Bình luận về tính tất yếu của quá trình đổi mới và quan điểm đổi mới nhà nước, pháp luật Việt Nam? Đánh giá thực tiễn về đổi mới pháp luật trong giai đoạn 1992 –2013

Đổi mới là thực hiện bước chuyển từ cơ chế tập trung, quan liêu, bao cấp sang cơ chế thị trường, nhưng trong khi thực hiện cơ chế thị trường, Nhà nước phải quản lý và điều hành theo định

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG HÀ NỘI

KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

KỲ THI KẾT THÚC HỌC PHẦN HỌC KỲ II; NĂM HỌC 2020 -2021

Tên chủ đề bài tập lớn: Bình luận về tính tất yếu của quá trình đổi mới và quan điểm đổi mới nhà nước, pháp luật Việt Nam? Đánh giá thực tiễn về đổi mới pháp luật trong giai đoạn 1992 –2013 Cần phải làm gì để nâng cao hiệu quả xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam trong giai đoạn hiện nay?

Họ và tên sinh viên: Lê Nam Trường

Mã học viên/ sinh viên: 20111172480

Lớp: DH10LA3

Tên học phần : Lịch sử nhà nước và pháp luật Việt Nam (LCPL2311)

Tên giảng viên hướng dẫn: Phạm Quang Phương

Hà Nội, ngày 9 tháng 10 năm 2021

A.MỞ BÀI

Công cuộc đổi mới do Đảng Cộng sản Việt Nam khởi xướng và lãnh đạo từ 1986 đến nay đã trải qua gần 30 năm Đó là một công trình vĩ đại của Đảng và nhân dân ta trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa Quan điểm của Đảng ta luôn nhất quán và được toàn thể nhân dân Việt Nam đồng tình, hưởng ứng nhưng vẫn có một số phần tử ác ý tung ra những luận điệu đả kích, chống phá trắng trợn, hoặc một số thế lực muốn lái chúng ta đi theo con đường khác.Vậy hãy cùng bình luận về tính tất yếu của quá trình đổi mới và quan điểm đổi mới nhà nước, pháp luật Việt Nam Đánh giá thực tiễn về đổi mới pháp luật trong giai đoạn 1992 –2013 Bên cạnh đó phải làm gì để nâng cao hiệu quả xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

B.NỘI DUNG

I TÍNH TẤT YẾU CỦA QUÁ TRÌNH ĐỔI MỚI VÀ QUAN ĐIỂM ĐỔI MỚI NHÀ NƯỚC, PHÁP LUẬT VIỆT NAM

1.BẢN CHẤT VÀ NHIỆM VỤ CÔNG CUỘC ĐỔI MỚI

Đổi mới là một cuộc vận động mang tính cách mạng không ngừng để thay cái cũ bằng cái mới tốt hơn Không phải bây giờ mà trong quá trình cách mạng, chúng

ta luôn thực hiện sự đổi mới Công cuộc đổi mới lần này mang tính toàn diện, tổng thể, sâu sắc, liên tục và được chuẩn bị có bài bản Đổi mới là công việc của chúng ta, theo cách thức và bước đi của ta Đổi mới là công cuộc sáng tạo mang tính tất yếu Công cuộc đó phải được triển khai một cách sâu rộng và đồng bộ, nhưng phải cân nhắc từng đường đi nước bước cụ thể, chắc chắn

Đổi mới vừa là sự thay thế cái cũ, vừa là sự chọn lựa cái cũ, cái hiện đang còn tác dụng để cải biến cho nó trở nên thích dụng hơn Đổi mới có thể coi là một sự

phủ định biện chứng: Không bao giờ phủ định sạch trơn và không bao giờ quay lại cái cũ Đổi mới đồng bộ, hài hòa giữa kinh tế và chính trị với mục tiêu giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa, xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội ở nước ta

Đổi mới để phát triển, đồng nghĩa với phát triển, nhưng là sự phát triển trong thế

ổn định, sự phát triển theo đúng định hướng và con đường mà chúng ta đã chọn

Có người khuyên ta: cần tư nhân hóa nhanh hơn, hội nhập thương mại nhanh hơn, phá giá đồng tiền mạnh hơn Lời khuyên đó dẫu có chân thành thì chúng ta cũng không thể làm như thế Bởi vì, hơn ai hết, chúng ta hiểu rõ tình hình thực tế của đất nước mình, và đặc biệt quan trọng là chúng ta thực hiện đổi mới nhưng

có nguyên tắc, đổi mới nhưng không thay đổi bản chất chế độ xã hội Đổi mới là thực hiện bước chuyển từ cơ chế tập trung, quan liêu, bao cấp sang cơ chế thị trường, nhưng trong khi thực hiện cơ chế thị trường, Nhà nước phải quản lý và điều hành theo định hướng xã hội chủ nghĩa, khắc phục tình trạng thả nổi thị trường; đổi mới để phát triển kinh tế, nhưng sự phát triển đó phải đi đôi với thực hiện công bằng xã hội, khắc phục tình trạng phân hóa giàu nghèo Đổi mới có yêu cầu và gắn với mở cửa, hội nhập Đổi mới có yêu cầu và gắn với sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Toàn bộ công cuộc hội nhập, mở cửa, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước là để thực hiện chiến lược phát triển nhanh và bền vững; là để xây dựng và tăng cường lực lượng sản xuất, củng cố và phát triển quan hệ sản xuất tiến bộ, phù hợp; là để nâng tầm đất nước lên trình độ mới, tầm cao mới Vậy nên đổi mới chính là để hướng tới chủ nghĩa

xã hội, để hiện thực quá độ lên chủ nghĩa xã hội ngày càng được xác lập rõ ràng hơn

2.NHỮNG SỰ ĐỔI MỚI CỦA ĐẤT NƯỚC

a.Đổi mới về chính trị

Thứ nhất, Đảng chủ trương nâng cao tầm trí tuệ của Đảng Để nâng cao tầm trí tuệ, tại Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương khóa XII, Đảng đã ra Nghị quyết số 26-NQ/TW về tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là cấp chiến lược, đủ phẩm chất, năng lực và uy tín, ngang tầm nhiệm vụ Trong đó nhấn mạnh, xây dựng đội ngũ cán bộ, nhất là cán bộ cấp chiến lược là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu, là công việc hệ trọng của Đảng

Thứ hai, tập trung đổi mới tổ chức và phương thức hoạt động của Nhà nước, xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân Tự giác đổi mới bộ máy nhà nước từ cơ chế hành chính, tập trung quan liêu sang bộ máy quản lý xã hội bằng pháp luật, theo pháp luật Theo đó, đổi mới theo hướng chuyên nghiệp, hiệu quả các hoạt động lập hiến, lập pháp, giám sát

và quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước; đối với cơ quan hành pháp, tập trung cải cách hành chính, xây dựng nền hành chính dân chủ, chuyên nghiệp, hiện đại, chuyển sang Chính phủ kiến tạo, phục vụ, hạn chế và tiến tới xóa bỏ cơ chế xin - cho; đối với cơ quan tư pháp, đổi mới theo hướng xét xử đúng người, đúng tội trên cơ sở tuân thủ đầy đủ các nguyên tắc tố tụng

Thứ ba, tăng cường vai trò phản biện xã hội, tính độc lập tương đối của các tổ chức chính trị - xã hội Vai trò phản biện xã hội của các tổ chức chính trị - xã hội

đã được Đảng coi là một trong những nhiệm vụ quan trọng để góp phần xây dựng và thực hiện đúng các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách và pháp

luật của Nhà nước; kịp thời phát hiện những sai sót, khuyết điểm, yếu kém và kiến nghị sửa đổi, bổ sung các chính sách cho phù hợp với thực tiễn

b.Đổi mới về kinh tế

Một là, giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa trong phát triển nền kinh tế thị trường Mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là thành quả của

sự nghiệp đổi mới mang tính đột phá về kinh tế và chính trị ở Việt Nam Tuy nhiên, hiện nay để giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa cần thực hiện tốt vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước, nhằm làm công cụ vật chất quan trọng để Nhà nước định hướng và điều tiết vĩ mô Đồng thời, Nhà nước quản lý và điều tiết có hiệu quả trong thực tiễn phát triển kinh tế

Hai là, đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng theo hướng dân chủ Nếu như Đảng lãnh đạo bằng phương thức mệnh lệnh như trước đổi mới sẽ không phù hợp và không có hiệu quả, nhất là trong điều kiện nền kinh tế thị trường và nhà nước pháp quyền Đồng thời, trong điều kiện Đảng cầm quyền, cần có cơ chế giám sát, kiểm soát quyền lực trong Đảng

Ba là, đổi mới tổ chức và hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội bởi lẽ các tổ chức này có vai trò rất quan trọng trong việc bảo vệ Đảng, củng cố và bảo vệ chính quyền nhà nước, nhất là trong chế độ một đảng lãnh đạo Vì vậy, trong thực tiễn phải tránh và khắc phục tình trạng “nhà nước hóa”, “chính trị hóa”, từ đó làm giảm vai trò của các tổ chức chính trị - xã hội

c.Đổi mới về pháp luật

Hệ thống pháp luật hội nhập và kiến tạo phát triển là hệ thống pháp luật trong giai đoạn hiện nay, bắt đầu từ sau sự ra đời của Hiến pháp năm 2013 và sẽ là tư tưởng, định hướng cho việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong những thập kỷ tới Hệ thống pháp luật này được coi là thế hệ thứ ba của hệ thống pháp luật thời kỳ đổi mới Theo đó, hệ thống pháp luật sẽ được xây dựng

và hoàn thiện theo hướng: phục vụ mục tiêu kiến tạo phát triển, tạo dựng hành lang pháp lý an toàn cho phát triển và hội nhập sâu rộng với khu vực và thế giới

cả về kinh tế, chính trị và văn hóa như đã được khẳng định trong Hiến pháp năm

2013 là: “xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, phát huy nội lực, hội nhập, hợp tác quốc tế, gắn kết chặt chẽ với phát triển văn hóa, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, bảo vệ môi trường, thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước” và tiếp tục khẳng định xây dựng “nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa với nhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế”

d.Đổi mới về Nhà nước

Tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân do Đảng lãnh đạo là nhiệm vụ trọng tâm của đổi mới hệ thống chính trị Nâng cao năng lực, hiệu lực, hiệu quả hoạt động của Nhà nước Xác định rõ hơn vai trò, vị trí, chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp trên cơ sở các nguyên tắc pháp quyền, bảo đảm quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công rành mạch, phối hợp chặt chẽ và tăng cường kiểm soát quyền lực nhà nước Xây dựng hệ thống pháp luật đồng bộ, thống nhất, khả thi, công khai, minh bạch, ổn định, lấy quyền và lợi ích hợp

pháp, chính đáng của người dân, doanh nghiệp làm trọng tâm thúc đẩy đổi mới sáng tạo, bảo đảm yêu cầu phát triển nhanh, bền vững

Như vậy, Đảng ta tiếp tục khẳng định quan điểm nhất quán là tiếp tục xây dựng

và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của Nhân dân,

do Nhân dân và vì Nhân dân, dưới sự lãnh đạo của Đảng Đây là một nhiệm vụ trọng tâm của đổi mới hệ thống chính trị trong nhiệm kỳ 2021-2026 Trong đó, tiếp tục xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa kiến tạo phát triển, liêm chính, hành động; xác định rõ hơn vai trò, vị trí, chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của cơ quan nhà nước “Lấy quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân, doanh nghiệp làm trọng tâm thúc đẩy đổi mới sáng tạo, bảo đảm yêu cầu phát triển nhanh, bền vững” Xây dựng hệ thống pháp luật đầy đủ, kịp thời, đồng bộ, thống nhất, khả thi, công khai, minh bạch, ổn định Đẩy nhanh tiến độ ban hành các luật trực tiếp triển khai thi hành Hiến pháp 2013

II.ĐÁNH GIÁ THỰC TIỄN VỀ ĐỔI MỚI PHÁP LUẬT TRONG GIAI ĐOẠN 1992-2013

Tư tưởng chủ đạo của đổi mới thời kỳ này chủ yếu là đổi mới kinh tế, là chuyển

từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung, quan liêu, bao cấp sang phát triển nền kinh

tế hàng hóa nhiều thành phần theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, theo định hướng xã hội chủ nghĩa Chính vì vậy, hệ thống pháp luật của chúng ta thời kỳ này mang nặng dấu ấn của hệ thống pháp luật chuyển đổi, từng bước xóa

bỏ cơ chế kinh tế kế hoạch hóa tập trung, bao cấp, chuyển nền kinh tế sang sản xuất hàng hóa với sự tham gia của nhiều thành phần kinh tế, hoạt động theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước

Chỉ tính từ Hiến pháp 1992 đến nay, Quốc hội ban hành 460 luật, 631 nghị quyết; Ủy ban thường vụ Quốc hội ban hành 148 pháp lệnh trực tiếp hay gián tiếp thể hiện đầy đủ và toàn diện về quyền con người trên tất cả các lĩnh vực chính trị, dân sự, kinh tế, văn hóa, xã hội Hiến pháp 1992 (sửa đổi, bổ sung năm 2001) là Hiến pháp đầu tiên khẳng định Nhà nước ta là Nhà nước pháp quyền XHCN, nhưng nguyên tắc pháp quyền lại chưa được quy định đầy đủ, xuyên suốt trong toàn bộ Hiến pháp

Phải đến Hiến pháp năm 2013 mới được đánh giá là bước tiến mới về chất trong xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam, đã cụ thể hoá những nguyên tắc hiến định về nhà nước pháp quyền, Nhà nước ta đã có những cố gắng vượt bậc trong xây dựng và tổ chức thực hiện pháp luật vì dân chủ, nhân quyền và sự phát triển KT-XH của đất nước, thể hiện ở những thành công bước đầu quan trọng mà Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng đã đánh giá

III.NHỮNG GIÁI PHÁP XÂY DỰNG,HOÀN THIỆN NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XHCN VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII đề ra 08 giải pháp cụ thể để xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn tới

Cụ thể như sau:

Một là, “Xác định rõ hơn vai trò, vị trí, chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp trên cơ sở các nguyên tắc pháp quyền, bảo đảm quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công rành mạch, phối hợp chặt chẽ và tăng cường kiểm soát quyền lực nhà nước”(4) Giải pháp này xuất phát từ thực tế chúng ta còn lúng túng trong việc xác định vai trò, chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của các

cơ quan thực hiện quyền lập pháp, quyền hành pháp và quyền tư pháp Mặt khác, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng đã tổng kết: “Cơ chế kiểm soát quyền lực chưa được phát huy mạnh mẽ”(5) Vì vậy, trong nội dung phương hướng, nhiệm vụ thứ 10 về tiếp tục xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa kiến tạo phát triển, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII nhấn mạnh:

“Xác định rõ hơn vai trò, vị trí, chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của các cơ quan nhà nước, thực hiện tốt chức năng của Nhà nước, giải quyết đúng đắn mối quan hệ giữa Nhà nước, thị trường và xã hội”(6)

Đây là nhiệm vụ, cũng là giải pháp hết sức quan trọng, bởi thực hiện được giải pháp này thì chức năng của từng cơ quan nhà nước sẽ rõ ràng, không chồng chéo, không bỏ sót; như vậy, hoạt động của bộ máy nhà nước mới thống nhất và hiệu quả Khi các chức năng lập pháp, hành pháp và tư pháp được xác định rõ ràng thì việc phối hợp, kiểm soát quyền lực mới hiệu quả, tránh được tình trạng lạm quyền, lộng quyền, độc đoán hoặc buông lỏng quyền lực Tuy nhiên, quyền lực của Nhà nước Việt Nam là quyền lực của Nhân dân, do vậy không thể dùng quyền lực của Nhân dân phân chia cho cơ quan, bộ phận nào của Nhà nước Quyền lực nhà nước của chúng ta về bản chất luôn là thống nhất

Hai là, “Xây dựng hệ thống pháp luật đầy đủ, kịp thời, đồng bộ, thống nhất, khả thi, công khai, minh bạch, ổn định, lấy quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân, doanh nghiệp làm trọng tâm thúc đẩy đổi mới sáng tạo, bảo đảm yêu cầu phát triển nhanh, bền vững”(7) Giải pháp này cũng xuất phát từ thực tế việc xây dựng hệ thống pháp luật còn chưa đầy đủ, thiếu kịp thời, nhiều điều luật thiếu tính khả thi Tổng kết việc xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã

hội chủ nghĩa trong nhiệm kỳ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII, Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng đã đánh giá: “Hệ thống pháp luật còn một số quy định chưa thống nhất, chưa đáp ứng kịp thời yêu cầu thực tiễn”(8) Rõ ràng, nếu thiếu cơ sở pháp lý, thiếu hệ thống pháp luật thì hoạt động quản lý nhà nước đối với các lĩnh vực kinh tế, xã hội sẽ khó khăn, không hiệu quả

Do vậy, nhiệm vụ quan trọng thứ hai trong xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam mà Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII đề

ra là xây dựng hệ thống pháp luật đầy đủ, kịp thời, đồng bộ, thống nhất, khả thi, công khai, minh bạch, ổn định Trong quá trình xây dựng pháp luật, phải lấy quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân, doanh nghiệp làm trọng tâm thúc đẩy đổi mới sáng tạo, bảo đảm yêu cầu phát triển nhanh, bền vững làm mục tiêu Đây vừa là giải pháp, vừa là định hướng quan trọng trong xây dựng hệ thống pháp luật của Nhà nước ta

Ba là, “Tiếp tục đổi mới tổ chức và hoạt động của Quốc hội, bảo đảm Quốc hội thực sự là cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất Đổi mới phương thức, nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động, phát huy dân chủ, pháp quyền, tăng tính chuyên nghiệp trong tổ chức và hoạt động của Quốc hội, trong thực hiện chức năng lập pháp, quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước và giám sát tối cao”(9) Để thực hiện được giải pháp này, cần tiếp tục thực hiện tốt ba biện pháp cụ thể sau: