TIỂU LUẬN CAO học môn CHÍNH TRỊ QUỐC tế ĐƯƠNG đại LIÊN hợp QUỐC SAU CHIẾN TRANH LẠNH

LỜI MỞ ĐẦU Cách đây hơn 70 năm, đông đảo đại diện đến từ 50 quốc gia đã nhóm họp tại San Francisco để đề xuất thành lập một tổ chức quốc tế thay thế cho Hội quốc liên trước đó hoạt động không hiệu quả nhằm dự phòng các cuộc xung đột vũ trang cũng như nhằm ngăn chặn các cuộc chiến như Chiến tranh thế giới thứ nhất và thứ hai không bao giờ xảy ra nữa. Chỉ vài tháng sau đó, Hiến chương của Liên hợp quốc đã được ký, ra đời Tổ chức đa phương này, một tổ chức được hình thành với hy vọng chấm dứt tai họa chiến tranh cho nhân loại So với Hội quốc liên, Liên hợp quốc chứng tỏ đầy đủ hơn tính chất toàn cầu (thành phần gồm hầu hết các quốc gia độc lập trên mọi châu lục) và đặc biệt là tính toàn diện của nó: chương trình nghị sự không bó hẹp vào vấn đề duy trì hoà bình, an ninh, mà bao gồm cả việc thúc đẩy hợp tác vì phát triển kinh tế – xã hội của cộng đồng các dân tộc; bản thân hệ thống Liên hợp quốc bao gồm hàng loạt cơ quan, chương trình, quỹ, tổ chức chuyên môn tập trung vào mọi lĩnh vực của đời sống các quốc gia và quan hệ quốc tế ngoài lĩnh vực chính trị quốc phòng, từ tiền tệ đến nông nghiệp, văn hoá, khoa học – kỹ thuật... Liên hợp quốc đã đề xuất và tham gia giải quyết các vấn đề toàn cầu truyền thống như cấm thử vũ khí hạt nhân toàn diện, giải trừ vũ khí hạt nhân và vũ khí thông thường, gìn giữ hòa bình và giải quyết xung đột, hòa bình Trung Đông, thương mại quốc tế, chống đói nghèo,… và phi truyền thống như khủng bố, biến đổi khí hậu, khủng hoảng kinh tế tài chính toàn cầu và dịch bệnh HIVAIDS và nhiều loại bệnh lây nhiễm khác. Tổ chức Liên hợp quốc ra đời thực sự có ý nghĩa to lớn trong đời sống chính trị quốc tế trong gần 70 năm qua. Đây là sự kiện quan trọng đánh dấu sự xuất hiện của các hoạt động ngoại giao đa phương hiện đại, một bước ngoặt quyết định trong lịch sử phát triển của nền ngoại giao đa phương nói chung. Sự đóng góp của Liên hợp quốc đối với hoà bình an ninh quốc tế, sự phát triển kinh tế xã hội của cộng đồng các dân tộc trong 70 năm qua là rất đáng kể. Đặc biệt trong kỷ nguyên văn mình và toàn cầu hóa hiện nay, Liên hợp quốc càng khảng định vai trò to lớn trong quan hệ quốc tế hiện đại, khả năng hướng tới một tổ chức siêu quyền lực trên thế giới.

TIỂU LUẬNMÔN: CHÍNH TRỊ QUỐC TẾ ĐƯƠNG ĐẠI

Đề tài:

LIÊN HỢP QUỐC SAU CHIẾN TRANH LẠNH

LỜI MỞ ĐẦU

Cách đây hơn 70 năm, đông đảo đại diện đến từ 50 quốc gia đã nhómhọp tại San Francisco để đề xuất thành lập một tổ chức quốc tế thay thế choHội quốc liên trước đó hoạt động không hiệu quả nhằm dự phòng các cuộcxung đột vũ trang cũng như nhằm ngăn chặn các cuộc chiến như Chiến tranhthế giới thứ nhất và thứ hai không bao giờ xảy ra nữa Chỉ vài tháng sau đó,Hiến chương của Liên hợp quốc đã được ký, ra đời Tổ chức đa phương này,

"một tổ chức được hình thành với hy vọng chấm dứt tai họa chiến tranh chonhân loại"

So với Hội quốc liên, Liên hợp quốc chứng tỏ đầy đủ hơn tính chất toàncầu (thành phần gồm hầu hết các quốc gia độc lập trên mọi châu lục) và đặcbiệt là tính toàn diện của nó: chương trình nghị sự không bó hẹp vào vấn đềduy trì hoà bình, an ninh, mà bao gồm cả việc thúc đẩy hợp tác vì phát triểnkinh tế – xã hội của cộng đồng các dân tộc; bản thân hệ thống Liên hợp quốcbao gồm hàng loạt cơ quan, chương trình, quỹ, tổ chức chuyên môn tập trungvào mọi lĩnh vực của đời sống các quốc gia và quan hệ quốc tế ngoài lĩnh vựcchính trị - quốc phòng, từ tiền tệ đến nông nghiệp, văn hoá, khoa học – kỹthuật Liên hợp quốc đã đề xuất và tham gia giải quyết các vấn đề toàn cầutruyền thống như cấm thử vũ khí hạt nhân toàn diện, giải trừ vũ khí hạt nhân

và vũ khí thông thường, gìn giữ hòa bình và giải quyết xung đột, hòa bìnhTrung Đông, thương mại quốc tế, chống đói nghèo,… và phi truyền thốngnhư khủng bố, biến đổi khí hậu, khủng hoảng kinh tế - tài chính toàn cầu vàdịch bệnh HIV/AIDS và nhiều loại bệnh lây nhiễm khác

Tổ chức Liên hợp quốc ra đời thực sự có ý nghĩa to lớn trong đời sốngchính trị quốc tế trong gần 70 năm qua Đây là sự kiện quan trọng đánh dấu

sự xuất hiện của các hoạt động ngoại giao đa phương hiện đại, một bướcngoặt quyết định trong lịch sử phát triển của nền ngoại giao đa phương nóichung Sự đóng góp của Liên hợp quốc đối với hoà bình an ninh quốc tế, sự

phát triển kinh tế - xã hội của cộng đồng các dân tộc trong 70 năm qua là rấtđáng kể Đặc biệt trong kỷ nguyên văn mình và toàn cầu hóa hiện nay, Liênhợp quốc càng khảng định vai trò to lớn trong quan hệ quốc tế hiện đại, khảnăng hướng tới một tổ chức siêu quyền lực trên thế giới.

1. Lý do chọn đề tài

Liên hợp quốc là một tổ chức quốc tế lớn nhất thế giới với sứ mệnh giữgìn hòa bình và an ninh thế giới, đồng thòi thúc đẩy hợp tác và phát triển củacác quốc gia Trải qua hơn 70 năm hoạt động và phát triển, tổ chức này cónhững đóng góp to lớn trong việc giữ gìn hòa bình và tăng cường phát triểnthế giới Liên hợp quốc đang phải đối mặt với nhiều thách thức mới do tìnhhình thế giới đã có quá nhiều thay đổi, biến đọng phức tạp Xu thế toàn cầuhóa khiến không một quốc gia, một nhóm nước nào có thể đơn phương giảiquyết các vấn đề chung của các nước, khối , khu vực ngày càng gia tăngmạnh mẽ tạo đà cho nhân loại phát triển Thể chế và cơ chế đa phương ngàycàng đóng một vai trò quan trọng trong mọi mặt đời sống xã hội

Liên hợp quốc hoạt động vì mục tiêu ngăn ngừa thảm họa chiên tranh,giữ vững đọc lập chủ quyên an ninh thế giới Liê Hợp Quốc thực hiện cácnguyên tắc bình đẳng vê chủ quyên, nghiêm chỉnh thực hiện các nghĩa vụtheo hiến chương Liên Hợp Quốc; giải quyết hòa bình các tranh chấp quốc tế,không dùng vũ lực hoặc đe dọa vũ lực và can thiệp vào công việc nội bộ củacác quốc gia khác Có thể nói , vai trò của kiên hợp quốc không thể thiếuđược như một trung tâm điều hành của các quốc gia, dân tộc trong một thếgiới đnag đứng đầu trước những vấn đề toàn cầu mà không một quốc giariêng lẻ nào có thể tự giải quyết nếu không có sự hợp tác đa phương

Chính vì vậy, đối tượng nghiên cứu trong tiểu luận này là : Liên Hợp Quốc

2 Tình hình nghiên cứu của đề tài

Hiện nay đã có rất nhiều đề tài viết về nghiên cứu về Liên Hợp Quốcnhư:

1) Giáo trình luật quốc tế - Trường ĐH Luật Hà Nội; NXB Công an nhân dân 2004;

2) HĐBA LHQ và vấn đề duy trì hòa bình, an ninh quốc tế- Thạc sỹ Nguyễn Kim Ngân; tạp chí Luật học năm 2005: Đặc san 60 năm thành lập LHQ;

3) Nâng cao hiệu quả hoạt động của HĐBA LHQ yêu cầu cấp bách trong giai đoạn hiện nay- Thạc sỹ Đoàn Thành Nhân; tạp chí Luật học năm 2005: Đặc san 60 năm thành lập LHQ;

4) Về các tòa án do HĐBA thành lập- Thạc sỹ Lê Đức Hạnh; tạp chí Luật học số 5/2009;

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích là làm rõ về lịch sử hinh thành của Liên Hợp Quốc cũng nhưvai trò trong việc gìn giữ hào bình an ninh thế giới, gắn kết các quốc gia lạivới nhau hỗ trợ và giúp đỡ các quốc gia nghèo đói và kém phát triển Tìmhiểu vai trò của hội đồng bảo an Liên Hợp Quốc

Nhiệm vụ nghiên cứu tìm hiể Trong tình hình quốc tế phức tạp hiệnnay, Liên hợp quốc càng cần thể hiện được vai trò của mình trong việc ngănngừa chiến tranh và thúc đẩy hợp tác quốc tế ứng phó với những thách thứcđang được đặt ra Để có thể thực hiện vai trò này, càng cần cùng nhau thúcđẩy cải tổ Liên hợp quốc một cách dân chủ, toàn diện, nhằm mục tiêu tăngcường vai trò và khả năng của Liên hợp quốc, trong đó có Đại hội đồng, Hộiđồng Bảo an, Hội đồng Kinh tế Xã hội và các cơ quan chuyên môn của Liênhợp quốc

4 Ý nghĩ lý luận và thực tiễn của đề tài

Góp phần nhận thức rõ ràng hơn hơn về vị trí vài trò của Liên HợpQuốc trong xu thế phát triển của thế giới hiện nay trong mối quan hệ đaphương giữa các quốc gia và nhận thức rõ ràng hơn về vai trò quan trọng củaHội Đồng Bảo An và những yếu kém của Liên Hợp Quốc trong việc giữ vững

ổn định hòa bình thế giới

5 Kết cấu đề tài

Chương: I Tổ chức liên hợp quốc

1.1 Quá trình hình thành và phát triển của Liên Hợp Quốc

1.2 Tôn chỉ mục đích và nguyên tắc hoạt động của Liên Hợp Quốc

1 3 Cơ cấu tổ chức của Liên Hợp Quốc

Chương 2: Vai trò của Liên Hợp Quốc sau chiến tranh lạnh.

Chương này em tập trung trình bày những vấn đề sau:

1.Tình hình thế giới sau chiến tranh lạnh

2 Vai trò của Liên Hợp Quốc trước và sau chiến tranh lạnh

3 Những cố gắng trong việc việc cải tổ Hội Đồng Bảo An Liên HợpQuốc

Chương 3: Một số hoạt động của Liên Hợp Quốc sau chiến tranh lạnh Chương này gồm các vấn đề sau:

1 Hoạt động gìn giữ hòa bình của Liên Hợp Quốc

2 Một số hoạt động khác

CHƯƠNG I:

TỔ CHỨC LIÊN HỢP QUỐC

1.1 Quá trình hình thành và phát triển của Liên Hợp Quốc

Liên Hợp Quốc là một tổ chức quốc tế lớn nhất thế giới với thành viên

là những nước độc lập có chủ quyền Liên Hợp Quốc được hình thành theosáng kiến của Liên Xô, Anh và Mỹ; tổ chức này chính thức ra đời ngày24/10/1945 tại hội nghị San Francisco (Mỹ) Tên gọi “Liên hợp quốc” đãđược Tổng thống Mỹ Franklin D.Roosevelt sáng lập ra và được sử dụng lầnđầu tiên trong “Tuyên ngôn của Liên Hợp Quốc” vào ngày 1/1/1942, trong đó

26 quốc gia đã khẳng định cam kết tiếp tục cuộc đấu tranh chống lại các nướcthuộc phe phát xít Sự ra đời của Liên Hợp Quốc được xem như là một sựkiện quan trọng và là sự kết hợp của nhiều yếu tố khác nhau

Đầu tháng 9/1939, phát xít Đức đã mở cuộc tấn công xâm lược ồ ạt vào

Ba Lan, bắt đầu cuộc chiến tranh Thế giới thứ hai Ngọn lửa chiến tranh đãnhanh chóng lan ra toàn Châu Âu rồi bao trùm cả khu vực Châu Á – TháiBình Dương Đến cuối năm 1941, trận tuyến của cuộc chiến tranh đã hìnhthành hai phe: phe các nước phát xít có Đức, Ý, Nhật Bản và phe các nướcđồng minh chống phát xít gồm: Liên Xô, Anh, Pháp, Mỹ, Trung Quốc vànhiều nước khác Mặc dù có chế độ chính trị, xã hội khác nhau nhưng cácnước đồng minh đều xác định kẻ thù chung là chủ nghĩa phát xít Vì vậy,tháng 6 năm 1941 các nước đồng minh chống phát xít đã ký tuyên bố tạiLondon (Anh) để khẳng định sự hợp tác với nhau và với các nước tự do khác

cả trong chiến tranh cũng như trong hòa bình

Sự thất bại của Hội quốc liên (tiền thân của Liên Hợp Quốc) cũng đãđặt ra yêu cầu phải thiết lập một thể chế đa phương hữu hiệu có tính toàn cầu,nhằm duy trì hòa bình và anh ninh quốc tế Trong một thời gian dài, hệ thống

an ninh tập thể của Hội quốc liên tỏ ra không hiệu quả vì không được sự ủng

hộ quan tâm của các cường quốc Những nỗi kinh hoàng của Chiến tranh thế

giới lần thứ nhất chưa đủ sức thuyết phục các quốc gia hiểu rằng quyền lợihòa bình của họ đòi hỏi phải có một trật tự quốc tế với các quyền lợi quốc giatruyền thống làm ưu tiên hàng đầu Hội quốc liên trở thành một thể chế cứngnhắc, không thể hiện được chức năng dàn xếp hoặc thiết lập các liên minhnăng động, nhằm ngăn chặn các hoạt động bành trướng của một số cườngquốc.

Trong những năm đầu của chiến tranh thế giới lần thứ hai, Tổng thống

Mỹ Franklind Roosevelt đã nảy sinh ý tưởng về việc thành lập một hệ thống

an ninh tập thể hiệu quả hơn so với Hội quốc liên Ông là người đề xướngviệc thành lập một tổ chức để đảm bảo hòa bình quốc tế thay cho Hội QuốcLiên Ông đã bày tỏ vấn đề này với Thủ tướng Anh Churchill và tiếp theo làtìm cơ hội thảo luận với nguyên soái Stalin (Liên Xô) Nhiều cuộc thảo luận

đã diễn ra trong từng chính phủ về việc hình thành một tổ chức an ninh tậpthể mới, với cấu trúc, chức năng và quyền hạn của tổ chức này

Cuộc chiến tranh thế giới lần thứ hai ngày càng ác liệt với quy môcàng ngày càng lớn Điều đó đòi hỏi các quốc gia chống phát xít phải hợp tácchặt chẽ với nhau bằng cam kết mang tính pháp lý quốc tế Đây chính là cơ sởdẫn đến cuộc họp mặt của đại diện 26 quốc gia tham chiến chống khối trụcphát xít vào ngày 1/1/1942 tại Washington Các nước này đã thông qua mộttuyên bố quan trọng, đó là “Tuyên ngôn của 26 nước” hay còn gọi là “Tuyênngôn liên hợp của các dân tộc”, đánh dấu sự hình thành của khối đồng minhchống phát xít Tên gọi Liên Hợp Quốc chính là xuất hiện từ đây Chính phủcác nước lớn như Liên Xô, Anh, Mỹ, Trung Quốc đều đã ký vào bản tuyênngôn này

Sự hình thành khối đồng minh với nhiều quốc gia trên thế giới có chế

độ chính trị - xã hội khác nhau là nhằm tạo sự đảm bảo vững chắc trong việcđánh bại các nước phát xít, cứu loài người khỏi thảm họa chiến tranh Songmặt khác, khối đồng minh ấy lại không phải là một khối thống nhất bởi giữacác nước tham chiến tuy có mục tiêu chung nhưng do bản chất chế độ chính

trị- xã hội khác nhau, lợi ích quốc gia khác nhau cho nên có những mục tiêukhác nhau trong quá trình tham gia quan hệ Một vấn đề quan trọng nữa làquan hệ giữa các cường quốc và các nước nhỏ hơn trong tổ chức này Ngay từđầu, ba nước Mỹ, Anh, Liên Xô đã nhất trí cho rằng các nước có vai trò lớntrong việc đánh bại phe trục phải được trao trách nhiệm gìn giữ hòa bình sauchiến tranh và phải đóng vai trò lãnh đạo mà không bị ý chí tập thể của nhiềuquốc gia nhỏ hơn ngăn trở.

Sau cuộc họp của đại diện 26 nước trong mặt trận đồng minh chốngphát xít 1/1/1942, một loạt các hội nghị quốc tế về việc thành lập Liên HợpQuốc đã được tiến hành trong thời gian chiến tranh

Cuối tháng 10/1943, theo sáng kiến của Liên Xô, hội nghị ngoạitrưởng ba nước Liên Xô, Mỹ, Anh đã được tổ chức tại Matxcơva Hội nghị đãnhấn mạnh sự cần thiết phải thành lập một tổ chức toàn cầu trong thời giansớm nhất, có thể được, duy trì hòa bình và an ninh thế giới trên cơ sở nguyêntắc bình đẳng chủ quyền của tất cả các nước yêu chuộng hòa bình, khôngphân biệt nước lớn hay nhỏ Hội nghị đã đánh dấu bước tiến thực tiễn đầu tiêntrong quá trình hình thành tổ chức Liên Hợp Quốc Bên cạnh những vấn đềthống nhất chung, các bên cũng đưa ra nhiều quan điểm khác về cơ cấu tổchức Liên Hợp Quốc Thực chất điều này phản ánh lợi ích quốc gia, lợi íchgiai cấp trong quan hệ quốc tế

Từ ngày 28/11 đến ngày 1/12/1943 lần đầu tiên những người đứng đầu

ba nước Liên Xô, Mỹ, Anh là Stalin, Roosevelt và Churchill đã họp mặt tạithủ đô Têhêran của Iran Họ đã đưa ra một tuyên bố chung quan trọng, trong

đó có nhấn mạnh sự quyết tâm của ba nước sẽ cùng nhau cộng tác trong thờigian chiến tranh cũng như hòa bình sau này Đồng thời, họ cũng nhấn mạnhtầm quan trọng của sự hợp tác giữa ba nước và của một tổ chức quốc tế đốivới hòa bình an ninh lâu dài của các dân tộc

Từ ngày 9/12/1943 Mỹ đã thành lập nhóm nghiên cứu tổ chức tươnglai có trụ sở ở Washington Tuy nhiên, phải đến hội nghị trù bị tại Dumbarton

Oaks (từ tháng 9 đến tháng 10/1944) các vấn đề chính liên quan đến tổ chứcsắp ra đời mới được đưa ra thảo luận một cách kỹ lưỡng Tại hội nghị, đạidiện toàn quyền của bốn nước Liên Xô, Mỹ, Anh và Trung Hoa dân quốc đãđàm phán sơ bộ việc soạn thảo Hiến Chương Liên Hợp Quốc Hội nghị chiathành hai giai đoạn: giai đoạn đầu từ ngày 21/8 đến ngày 28/9 gồm các đạidiện Liên Xô, Mỹ và Anh; giai đoạn sau từ ngày 29/8 đến ngày 7/10 gồm cácđại diện Mỹ, Anh và Trung Hoa dân quốc Cách bố trí như vậy là nhằm thểhiện sự trung lập của Liên Xô trong cuộc chiến chống Nhật Hội nghị đã thảoluận một số vấn đề then chốt như: tổ chức Liên Hợp Quốc sẽ gồm các cơquan là “Đại hội đồng”, “Hội đồng bảo an”, “Ban thư ký”, “Tòa án quốc tế”,

và theo yêu cầu của Mỹ sẽ gồm có cả: “Hội đồng kinh tế- xã hội” Hội đồngbảo an sẽ gồm 11 thành viên trong đó 5 nước là thành viên thường trực( làbốn nước tham dự hội nghị Dumbarton Oaks và Pháp) Tuy nhiên, hội nghịkhông thỏa thuận được về thủ tục bỏ phiếu trong Hội đồng bảo an Vấn đềnày được chuyển lên ba nguyên thủ quốc gia Stalin, Roosevelt và Churchillgiải quyết tại Hội nghị Yanta (Liên Xô) vào tháng 2/1945

Ba vị dứng đầu nhà nước Liên Xô, Mỹ và Anh đã giải quyết nhữngvấn đề vướng mắc còn lại trong việc thành lập Liên Hợp Quốc Hội nghị nhấttrí một lần nữa khẳng định việc thành lập Liên Hợp Quốc và thảo luận vấn đềquan trọng nhất là vấn đề biểu quyết ở Hội đồng bảo an mà ở hội nghịDumbarton Oaks còn gác lại( tức là áp dụng nguyên tắc nhất trí trong năm ủyviên thường trực Hội đồng bảo an và công nhận quyền phủ quyết (veto) củatừng Ủy viên thường trực) Hội nghị cũng thỏa thuận là sẽ triệu tập hội nghịquốc tế thành lập Liên Hợp Quốc vào tháng 4/1945 và soạn thảo một bảnHiến chương dựa trên những đề nghị của hội nghị trước đây

Ngày 25/04/1945 tại thành phố San Francisco (Mỹ) hội nghị quốc tếthành lập Liên Hợp Quốc đã được tiến hành Hội nghị kéo dài hai tháng với

sự tham gia của đại diện 50 quốc gia với trên 850 đại biểu cùng các cố vấn,chuyên gia, nhân viên kỹ thuật, tất cả gần tới 3500 người Hội nghị căn cứ

vào các đề nghị của Hội nghị Dumbarton Oaks, sự thỏa thuận tại Yanta vànhững đề nghị bổ sung của các chính phủ để soạn ra Hiến chương Liên HợpQuốc gồm 19 chương với 111 điều khoản.

Ngày 25/06/1945 Hiến chương được hội nghị nhất trí thông qua Ngày26/10/1945, tại tòa nhà cựu chiến binh ở San Francisco 50 đoàn đại biểu đãlong trọng tiến hành lễ ký kết vào bản Hiến chương Liên Hợp Quốc Có thểnói, Hiến chương Liên Hợp Quốc là một điều ước quốc tế quan trọng nhất củathời kỳ sau chiến tranh Thế giới thứ hai đến nay Nó quy định mục tiêu,nguyên tắc, thành viên, cơ cấu tổ chức, hình thức và lề lối hoạt động của các

cơ quan chính yếu Liên Hợp Quốc Hiến chương Liên Hợp Quốc được cộngđồng quốc tế coi là nguồn quan trọng nhất của luật pháp quốc tế đương đại.Mặt khác, Hiến chương Liên Hợp Quốc cũng là sản phẩm thỏa hiệp của sựđấu tranh giữa hai hệ thống pháp luật khác nhau( xã hội chủ nghĩa và tư bảnchủ nghĩa) Do vậy, việc thực thi những điều khoản trong Hiến chương là mộtquá trình tiếp tục hợp tác và đấu tranh liên tục trên tinh thần thiện chí và thái

độ tin cậy lẫn nhau giữa các thành viên lớn cũng như nhỏ, giàu cũng nhưnghèo vì mục tiêu cao cả của Liên Hợp Quốc

Bốn tháng sau, ngày 24/10/1945, sau khi được phê chuẩn Hiến chươngLiên Hợp Quốc bắt đầu có hiệu lực Liên Hợp Quốc đã được thành lập từđống tro tàn của cuộc chiến tranh Thế giới lần thứ hai Từ đó, hàng năm ngày24/10 trở thành ngày kỷ niệm của Liên Hợp Quốc

Liên Hợp Quốc ra đời là một sự kiện quan trọng và do tác động tổnghợp của nhiều yếu tố Đó là vai trò yếu kém của Hội quốc liên trong việc duytrì hòa bình và an ninh quốc tế; sự bùng nổ của chiến tranh thế giới thứ haivới những hậu quả thảm khốc của nó với loài người Đó là những nỗ lực tolớn của các nước nhằm thiết lập một thể chế toàn cầu có hiệu quả hơn trongviệc giữ gìn hòa bình và an ninh quốc tế nhằm loại trừ khả năng xảy ra chiếntranh Thế giới thứ ba và đảm bảo một trật tự thế giới mới trong quan hệ quốc

tế sau chiến tranh Thế giới thứ hai Việc thành lập Liên Hợp Quốc cho thấy

quyết tâm của cả cộng đồng quốc tế muốn xây dựng một hệ thông an ninh tậpthể hữu hiệu hơn nhằm duy trì hòa bình và an ninh quốc tế.

1.2 Tôn chỉ mục đích và nguyên tắc hoạt động của Liên Hợp Quốc

1.2.1 Tôn chỉ mục đích

Theo quy định của Hiến chương, tôn chỉ của Liên Hợp Quốc gồm cóbốn điểm sau:

Duy trì hòa bình và an ninh thế giới.

Tôn chỉ đầu tiên của Liên Hợp Quốc là “Duy trì hòa bình và an ninh

thế giới; và nhằm mục đích đó, áp dụng những biện pháp tập thể có hiệu quả

để ngăn ngừa và thủ tiêu các mối đe dọa hòa bình, chấm dứt các hành vi xâmlược hoặc các hành vi phá hoại hòa bình, dựa trên nguyên tắc chính nghĩa vàluật pháp quốc tế, dùng phương pháp hòa bình để điều chỉnh hoặc giải quyếtnhững tranh chấp quốc tế hay những tình thế có thể làm hại cho hòa bình”

Lời nói đầu của của Hiến chương cũng nêu rõ: “Liên Hợp Quốc tậptrung lực lượng để duy trì hòa bình và an ninh thế giới” và “cam kết khôngdùng vũ lực, nếu không phải vì lợi ích chung”

Những quy định nêu trên đã xác định nhiệm vụ chủ yếu của Liên HợpQuốc là duy trì hòa bình và an ninh thế giới Để thực hiện nhiệm vụ này, LiênHợp Quốc có thể áp dụng những biện pháp tập thể có hiệu quả để chấm dứtngay những hành vi xâm lược đe dọa và phá hoại hòa bình Những biện pháptập thể này chỉ có thể áp dụng sau khi được Hội đồng bảo an quyết định theonguyên tắc nhất trí giữa năm nước lớn Đối với các cuộc tranh chấp và nhữngtình thế có hại cho hòa bình thế giới, Liên Hợp Quốc phải giải quyết bằngphương pháp thương lượng hòa bình, theo nguyên tắc chính nghĩa và theo luậtpháp quốc tế, nghĩa là một mặt tổ chức này có thể giải quyết các mối tranhchấp quốc tế bằng cách thương lượng hòa bình trong lúc chưa xảy ra tìnhtrạng xâm lược, mặt khác phải kiên quyết chấm dứt hành vi xâm lược nếu đãxảy ra Có như vậy, Liên Hợp Quốc mới trở thành một tổ chức quốc tế bảo vệhòa bình và an ninh trên toàn thế giới

Xúc tiến quan hệ hữu nghị giữa các nước trên cơ sở tôn trọng quyền bình đẳng và dân tộc tự quyết của nhân dân

Theo điều một của Hiến chương, tôn chỉ thứ hai của Liên Hợp Quốc là

“Phát triển quan hệ hữu nghị giữa các nước trên cơ sở tôn trọng nguyên tắcbình đẳng về quyền lợi và tự quyết của nhân dân, và sẽ dùng những biện phápthích đáng để củng cố hòa bình ở khắp nơi”

Theo tôn chỉ này, tất cả các quốc gia, tất cả nhân dân thuộc các dân tộcđều có quyền tự do lựa chọn chế độ chính trị, kinh tế theo ý mình Tất cả cácdân tộc chưa được độc lập đều có quyền thực hiện nền độc lập dân tộc củamình theo nguyên tắc dân tộc tự quyết, không ai có thể dùng thủ đoạn cưỡngbức can thiệp vào sinh hoạt của bất cứ dân tộc nào

Nguyên tắc bình đẳng về quyền lợi và dân tộc tự quyết là nền tảng pháttriển quan hệ hữu nghị giữa các nước, là cơ sở cho an ninh và hòa bình thếgiới

Xúc tiến sự hợp tác quốc tế trên các mặt kinh tế, xã hội và văn hóa.

Theo điều 1 của Hiến chương tôn chỉ thứ ba của Liên Hợp Quốc là:

“Thực hiện sự hợp tác quốc tế để giải quyết các vấn đề kinh tế, xã hội, vănhóa và các vấn đề có tính chất phục vụ lợi ích chung của nhân loại trên thếgiới, phát triển và khuyến khích việc tôn trọng nhân quyền và quyền tự do cơbản của toàn thể nhân loại, không phân biệt chủng tộc, nam nữ, ngôn ngữ haytôn giáo”

Cũng như các tôn chỉ khác của Liên Hợp Quốc, tôn chỉ này có ý nghĩa

vô cùng to lớn Để bảo vệ hòa bình và an ninh thế giới thì Liên Hợp Quốcchẳng những phải giải quyết các cuộc tranh chấp quốc tế bằng phương pháphòa bình, chấm dứt các hành vi xâm lược, phát triển quan hệ hữu nghị giữacác nước mà còn phải đẩy mạnh sự hợp tác quốc tế rộng rãi trên nhiều mặt.Tính chất rộng rãi của sự hợp tác này không những biểu hiện về mặt chính trị

mà còn biểu hiện ở chỗ cần phải hợp tác giữa các nước về mặt kinh tế, xã hội,

văn hóa và phải tôn trọng nhân quyền cũng như các quyền tự do cơ bản Đó lànhững điều kiện cần thiết cho việc giữ gìn hòa bình an ninh thế giới, thúc đẩyhợp tác và phát triển giữa các quốc gia.

Xây dựng Liên Hợp Quốc thành một trung tâm điều hòa hành động hành động của các nước

Điều 1 của Hiến chương có quy định tôn chỉ cuối cùng của Liên HợpQuốc là “Để đạt được mục đích chung kể trên, Liên Hợp Quốc phải là mộttrung tâm điều hòa hành động của các nước”, nhằm tạo cho Liên Hợp Quốc

có vai trò quốc tế thất sự hơn Hội quốc liên, để giải quyết các vấn đề chung,vấn đề giữa các quốc gia, làm cho lợi ích chung hơn lợi ích riêng, hạn chế tìnhtrạng vô chính phủ trong quan hệ quốc tế

Theo tôn chỉ này, Liên Hợp Quốc phải là một trung tâm quan trọngcho tất cả mọi quốc gia có chế độ chính trị xã hội khác nhau cùng thươnglượng và hợp tác với nhau Lẽ tất nhiên, nó cũng không ngăn cấm các nướchữu quan thương lượng bên ngoài Liên Hợp Quốc để giải quyết những vấn đềxích mích với nhau theo nguyên tắc của Hiến chương Liên Hợp Quốc

1.2.2 Nguyên tắc hoạt động của Liên Hợp Quốc

Để thực hiện các tôn chỉ của Liên Hợp Quốc, bản Hiến chương LiênHợp Quốc quy định rõ ràng những nguyên tắc cơ bản mà cả tổ chức Liên HợpQuốc cũng như các nước thành viên phải tuân theo Nguyên tắc này được nêu

rõ trong lời nói đầu và trong điều 2 của Hiến chương Liên Hợp Quốc Nó gồm

5 điểm chính sau:

Điểm 1 Nguyên tắc chủ quyền bình đẳng giữa các nước

Lời nói đầu của Hiến chương có quy định sự bình đẳng về quyền lợicủa các nước lớn và nhỏ Khoản 1 trong điều 2 của Hiến chương cũng nêu rõ:

“Tổ chức này(tức Liên Hợp Quốc) xây dựng trên nguyên tắc chủ quyền bìnhđẳng của các nước hội viên Điều đó có nghĩa là các nước đều có chủ quyềnmột cách toàn vẹn về lãnh thổ và độc lập về chính trị của mỗi nước phải đượctôn trọng Mỗi nước phải làm tròn nghĩa vụ quốc tế mà mình đã đảm nhận

Nguyên tắc này nói rõ bất luận chế độ chính trị của nước đó như thế nào, dùlớn hay nhỏ cũng đều bình đẳng với nhau về chủ quyền” Các nước này đềuđược quyền tự chủ về đối nội và được độc lập về đối ngoại.

Điều 2 Nguyên tắc tôn trọng sự toàn vẹn lãnh thổ và độc lập chính trị của các nước.

Khoản 4 trong điều 2 của Hiến chương quy định “Trong quan hệ quốc

tế của mình, các nước hội viên không được có hành động đe dọa hoặc dùng

vũ lực hay bất cứ phương pháp nào khác trái với tôn chỉ Liên Hợp Quốc đểxâm phạm đến sự toàn vẹn lãnh thổ và nền độc lập chính trị của mỗi nước hộiviên hoặc bất cứ nước nào khác”

Nguyên tắc này nhằm khẳng định sự thiêng liêng của lãnh thổ, nền độclập dân tộc và có tác dụng ngăn chặn chiến tranh và các hành vi xâm lựợc.Theo nguyên tắc này, tất cả những hành vi xâm phạm sự toàn vẹn lãnh thổ vàđộc lập chính trị của các nước khác, như đe dọa bằng vũ lực hay can thiệp vàocông việc nội bộ của nước khác,… đều trái với tôn chỉ của Liên Hợp Quốc và

Đây là nguyên tắc quan trọng trong việc giữ gìn hòa bình và an ninhthế giới Nguyên tắc này xuất phát trực tiếp từ nguyên tắc chủ quyền bìnhđẳng giữa các nước, giúp các thành viên tham gia và đóng góp, không canthiệp vào công việc nội bộ của nước khác, tức là tôn trọng chủ quyền củanước khác

Điều 4 Nguyên tắc giải quyết các tranh chấp quốc tế bằng biện pháp hòa bình.

Khoản 3 trong điều 2 của Hiến chương quy định: “Các nước hội viênphải dùng phương pháp hòa bình giải quyết các tranh chấp quốc tế của mình,

để không làm nguy hại đến nền hòa bình, an ninh và chính nghĩa trên thếgiới”

Đây là nguyên tắc quan trọng để ngăn ngừa chiến tranh và vạch trầnnhững kẻ đi xâm lược Theo quy định của Hiến chương, Hội đồng bảo an cótrách nhiệm xúc tiến việc giải quyết tranh chấp ấy Nếu tranh chấp đó đã trởthành một cuộc xâm lược giữa nước này với nước kia, Hội đồng bảo an cóquyền dùng hành động của mình để chấm dứt cuộc xâm lược đó

Điều 5 Nguyên tắc chung sống hòa bình.

Lời nói đầu của Hiến chương nêu rõ: các nước cần phải “cố gắng nhânnhượng nhau, chung sống hòa thuận với nhau trên tinh thần thân thiện lánggiềng” Hơn nữa, tư tưởng chung sống hòa bình này cũng đã thể hiện ngaytrong bản thân tổ chức Liên Hợp Quốc Vì Hiến chương có quy định tất cảcác nước, không kể thuộc chế độ xã hội nào, nếu bằng lòng gìn giữ hòa bìnhthế giới đều có thể trở thành hội viên của Liên Hợp Quốc Nguyên tắc nàychứng tỏ Liên Hợp Quốc cần phải liên hợp mọi nước lớn nhỏ cùng bảo vệ hòabình thế giới Chỉ có như thế, Liên Hợp Quốc mới thực hiện được mục đíchcao nhất của mình là bảo vệ hòa bình và an ninh quốc tế

1.3 Cơ cấu tổ chức Liên Hợp Quốc.

Tổ chức Liên Hợp Quốc gồm có 6 cơ quan chính: Đại hội đồng, Hộiđồng bảo an, Hội đồng kinh tế xã hội, Tòa án quốc tế, Ban thư ký và Hộiđồng quản thác Tuy nhiên đến nay thì vai trò của Hội đồng ủy thác đã khôngcòn lớn như trước, hoạt động hạn chế do hầu hết các lãnh thổ quản thác đãđươc trao trả độc lập Ngoài ra Liên Hợp Quốc còn 17 tổ chức chuyên môn và

tự trị, 16 tổ chức kinh tế xã hội Trụ sở chính của Liên Hợp Quốc đặt tạiNewYork (Mỹ) nhưng bộ máy hành chính nằm rải rác ở khoảng 600 địa điểm

trên thế giới với khoảng 160.000 nhân viên Ngôn ngữ làm việc chính củaLiên Hợp Quốc là tiếng ẢRập, Anh, Pháp, Tây Ban Nha, Nga và Trung Quốc.Chức năng nhiệm vụ của 5 cơ quan chính của Liên Hợp Quốc có thể sơ lượcnhư sau:

Đại Hội Đồng (General Assembly- GA)

Đây là cơ quan đại diện rộng rãi nhất, bao gồm tất cả các nước thành

viên của Liên Hợp Quốc Mỗi thành viên có đoàn đại biểu 5 người và một sốlượng không hạn chế về chuyên gia và cố vấn Mỗi thành viên có một phiếubầu

Đại hội đồng có chức năng và quyền hạn như: Xem xét và kiến nghị vềnguyên tắc hợp tác trong việc duy trì hòa bình và an ninh quốc tế; nghiên cứu

và đề xuất để thúc đẩy hợp tác nhằm phát triển luật pháp quốc tế, thực hiệncác quyền con người, hợp tác quốc tế trong các lĩnh vực kinh tế, xã hội, vănhóa, giáo dục, y tế…; xem xét và thông qua ngân sách Liên Hợp Quốc vàphân bổ sự đóng góp của các thành viên không thường trực của Hội đồng bảo

an, các thành viên trong Hội đồng kinh tế xã hội, bầu Tổng thư ký, thẩm phántòa án quốc tế

Đại hội đồng có 7 ủy ban để thực hiện các vấn đề cụ thể:

Ủy ban 1: Về các vấn đề chính trị, an ninh bao gồm cả giải trừ quân bị

Ủy ban 2: Về các vấn đề kinh tế và tài chính

Ủy ban 3: Về các vấn đề xã hội nhân đạo và văn hóa

Ủy ban 4: Về các vấn đề quản thác các lãnh thổ nằm dưới sự bảo trợcủa LHQ

Ủy ban 5: Về các vấn đề hành chính và ngân sách

Ủy ban 6: Về các vấn đề pháp luật

Ủy ban 7: Ủy ban chính trị đặc biệt

Theo quy định trong điều 11 khoản 2 và điều 12 khoản 1 của Hiếnchương, quyền hạn của Đại hội đồng và của Hội đồng bảo an khác nhau vềthực chất cũng như về pháp lý Đại hội đồng có quyền thảo luận về các vấn đề

hòa bình thế giới, nhưng trước hoặc sau việc thảo luận việc dùng hành động

đó, Đại hội đồng phải giao lại cho HĐBA Tức là Đại hội đồng không đượcquyết định yêu cầu dùng hành động trong vấn đề đó Nếu HĐBA không yêucầu, Đại hội đồng không được đưa ra đề nghị gì về các vấn đề đã được ghitrong chương trình nghị sự của HĐBA Vì chỉ có HĐBA mới có quyền ápdụng hành động (như dùng hành động chính trị, kinh tế hay quân sự để châmdứt một sự xung đột nào đó) trong việc gìn giữ hòa bình và an ninh thế giới.Trước vấn đề như thế, Đại hội đồng chỉ có thể đưa ra những đề nghị thôngthường Đề nghị này chủ yếu có tác dụng về mặt công lý chứ không có hiệulực bắt buộc thi hành

Mỗi năm Đại hội đồng họp một lần bắt đầu vào ngày thứ 3 của tuầnthứ 3 của tháng 9, tính từ tuần đầu tiên có ít nhất một ngày làm việc Ngoàikhóa họp thường lệ hàng năm của Đại hội đồng, khi xét thấy cần thiết thìHĐBA hoặc quá nửa số các nước hội viên có thể yêu cầu triệu tập cuộc họpbất thường của Đại hội đồng

Mỗi nước hội viên có một lá phiếu ở Đại hội đồng Đối với các vấn đềquan trọng như các đề án về bảo vệ hòa bình và an ninh thế giới, bầu cửnhững nước ủy viên không thường trực trong HĐBA, những nước ủy viêntrong Hội đồng kinh tế xã hội, phê chuẩn những nước mới xin gia nhập LiênHợp Quốc hay tước bỏ quyền lợi của các nước hội viên… thì được quyết nghịvới 2/3 số các nước hội viên cố mặt tại hội nghị và có tham gia bỏ phiếu Cácvấn đề khác có thể quyết nghị bằng quá nửa số các nước hội viên có mặt tạihội nghị và có tham gia bỏ phiếu Ngoài ra, không kể đến những vấn đề đãđược quy định, nếu Đại hội đồng muốn xếp thêm một vấn đề nào đó vào cácloại vấn đề quan trọng cũng chỉ cần được nửa hơn số các nước hội viên đồng

ý là có thể được thông qua

Hội Đồng Bảo An: (Secủity Council- SC)

Là một trong sáu cơ quan chính của Liên Hợp Quốc, Hội đồng bảo anđược thành lập nhằm duy trì hòa bình và an ninh quốc tế Theo Điều 39 của

Hiến chương Liên Hợp Quốc, HĐBA là cơ quan duy nhất của Liên Hợp Quốc

có quyền quyết định đánh giá thực tại của các mối đe dọa đối với hòa bình,phá hoại hòa bình hoặc hành động xâm lược, và sẽ khuyến nghị hoặc quyếtđịnh các biện pháp cần được tiến hành phù hợp với các Điều 41 và 42, để duytrì hoặc khôi phục hòa bình và an ninh quốc tế Trong khi thực hiện chứcnăng này, HĐBA được coi là hành động với tư cách thay mặt cho tất cả cácthành viên Liên Hợp Quốc Trên thực tế, những chức năng mà HĐBA đượctrao có thể được coi là nhằm 3 mục tiêu: gìn giữ hòa bình, vãn hồi hòa bình vàkiến tạo hòa bình

HĐBA có 15 thành viên: 5 ủy viên thương trực là các thành viên cốđịnh trong HĐBA và có quyền phủ quyết (đó là: Mỹ, Anh, Pháp, Nga vàTrung Quốc) và 10 ủy viên không thường trực được các nước còn lại trongLiên Hợp Quốc bầu chọn và làm việc trong nhiệm kỳ 2 năm, luân phiên theokhu vực địa lý

Hội đồng kinh tế xã hội (Economic and Social Council- ECOSOC): Đây là một trong những cơ quan chính của Liên Hợp Quốc có nhiệm

vụ nghiên cứu báo cáo và xúc tiến việc hợp tác quốc tế về các mặt kinh tế, xãhội, văn hóa, giáo dục, y tế và các vấn đề tương tự khác nhằm nâng cao đờisống vật chất cũng như tinh thần của các dân tộc trên thế giới

Hội đồng kinh tế có 5 ủy ban khu vực và 17 ủy ban và tiểu ban thườngtrực giúp việc Thành phần trong Hội đồng kinh tế xã hội gồm có 18 nước hộiviên Liên Hợp Quốc do Đại hội đồng bầu ra Nhiệm kỳ của các nước ủy viên

là 3 năm Mỗi năm bầu lại 6 nước Hội đồng kinh tế xã hội mỗi năm họp 2lần Những nước đã hết nhiệm kỳ có thể được bầu lại

phải được đa số phiếu tuyệt đối ở Đại hội đồng cũng như HĐBA mới đượctrúng cử Nhiệm kỳ của thẩm phán là 9 năm.

Việc tổ chức quyền hạn và thủ tục công tác của Tòa án quốc tế đềuđược quy định tỉ mỉ trong “Quy ước của tòa án quốc tế” Quy ước này là một

bộ phận trong Hiến chương Liên Hợp Quốc

Ngoài việc xét xử những vụ tố tụng quốc tế bằng tư pháp, tòa án quốc

tế còn có trách nhiệm phát biểu những ý kiến tư vấn đối với các vấn đề phápluật đã được giao cho nghiên cứu Hiến chương cũng quy định Đại hội đồnghay HĐBA có thể nhờ tòa án quốc tế góp ý kiến trong phạm vi tư vấn đối vớibất cứ vấn đề nào thuộc luật pháp Những bản án xét xử bằng tư pháp vànhững ý kiến tư vấn của tòa án quốc tế đều phải là ý kiến chung của quá nửa

số các thẩm phán có mặt tại phiên tòa hay phiên họp Trong trường hợp có sốphiếu ngang nhau đối với hai ý kiến khác nhau thì chủ tịch hoặc quyền chủtịch bỏ phiếu quyết định

Ban thư ký:

Ban thư ký là cơ quan hành chính- tổ chức của Liên Hợp Quốc, đặcbiệt có trách nhiệm giúp cho việc hoàn thành những nghị quyết mà Liên HợpQuốc thông qua, bảo đảm việc đăng lục và công bố các hiệp ước quốc tế, xuấtbản các văn kiện của Liên Hợp Quốc

Đứng đầu ban thư ký là Tổng thư ký do Đại hội đồng bổ nhiệm theokiến nghị của HĐBA, nhiệm kỳ là 5 năm, hết nhiệm kỳ có thể được bổ nhiệmlại theo thủ tục quy định trong Hiến chương Các cán bộ nhân viên trong Banthư ký đều do Tổng thư ký bổ nhiệm

Ngoài nhiệm vụ lãnh đạo ban thư ký và làm báo cáo hàng năm lên Đạihội đồng về sự hoạt động của Liên Hợp Quốc, Tổng thư ký Liên Hợp Quốccòn có thể yêu cầu HĐBA chú ý đến những vấn đề mà ông xét thấy có nguyhại đến hào bình và an ninh thế giới Tổng thư ký cũng thi hành những nhiệm

vụ khác mà các tổ chức chính của Liên Hợp Quốc như Đại hội đồng,

HĐBA… đã giao cho Tổng thư ký và các nhân viên trong ban thư ký đềuphải chịu trách nhiệm trước Liên Hợp Quốc.

CHƯƠNG 2:

VAI TRÒ CỦA LIÊN HỢP QUỐC SAU CHIẾN TRANH LẠNH

2.1 Khái quát tình hình thế giới sau chiến tranh lạnh

Chiến tranh lạnh là một cuộc đối đầu về ý thức hệ, kinh tế và địa chínhtrị giữa hai phe Xã hội chủ nghĩa và Tư bản chủ nghĩa sau Thế chiến thứ hai.Đây có lẽ là cuộc chiến trang lạnh được nhiều người biết đến trong lịch sử củathế kỷ 20 Bản chất chung của cuộc chiến là sự mâu thuẫn giữa Mỹ và Liênbang Xô Viết những năm sau chiến tranh của Thế chiến thứ hai Sau khi trật

tự hai cực tan rã, tình hình thế giới đã có rất nhiều chuyển biến sâu sắc

Trước hết, đó là thế giới phát triển nhanh chóng theo hướng đa cực, tuynhiên đây mới chỉ là thời kỳ quá độ Các học giả Trung Quốc gọi đó là trạngthái “một siêu cường, nhiều cường quốc” Mặc dù có những cách khái quátkhác nhau nhưng nhìn chung các ý kiến đều thống nhất ở chỗ là Mỹ hiện làcường quốc vượt trội, là cường quốc duy nhất có khả năng ảnh hưởng ở cấp

độ toàn cầu Trật tự thế giới trong tương lai sẽ phát triển theo xu thế là tiến tớimột hệ thống đa cực, cân bằng về sức mạnh Bên cạnh đó, các vấn đề toàn cầuđang nổi lên, đòi hỏi phải có sự hợp tác giữa các nước; vì có lợi ích đan càinên các nước, đặc biệt là giữa các nước lớn vừa hợp tác vừa đấu tranh vớinhau Các nước vừa và nhỏ cố gắng thi hành chính sách đối ngoại độc lập, tựchủ hơn Các quốc gia có xu hướng liên kết với nhau trên từng vấn đề, dựatrên cơ sở lợi ích tương đồng, coi trọng cải thiện và phát triển quan hệ với cácnước láng giềng

Cuộc chiến tranh lạnh đã cho các nước bài học sâu sắc trong việc pháttriển kinh tế Đồng thời, chiến tranh lạnh cũng chia đôi thế giới thành hai thịtrường lớn gần như biệt lập nhau: tư bản chủ nghĩa và xã hội chủ nghĩa Việccác cường quốc tăng cường chạy đua vũ trang đã ảnh hưởng tiêu cực đến nềnkinh tế nói chung và cuộc sống của nhân dân các nước này nói riêng Trongkhi đó, một số nước vì lý do chủ quan hoặc khách quan, lấy chiến lược cạnh

tranh và phát triển kinh tế làm chính, đã thu được những thành tựu to lớn nhưNhật Bản, các nước NICs… Vì vậy, sau chiến tranh lạnh tất cả các quốc giađều tiến hành điều chỉnh chiến lược phát triển, hướng vào lĩnh vực kinh tế.Thực tế cho thấy không phải tiềm lực quân sự mà nền kinh tế phồn vinh mớichính là sức mạnh của mỗi quốc gia Từ đó, những hoạt động kinh tế khôngcòn giới hạn trong thị trường truyền thống mà nó ngày càng được mở rộngtrên qui mô toàn cầu Một thị trường thế giới, một nền kinh tế toàn cầu dầndần xuất hiện Kinh tế phát triển từ chiều rộng sang chiều sâu, mang lại nhữngthay đổi có lợi cho các nước tư bản phát triển Đồng thời khoa học công nghệ

có bước đột phá, càng thúc đẩy quá trình toàn cầu hóa, khu vực hóa Đó cũng

là cơ sở thúc đẩy công cuộc toàn cầu hóa đang phát triển mạnh mẽ sau chiếntranh lạnh Nói một cách khác, toàn cầu hóa kinh tế chính là mặt chủ yếu củacông cuộc toàn cầu hóa hiện nay mà thành quả của nó là sự ra đời của WTO(1/1/1995) Nhân tố kinh tế có vị trí và tác dụng ngày càng lớn trong việc giaodịch quốc tế Vì vậy, các nước đều tích cực điều chỉnh quan hệ với các nướckhác để xây dựng một trật tự kinh tế có lợi cho mình Lợi ích kinh tế là độnglực chính cho quan hệ song phương và đa phương, là nhân tố thúc đẩy hợp tác

và đấu tranh Quan hệ quốc tế nhờ đó mà năng động linh hoạt hơn

Sau chiến tranh lạnh, trong bối cảnh của sự hòa dịu, một loạt các điểmnóng trên thế giới bắt đầu được hạ nhiệt Trước hết là ở những khu vực đượccoi là đối đầu căng thẳng nhất giữa Liên Xô và Mỹ Vào thời kỳ chiến tranhlạnh, khu vực Trung Đông luôn trong trạng thái không ổn định Những cuộcchiến tranh đẫm máu đã xảy ra mà nguyên nhân chính là sự đối đầu giữa haicực Xô- Mỹ và hai khối Đông- Tây Nhưng dần dần dấu hiệu hòa dịu đã xuấthiện Tiến trình hòa bình đi được những bước đầu tiên sau khi các nước ngàycàng nhận thức được rằng: chiến tranh không phải là biện pháp hữu hiệu đểgiải quyết vấn đề

Bên cạnh đó, sau chiến tranh lạnh cũng xuất hiện các mâu thuẫn mớilàm nảy sinh nhưng nguy cơ mới, như mâu thuẫn giữa phương Tây với thế

giới Hồi giáo, mâu thuẫn giữa các nền văn minh, xuất hiện nguy cơ khủng bố.Những cuộc đụng độ, xung đột, bạo lực và căng thẳng diễn ra ở mức độ khácnhau ở một số khu vực Các cuộc xung đột sắc tộc, tôn giáo, tranh chấp tàinguyên… bùng lên dữ dội.

2.2 Vai trò của Liên Hợp Quốc sau chiến tranh lạnh

Trong chiến tranh lạnh, Liên Hợp Quốc đơn giản là diễn đàn để cácnước lớn, nhất là Mỹ và Liên Xô công kích nhau Sự tham gia của Mỹ vào tổchức này nhằm đảm bảo cho tổ chức này mạnh mẽ hơn, nhưng sự tham gia đócũng là một phần trong việc thiết kế về mặt tổ chức Liên Hợp Quốc đã không

có được tầm cỡ như trong viễn cảnh ban đầu của nó là do chiến tranh lạnh và

ưu tiên tiếp theo là những toan tính về quyền lực Ngay từ trước khi Hiếnchương Liên Hợp Quốc được ký kết, căng thẳng Xô- Mỹ về tương lai của BaLan và những quốc gia Đông Âu khác đã lên cao Rõ ràng là, thay vì là mộtthể chế thống nhất, Liên Hợp Quốc trong thời gian này đã trở thành một diễnđàn cho cuộc ganh đua giữa Mỹ và Liên Xô cũng như đồng minh của hai siêucường này Họ có quan điểm khác nhau về việc ai sẽ là Tổng thư ký Liên HợpQuốc, rồi là việc nước nào sẽ tham gia vào Đại hội đồng Cả Mỹ và Liên Xôđều dùng lá phiếu phủ quyết nhiều tới mức mà Hội Đồng Bảo An gần như têliệt

Sau khi chiến tranh lạnh kết thúc, vai tò và tác dụng của LHQ ngàycàng giảm xuống Mặc dù vẫn là tổ chức quốc tế quan trọng nhất, nhưng LiênHợp Quốc đang ngày càng trở nên hữu danh vô thực Ra đừi và thay thế Hộiquốc liên từ tháng 10/1945, với mục tiêu chủ yếu là duy trì hòa bình và anninh quốc tế, hợp tác để phát triển kinh tế xã hội của các dân tộc trên thế giới,tạo điều kiện cho việc giải trừ vũ khí, giảm thiểu ngân sách quân sự…Tómlai, Liên Hợp Quốc là một công cụ quan trọng để cộng đồng quốc tế điềuhành công việc thế giới Nhưng những năm qua, điểm lại hoạt động của LiênHợp Quốc, nhất là 2 thập niên gần đây thì thất vọng chỉ trích nhiều hơn là hàilòng Liên Hợp Quốc ngày càng cho thấy rõ vai trò bất lực của mình trong vai

trò duy trì hòa bình như ở Angola, Xômali hay ở Nam tư cũ Thất bại trongnhiệm vụ của mình là đối phó với các cuộc khủng hoảng trên thế giới LiênHợp Quốc cũng không đưa ra được một chính sách nào để phòng ngừa đốivới các cuộc tranh chấp đang nhen nhúm như ở Angiêri, Bắc Phi hay ởBrundi Còn những cuộc tranh chấp đang trên đà giải quyết như ở TrungĐông hay Bắc Ai-len thì Liên Hợp Quốc gần như hoàn toàn vắng mặt Trongnhững vấn đề khác như mở rộng khối NATO hay các chính sách ở Đông Nam

Á, hay liên quan đến Hiệp ước không phổ biến vũ khí hạt nhân thì Liên HợpQuốc cũng chỉ có một vai trò thứ yếu Đứng về mặt thống kê, về mặt con sốthì Liên Hợp Quốc có mặt ở mọi nơi vá ai cũng thấy sự can thiệp của LiênHợp Quốc Nhưng về mặt chính trị thì khác, vì phải thấy là các cuộc khủnghoảng rốt cuộc thường được giải quyết mà không có những tiếng nói của LiênHợp Quốc

Tuy nhiên, Liên Hợp Quốc đã và đang cố gắng điều chỉnh cơ cấu vàhoạt động của mình nhằm phát huy tác dụng hơn nữa Tại Đại hội đồng LiênHợp Quốc mỗi năm khai mạc một lần, đại biểu của các nước đều tích cực đưa

ra các sáng kiến, đề xuất những yêu cầu và đồng thời phát biểu ý kiến đối vớinhững vấn đề trọng đại trên thế giới Những chương trình thảo luận và nhữngquyết nghị của đại hội mặc dù không mang tính cưỡng chế, nhưng nó cũnghình thành một sức mạnh to lớn về mặt đạo lý, có ảnh hưởng tích cực đối vớitrật tự trên thế giới

Trong việc gìn giữ hòa bình và an ninh quốc tế Liên Hợp Quốc đã gópphần giải quyết nhiều điểm nóng xung đột ở các châu lục trên thế giới, gópphần gìn giữ hòa bình và an ninh thế giới Bên cạnh đó, HĐBA Liên HợpQuốc cũng thường xuyên mở những phiên họp để thảo luận và nghiên cứuviệc ngăn chặn những cuộc xung đột ở các nơi trên thé giới, cố gắng thúc đẩynhững điểm nóng đó cùng ngồi lại để có thể tìm ra biện pháp nhằm giải quyếtmâu thuẫn Trong vòng 50 năm qua, Liên Hợp Quốc đã xúc tiến hoàn thành

172 hiệp định hòa bình, phái đội duy trì hòa bình với tư cách là người thứ ba