SKKN ứng dụng công nghệ thông tin nhằm nâng cao năng lực tự học cho học sinh

Trong chương trình giáo dục phổ thông năm 2018 đã chỉ rõ: Giáo dục tin học đóng vai trò chủ đạo trong việc chuẩn bị cho học sinh khả năng tìm kiếm, tiếp nhận, mở rộng tri thức và sáng tạo trong thời đại cách mạng công nghiệp lần thứ tư và toàn cầu hoá. Việc ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) trong dạy học sẽ hỗ trợ đắc lực cho việc tự học của học sinh. Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ kĩ thuật số để phục vụ phát triển nội dung kiến thức mới, triển khai phương thức giáo dục mới và hiện đại cho tất cả các môn học, hoạt động giáo dục từ đó góp phần hình thành, phát triển các phẩm chất chủ yếu và năng lực cốt lõi cho học sinh.

Trang 1

Chương I TỔNG QUAN

I Cơ sở lý luận

Trong chương trình giáo dục phổ thông năm 2018 đã chỉ rõ: "Giáo dục tinhọc đóng vai trò chủ đạo trong việc chuẩn bị cho học sinh khả năng tìm kiếm,tiếp nhận, mở rộng tri thức và sáng tạo trong thời đại cách mạng công nghiệp lầnthứ tư và toàn cầu hoá" Việc ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) trong dạyhọc sẽ hỗ trợ đắc lực cho việc tự học của học sinh Bên cạnh đó, việc ứng dụngcông nghệ kĩ thuật sô để phục vụ phát triển nội dung kiến thức mới, triển khaiphương thức giáo dục mới và hiện đại cho tất cả các môn học, hoạt động giáodục từ đó góp phần hình thành, phát triển các phẩm chất chủ yếu và năng lực côtlõi cho học sinh

Đôi với lớp học ứng dụng CNTT, người học sẽ phải tự làm việc với bàihọc trước thông qua đọc tài liệu, tóm tắt tài liệu, nghe giảng thông qua cácphương tiện hỗ trợ như băng hình, trình chiếu PowperPoint, và khai thác tài liệutrên mạng Bài học trở thành bài tập ở nhà mà người học phải chuẩn bị trước khilên lớp Toàn bộ thời gian trên lớp sẽ dành cho các hoạt động luyện tập, ứngdụng lí thuyết bài giảng vào giải quyết vấn đề, thảo luận nhóm để xây dựng hiểubiết dưới sự hướng dẫn của giáo viên Trong lớp học, giáo viên đóng vai trò làngười điều tiết hỗ trợ, có thể giúp học sinh giải quyết những điểm khó hiểu trongbài học mới Giáo viên đưa ra các bài giảng online ngoài giờ học và chuyển bàitập về nhà thành hoạt động trên lớp

Theo tài liệu tập huấn ETEP của Bộ Giáo dục và Đào tạo: “Lớp học ứngdụng CNTT là chiến lược giảng dạy và đồng thời là một kiểu học kết hợp, môhình lớp học này trái ngược hoàn toàn với môi trường giảng dạy truyền thông donội dung giảng dạy thường được diễn ra trực tuyến và bên ngoài lớp học Khácvới cách giảng dạy truyền thông khi mà bài tập được tiến hành tại nhà, cách họcnày đem bài tập vào trong lớp học.”

Trang 2

Như vậy, chúng ta có thể hiểu một cách ngắn gọn nhất, lớp học ứng dụngCNTT là hình thức học mà ở đó việc học kiến thức mới được HS tự học ở nhà,việc củng cô lại kiến thức mới và làm bài tập được HS thực hiện cùng nhau ởtrên lớp dưới sự hướng dẫn của giáo viên

Lớp học truyền thống

- Giáo viên hướng dẫn

- Học sinh ghi chép

- Học sinh làm theo hướng dẫn

- Giáo viên đánh giá

- Học sinh có bài tập về nhà

Lớp học có ứng dụng CNTT

- Giáo viên hướng dẫn bài giảng tạinhà thông qua Video, trang web,nhóm học tập trực tuyến

- Học sinh tự học có hướng dẫn, tìmhiểu, khám phá kiến thức mới

- Học sinh nhận được sự hỗ trợ khicần

Hình 1 Lớp học ứng dụng CNTT

SKKN này, tôi nghiên cứu sâu vào việc sử dụng các ứng dụng của CNTTgồm các công cụ, phần mềm hỗ trợ dạy học trực tuyến để xây dựng hệ thôngbài giảng, câu hỏi trắc nghiệm, tự luận kiểm tra đánh giá, phần mềm hỗ trợ,hướng dẫn học sinh học tập ngoài giờ lên lớp Đôi với học sinh đây là phươngpháp học tập mới mẻ nhưng không kém phần hấp dẫn Giáo viên nên sử dụngphương pháp dạy học theo dự án để phát huy khả năng làm việc nhóm, rèn luyệnkhả năng tự học và tính chủ động của học sinh Việc vận dụng CNTT cần được

tổ chức linh hoạt nhằm đem lại cho học sinh sự hào hứng, chủ động khám phá,nhưng phải bảo đảm thực hiện nhiệm vụ được giao Tuỳ theo nội dung bài học,ở mỗi hoạt động giáo viên cần lựa chọn phương pháp phù hợp với từng đôi

Trang 3

tượng học sinh

SKKN này chưa có ai chọn để nghiên cứu, vì thế để đáp ứng với tình hìnhhiện nay, tôi tiến hành nghiên cứu kỹ lưỡng về cở sở lý luận cũng như thực tiễn

để vận dụng SKKN vào thực tế khách quan

II Phương pháp tiếp cận tạo ra Sáng kiến

Trong chương trình giảng dạy cho học sinh GDTX cấp THPT hiện nayđôi với bộ môn Tin học tập trung chủ yếu vào việc dạy kiến thức về Tin học ứngdụng như: Phần mềm soạn thảo văn bản Micosoft Word, bảng tính điện tửMicosoft Excel, phần mềm trình chiếu Micosoft PowerPoint Với phần lớn thờilượng chương trình được ưu tiên cho hoạt động thực hành của học sinh Vì vậy,

để học sinh có được kỹ năng thành thạo trong việc sử dụng và khai thác có hiệuquả các tính năng của những phần mềm kể trên đòi hỏi người giáo viên phải xâydựng bài giảng khoa học, đúng chuẩn yêu cầu cần đạt, phát huy được năng lực

tự học cho người học Trước thực tế trên, tôi chọn đề tài SKKN “Ứng dụng công nghệ thông tin nhằm nâng cao năng lực tự học cho học sinh”.

Để phát triển được năng lực tự học cho học sinh thì giáo viên cần phải tìmhiểu nghiên cứu kỹ về chương trình giáo dục phổ thông đặc biệt chú trọng đếnviệc hình thành năng lực cho người học Năng lực đó có được là do quá trình rènluyện thường xuyên tạo thành kỹ năng, kỹ xảo

Đồng thời, giáo viên cần nghiên cứu tìm hiểu về lý luận phương pháp dạyhọc hiện đại, tiếp cận các phương pháp dạy học mới, thay đổi cách kiểm trađánh giá, tích cực dự giờ, thăm lớp, học hỏi những phương pháp hay của đồngnghiệp Chú trọng thực nghiệm sư phạm, khảo sát thực tế, tổng kết đánh giá, rútkinh nghiệm quá trình giảng dạy của giáo viên và học tập của học sinh

Trang 4

khai thác các ứng dụng một cách hiệu quả để nâng cao chất lượng học tập

Trang 5

Hiện nay, qua khảo sát thực tế việc dạy học các môn học tại Trung tâmGDNN-GDTX huyện Đoan Hùng, sô lượng giáo viên được khảo sát là 15người Câu hỏi khảo sát: Giáo viên có thường xuyên tổ chức lớp học có ứngdụng CNTT hay không? Kết quả khảo sát cụ thể như sau: 15% GV thườngxuyên tổ chức lớp học có ứng dụng CNTT, 80% GV thỉnh thoảng tổ chức lớphọc có ứng dụng CNTT, 5% GV không tổ chức lớp học có ứng dụng CNTT Nếulớp học có ứng dụng CNTT sẽ giúp học sinh có hứng thú với môn học đồng thời

GV kết hợp với những phương pháp dạy học tích cực làm tăng khả năng tự họccho học sinh Song do điều kiện cơ sở vật chất, khả năng thích ứng của GVtrước sự đổi mới của công nghệ, tinh thần, thái độ của học sinh nên việc ứngdụng công nghệ chưa được thường xuyên và chưa mang lại hiệu quả cao

1.3 Năng lực tự học của học sinh khối GDTX

Trang 6

2 Tồn tại, hạn chế của vấn đề

Trong các giờ học theo cách truyền thông thì các em HS chưa chủ độngtrong việc chuẩn bị bài mới Hầu hết HS mới dừng ở mức độ ôn tập bài cũ, cábiệt có một sô học sinh về nhà không học bài và làm bài tập Điều này làm ảnhhưởng đến việc truyền thụ kiến thức của giáo viên và tiếp thu kiến thức của họcsinh

Để chuẩn bị một bài dạy theo cách sử dụng CNTT thì giáo viên phải tônnhiều thời gian, công sức để chuẩn bị bài giảng ở nhà cho HS và thiết kế cả bàigiảng trên lớp Bên cạnh đó, việc đánh giá chất lượng học sinh cũng đòi hỏi GVphải xây dựng, đề xuất các tiêu chí chính xác, có chọn lọc để đảm bảo kết quảđánh giá khách quan nhất

Các bài tập giao cho HS thực hiện ở nhà cũng đòi hỏi GV phải chuẩn bịcẩn thận, vừa sức, phù hợp với trình độ nhận thức, tâm lý lứa tuổi HS HS có thểcảm thấy quá tải nếu nhiệm vụ được giao quá nhiều hay quá khó dẫn đến tâm lýthờ ơ hoặc chông đôi và không còn yêu thích môn học

3 Nguyên nhân

- Cơ sở hạ tầng về công nghệ thông tin ở Việt Nam còn nhiều bất cập, cósự chênh lệch lớn giữa các vùng miền Ở những vùng khó khăn như nông thôn,miền núi HS không có đủ điều kiện về phương tiện kỹ thuật để có thể tự học tôtở nhà

Trang 7

- GV gặp khó khăn trong việc kiểm soát việc tự học tại nhà của HS Nếu

HS không xem bài giảng, không đọc tài liệu trước ở nhà và đến lớp mà khôngchuẩn bị gì, khi đó lớp học sẽ khó thành công

- Thói quen học tập của HS cũng là vấn đề Phần lớn HS đã quen với cáchhọc truyền thông khiến các em khá thụ động, tinh thần tự giác, khả năng tự họcchưa cao HS chưa có thói quen vào mạng học bài Nếu không có sự giám sát vàtinh thần kỷ luật cao, các em dễ mất tập trung hoặc thiếu tính tự giác, dễ sa đà,mất thời gian vào các trò chơi, các kênh hấp dẫn khác trên internet

4 Tính cấp thiết cần tạo ra sáng kiến

Để khắc phục được những tồn tại và hạn chế nêu trên trong phạm vi đề tàisáng kiến kinh nghiệm này, tôi tập trung vào việc xây dựng, tổ chức lớp học cóứng dụng CNTT một cách hiệu quả nhất nhằm nâng cao năng lực tự học cho họcsinh

II GIẢI PHÁP ĐỂ THỰC HIỆN SÁNG KIẾN

Bước 2: Hoạt động của học sinh

Trang 8

- Học sinh trả lời các câu hỏi và bài tập mà GV giao và phản hồi các vấn

đề thắc mắc liên quan đến bài học Đây là bước kiểm tra kiến thức mà HS tiếpthu được qua bài giảng tự học ở nhà Vì vậy các câu hỏi và bài tập phải đảm bảochuẩn kiến thức kỹ năng, vừa sức, đòi hỏi HS phải xem bài giảng mới hoànthành tôt

* Công việc thực hiện trong tiết học trên lớp

Bước 3: Triển khai bài giảng trên lớp

- GV cho HS hoạt động theo nhóm để thảo luận lại các vấn đề trọng tâmcủa bài và giải đáp các thắc mắc của HS đã đưa ra ở bước 2 GV cần tổng hợpcác các câu hỏi này và đưa các câu hỏi mà nhiều HS cùng thắc mắc hoặc câuhỏi thú vị thành các câu hỏi thảo luận cho cả lớp

- Sau đó HS tiến hành làm bài tập vận dụng theo nhóm dưới sự hướngdẫn của GV

2.1 Cơ sở để ứng dụng CNTT trong dạy học

Để đạt được thành công khi ứng dụng CNTT vào tổ chức dạy học, ta cầnxác định mục tiêu và lên kế hoạch giảng dạy kĩ lưỡng, hạn chế những khuyếtđiểm của phương pháp

Bước 1: Xác định phạm vi nội dung kiến thức và thời gian sẽ áp dụng CNTT

Xác định được trọng tâm nội dung kiến thức giúp học sinh không gặpnhiều khó khăn trong việc xây dựng và liên kết các nội dung bài học

Trang 9

Mức độ thành công của việc ứng dụng công nghệ còn phụ thuộc vào từnglớp học sinh vì vậy giáo viên cần cân nhắc khoảng thời gian áp dụng dạy học (vídụ: nửa học kỳ hoặc một học kỳ) Sau đó nếu kết quả học tập của học sinh tỏ rakhả quan hơn so với phương pháp dạy học truyền thông thì tiếp tục mở rộngphạm vi và thời gian áp dụng phương pháp

Bước 2: Tìm kiếm hoặc xây dựng nguồn bài giảng, tài liệu dạy học

Có rất nhiều nguồn tài liệu có thể sử dụng cho phương pháp như: video,sách, tạp chí, internet Hiện nay có nhiều nguồn tài liệu có sẵn để dạy học theophương pháp này như thư viện bài giảng Khan Academy,…và nhiều nguồnkhác Giáo viên cần xác định và tìm kiếm nguồn tài liệu phù hợp với phần kiếnthức cần dạy và phù hợp với học sinh Bên cạnh đó giáo viên có thể tự xây dựngnhững tài liệu này để phục vụ cho mục đích giảng dạy của mình một cách hiệuquả nhất

Bước 3: Chuẩn bị cho học sinh khi bắt đầu áp dụng phương pháp dạy học mới

Trong khi học sinh đang kém hứng thú với việc học tập môn học trên lớpthì

việc áp dụng một phương pháp dạy học mới có thể đem lại một trong hai hiệuứng: học sinh có thể sẽ cảm thấy hứng thú hơn hoặc là học sinh lo lắng phảithích nghi thêm một phương pháp mới Vì vậy việc chuẩn bị tâm thế cho họcsinh cũng khá quan trọng Giáo viên cần tổ chức một buổi giới thiệu về phươngpháp này, lắng nghe những thắc mắc và trấn an được những lo lắng của học sinh,làm cho học sinh thấy được những ưu điểm của phương pháp và cho học sinhbiết những việc mà họ cần thực hiện trong phương pháp này

Bước 4: Cách hướng dẫn và kiểm soát quá trình tự học của HS trước khi đến lớp

Giáo viên không thể chỉ cung cấp các nguồn tài liệu cho học sinh và mongmuôn học sinh có thể tự định hướng và tự giác làm việc trước khi đến lớp Giáo

Trang 10

viên cần định hướng cũng như có một cơ chế kiểm soát được hoạt động của họcsinh trước khi đến lớp

Bước 5: Hoạt động trong tiết học tại lớp

Điều quan trọng nhất trong bước này chính là việc các nội dung kiến thứcphải thông nhất trong các hoạt động trước và trong lớp học Ngoài ra mục đíchcủa phương

pháp này là đặt học sinh vào trung tâm của quá trình dạy học vì vậy tiết học trênlớp có thể tổ chức theo hình thức học tập nhóm, giáo viên có thể đặt các câu hỏithảo luận, hoặc giao các chủ đề thảo luận, các bài tập vận dụng cho mỗi nhóm,sau đó từng nhóm sẽ trình bày sản phẩm của nhóm mình cho cả lớp

Hoạt động trong lớp có thể tổ chức theo nhiều hình thức khác nhau nhưngnhất thiết không thể giông tiến trình của một lớp học truyền thông

Bước 6: Đánh giá kết quả học tập của học sinh

Với mô hình lớp học ứng dụng CNTT hoàn toàn khác với dạy học truyềnthông vì vậy việc đánh giá học sinh cũng phải có tiêu chuẩn đánh giá riêng.Ngoài ra, như đã trình bày ở trên mô hình lớp học này có thành công hay khôngcòn phụ thuộc vào yếu tô chủ quan là giáo viên, người giáo viên phải có trình độchuyên môn, năng lực sư phạm và kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin tronggiảng dạy, thể hiện qua việc xây dựng tài liệu học tập, video bài giảng một cáchkhoa học, phù hợp với đôi tượng người học Giáo án của cách dạy đảo ngược sẽkhác về bản chất với dạy học truyền thông Giáo án của giáo viên gồm hai phầnchính: video bài giảng truyền thông và nội dung bài dạy hay tương tác của giáoviên với học sinh ở lớp

Tóm lại một tiết lên lớp theo mô hình ứng dụng CNTT không có mộtkhuôn mẫu nhất định hoặc cứng nhắc theo một kịch bản đã chuẩn bị trước màcần linh hoạt, thay đổi phù hợp với từng lớp hoặc từng diễn biến trong tiết học.Điều này giúp nâng cao hiệu quả sư phạm cũng như giúp giáo viên rèn luyệnđược khả năng xử lý tình huông bất ngờ trong giờ dạy của mình

Trang 11

2.2 Xây dựng bộ công cụ dạy học và kiểm tra đánh giá theo phương pháp dạy học ứng dụng CNTT nhằm nâng cao năng lực tự học

Tiến trình dạy học một bài theo mô hình lớp học này cơ bản sẽ đi theo 4bước

Bước 1: Học sinh tự học kiến thức mới tại nhà thông qua tài liệu giáo viên

cung cấp hoặc video clip bài giảng trực tuyến

Bước 2: Học sinh làm bài kiểm tra nhỏ tại nhà (trắc nghiệm hoặc tự luận

ngắn) để kiểm tra kiến thức vừa học

Bước 3: Các hoạt động củng cô, mở rộng kiến thức hoặc rèn luyện kĩ

năng thực hành, làm bài tập tại lớp

Bước 4: Các bài tập tự rèn luyện cho học sinh tạinhà và hướng dẫn chuẩn

bị cho bài học tiếp theo

Để thực hiện tôt 4 bước trên, cần có bộ công cụ, phương tiện phù hợp đểtiến hành phương pháp một cách hiệu quả

Trong phạm vi đề tài sáng kiến này, tác giả đề xuất công cụ đánh giá nănglực tự học của học sinh bao gồm:

* Các tiêu chí và mức độ đánh giá năng lực tự học của HS

- Tự đặt mục tiêu học tập để nỗ lực phấn đấu thực hiện

- Biết lập và thực hiện kế hoạch học tập

- Lựa chọn được các nguồn tài liệu học tập phù hợp

- Biết ghi chép và lưu trữ thông tin có chọn lọc

- Nhận ra và điều chỉnh những sai sót của bản thân

- Chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ của người khác khi gặp khó khăn

* Hệ thông câu hỏi kiểm tra trắc nghiệm, bài tập thực hành và các nhiệm

vụ học tập trong bài học

2.3 Sử dụng công cụ hỗ trợ dạy học trực tuyến

Định dạng
Số trang	23
Dung lượng	251,52 KB