MỞ ĐẦU1.Tính cấp thiết của đề tàiVương quốc Anh là một quốc đảo nằm ở tây Bắc châu Âu, gồm 4 vùng lịch sử dân tộc: Anh, Scotland, Bắc Ireland và xứ Wales. Lịch sử ngoại giao Anh là những cuộc xâm chiếm thuộc địa mà đã có thời họ ngẩng cao đầu với thế giới và tự hào rằng: “Mặt trời không bao giờ lặn trên đất nước Anh” (The sun never set upon on Empire).Là một cường quốc công nghiệp và hàng hải trong thế kỷ 19, nước Anh thường được gắn liền với danh hiệu quốc gia góp phần hình thành nên thế giới hiện đại khi đóng vai trò quan trọng hàng đầu trong việc phát triển các tư tưởng về sở hữu, chủ nghĩa tư bản và dân chủ nghị viện phương Tây cũng như có những đóng góp to lớn trong văn học, nghệ thuật, khoa học và công nghệ của nhân loại. Ở thời cực thịnh, Đế quốc Anh trải dài trên hơn một phần tư bề mặt Trái Đất và chiếm một phần ba dân số thế giới, biến nó trở thành đế chế lớn nhất trong lịch sử. Tuy nhiên, sang đến nửa đầu thế kỷ 20, sức mạnh của nó dần suy giảm sau những hậu quả của hai cuộc chiến tranh thế giới. Nửa sau thế kỷ 20, đế quốc này tan rã và Vương quốc Anh đã tái lập lại hình ảnh quốc gia thịnh vượng về kinh tế phát triển của mình.Bước sang thế kỉ 21, xu thế toàn cầu hoá đã làm thay đổi cơ bản tình hình thế giới, dẫn tới một sự phụ thuộc lẫn nhau sâu sắc cả về chính trị, kinh tế và anh ninh giữa các quốc gia. Lợi ích quốc gia chính là mục tiêu sau cùng mà các nước hướng đến, đồng thời nó chỉ được thực hiện thông qua hợp tác quốc tế. Là một cường quốc trên thế giới với vị thế đã được củng cố từ quá khứ, Vương quốc Anh đang ngày càng khẳng định sức mạnh của mình với thế giới thông qua chính sách đối ngoại mang tính toàn cầu.Cũng trong thời điểm này, khu vực Đông Nam Á đang nổi lên là một khu vực có vị trí chiến lược quan trọng bởinó nằm trên tuyến đường biển nối liền các khu vực có tiềm lực kinh tế, chính trị và quân sự như Đông Bắc Á, Ấn Độ, Trung Đông, Australia và nhiều nước thuộc khu vực Thái Bình Dương. Bên cạnh đó, tiềm lực kinh tế của đại đa số các quốc gia trong khu vực liên tục tăng trưởng ở mức cao, các hình thức liên kết và hợp tác giữa các thành viên trong khối ASEAN không ngừng được đẩy mạnh, tạo cho khu vực Đông Nam Á trở thành một trong những trung tâm kinh tế, chính trị của khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Nhận thấy tiềm năng và lợi ích to lớn từ khu vực này, Vương quốc Anh đã tăng cường hợp tác, thúc đẩy quan hệ hữu nghị với các quốc gia trong khối ASEAN, trong đó có Việt Nam.Trong bối cảnh trên, tiểu luận này sẽ tiến hành tìm hiểu, nghiên cứu về chính sách đối ngoại toàn cầu của Anh. Đồng thời, tìm hiểu quan hệ ngoại giao Anh Việt trong giai đoạn hiện nay, về thách thức và triển vọng. Từ đó thấy rõ được sự thống nhất trong chính sách đối ngoại toàn cầu của Anh và việc cụ thể hóa chính sách đó trong quan hệ với một quốc gia trong khu vực Đông Nam Á là Việt Nam.
Trang 1TIỂU LUẬN
MÔN: CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI MỘT SỐ NƯỚC
Đề tài:
CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI VƯƠNG QUỐC ANH VỚI VIỆT
NAM VÀ THỰC TRẠNG QUAN HỆ ANH-VIỆT
Trang 2M c l c ụ ụ
MỞ ĐẦU 3
1 Tính cấp thiết của đề tài 3
2 Mục đích, nhiệm vụ đề tài 4
3 Kết cấu đề tài 4
I KHÁI QUÁT CHUNG: 6
1.1 Khái quát chung về Liên hiệp Vương quốc Anh và Bắc Ailen 6
1.1.1 Đôi nét về Liên hiệp Vương quốc Anh và Bắc Ailen: 6
1.1.2 Nền ngoại giao Anh quốc hiện đại 7
II CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA ANH VỚI VIỆT NAM VÀ THỰC TRẠNG QUAN HỆ ANH- VIỆT 9
2.1 Chính sách đối ngoại Anh hiện nay với khu vực châu Á nói chung và Việt Nam nói riêng 9
2.2 Lịch sử quan hệ chính trị Anh- Việt 10
2.3 Quan hệ kinh tế- thương mại Anh- Việt 13
2.4 Quan hệ giáo dục- văn hóa Anh- Việt 17
2.5 Các lĩnh vực hợp tác khác 18
2.6 Hợp tác 2 bên tại Thành phố Đà Nẵng 20
2.7 Hợp tác qua kênh đối ngoại nhân dân 22
III ĐÁNH GIÁ VÀ DỰ ĐOÁN QUAN HỆ TRONG TƯƠNG LAI 25
KẾT LUẬN 30
Tài liệu tham khảo 31
Trang 3MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Đối với mục tiêu “hội nhập sâu rộng, mở rộng quan hệ, sẵn sàng làm bạn,làm đối tác với tất cả các quốc gia trên thế giới”, việc nghiên cứu chính sáchđối ngoại và dự đoán định hướng chính trị của một quốc gia là điều rất quantrọng đối với Việt Nam, đặc biệt các chính sách của các nước lớn càng cầnđược quan tâm
Anh là một trong những cường quốc trên thế giới về cả kinh tế,chính trịlẫn văn hóa Ngoài ra Anh còn có ảnh hưởng lớn mạnh trong EU và là mộtđồng minh tin cậy lâu dài của Mỹ
“Biết người biết ta trăm trận trăm thắng”- theo bài học lịch sử của ông cha
ta, Việt Nam đang nỗ lực không ngừng để xây dựng một mối quan hệ hữunghị, hòa bình và tốt đẹp với tất cả quốc gia, trong đó có Vương quốc Anh
Để làm được điều đó, cần tìm hiểu chính sách đối ngoại Anh để có thể điềuchỉnh kịp thời và hợp lý chính sách của ta, từ đó tạo dựng điều kiện thuận lợinhất cho hai bên thắt chặt mối quan hệ
Quan hệ Việt- Anh hiện nay đã trở thành mối quan hệ chiến lược với nhiềuthành tựu lớn trong tất cả các lĩnh vực Tuy vậy, không thể không có nhữnghạn chế
Đề tài này được viết với mục tiêu chính là xem xét chính sách đối ngoạicủa Anh với Việt Nam trong bối cảnh quan hệ của Anh với tất cả các nước đểđánh giá đúng đắn tầm quan trọng và vị trí mối quan hệ Anh- Việt Từ đó, dựđoán tương lai mối quan hệ này
Với mục tiêu trên, bài viết đi sâu vào việc phân tích chính sách cũng nhưnhững thành tựu đạt được giữa 2 nước trên cả kênh ngoại giao nhà nước vàđối ngoại nhân dân, qua đó, đánh giá thực chất mối quan hệ Anh- Việt Ngườiviết mong rằng những đánh giá trong bài sẽ đóng góp phần nào cho nền ngoạigiao nước nhà
Trang 42 Mục đích, nhiệm vụ đề tài
Mục đích:
Giới thiệu về nước Anh và nền ngoại giao Anh Quốc
Phân tích chính sách đối ngoại Anh với châu Á nói chung và Việt Namnói riêng
Nêu ra những thành tựu đạt được trong lịch sử quan hệ hai nước trongtất cả lĩnh vực: chính trị; kinh tế- thương mại; giáo dục; an ninh- quốcphòng; y tế; du lịch
Phân tích sự hợp tác ở quy mô địa phương- cụ thể là thành phố ĐàNẵng
Vạch ra những hoạt động tiêu biểu qua kênh đối ngoại nhân dân
Đánh giá đặc trưng và thực trạng quan hệ Anh- Việt
Dự đoán mối quan hệ trong tương lai
Nhiệm vụ:
Người viết cần nghiên cứu, tham khảo các tài liệu có liên quan qua cácphương tiện thông tin đại chúng, tại thư viện các trường Đại học và Hội đồngAnh… để có kiến thức và tư liệu tương đối về nước Anh, nền ngoại giao Anhquốc và quan hệ giữa 2 quốc gia
3 Kết cấu đề tài
Đề tài được chia làm 3 phần:
Phần I: Khái quát chung về nước Anh và nền Ngoại giao Anh Quốc
Phần II: Chính sách đối ngoại của Anh với Việt Nam và quan hệ Việt
Anh-Trong phần này, bên cạnh việc phân tích chính sách đối ngoại của Anh vớiViệt Nam và nêu ra những thành công trong quan hệ toàn diện giữa 2 quốcgia, người viết sẽ phân tích thêm những hợp tác riêng tại Thành phố ĐàNẵng và qua kênh đối ngoại nhân dân
Phần III: Đánh giá và dự đoán mối quan hệ trong tương lai
Trang 5I KHÁI QUÁT CHUNG:
1.1 Đôi nét về Liên hiệp Vương quốc Anh và Bắc Ailen:
Liên hiệp Vương quốc Anh và Bắc Ai-len (United Kingdom of GreatBritain and Northern Ireland, tên gọi ngắn là United Kingdom, viết tắt là UK)
là một quốc gia nằm ở phía tây bắc châu Âu, nằm giữa Bắc Đại Tây Dương vàBiển Bắc Vương quốc Liên hiệp Vương quốc Anh và Bắc Ai-len (gọi tắt làVương quốc Anh hoặc Anh) bao gồm 4 phần chính là Anh (England),Scotland, Wales và Bắc Ai-len Ngoài ra còn bao gồm một số hòn đảo vàquần đảo khác tại nhiều nơi trên thế giới Vương quốc này có chung đườngbiên giới với Cộng hòa Ireland
Thủ đô của Vương quốc Anh (gọi tắt là Anh) là Luân-đôn và quốc khánh
là 11/6 (kỷ niệm ngày sinh Nữ hoàng Elizabeth II) Với diện tích 243.610km2 và dân số 63.047.162 người (2011), Anh là nước đông dân thứ 22 trênthế giới và thứ 3 trong EU (sau Đức và Pháp) Tỉ lệ các dân tộc ở Anh: Anh83,6%; Scotland 8,6%; xứ Wales 4,9%; Bắc Ai-len 2,9%; da màu 2% và Ấn
Độ 1,8% Tỉ lệ người theo tôn giáo ở Anh: 71,6% Thiên Chúa giáo, 2,7% Hồigiáo, Ấn Độ giáo1%, còn lại không theo tôn giáo nào Ngôn ngữ chính làtiếng Anh, ngoài ra có các tiếng địa phương như tiếng Scottish, tiếng Welsh,tiếng Ai-len và tiếng Cornish
Vương quốc Anh theo chế độ quân chủ lập hiến, có hệ thống luật pháptheo mô hình Luật án lệ và không có hiến pháp thành văn (chỉ có Bộ luậtmang tính Hiến pháp) Trong đó, Nữ hoàng là Nguyên thủ quốc gia, đứng đầu
Cơ quan Lập pháp và Hành pháp Nữ hoàng bổ nhiệm Thủ tướng và ký phêduyệt tất cả các điều luật Tuy vậy, trên thực chất, Hoàng gia Anh có vai tròchính thức chủ yếu về mặt nghi lễ Quốc hội Anh gồm Thượng viện và Hạviện với nhiệm kỳ 5 năm Quyền Hành pháp do Thủ tướng và các Bộ trưởngnội các đảm nhận Hiện tại Anh có tất cả 46 Bộ, 23 cơ quan ngang Bộ và hơn
300 cơ quan, văn phòng của Chính phủ; 122 Bộ trưởng ở Anh, kể cả Thủtướng (2014) Thủ tướng hiện tại của Anh là ông David Cameron
Trang 6Thương mại của Anh đứng thứ 6 thế giới với xuất khẩu 405 tỷ USD vànhập khẩu đạt 546 tỷ USD (2010) Thương mại có vai trò quan trọng trongnền kinh tế quốc dân (xuất khẩu chiếm khoảng 20% GDP) Thị trường chủyếu của Anh là EU, chiếm 53% tổng xuất khẩu và 52% tổng nhập khẩu củaVương quốc.
Văn hóa Anh hiện nay được định hình bởi các cộng đồng dân tộc, các nềnvăn hóa và các nhóm xã hội khác nhau từ xa xưa Lịch biểu các sự kiện hàngnăm ở Vương quốc Anh luôn đặc kín với những lễ hội văn hóa, xã hội và tôngiáo, phản ánh đời sống của nước Anh đa văn hóa Tuy đa dạng và nổi tiếngnhưng văn hóa Anh chưa có sự đặc sắc thật sự riêng biệt để tạo bản sắc dântộc vì vẫn còn hòa lẫn với nền văn hóa chung của châu Âu và phương Tây
1.2 Nền ngoại giao Anh quốc hiện đại
Anh là một trong những cường quốc thế giới với vị thế kinh tế và chính trịvững chắc Nền ngoại giao Anh quốc hiện đại tuy không quá nổi trội trongnhững vấn đề quốc tế như Nga hay Mỹ nhưng không thể phủ định tầm quantrọng của nước Anh trong địa chính trị thế giới xưa và nay Tính đến nay, Anh
là một trong năm thành viên thường trực của Hội đồng Bảo An Liên hợpquốc; là một thành viên quan trọng của EU; là một trong những nước sáng lậpG7, G8, G20, NATO, OECD, WTO… và Khối thịnh vượng chung (TheCommonweath of Nations)
Trong quá khứ, Anh là nước có nhiều thuộc địa nhất Đến bây giờ, Anhvẫn có ảnh hưởng lớn đến các nước thuộc địa cũ Khối liên hiệp Vương quốcAnh và các quốc gia độc lập- hay còn gọi là Khối thịnh vượng chung là minhchứng rõ ràng cho điều này Khối thịnh vượng chung, bao gồm 53 quốc giađộc lập đến từ nhiều châu lục trên thế giới- trước đây từng là thuộc địa củaAnh, hợp tác vì lợi ích chung, với mục tiêu thúc đẩy phát triển, dân chủ, nhânquyền trên thế giới Nước Anh tuyên bố: “Những hoạt động mà Vương quốcAnh tiến hành trong Khối thịnh vượng chung rất quan trọng, góp phần choMục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ của Liên Hợp Quốc, một thỏa thuận của tất
Trang 7nhân nghèo nhất thế giới.” Tuy vậy, đối với Anh, Khối thịnh vượng chungkhông chỉ là một nhóm các nước hoạt động vì dân chủ, nhân quyền thế giới.Duy trì sự ảnh hưởng của mình đối với các quốc gia này là một trong nhữngnhiệm vụ quan trọng giúp Anh duy trì được vị trí chính trị trên trường quốc tế.Một hướng đi lâu dài và chiến lược của chính sách đối ngoại Anh quốc làgiữ vững quan hệ với Mỹ Anh nhận thấy mình không có triển vọng phát triểntrong thế giới hiện đại, vì vậy, thay vì theo đuổi lợi ích riêng, Anh phối hợpchặt chẽ với các cường quốc và các khối liên minh khác, mà cụ thể là EU và
Mỹ Anh chủ trương thúc đẩy châu Âu trở thành một đối tác đáng tin cậy của
Mỹ trong việc giải quyết các vấn đề quốc tế, mà chủ yếu là về các thách thức
an ninh Quan hệ xuyên Đại Tây Dương của Anh- Mỹ thể hiện qua sự phụthuộc lẫn nhau về kinh tế, các giá trị dân chủ và những lợi ích an ninh chung.Liên minh Anh- Mỹ luôn được chính phủ Anh đánh giá cao, được xem là
“Liên minh của các giá trị” Hướng đi này trong chính sách đối ngoại của Anh
đã được duy trì và đẩy mạnh qua nhiều thập kỷ, từ quan hệ đồng minh chốngphát xít trong Chiến tranh thế giới II, sau Chiến tranh lạnh đến cuộc Chiếntranh Irắc hay trong vấn đề hạt nhân của Iran, Anh luôn ủng hộ chính sách của
Mỹ một cách tích cực
Bên cạnh việc coi trọng quan hệ với Mỹ, Anh còn đóng vai trò là cầu nốigiữa Mỹ và EU Chủ trương này là một cách tốt để đề cao lợi ích riêng củaAnh trong EU Đối với Anh, EU là một “hòn đá tảng” trong chính sách đốingoại Cựu Thủ tướng Anh Tony Blair coi “cả hai liên minh đều là nguồnsống đối với ảnh hưởng và sức mạnh của Anh trong cộng đồng toàn cầu” Anhluôn tăng cường và thắt chặt mối quan hệ của mình với các nước EU thôngqua kinh tế, thương mại nhằm tăng sự ảnh hưởng của mình trong phạm vi khuvực châu Âu Tuy vậy, Anh vẫn không sử dụng đồng tiền chung Euro và cómột số nghi vấn về việc Anh sẽ rời EU Nguyên nhân là do những bất đồnggần đây của Anh đối với EU trong một số chính sách
Đối với các nước khác, Anh tuyên bố “Chính phủ Anh hoạt động cho lợiích quốc tế của nước Anh và hợp tác với các quốc gia khác nhằm giải quyết
Trang 8các vấn đề chung có liên quan như thương mại, biến đổi khí hậu, an ninh hayphát triển kinh tế”
Với các nước lớn, như Ấn Độ, Nga, Nhật Bản hay Trung Quốc, Anh luônthực hiện chính sách vừa tăng cường hợp tác vừa cảnh giác trước vai trò vàảnh hưởng của các quốc gia này trên thế giới
Với khu vực châu Phi nói riêng, Anh cho rằng giải quyết xung đột ở khuvực này là nhiệm vụ sống còn để tháo gỡ những bế tắc về kinh tế- chính trịcủa nó; Anh coi châu Phi là trọng tâm trong việc đảm bảo lợi ích sự thịnhvượng được chia sẻ một cách công bằng và rộng rãi
II CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI CỦA ANH VỚI VIỆT NAM VÀ THỰC
TRẠNG QUAN HỆ ANH- VIỆT 2.1 Chính sách đối ngoại Anh hiện nay với khu vực châu Á nói chung
và Việt Nam nói riêng
Châu Á nói chung và Việt Nam nói riêng, có thể khẳng định, không phải làtrọng tâm trong chính sách đối ngoại của Anh Như đã nói ở trên, Châu Âu và
Mỹ mới là “hòn đá tảng” đã được xác định lâu dài Tuy nhiên, vậy không cónghĩa khu vực Châu Á không có vị trí quan trọng đối với “xứ sở sương mù” Châu Á hiện đại là nơi nổi lên những quốc gia mạnh về kinh tế lẫn quân sựtiêu biểu như Nhật Bản, Trung Quốc, Ấn Độ… Đây là những đối thủ cần phải
dè chừng đối với Anh và kể cả với các cường quốc khác Anh thực hiện chínhsách đối ngoại “hợp tác cùng có lợi” đối với các nước lớn trong khu vực này.Tuy không phải là đối tác quan trọng hàng đầu về thương mại hay liên minhquân sự như Mỹ nhưng Anh cũng có khá nhiều hoạt động nhằm giữ vữngquan hệ với các nước này, đặc biệt là Ấn Độ- một thành viên quan trọng trongKhối thịnh vượng chung
Sự nổi lên mạnh mẽ và bành trướng một cách nhanh chóng của TrungQuốc ở Biển Đông là một mối quan ngại lớn với Anh Song song với việcgiao lưu hợp tác, Anh vẫn luôn cảnh giác và cố gắng hạn chế sự nổi dậy mạnhhơn của Trung Quốc
Trang 9Bên cạnh đó, những quốc gia phát triển như Singapore, Malaysia, TháiLan, Ả Rập hay những quốc gia đang phát triển với như Philippines hay ViệtNam cũng là mục tiêu cần chú ý quan tâm Cùng với chiến lược xoay trục của
Mỹ, Anh- một đồng minh thân thiết của Mỹ cũng tăng cường vai trò của mìnhthông qua quan hệ hợp tác với các nước châu Á, trong đó có ASEAN và ViệtNam Nổi bật hơn cả ở khu vực châu Á là hợp tác về lĩnh vực giáo dục vànhân quyền, dân chủ Ngoài ra còn có các hợp tác về kinh tế, thương mại hayquân sự
Việt Nam tuy không phải là một cường quốc nhưng lại có vị trí địa chiếnlược vô cùng quan trọng trong khu vực Đông Nam Á Vì thế, Anh không thểkhông quan tâm đến Việt Nam Sau khi Việt Nam giành được độc lập, thốngnhất đất nước, quan hệ giữa hai nước đã được thắt chặt hơn qua hàng loạtchuyến thăm cấp cao giữa 2 quốc gia và các ký kết hợp tác trên nhiều lĩnhvực Năm 2010- đánh dấu 40 năm quan hệ 2 nước cũng là thời điểm quan hệgiữa 2 bên phát triển hơn bao giờ hết Anh đã nâng tầm “quan hệ đối tác vì sựphát triển” với Việt Nam lên thành “quan hệ đối tác chiến lược” Đây là mộtbước đi quan trọng, khẳng định sự quan tâm của Anh đối với Việt Nam nóiriêng và với khu vực châu Á nói chung Anh luôn có nhu cầu củng cố vai trò
và vị trí của mình tại các khu vực có thuộc địa cũ, vì thế việc Anh luôn thúcđẩy quan hệ quốc gia ở khu vực này là điều dễ hiểu
2.2 Quan hệ chính trị Anh- Việt
Việt Nam và Anh thiết lập quan hệ ngoại giao cấp đại sứ ngày 11/9/1973.Tuy nhiên, quan hệ hai nước chỉ thực sự phát triển thực chất từ giữa thập kỷ
90 Hợp tác đầu tiên giữa hai nước là giải quyết vấn đề hồi hương người ViệtNam ra đi bất hợp pháp từ các trại tị nạn ở Hồng Kông
Chuyến thăm chính thức Anh của Chủ tịch nước Trần Đức Lương tháng5/2004 và của Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Văn An tháng 3/2005 đánh dấu mộtmốc phát triển quan trọng trong quan hệ hai nước Tháng 3/2007, lần đầu tiênThủ tướng Anh Tony Blair đã cử Đặc phái viên Thủ tướng, Thượng Nghị sỹ
Trang 10Charles Powell, sang Việt Nam trao thư của Thủ tướng Anh cho Thủ tướngViệt Nam, trong thư nêu bật sự hài lòng của phía Anh về sự phát triển tốt đẹpcũng như mong muốn tăng cường hơn nữa quan hệ Anh và Việt Nam trongthời gian tới.
Tháng 3/2008, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã thăm chính thức Anh theolời mời của Thủ tướng Gordon Brown, trong bối cảnh quan hệ hai nước đangphát triển nhanh chóng đồng thời là năm diễn ra sự kiên quan trọng kỷ niệm
35 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa hai nước Trong chuyến thăm, haiThủ tướng đã ra Tuyên bố chung khẳng định thúc đẩy quan hệ hai nước đi vàochiều sâu, hiệu quả và ổn định theo hướng “Quan hệ Đối tác vì sự pháttriển” dựa trên 5 trụ cột chính: chính trị-ngoại giao, thương mại-đầu tư, hợptác phát triển, giáo dục-đào tạo và di cư và chống tội phạm có tổ chức
Ngày 13/1/2009, Việt Nam và Anh tiến hành Tham vấn chính trị cấp Thứtrưởng Ngoại giao lần đầu tiên Hai bên đã ký MOU về hợp tác Việt Nam -Anh đến năm 2013, đề ra các mục tiêu và biện pháp cụ thể tăng cường hợp táctrong các lĩnh vực ưu tiên
Tháng 9/2010, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Gia Khiêmthăm chính thức Anh Nhân dịp này, hai nước ký Tuyên bố chung chính thứcnâng cấp quan hệ Việt Nam - Anh lên thành “Đối tác chiến lược” với 7 lĩnhvực hợp tác chủ yếu là chính trị-ngoại giao, các vấn đề toàn cầu và khu vực,thương mại-đầu tư, hợp tác phát triển kinh tế-xã hội bền vững, giáo dục-đàotạo, an ninh-quốc phòng và giao lưu nhân dân
Nhằm triển khai cụ thể Tuyên bố chung về Đối tác chiến lược Việt Nam –Anh, hàng năm các Bộ, ngành, cơ quan hai nước xây dựng và ký kế hoạchhành động cho năm tiếp theo Ngày 26/10/2011, hai bên đã tiến hành Đốithoại chiến lược Việt Nam – Anh lần thứ nhất tại London nhằm trao đổi cácvấn đề an ninh – chiến lược quốc tế và khu vực hai bên cùng quan tâm
Về hợp tác trên diễn đàn quốc tế và khu vực, hai bên đã có sự hợp tác chặtchẽ và hiệu quả trong thời gian Việt Nam là thành viên không thường trực
Trang 11HĐBA/LHQ khóa 2008-2009, trong khuôn khổ ASEM và quan hệ hợp tác đốitác ASEAN – EU.
Trong những năm qua, hai bên đã trao đổi nhiều đoàn cấp cao, nổi bật là:
- Phía ta : Thủ tướng Võ Văn Kiệt (1993); Chủ tịch Quốc hội Nông ĐứcMạnh (1994); Thủ tướng Phan Văn Khải dự ASEM-2 và thăm Anh (1998);Phó Thủ tướng Vũ Khoan (2003); Bộ trưởng Ngoại giao Nguyễn Dy Niên(2003); Chủ tịch nước Trần Đức Lương (5/2004); Chủ tịch Quốc hội NguyễnVăn An (3/2005); Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng (3/2008); Phó Thủ tướngTrương Vĩnh Trọng (4/2009); Phó Chủ tịch Quốc hội Uông Chung Lưu(7/2009); Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải (10/2009); Phó Thủ tướng kiêm
Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Thiện Nhân (3/2010), Phó Thủtướng, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Phạm Gia Khiêm (9/2010), Chủ tịch Quốchội Nguyễn Sinh Hùng (12/2011), Phó Thủ tướng Vũ Văn Ninh (4/2014), Bộtrưởng Nguyễn Bắc Son(5/2014)
- Phía Anh: Công tước Xứ York - Hoàng tử Andrew (1999, 2006, 2008,
2009 và 10/2010); Công chúa Anne (1995 và 2002); Phó Thủ tướng JohnPrescott (2001 và 2004); Ngoại trưởng Anh (1995); Bộ trưởng John Hutton(06/2008), Bộ trưởng Bộ Tư pháp Jack Straw (9/2008); Thứ trưởng Thườngtrực BNG Anh Peter Ricketts (13/1/2009); Quốc Vụ khanh Bill Rammell dựASEM FMM-9 (5/2009); Thị trưởng Khu Tài chính London (7/2009, 3/2011),Quốc Vụ khanh Alan Duncan (6/2010, 5/2011), Quốc Vụ khanh JeremyBrowne (4/2011); Nhóm Nghị sĩ Anh – Việt (9/2011), BTNG Anh WilliamHague (4/2012)
2.3 Quan hệ kinh tế- thương mại Anh- Việt
Về các thỏa thuận và hiệp định được ký kết, từ năm 1990 đến nay, có rất
nhiều thỏa thuận và hiệp định kinh tế giữa Việt Nam và Anh Tiêu biểu có thể
kể ra một số cái tên như: Hiệp định vận tải hàng không (8/1994); Hiệp địnhkhung về tài chính (9/1994); Thỏa thuận giải quyết nợ song phương và Hiệpđịnh tránh đánh thuế trùng (4/1995); Thỏa thuận về quy chế chuyên gia tư vấn
Trang 12kỹ thuật (1995); Thỏa thuận tài trợ tín dụng giảm nghèo (11/2001 với nhiềunước khác và WB); Hiệp định quy thế và hoạt động của Hội đồng Anh tại ViệtNam (12/2001); Hiệp định khuyến khích và bảo hộ đầu tư (8/2002); Hiệpđịnh về tài sản ngoại giao (9/2003) …
Về thương mại, quan hệ thương mại Việt Nam và Anh tăng nhanh từ
những năm 90 đến nay Chính sách thương mại của Anh tương đối cởi mở,không theo chủ nghĩa bảo hộ Trong các vấn đề tranh chấp thương mại giữa ta
và EU (vụ kiện bán phá giá, vụ hải sản nhiễm kháng thể, vấn đề GSP, giày mũda), Anh thường có lập trường ủng hộ Việt Nam Anh cũng ủng hộ Việt Namgia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và quy chế kinh tế thị trường.Trong những năm qua, xuất khẩu của Việt Nam sang Anh tăng trung bình17%/năm, ta liên tục xuất siêu Những mặt hàng xuất chủ yếu : giày dép(53%), dệt may (12%), chè và cà phê (8%), gạo (8%), thuỷ sản (3%), caosu… Những mặt hàng nhập khẩu chủ yếu từ Anh: hàng gia công chế biến vàthiết bị công nghiệp (38%), hoá chất (21%), thiết bị viễn thông (6%), thuốc lá(3%)… Kim ngạch thương mại song phương năm 2011 đạt hơn 3 tỷ đô-la,tăng khoảng 40% so với cùng kỳ năm trước
Trao đổi thương mại Việt Nam - Anh (đơn vị : triệu USD)
Năm 2006 2007 2008 2009 201
0
2011
Kim ngạch hai chiều 1620 1668 1966 1750 217
0
3044
Xuất khẩu sang Anh 1179 1431 1580 1330 168
1
2398
Trang 13Hiện Anh có 138 văn phòng đại diện thương mại thường trú và chi nhánhkinh doanh tại Việt Nam Năm 1998, Anh thành lập Hiệp hội doanh nghiệpAnh tại Việt Nam (BBGV) nhằm thúc đẩy quan hệ kinh tế với Việt Nam vàcác hoạt động từ thiện tại Việt Nam.
Ngày 19/7/2007, hai bên đã ký thoả thuận thành lập Uỷ ban hỗn hợp vềkinh tế và thương mại (JETCO) nhằm đề ra các biện pháp thúc đẩy quan hệkinh tế, thương mại và đầu tư song phương và tiến hành phiên họp đầu tiên tại
Hà Nội Các phiên họp của JETCO diễn ra theo cơ chế định kỳ hàng năm vàluân phiên
Tháng 11/2011, Anh tuyên bố thành lập Hội đồng Kinh doanh Anh –ASEAN nhằm thúc đẩy quan hệ kinh tế - thương mại giữa Anh với các nướcASEAN, trong đó có Việt Nam
Về đầu tư, các công ty Anh vào Việt Nam sớm (1988-1989) nhưng thời
gian đầu chủ yếu tập trung vào lĩnh vực dầu khí (chiếm 70%) Cho đến nay,đầu tư của Anh đã mở rộng ra nhiều lĩnh vực mới như ngân hàng, tài chính,công nghiệp chế tạo, dịch vụ, may mặc Nhìn chung các dự án đầu tư củaAnh có quy mô vừa và nhỏ, tập trung vào các lĩnh vực khai khoáng với 7 dự
án, tổng số vốn đầu tư là 715,6 triệu USD; tiếp theo là lĩnh vực công nghiệpchế biến, chế tạo với 55 dự án, tổng vốn đăng ký là 714,4 triệu USD, chiếm32,2% vốn đăng ký; đứng thứ ba là lĩnh vực kinh doanh bất động sản với 548triệu USD vốn đăng ký, chiếm 25,3% và các lĩnh vực ngân hàng, dịch vụ tàichính và bảo hiểm
Các nhà đầu tư Anh có mặt tại 17 địa phương trong cả nước Dẫn đầu vềthu hút vốn đầu tư của Anh là các dự án dầu khí ngoài khơi với 712,6 triệuUSD (chiếm 33%), tiếp theo là Đồng Nai có 10 dự án với tổng số vốn đăng
ký là 598,17 triệu USD (chiếm 27,8%), còn lại là các địa phương khác
Trang 14Tính đến hết năm 2011, Anh có 151 dự án còn hiệu lực với tổng vốn đăng
ký là 2,55 tỷ USD (đứng thứ 3 trong các nước EU, sau Hà Lan và Pháp vàđứng thứ 17/94 trong số các nước và vùng lãnh thổ đầu tư vào Việt Nam).Ngoài ra, các công ty Anh thuộc British Virgin Island đã đầu tư vào Việt Namvới số vốn khoảng 3 tỷ đô-la
Nhân chuyến thăm Anh của Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân 11/3/2010), hai bên đã ra Tuyên bố chung về phát triển mô hình Hợp tác Công– Tư tại Việt Nam, nhất là trong thu hút đầu tư cho các dự án phát triển hạtầng cơ sở tại Việt Nam trong thời gian tới
(9-Các công ty lớn có mặt tại Việt Nam: Công ty dầu khí BP, nhôm BHPBilliton, động cơ máy bay Rolls-Royce, viễn thông Vodafone, vận tải P&O,hoá chất dược GlaxoSmithKline, các ngân hàng HSBC, Standard Chartered,bảo hiểm Prudential Standard Chartered Bank và HSBC là hai ngân hàng100% vốn nước ngoài đầu tiên được thành lập tại Việt Nam
Đầu tư của Việt Nam sang Anh: Tính đến nay, các doanh nghiệp Việt Nam
đã có 2 dự án đầu tư sang Anh với tổng vốn đầu tư là 500.000 USD Trong đó
có 1 dự án trong lĩnh vực dịch vụ của Cty Vải Thuận Kiều để trưng bày vàquảng bá sản phẩm Việt Nam và Liên hiệp Hàng hải Việt Nam đầu tư làmdịch vụ đại lý Hàng hải; 1 dự án của Công ty Đầu tư và Phát triển chè mở đại
lý tiêu thụ chè tại London
Về các dự án hợp tác cùng phát triển, Anh và Việt Nam đã ký kết thoả
thuận Quan hệ đối tác phát triển giai đoạn 2006-2016:
Ngày 19/9/2006 hai bên ký Thỏa thuận về Quan hệ đối tác phát triển giữahai nước giai đoạn 2006-2016, theo đó Chính phủ Anh viện trợ không hoànlại cho Việt Nam 250 triệu Bảng Anh trong giai đoạn 2006-2010 với khoảng70% ngân sách để hỗ trợ cho các Chương trình liên quan đến giảm nghèo củaViệt Nam
Thoả thuận có các mục tiêu tổng quát sau:
Trang 15- Tăng trưởng có lợi cho giảm nghèo và đạt được các Mục tiêu Phát triểnthiên niên kỷ của Việt Nam.
- Tăng cường công tác quản lý tài chính và trách nhiệm giải trình của nhànước trước người dân, chống tham nhũng nhằm bảo đảm các nguồn vốn côngích được sử dụng đúng mục đích và hiệu quả
- Tôn trọng các thoả ước nhân quyền về quyền dân sự, chính trị, kinh tế, xãhội và văn hoá mà Việt Nam đã và sẽ tham gia
Tháng 8/2010, Việt Nam và Anh đã họp đánh giá giữa kỳ thựchiện Thỏa thuận về Quan hệ đối tác phát triển giai đoạn 2006-2016, trên cơ sở
đó quyết định mức độ và các lĩnh vực ưu tiên hợp tác giai đoạn 2011-2016phù hợp với các mục tiêu phát triển của Việt Nam và các chính sách viện trợcủa Anh trong giai đoạn này Tháng 5/2011, hai bên ký Thỏa thuận Đối tácphát triển Việt Nam – Anh giai đoạn 2011-2016, đưa Anh trở thành đối tácđầu tiên cam kết ODA cho Việt Nam đến năm 2016 với tổng trị giá là 70 triệubảng Anh
Về việc hỗ trợ ODA, Anh đã bắt đầu viện trợ không hoàn lại cho Việt
Nam từ những năm 1992 Những khoản hỗ trợ này đã giúp ích rất nhiều choViệt Nam trong việc phát triển kinh tế- xã hội
Về hình thức hỗ trợ, từ năm 1998, Bộ Phát triển quốc tế Anh (DFID) đãquyết định chuyển từ tiếp cận theo dự án sang tiếp cận theo chương trìnhngành hoặc lĩnh vực trong khuôn khổ phát triển toàn diện (CDF) Do vậy,DFID không xây dựng các dự án hợp tác song phương theo cách làm truyềnthống, mà sử dụng hình thức đồng tài trợ hoặc uỷ thác để tham gia tài trợ chocác chương trình/dự án có ưu tiên cao tại Việt Nam nhằm giảm chi phí giaodịch cho Việt Nam và khuyến khích sự phối hợp trong các nỗ lực tập thể giữacác nhà tài trợ với Việt Nam
Ngày 22/2/2005, Chính phủ Anh thông qua sáng kiến giảm nợ đaphương, tuyên bố sẽ trả nợ thay cho Chính phủ Việt Nam 10% nợ đến hạn củacác khoản vay Hiệp hội Phát triển quốc tế (IDA) thuộc WB trong thời gian
Trang 162005-2015 (khoảng 90 triệu USD) Đây là sáng kiến của Anh nhằm vận độngcác nước G8 và các nhà tài trợ khác cùng tham gia sáng kiến này để tạo điềukiện cho Việt Nam tập trung nguồn lực hơn nữa cho Chương trình Xóa đóigiảm nghèo đang được thực hiện thành công.
Ngày 25/1/2010, Lãnh đạo Bộ Kế hoạch và Đầu tư và đại diện DFID đã
ký Văn bản tài trợ 17 triệu Bảng Anh cho Chương trình mục tiêu quốc gia vềCung cấp nước sạch và vệ sinh nông thôn trong giai đoạn 2010-2013
Hiện nay Anh là nhà tài trợ không hoàn lại lớn nhất cho Việt Nam trong
EU, nhà tài trợ song phương đầu tiên trên thế giới cam kết ODA cho ViệtNam đến năm 2016 và là nước đầu tiên cung cấp ODA cho Việt Nam bằngphương thức hỗ trợ trực tiếp ngân sách và trả nợ quốc tế cho Việt Nam Anhcũng là nhà tài trợ điều phối trong lĩnh vực phòng chống tham những tại ViệtNam
2.4 Quan hệ giáo dục- văn hóa Anh- Việt
Trong những năm qua, hợp tác giữa Việt Nam và Anh trong lĩnh vực giáodục đào tạo phát triển tích cực Hàng năm, Chính phủ Anh dành từ 25-30 suấthọc bổng cho học sinh Việt Nam Số người Việt Nam nhận học bổng củaChính phủ Anh cho đến nay là trên 600 Hiện có khoảng hơn 7000 sinh viênViệt Nam đang theo học tại các trường của Anh
Hội đồng Anh (BC) là một tổ chức được Chính phủ Anh uỷ quyền đối vớicác hoạt động về văn hóa và giáo dục tại Việt Nam Hội đồng Anh có mặt tạiViệt Nam từ cuối 1993, có trụ sở ở Hà Nội và TP HCM Đến nay, Hội đồngAnh đã tổ chức các lớp bổ túc tiếng Anh miễn phí cho trên 1.000 cán bộ của
ta, trong đó có hơn 40 cán bộ cấp Thứ trưởng và tương đương Ngoài ra,thông qua Hội đồng Anh, Chính phủ Anh đã giúp ta đào tạo tiếng Anh vàcung cấp nhiều học bổng ngắn hạn cho công chức của ta Nhân chuyến thămViệt Nam của Hoàng tử Andrew (10/2009), Thủ tướng Chính phủ đã Quyếtđịnh gia hạn hoạt động của Hội đồng Anh tại Việt theo Nghị định số18/2001/NĐ-CP ngày 04/05/2001 của Chính phủ