SKKN ứng dụng CNTT phát triển năng lực tự họcMỤC LỤCA. PHẦN MỞ ĐẦU31. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI32. MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU32.1. Mục đích nghiên cứu42.2. Nhiệm vụ nghiên cứu43. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU43.1. Đối tượng43.2. Phạm vi nghiên cứu44. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU44.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết44.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn55. GIẢ THIẾT KHOA HỌC56. NHỮNG ĐIỂM MỚI CỦA ĐỀ TÀI57. DỰ BÁO ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI5B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ7CHƯƠNG I. CƠ SỞ KHOA HỌC71. Cơ sở lí luận72. Cơ sở thực tiễn93. Ưu điểm của xây dựng và sử dụng kho tư liệu dạy học10CHƯƠNG II. MỘT SỐ ỨNG DỤNG CNTT VÀO DẠY HỌC NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CỦA HS111. Tạo Blog cá nhân112. Một số ứng dụng của google thường được sử dụng143. Nền tảng giáo dục số Azota154. Thiết kế bài giảng Powerpoint và phát hành bài giảng qua youtobe175. Công cụ trực tuyến để tổ chức thảo luận19CHƯƠNG III. ỨNG DỤNG CNTT VÀO DẠY HỌC CHUYÊN ĐỀ ETE LIPIT NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CỦA HS19CHƯƠNG IV. KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM21C. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ23I. KẾT LUẬN231. Kết quả đạt được232. Ý nghĩa của đề tài233. Hạn chế của đề tài23II. KIẾN NGHỊ231. Đối với cấp Sở242. Đối với cấp trường243. Đối với giáo viên24 A. PHẦN MỞ ĐẦU1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀITrong thời đại 4.0, công nghệ thông tin (CNTT) đã trở thành một phần thiết yếu của cuộc sống. Tầm quan trọng và hiệu quả của ứng dụng CNTT trong dạy học đã được chứng minh bằng thực tiễn giáo dục những năm qua, cho thấy xu thế tất yếu của việc ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) trong dạy học. Ứng dụng CNTT trong dạy học không chỉ đơn giản là dùng máy tính vào các công việc giảng dạy và học tập mà phải được hiểu là một giải pháp trong mọi hoạt động liên quan đến giáo dục và đào tạo. Việc ứng dụng CNTT phải nhằm phục vụ việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động học tập của học sinh và nâng cao chất lượng giáo dục.Bất cứ trong hoàn cảnh nào thì năng lực tự học qua sách vở, internet, các tài liệu của học sinh cũng đóng vai trò quan trọng vào thành công của việc dạy và học. Chưa nói đến trong thời điểm dịch covid diễn biến phức tạp như hiện nay thì việc dạy và học qua internet lại là một sự lựa chọn cần thiết và năng lực tự học càng giữ tầm quan trọng đối với kết quả học tập của các em. Trên thực tế internet là một kho tài nguyên khổng lồ nhưng không phải tất cả tư liệu cần thiết đều sẵn có và được sắp xếp theo hệ thống, đầy đủ. Điều đó gây hoang mang, mất phương hướng cho học sinh khi tìm kiếm và sử dụng, không biết chọn tài liệu nào phù hợp và có chất lượng, dẫn đến mất thời gian và không hiệu quả khi sử dụng. Trong khi tư liệu của giáo viên vẫn chủ yếu lưu trữ trong máy tính cá nhân. Trên thị trường cũng có một số phần mềm tư liệu dạy học nhưng chi phí khá đắt đỏ, có nhiều tư liệu không phù hợp với mục tiêu dạy học của giáo viên. Tôi bắt đầu suy nghĩ về một kho tư liệu học tập phù hợp với đối tượng học sinh của mình.Đối với bộ môn Hóa học, không chỉ cần tài liệu phù hợp như những môn học khác. Các thí nghiệm không thực hiện trực tiếp được chúng ta có thể thay thế bằng hình vẽ, hình ảnh động, video,….quan sát trực quan. CNTT là một sự lựa chọn đáng tin cậy. Este Lipit là một trong những nội dung trọng tâm của chương trình Hóa học 12.Từ những lí do đó, tôi quyết định chọn đề tài “Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học nhằm phát triển năng lực tự học của học sinh qua chuyên đề Este – Lipit, Hóa học 12” vừa để cung cấp hệ thống tư liệu dạy học một cách khoa học hơn, tăng tính chủ động sáng tạo của học sinh, vừa kiểm tra chất lượng tự học của HS, vừa tạo kết nối hiệu quả giữa học sinh và giáo viên, đồng thời góp phần tích cực vào thực hiện mục tiêu chung của ngành giáo dục, nâng cao chất lượng dạy học môn Hóa học, đáp ứng yêu cầu đổi mới của chương trình THPT mới.2. MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU2.1. Mục đích nghiên cứu Giới thiệu một số ứng dụng CNTT vào hoạt động dạy học để phát triển năng lực tự học của HS và quản lí việc tự học của HS nhằm nâng cao chất lượng dạy học. Nghiên cứu nội dung chuyên đề Este – Lipit trong chương trình Hóa học 12, đề xuất các biện pháp ứng dụng CNTT xây dựng kho tư liệu dạy học về chuyên đề Este Lipit phù hợp để phát triển năng lực tự học của học sinh nhằm nâng cao hiệu quả dạy học.2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn về dạy học theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh. Nghiên cứu nội dung chuyên đề Este Lipit; lí thuyết về tư liệu dạy học; thực trạng dạy học chuyên đề Este Lipit theo hướng ứng dụng CNTT, xây dựng kho tư liệu dạy học ở trường THPT hiện nay. Nghiên cứu và đề xuất các giải pháp ứng dụng CNTT trong dạy học để phát triển năng lực học sinh nhằm nâng cao chất lượng dạy học phù hợp xu thế đổi mới hiện nay. Tiến hành đánh giá kết quả nghiên cứu để có kết luận khách quan về những giải pháp đã đề xuất.3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU3.1. Đối tượng Một số phần mềm CNTT, website, công cụ hỗ trợ dạy học, khái niệm năng lực tự học, nội dung chuyên đề Este Lipit. Phương pháp ứng dụng CNTT, xây dựng và khai thác kho tư liệu dạy học chuyên đề Este Lipit trong chương trình Hóa học 12 THPT. 3.2. Phạm vi nghiên cứu Giới hạn tư liệu: Dạy học theo hướng phát triển năng lực; Chuyên đề Este Lipit; các sách tham khảo, giáo trình; các bài báo khoa học; các buổi tập huấn CNTT, nguồn tư liệu khác từ Internet; cách sử dụng một số phần mềm, website, …… Giới hạn lớp đối chứng và thực nghiệm: Năm học 20202021 thực nghiệm ở lớp 12A1, Năm 20212022 thực nghiệm ở lớp 12A3 và đối chứng ở lớp 12A2 trường THPT X.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU4.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết Phương pháp phân tích, tài liệu. Phương pháp hệ thống hóa.4.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn Phương pháp quan sát. Phương pháp điều tra ( phiếu và form khảo sát) Phương pháp thực nghiệm. Phương pháp thống kê toán học.5. GIẢ THIẾT KHOA HỌCNếu đề tài được áp dụng sẽ mở ra hướng tích cực ứng dụng CNTT xây dựng kho tư liệu dạy học phù hợp với đối tượng học sinh, phát triển năng lực tự học của học sinh, tạo điều kiện thuận lợi cho cả giáo viên và học sinh trong quá trình dạy học. Từ đó nâng cao chất lượng dạy học bộ môn Hóa học tại trường THPT đáp ứng mục tiêu đổi mới giáo dục trong thời kì mới.6. NHỮNG ĐIỂM MỚI CỦA ĐỀ TÀI Khoa học hiện đại phát triển, con người cũng phát minh ra rất nhiều phần mềm, rất nhiều website, nhiều công cụ hỗ trợ vào các mục đích khác nhau, nhưng quan trọng là khai thác nó như thế nào cho hiệu quả với từng đối tượng, từng mục đích, từng hoàn cảnh là rất quan trọng. Trong đề tài này tôi đã chỉ ra cách sử dụng kết hợp một số ứng dụng CNTT trong dạy học để xây dựng một kho tư liệu dạy học và kiểm tra theo từng chuyên đề phù hợp với từng đối tượng và từng mục đích khác nhau nhằm phát triển năng lực tự học của HS và theo dõi, đánh giá kết quả tự học của HS để có biện pháp hướng dẫn, hỗ trợ kịp thời. Giáo viên nào cũng có một kho tư liệu dạy học. Tuy nhiên, các tư liệu thường lưu trữ trong máy tính cá nhân của GV nên không thực sự thuận lợi cho việc học tập của HS. Tôi muốn tạo một Blog cá nhân hoặc đăng kí một website để xây dựng một kho tư liệu phù hợp, ở đó các tài liệu được sắp xếp một cách hệ thống theo từng chuyên đề, trong mỗi chuyên đề có lí thuyết cơ bản, có các dạng toán thường gặp, có cả video thí nghiệm, có cả các bài kiểm tra, có đủ kênh hình kênh chữ để HS dễ dàng tra cứu và sử dụng nhằm thuận tiện cho cả GV và HS. Tài nguyên trên internet rất nhiều và đa dạng, tuy nhiên có nhiều tài liệu chất lượng cũng có nhiều tài liệu chưa chất lượng, các tài liệu không sắp xết theo trình tự và hệ thống phù hợp với cách tiếp nhận của học sinh. Do vậy tôi xây dựng kho tư liệu sắp xếp các nội dung phù hợp, theo hệ thống đảm bảo logic để học sinh thuận tiện trong tra cứu, học tập cũng như kiểm tra kiến thức, tạo cho các em niềm đam mê nghiên cứu, hứng thú học tập, từ đó phát triển năng lực tự học cho học sinh cũng như giúp các em tiếp cận sớm với CNTT đúng với xu thế giáo dục hiện nay.7. DỰ BÁO ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀIĐề tài “Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học nhằm phát triển năng lực tự học của học sinh qua chuyên đề Este – Lipit, Hóa học 12” có những đóng góp về lí luận và thực tiễn như sau: Là tài liệu tham khảo cho đồng nghiệp trong việc ứng dụng CNTT vào dạy học nhằm phát triển năng lực tự học của HS và hỗ trợ HS trong quá trình tự học cũng như kiểm tra kết quả tự học của HS. Góp phần đề xuất một số phương pháp ứng dụng CNTT trong dạy học nhằm giúp HS tăng hứng thú trong học tập; xây dựng kho tư liệu online phù hợp đối tượng giúp HS phát triển năng lực tự học tự nghiên cứu một cách khoa học và hiệu quả, giúp học sinh đam mê hơn với bộ môn Hóa học, nâng cao chất lượng dạy học bộ môn, đáp ứng yêu cầu của công cuộc Đổi mới toàn diện nền giáo dục nước nhà hiện nay. B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀCHƯƠNG I. CƠ SỞ KHOA HỌC1. Cơ sở lí luận1.1. Dạy học phát triển năng lực1.1.1. Khái niệm năng lựcPhụ lục của Chương trình phổ thông tổng thể xác định: năng lực là thuộc tính cá nhân được hình thành, phát triển nhờ tố chất sẵn có và quá trình học tập, rèn luyện, cho phép con người huy động tổng hợp các kiến thức, kĩ năng và các thuộc tính cá nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí,... thực hiện thành công một loại hoạt động nhất định, đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện cụ thể.1.1.2. Những năng lực cốt lõi cần hình thành và phát triển ở học sinh THPT Những năng lực chung được xác định trong Chương trình phổ thông tổng thể bao gồm: Năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo.Năng lực tự chủ và tự học là khả năng: Tự lực; Tự khẳng định và bảo vệ quyền, nhu cầu chính đáng; Tự kiểm soát tình cảm, thái độ, hành vi của mình; Tự định hướng nghề nghiệp; Tự học, tự hoàn thiện. Những năng lực đặc thù được hình thành, phát triển chủ yếu thông qua một số môn học và hoạt động giáo dục nhất định: năng lực ngôn ngữ, năng lực tính toán, năng lực khoa học, năng lực công nghệ, năng lực tin học, năng lực thẩm mĩ, năng lực thể chất. Những năng lực chuyên biệt trong bộ môn Hóa học: Môn Hoá học hình thành và phát triển ở học sinh năng lực hoá học – một biểu hiện đặc thù của năng lực khoa học tự nhiên với các thành phần: nhận thức hoá học; tìm hiểu thế giới tự nhiên dưới góc độ hoá học; vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học.1.2. Tư liệu dạy học1.2.1 Khái niệm tư liệu dạy học Tư liệu là những thứ vật chất để con người sử dụng trong một lĩnh vực hoạt động nhất định nào đó (Ví dụ: Tư liệu dạy học, tư liệu lao động, tư liệu sản xuất…) Tư liệu dạy học là tài liệu sử dụng cho việc dạy học của giáo viên và học tập của học sinh.1.2.2. Phân loại tư liệu dạy họcCó một số tiêu chí phân loại tư liệu dạy học như sau: a. Dựa vào hình thức cung cấp thông tin Tư liệu ngôn ngữ: Ngôn ngữ viết, ngôn ngữ nói Tư liệu phi ngôn ngữ: Hình ảnh, mô hình, sơ đồ, video.b. Dựa vào nguồn cung cấp thông tin Tư liệu khai thác từ các loại sách tham khảo, từ các loại báo, tạp chí. Tư liệu từ bài giảng, các luận văn, luận án. Tư liệu từ các chương trình truyền hình. Tư liệu khai thác từ mạng Internet. 1.2.3. Vai trò của tư liệu dạy học trong dạy học Tư liệu bổ sung nội dung cho sách giáo khoa. Tư liệu là biện pháp tạo các hoạt động để tổ chức quá trình nhận thức cho HS Tư liệu tạo sự hấp dẫn, hứng thú, kích thích sự tìm tòi, khám phá của HS. Tư liệu góp phần đổi mới phương pháp dạy học1.2.4. Một số yêu cầu cơ bản khi sử dụng tư liệu dạy họcKhi sử dụng tư liệu dạy học cần phải đảm bảo 3 yêu cầu cơ bản sau: Tư liệu dạy học phải có tính chính xác và tính sư phạm.+ Phù hợp với nội dung bài dạy, có tính chính xác cao.+ Mang tính chất minh họa, khắc sâu kiến thức bài dạy.+ Có câu hỏi hướng dẫn cho HS khai thác tư liệu một cách hợp lý.+ Tư liệu không quá khó hoặc quá xa lạ với đối tượng HS. Tư liệu dạy học phải có tính thẩm mỹ:+ Tư liệu dạy học phải được nhìn rõ ở khoảng cách vừa phải. Màu sắc phải sáng sủa, hài hòa, bảo đảm tỉ lệ cân xứng.+ Phải phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của học sinh, làm cho học sinh nâng cao và cảm thụ được “chân, thiện, mỹ”. Tư liệu dạy học phải có tính sáng tạo: Thể hiện ở sự lựa chọn tư liệu phù hợp; sử dụng đúng lúc, đúng chỗ, đúng cường độ; phải làm tăng hiệu quả của quá trình nhận thức của HS1.3. Ứng dụng CNTT trong dạy họcCNTT là tập hợp các phương pháp khoa học, các phương tiện và công cụ kĩ thuật hiện đại chủ yếu là kĩ thuật máy tính và viễn thông nhằm tổ chức khai thác và sử dụng có hiệu quả các nguồn tài nguyên thông tin rất phong phú và tiềm năng trong mọi lĩnh vực hoạt động của con người và xã hội (Nghị quyết 49CP ký ngày 4 tháng 8 năm 1993)Khi nói đến ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học có nghĩa là: Tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị công nghệ thông tin đáp ứng nhu cầu sử dụng của cán bộ, giáo viên và học sinh; Khai thác và sử dụng tốt các thiết bị công nghệ thông tin, các phần mềm, các ứng dụng làm công cụ hỗ trợ việc dạy và học các môn học hiệu quả; Tăng cường sử dụng mạng internet để khai thác thông tin, phát huy hiệu quả của mạng internet vào dạy học,.....2. Cơ sở thực tiễnTôi đã tiến hành khảo sát 20 giáo viên Hóa học trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh và hơn 200 học sinh tại 2 trường THPT trên địa bàn, thu được những kết quả như sau:
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HÀ TĨNH
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
" ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TRONG DẠY HỌC NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CỦA HỌC SINH
QUA CHUYÊN ĐỀ ESTE - LIPIT, HÓA HỌC 12".
Môn: Hóa Học
Trang 2Năm 2021
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT TRONG ĐỀ TÀI
GDĐT Giáo dục đào tạo
Trang 3MỤC LỤC
A PHẦN MỞ ĐẦU 3
1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI 3
2 MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 3
2.1 Mục đích nghiên cứu 4
2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu 4
3 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 4
3.1 Đối tượng 4
3.2 Phạm vi nghiên cứu 4
4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 4
4.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết 4
4.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn 5
5 GIẢ THIẾT KHOA HỌC 5
6 NHỮNG ĐIỂM MỚI CỦA ĐỀ TÀI 5
7 DỰ BÁO ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI 5
B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 7
CHƯƠNG I CƠ SỞ KHOA HỌC 7
1 Cơ sở lí luận 7
2 Cơ sở thực tiễn 9
3 Ưu điểm của xây dựng và sử dụng kho tư liệu dạy học 10
CHƯƠNG II MỘT SỐ ỨNG DỤNG CNTT VÀO DẠY HỌC NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CỦA HS 11
1 Tạo Blog cá nhân 11
2 Một số ứng dụng của google thường được sử dụng 14
3 Nền tảng giáo dục số Azota 15
4 Thiết kế bài giảng Powerpoint và phát hành bài giảng qua youtobe 17
5 Công cụ trực tuyến để tổ chức thảo luận 19
CHƯƠNG III ỨNG DỤNG CNTT VÀO DẠY HỌC CHUYÊN ĐỀ ETE- LIPIT NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CỦA HS 19
CHƯƠNG IV KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM 21
C KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 23
I KẾT LUẬN 23
1 Kết quả đạt được 23
2 Ý nghĩa của đề tài 23
3 Hạn chế của đề tài 23
II KIẾN NGHỊ 23
1 Đối với cấp Sở 24
2 Đối với cấp trường 24
3 Đối với giáo viên 24
Trang 4A PHẦN MỞ ĐẦU
1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Trong thời đại 4.0, công nghệ thông tin (CNTT) đã trở thành một phần thiết yếu củacuộc sống Tầm quan trọng và hiệu quả của ứng dụng CNTT trong dạy học đã đượcchứng minh bằng thực tiễn giáo dục những năm qua, cho thấy xu thế tất yếu của việcứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) trong dạy học Ứng dụng CNTT trong dạy họckhông chỉ đơn giản là dùng máy tính vào các công việc giảng dạy và học tập mà phảiđược hiểu là một giải pháp trong mọi hoạt động liên quan đến giáo dục và đào tạo.Việc ứng dụng CNTT phải nhằm phục vụ việc đổi mới phương pháp dạy học theohướng phát huy tính tích cực, chủ động học tập của học sinh và nâng cao chất lượnggiáo dục
Bất cứ trong hoàn cảnh nào thì năng lực tự học qua sách vở, internet, các tài liệucủa học sinh cũng đóng vai trò quan trọng vào thành công của việc dạy và học Chưanói đến trong thời điểm dịch covid diễn biến phức tạp như hiện nay thì việc dạy và họcqua internet lại là một sự lựa chọn cần thiết và năng lực tự học càng giữ tầm quantrọng đối với kết quả học tập của các em
Trên thực tế internet là một kho tài nguyên khổng lồ nhưng không phải tất cả tư liệucần thiết đều sẵn có và được sắp xếp theo hệ thống, đầy đủ Điều đó gây hoang mang,mất phương hướng cho học sinh khi tìm kiếm và sử dụng, không biết chọn tài liệu nàophù hợp và có chất lượng, dẫn đến mất thời gian và không hiệu quả khi sử dụng Trongkhi tư liệu của giáo viên vẫn chủ yếu lưu trữ trong máy tính cá nhân Trên thị trườngcũng có một số phần mềm tư liệu dạy học nhưng chi phí khá đắt đỏ, có nhiều tư liệukhông phù hợp với mục tiêu dạy học của giáo viên Tôi bắt đầu suy nghĩ về một kho tưliệu học tập phù hợp với đối tượng học sinh của mình
Đối với bộ môn Hóa học, không chỉ cần tài liệu phù hợp như những môn học khác.Các thí nghiệm không thực hiện trực tiếp được chúng ta có thể thay thế bằng hình vẽ,hình ảnh động, video,….quan sát trực quan CNTT là một sự lựa chọn đáng tin cậy.Este - Lipit là một trong những nội dung trọng tâm của chương trình Hóa học 12
Từ những lí do đó, tôi quyết định chọn đề tài “Ứng dụng công nghệ thông tin trong
dạy học nhằm phát triển năng lực tự học của học sinh qua chuyên đề Este – Lipit, Hóa học 12” vừa để cung cấp hệ thống tư liệu dạy học một cách khoa học hơn, tăng tính
chủ động sáng tạo của học sinh, vừa kiểm tra chất lượng tự học của HS, vừa tạo kếtnối hiệu quả giữa học sinh và giáo viên, đồng thời góp phần tích cực vào thực hiệnmục tiêu chung của ngành giáo dục, nâng cao chất lượng dạy học môn Hóa học, đápứng yêu cầu đổi mới của chương trình THPT mới
2 MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
Trang 52.2 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn về dạy học theo hướng phát triển phẩm chất,năng lực học sinh
- Nghiên cứu nội dung chuyên đề Este - Lipit; lí thuyết về tư liệu dạy học; thựctrạng dạy học chuyên đề Este - Lipit theo hướng ứng dụng CNTT, xây dựng kho tưliệu dạy học ở trường THPT hiện nay
- Nghiên cứu và đề xuất các giải pháp ứng dụng CNTT trong dạy học để phát triểnnăng lực học sinh nhằm nâng cao chất lượng dạy học phù hợp xu thế đổi mới hiện nay
- Tiến hành đánh giá kết quả nghiên cứu để có kết luận khách quan về những giảipháp đã đề xuất
3 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
3.1 Đối tượng
- Một số phần mềm CNTT, website, công cụ hỗ trợ dạy học, khái niệm năng lực tựhọc, nội dung chuyên đề Este - Lipit
- Phương pháp ứng dụng CNTT, xây dựng và khai thác kho tư liệu dạy học chuyên
đề Este - Lipit trong chương trình Hóa học 12 THPT
3.2 Phạm vi nghiên cứu
- Giới hạn tư liệu: Dạy học theo hướng phát triển năng lực; Chuyên đề Este - Lipit;các sách tham khảo, giáo trình; các bài báo khoa học; các buổi tập huấn CNTT, nguồn
tư liệu khác từ Internet; cách sử dụng một số phần mềm, website, ……
- Giới hạn lớp đối chứng và thực nghiệm: Năm học 2020-2021 thực nghiệm ở lớp12A1, Năm 2021-2022 thực nghiệm ở lớp 12A3 và đối chứng ở lớp 12A2 trườngTHPT X
4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
4.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết
- Phương pháp phân tích, tài liệu
Trang 6- Phương pháp thực nghiệm.
- Phương pháp thống kê toán học
5 GIẢ THIẾT KHOA HỌC
Nếu đề tài được áp dụng sẽ mở ra hướng tích cực ứng dụng CNTT xây dựng kho tưliệu dạy học phù hợp với đối tượng học sinh, phát triển năng lực tự học của học sinh,tạo điều kiện thuận lợi cho cả giáo viên và học sinh trong quá trình dạy học Từ đónâng cao chất lượng dạy học bộ môn Hóa học tại trường THPT đáp ứng mục tiêu đổimới giáo dục trong thời kì mới
6 NHỮNG ĐIỂM MỚI CỦA ĐỀ TÀI
- Khoa học hiện đại phát triển, con người cũng phát minh ra rất nhiều phần mềm, rấtnhiều website, nhiều công cụ hỗ trợ vào các mục đích khác nhau, nhưng quan trọng làkhai thác nó như thế nào cho hiệu quả với từng đối tượng, từng mục đích, từng hoàncảnh là rất quan trọng Trong đề tài này tôi đã chỉ ra cách sử dụng kết hợp một số ứngdụng CNTT trong dạy học để xây dựng một kho tư liệu dạy học và kiểm tra theo từngchuyên đề phù hợp với từng đối tượng và từng mục đích khác nhau nhằm phát triểnnăng lực tự học của HS và theo dõi, đánh giá kết quả tự học của HS để có biện pháphướng dẫn, hỗ trợ kịp thời
- Giáo viên nào cũng có một kho tư liệu dạy học Tuy nhiên, các tư liệu thường lưutrữ trong máy tính cá nhân của GV nên không thực sự thuận lợi cho việc học tập của
HS Tôi muốn tạo một Blog cá nhân hoặc đăng kí một website để xây dựng một kho tưliệu phù hợp, ở đó các tài liệu được sắp xếp một cách hệ thống theo từng chuyên đề,trong mỗi chuyên đề có lí thuyết cơ bản, có các dạng toán thường gặp, có cả video thínghiệm, có cả các bài kiểm tra, có đủ kênh hình kênh chữ để HS dễ dàng tra cứu và sửdụng nhằm thuận tiện cho cả GV và HS
- Tài nguyên trên internet rất nhiều và đa dạng, tuy nhiên có nhiều tài liệu chấtlượng cũng có nhiều tài liệu chưa chất lượng, các tài liệu không sắp xết theo trình tự
và hệ thống phù hợp với cách tiếp nhận của học sinh Do vậy tôi xây dựng kho tư liệusắp xếp các nội dung phù hợp, theo hệ thống đảm bảo logic để học sinh thuận tiệntrong tra cứu, học tập cũng như kiểm tra kiến thức, tạo cho các em niềm đam mênghiên cứu, hứng thú học tập, từ đó phát triển năng lực tự học cho học sinh cũng nhưgiúp các em tiếp cận sớm với CNTT đúng với xu thế giáo dục hiện nay
7 DỰ BÁO ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI
Đề tài “Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học nhằm phát triển năng lực tự
học của học sinh qua chuyên đề Este – Lipit, Hóa học 12” có những đóng góp về lí
luận và thực tiễn như sau:
- Là tài liệu tham khảo cho đồng nghiệp trong việc ứng dụng CNTT vào dạy họcnhằm phát triển năng lực tự học của HS và hỗ trợ HS trong quá trình tự học cũng như
Trang 7kiểm tra kết quả tự học của HS.
- Góp phần đề xuất một số phương pháp ứng dụng CNTT trong dạy học nhằm giúp
HS tăng hứng thú trong học tập; xây dựng kho tư liệu online phù hợp đối tượng giúp
HS phát triển năng lực tự học tự nghiên cứu một cách khoa học và hiệu quả, giúp họcsinh đam mê hơn với bộ môn Hóa học, nâng cao chất lượng dạy học bộ môn, đáp ứngyêu cầu của công cuộc Đổi mới toàn diện nền giáo dục nước nhà hiện nay
Trang 8B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHƯƠNG I CƠ SỞ KHOA HỌC
1 Cơ sở lí luận
1.1 Dạy học phát triển năng lực
1.1.1 Khái niệm năng lực
Phụ lục của Chương trình phổ thông tổng thể xác định: năng lực là thuộc tính cá
nhân được hình thành, phát triển nhờ tố chất sẵn có và quá trình học tập, rèn luyện,cho phép con người huy động tổng hợp các kiến thức, kĩ năng và các thuộc tính cánhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí, thực hiện thành công một loại hoạt độngnhất định, đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện cụ thể
1.1.2 Những năng lực cốt lõi cần hình thành và phát triển ở học sinh THPT
- Những năng lực chung được xác định trong Chương trình phổ thông tổng thể bao
gồm: Năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn
đề và sáng tạo
Năng lực tự chủ và tự học là khả năng: Tự lực; Tự khẳng định và bảo vệ quyền,
nhu cầu chính đáng; Tự kiểm soát tình cảm, thái độ, hành vi của mình; Tự định hướngnghề nghiệp; Tự học, tự hoàn thiện
- Những năng lực đặc thù được hình thành, phát triển chủ yếu thông qua một số
môn học và hoạt động giáo dục nhất định: năng lực ngôn ngữ, năng lực tính toán, nănglực khoa học, năng lực công nghệ, năng lực tin học, năng lực thẩm mĩ, năng lực thểchất
- Những năng lực chuyên biệt trong bộ môn Hóa học: Môn Hoá học hình thành và
phát triển ở học sinh năng lực hoá học – một biểu hiện đặc thù của năng lực khoa học
tự nhiên với các thành phần: nhận thức hoá học; tìm hiểu thế giới tự nhiên dưới góc độhoá học; vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học
1.2 Tư liệu dạy học
1.2.1 Khái niệm tư liệu dạy học
- Tư liệu là những thứ vật chất để con người sử dụng trong một lĩnh vực hoạt động
nhất định nào đó (Ví dụ: Tư liệu dạy học, tư liệu lao động, tư liệu sản xuất…)
- Tư liệu dạy học là tài liệu sử dụng cho việc dạy học của giáo viên và học tập của
học sinh
1.2.2 Phân loại tư liệu dạy học
Có một số tiêu chí phân loại tư liệu dạy học như sau:
a Dựa vào hình thức cung cấp thông tin
- Tư liệu ngôn ngữ: Ngôn ngữ viết, ngôn ngữ nói
- Tư liệu phi ngôn ngữ: Hình ảnh, mô hình, sơ đồ, video
b Dựa vào nguồn cung cấp thông tin
Trang 9- Tư liệu khai thác từ các loại sách tham khảo, từ các loại báo, tạp chí
- Tư liệu từ bài giảng, các luận văn, luận án
- Tư liệu từ các chương trình truyền hình
- Tư liệu khai thác từ mạng Internet
1.2.3 Vai trò của tư liệu dạy học trong dạy học
- Tư liệu bổ sung nội dung cho sách giáo khoa
- Tư liệu là biện pháp tạo các hoạt động để tổ chức quá trình nhận thức cho HS
- Tư liệu tạo sự hấp dẫn, hứng thú, kích thích sự tìm tòi, khám phá của HS
- Tư liệu góp phần đổi mới phương pháp dạy học
1.2.4 Một số yêu cầu cơ bản khi sử dụng tư liệu dạy học
Khi sử dụng tư liệu dạy học cần phải đảm bảo 3 yêu cầu cơ bản sau:
- Tư liệu dạy học phải có tính chính xác và tính sư phạm.
+ Phù hợp với nội dung bài dạy, có tính chính xác cao
+ Mang tính chất minh họa, khắc sâu kiến thức bài dạy
+ Có câu hỏi hướng dẫn cho HS khai thác tư liệu một cách hợp lý
+ Tư liệu không quá khó hoặc quá xa lạ với đối tượng HS
- Tư liệu dạy học phải có tính thẩm mỹ:
+ Tư liệu dạy học phải được nhìn rõ ở khoảng cách vừa phải Màu sắc phải sángsủa, hài hòa, bảo đảm tỉ lệ cân xứng
+ Phải phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của học sinh, làm cho học sinh nâng cao
và cảm thụ được “chân, thiện, mỹ”
- Tư liệu dạy học phải có tính sáng tạo: Thể hiện ở sự lựa chọn tư liệu phù hợp; sửdụng đúng lúc, đúng chỗ, đúng cường độ; phải làm tăng hiệu quả của quá trình nhậnthức của HS
1.3 Ứng dụng CNTT trong dạy học
"CNTT là tập hợp các phương pháp khoa học, các phương tiện và công cụ kĩ thuật hiện đại - chủ yếu là kĩ thuật máy tính và viễn thông - nhằm tổ chức khai thác và sử dụng có hiệu quả các nguồn tài nguyên thông tin rất phong phú và tiềm năng trong mọi lĩnh vực hoạt động của con người và xã hội" (Nghị quyết 49/CP ký ngày 4 tháng 8
năm 1993)
Khi nói đến ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học có nghĩa là: Tăng cườngđầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị công nghệ thông tin đáp ứng nhu cầu sử dụng củacán bộ, giáo viên và học sinh; Khai thác và sử dụng tốt các thiết bị công nghệ thôngtin, các phần mềm, các ứng dụng làm công cụ hỗ trợ việc dạy và học các môn học hiệuquả; Tăng cường sử dụng mạng internet để khai thác thông tin, phát huy hiệu quả củamạng internet vào dạy học,
Trang 102 Cơ sở thực tiễn
Tôi đã tiến hành khảo sát 20 giáo viên Hóa học trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh và hơn
200 học sinh tại 2 trường THPT trên địa bàn, thu được những kết quả như sau:
Bảng 1 Thực trạng việc ứng dụng CNTT vào xây dựng kho tư liệu giúp HS phát
triển năng lực tự học
1 Thầy (cô) đánh năng lực tự học của HS có
vai trò như thế nào đối với chất lượng dạy học? Rất quan trọng. 90 %
2 Theo thầy (cô), yếu tố quan trọng quyết
định đến chất lượng tự học của học sinh là gì?
Phương pháp học,nguồn tài liệu, sự hướngdẫn của gv và sự chămchỉ của hs
100%
3 Thầy (cô) đánh giá tư liệu học tập có vai
trò như thế nào trong dạy hóa học? Rất quan trọng 90%
4 Thầy (cô) đánh giá mức độ xây dựng và
khai thác kho tư liệu trong dạy học môn hóa
học hiện nay như thế nào?
Rất ít 70%
5 Theo thầy (cô), việc xây dựng một kho học
liệu đầy đủ kênh hình, kênh chữ có ý nghĩa
như thế nào trong việc tự học của HS?
Rất thuận tiện, giảmthời gian tìm kiếm 100%
6 Thầy (cô) muốn xây dựng một kho tư liệu
cho HS học tập không? Có 80%
7 Theo thầy (cô) khó khăn gặp phải khi xây
dựng 1 kho tư liệu là gì?
Đa số ý kiến là không biết kết hợpnhững công cụ tiên ích của CNTT
để xây dựng một kho tư liệu đầy đủcác nội dung kênh hình, kênh chữ
8 Thầy (cô) đã hướng dẫn HS mình tự học
như thế nào?
Đa số ý kiến các GV là: HS tìmkiếm trên google, các website bằngcách gõ từ khóa thích hợp, một số
GV in sẵn tài liệu phát cho HS, một
số gv gửi file, một số gv sử dụngcác ứng dụng tải file lên và gửi linkcho hs
Qua kết quả điều tra, ta có thể thấy việc ứng dụng CNTT để xây dựng một kho tưliệu đủ kênh hình kênh chữ cho HS tự học đóng vai trò rất quan trọng trong việc nângcao chất lượng dạy học Đa số GV cũng muốn xây dựng một kho tư liệu học tập phùhợp với HS mình để thuận tiện cho HS tự học tập, tự tra cứu, tự tìm kiếm thông tintránh tình trạng HS mất thời gian tìm kiếm mà không phân loại được tài liệu nào phùhợp Tuy nhiên khó khăn gặp phải của đa số GV là chưa biết sử dụng kết hợp các ứng
Trang 11dụng CNTT như thế nào để tạo ra kho tư liệu đầy đủ và dễ sử dụng.
Bảng 2 Kết quả điều tra HS về khả năng tự học?
Tiêu chí Mức độ Kết quả
1 Em đánh giá vai trò của tự học đối với kết
quả học tập? Rất quan trọng 90%
2 Em đánh giá vai trò của tài liệu học tập đối
với việc tự học ? Rất quan trọng 100%
3 Em đánh giá năng lực tự học của bản thân
như thế nào? Có năng lực 80%
4 Khó khăn của em trong việc tự học là gì?
Đa số ý kiến là: chưa cóphương pháp học, chưa biếtcách tìm kiếm và sử dụng tàiliệu nào chất lượng, mất nhiềuthời gian tìm kiếm tài liệu từnhiều nguồn
5 Em thường dùng nguồn tài liệu nào cho việc
tự học và khó khăn gặp phải là gì?
Đa số ý kiến là:
- Tra cứu trên google, cácwebsite từ nhiều nguồn khácnhau Khó khăn là mất thờigian tìm kiếm và không biếtcách phân loại tài liệu
- Mua trên các lớp học Khókhăn là đắt tiền
6 Em có muốn có một kho tư liệu đủ kênh hình
kênh chữ phục vụ cho việc tự học không? có 100%Chúng ta thấy HS cũng rất muốn có một kho tài liệu phù hợp đủ kênh hình kênhchữ thuận tiện cho việc tự học
3 Ưu điểm của xây dựng và sử dụng kho tư liệu dạy học
- Khi không xây dựng và sử dụng kho tư liệu dạy học
GV hướng dẫn HS tự học qua sách, tra cứu trên mạng internet từ nhiều nguồn khácnhau HS sẽ mất nhiều thời gia tìm kiếm; HS rất khó để phân loại tài liệu nào có chấtlượng; HS mua tài liệu từ các website đắt tiền; GV giao tài liệu cho HS rời rạc khi cầnxem lại sẽ khó tìm kiếm do quá trình lưu giữ
- Khi xây dựng và sử dụng kho tư liệu dạy học
GV hướng dẫn HS cách sử dụng kho tư liệu HS chỉ cần dùng máy tính hoặc điệnthoại có kết nối internet là có thể tra cứu tài liệu học tập bất cứ thời gian hay khônggian nào mà không mất phí HS chủ động trong việc học Khi cần tìm kiếm hay tra cứutài liệu nhanh và dễ đỡ mất thời gian GV giao nhiệm vụ và kiểm tra, lưu giữ kết quả
dễ dàng GV sử dụng lâu dài cho nhiều lớp, nhiều thế hệ HS chỉ cần update lại và
Trang 12chỉnh sửa nội dung phù hợp với đối tượng, thay id của đường link dẫn khác để đăng tảitài liệu khác lên.
Cả GV và HS chủ động được thời gian học và kiểm tra, không bị giới hạn dunglượng thời gian trên lớp
Như vậy, cả GV và HS đều thấy được tầm quan trọng của việc xây dựng một kho tưliệu học tập phù hợp thuận tiện cho việc tự học của học sinh Đây chính là cơ sở choviệc tiến hành ứng dụng CNTT để xây dựng kho tư liệu học tập hóa học nhằm pháttriển năng lực tự học của học sinh
CHƯƠNG II MỘT SỐ ỨNG DỤNG CNTT VÀO DẠY HỌC NHẰM PHÁT
TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CỦA HS
1 Tạo Blog cá nhân
1.1 Blog là gì?
Blog là một website thông tin riêng, với cách trình bày các bài viết mới nhất được
đưa lên đầu Một blog, giống như một website tin tức hay một trang nhận ký, nó cócấu trúc riêng Được phần mềm hỗ trợ, dễ sử dụng, blog phổ biến rất nhanh và ai cũng
có thể dễ dàng tạo ra một blog cho mình
1.2 Blogspot là gì?
Blogspot hay Blogger là một hệ thống website được cung cấp bởi Google, giúp bạntạo ra những trang blog miễn phí với nhiều giao diện khác nhau phục vụ nhiều mụcđích khác nhau Blogspot có giao diện tối giản, dễ sử dụng và cho phép bạn tùy chỉnhgiao diện, tiện ích
Tại đây bạn có thể đăng tải các thông tin bài viết, hình ảnh, video,…, các thông tinđăng tải được lưu trữ trên Google gắn với tên miền phụ là blogspot.com (VD:
https://thuvienhoahoconline.blogspot.com/ ) hoặc đưa lên domain của chính ngườidùng hoặc server của họ, vì vậy tính bảo mật thông tin và dữ liệu lưu trữ cao
1.3 Blogspot có ưu điểm và lợi ích gì?
Blogspot có nhiều tính năng và lợi ích nổi trội
- Điểm nổi bật của blogspot là sử dụng miễn phí, chỉ cần dùng tài khoản Gmail là cóthể có thể tạo Blog nhanh chóng
- Blogger hỗ trợ hiển thị rất tốt cho điện thoại di động, bạn cũng có thể đăng tảihình ảnh, chỉnh sửa và chia sẻ bài viết, link,…bằng điện thoại di động
- Giao diện thân thiện và đa dạng với các mẫu có sẵn hoặc bạn có thể tùy biến theo
sở thích của mình
- Giao diện tiếng việt dễ sử dụng, để đăng tải và dễ truy cập
- Số lượng trang, bài viết và nội dung đăng tải và bình luận không giới hạn
- Blogspot là sản phẩm của google nên các bài viết trên blog rất dễ và trang blogcủa bạn rất dễ tìm kiếm trên goole, có thể tích hợp với google+