện chứngvới nhau

Giảng dạy có nghĩa là truyền thụ một khối lượng kiến thức kỹ năng cần thiếtmang tính chuyên môn, và đưa ra những khả năng áp dụng những kiến thức, kỹnăng đó vào thực tiễn

Giáo dục toàn diện hướng học sinh đến việc làm quen với các chuẩn độ vềchính trị, thế giới quan, đạo đức, thẩm mỹ, các quy tắc và nhận thức phù hợp với

sự hình thành các quan điểm chính trị, các nét tính cách, các chuẩn mực hành vi vàtính sẵn sàng hoạt động theo xu hướng chuyên môn đòi hỏi

Giáo dục con người phát triển toàn diện là một quá trình phức tạp và đadạng, nó phụ thuộc vào nhiều yếu tố mà trong đó có sự ảnh hưởng của trí tuệ, cảmxúc và ý chí

Các hình thức tác động giáo dục là: Chủ động tạo ra theo chủ đích các tìnhhuống cụ thể, chẳng hạn, tham gia các cuộc tranh luận, phát biểu trong các buổihọp lớp hoặc của tổ chức thể thao, nhận về mình trách nhiệm mang tính xã hội;giao trách nhiệm cụ thể cho đối tượng giáo dục, trao cho họ một số nhiệm vụ sưphạm trong quá trình học tập và rèn luyện tham gia tích cực vào công tác đoànthể xã hội

Các hình thức tác động giáo dục trong phạm vi thực hành thể thao và hoànthiện trình độ điêu luyện trong các môn thi đấu khác nhau như: Tuân thủ chính xácthời gian biểu các ngày, các giờ chơi trong đội tuyển và các cuộc thi đấu; Chấphành nghiêm ngặt chế độ thể thao trong thời gian thi đấu; Chế độ thực hiện lượngvận động thể lực (các bài tập thể thao khác nhau, các buổi đi dạo); Tham quan các

di tích lịch sử và tham dự các hoạt động văn hóa

Có thể đưa ra một số biện pháp tự giáo dục, tự học Cờ Vua như: Thực hiệncác nhiệm vụ và các bài tập ở nhà, công bố kịp thời các tư liệu có giá trị xã hội,đọc và nghiên cứu các tài liệu, tự bình luận các ván cờ thi đấu của mình, nắm bắtcác kiến thức về lý thuyết khai cuộc, hoàn thành tiêu chuẩn rèn luyện thân thể

b Nguyên tắc hệ thống.

Bản chất của nguyên tắc này nằm trong một số nguyên lý có liên quan đếntính thường xuyên trong tập luyện và hệ thống luân phiên giữalượng vận động vànghỉ ngơi, cũng như tính tuần tự trong học tập - tập luyện và mối liên hệ lẫn nhaugiữa các mặt khác nhau trong nội dung học tập và tập luyện

Cơ sở của nguyên tắc này chủ yếu bao gồm các tài liệu giảng dạy và phươngpháp truyền thụ chúng

Để đảm nguyên tắc này cần tuân thủ các quy tắc sau:

Quy tắc thứ nhất - Tùy thuộc vào lứa tuổi, đặc điểm tâm - sinh lý, mục

đích giờ học mà đưa ra những phương pháp, hình thức tổ chức, và lượng kiến thứccho phù hợp

Quy tắc thứ hai - Giáo viên cần trình bày bài giảng theo một trình tự logic

nhất định trên nguyên tắc sư phạm phổ biến " từ đơn giản đến phức tạp, từ đã biết

đến chưa biết".

Quy tắc thứ ba - Các tài liệu cần được trình bày thành từng phần, theo một

hệ thống nhất định, và phải có ví dụ minh họa cụ thể

Quy tắc thứ tư - Mỗi giờ học ít nhất phải có một thời điểm mấu chốt để

giúp cho việc hiểu rõ chủ đề của bài học (chủ yếu là lý thuyết khai cuộc, cácnguyên tắc trong cờ tàn, chiến lược ở trung cuộc )

c Nguyên tắc vừa sức

Cơ sở của nguyên tắc này là cần phải tính đến những đặc điểm về cá nhânnhư: Lứa tuổi, đặc điểm tâm - sinh lý, khả năng tiếp nhận kiến thức và các đặcđiểm khác của học sinh

Ở đây cần nhấn mạnh rằng, giảng dạy vừa sức không có nghĩa là giáo viênphải loại bỏ mọi khó khăn trong quá trình học tập của học sinh, mà điều chủ yếu làtăng cường những cố gắng sáng tạo và giúp đỡ về mặt lý luận cũng như thay đổitốc độ hay nhịp độ giảng dạy, tạo cho người học phải thể hiện sự nỗ lực cố gắngcủa mình trong việc tiếp nhận những yêu cầu mà giáo viên đặt ra Từ đó phải cócách đối sử phân biệt với từng cá nhân cũng như tìm hiểu để biết những khả năngthiên bẩm của học sinh và tác động để hoàn thiện chúng

Để giảng dạy mang tính trực quan cần phải:

+ Sử dụng 3 bàn cờ treo để giảng dạy (kích thước mỗi ô cờ lý tưởng là 10

cm  10 cm) Bàn cờ thứ nhất trình bày biến thế khởi điểm, bàn cờ thứ hai trìnhbày diễn biến chính, bàn thứ ba trình bày các biến thế có thể nảy sinh (các phương

e Nguyên tắc bền vững kiến thức, và khả năng ứng dụng thực tiễn

Theo lý thuyết thông tin, trí nhớ của con người được chia thành: Trí nhớ linhhoạt, trí nhớ thời gian ngắn và trí nhớ thời gian dài

Trí nhớ linh hoạt có dung lượng và thời gian lưu giữ hạn chế Bằng trí nhớlinh hoạt con người rút ra được những gì cần thiết và truyền nó vào hai dạng trí

nhớ kia Chính nhờ vào các cơ chế của trí nhớ linh hoạt người ta mới có thể huấnluyện được lý thuyết Cờ Vua.

Trí nhớ trong thời gian dài lưu giữ các phương án khai cuộc đặc biệt (riêngcho mình), các thông tin về cờ tàn, chiến lược trung cuộc và các phương tiện chiến

thuật, có thể sắp xếp vào trí nhớ trong thời gian dài cả "sự nhạy bén về thế trận" và

hiệu quả nhất là ở những thời gian đầu tiên của giờ học

Phương tiện để chống lại "sự quên" thông tin chính là liên tục ôn lại kiếnthức không chỉ trong giờ học đó, mà còn ở đầu giờ học mới Ở khía cạnh này, kiếnthức về lý thuyết khai cuộc và kiến thức về lý thuyết tàn cuộc có khả năng dễ ghinhớ nhất

Quá trình phát triển năng lực và và kỹ năng diễn ra theo nhiều nấc - từ hiểubiết ban đầu đến nắm chắc kiến thức và kỹ năng

Khái niệm khả năng tính toán trong Cờ Vua theo nghĩa hẹp, dựa trên quátrình tư duy sau: Phân tích tổng hợp tình huống thi đấu, chắt lọc để thu nhận những

gì là quan trọng nhất, vứt bỏ những điều gì không cần thiết, kiểm tra lại một cách

có phê phán các kết quả trước đó

Các hình thức giảng dạy đặc trưng giúp cho việc nắm bắt vững chắc kiếnthức, phát triển năng lực nghiên cứu các thế cờ có tính chất lý thuyết rõ ràng, chămchú tìm kiếm các cách đánh mới, thực hiện các ván đấu theo đề tài với thời giansuy nghĩ được rút ngắn, kiểm nghiệm bằng thực tế những ý tưởng khai cuộc mới,tìm cách chơi cho những thế cờ mà một bên có một chút ưu thế, nghiên cứu tỉ mỷcác ván cờ của các Đại kiện tướng

3.3 Hình thức tổ chức giảng dạy - tập luyện trong Cờ Vua

Trong giảng dạy - tập luyện Cờ Vua có 3 hình thức tổ chức cơ bản đó là giờ

học, giờ tập luyện, và giờ tự nghiên cứu:

- Nội dung cơ bản của giờ học là quá trình truyền thụ một lượng kiến thứcnào đó về Cờ Vua và sự tiếp nhận lượng kiến thức đó của học sinh

- Nội dung cơ bản của giờ tập luyện là nhằm hình thành và củng cố những

kỹ năng kỹ xảo thông qua việc ứng dụng những kiến thức đã thu được vào tìnhhuống cờ cụ thể hoặc thực tế ván đấu

- Nội dung giờ tự nghiên cứu là học sinh phải thực hiện những nhiệm vụ màcác nhà sư phạm đề ra theo chủ đề cụ thể như: Nghiên cứu lý thuyết khai cuộc,chiến lược và chiến thuật trong Cờ Vua, tổng hợp những vấn đề mang tính chất lýluận Ngoài việc đạt được các mục đích của nhà sư phạm, thì việc thực hiện tốtnhiệm vụ này học sinh sẽ nâng cao được năng lực tự nghiên cứu - một yêu khôngthể thiếu được trong quá trình học tập và tập luyện Cờ Vua

3.4 Trình tự giảng dạy trong Cờ Vua

Để xác định trình tự giảng dạy trong cờ vua, cần phải căn cứ vào mục đích,yêu cầu, nhiệm vụ,thời gian và đói tượng giảng dạy mà đua ra nội dung phù hợp

Thông thường, nội dung giảng dạy trong cờ vua được sắp xếp theo trình tự nhưsau( với mục đích phổ cập Cờ Vua là chủ yếu):

1 Bàn cờ, quân cờ;

2 Các nhân tố trên bàn cờ;

3 Luật di chuyển quân, các hình thức ăn quân;

4.Kết thúc ván cờ;

5 Các thuật ngữ trong Cờ Vua;

6 Kí hiệu và cách ghi chép trong Cờ Vua;

7.Giá trị tương đối của các quân;

8 Cấu trúc ván cờ;

9 Giai đoạn Tàn cuôc;

10 Giai đoạn Khai cuộc;

11 Giai đoạn Trung cuộc;

12 Phương pháp dạy-học Cờ Vua,

13, Các hình thức thi dấu trong Cờ Vua;

14.phương pháp thi đấu Cờ Vua;

15 phương pháp trọng tài Cờ Vua

CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP

1 Trình bày mối tương quan giữa nội dung và phương pháp dạy-học Cờ vua?

2 Các nguyên tắc về phương pháp trong giảng dạy Cờ vua?

3 Hình thức tổ chức giảng dạy - tập luyện trong Cờ vua?

4 Trình tự dạy-học trong Cờ vua?

CHƯƠNG 4 HÌNH THỨC, THỂ THỨC THI ĐẤU VÀ MỘT SỐ ĐIỀU

LUẬT CƠ BẢN TRONG CỜ VUA

Tóm tắt: Nội dung chính Chương 4 gồm các kiến thức về: Các hình thức thi đấu

chính thức Cờ vua; Các hình thức thi đấu giao hữu, bổ trợ; Các thể thức thi đấuvòng tròn, thể thức thi đấu theo hệ Thụy Sỹ, cách xếp hạng trong môn Cờ vua Một

số điều luật cơ bản trong Cờ Vua