K thut x ly ra hoa xoai xiem num vung

Nhiệt độ thấp và khô hạn trong một thời gian tạo ra “stress” sẽ ngăncản hoặc ức chế sự hoạt động của nơi chứa các chất dự trữ mà nó sẽ cạnh tranh với mô phân sinh và tạo ra điều kiện cần

MỤC LỤC

DANH SÁCH BẢNG 3

DANH SÁCH HÌNH 4

DANH SÁCH TỪ VIẾT TẮT 5

LỜI NÓI ĐẦU 6

CHƯƠNG 1: LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU 7

1.1 ĐẶC ĐIỂM HUYỆN VŨNG LIÊM TỈNH VĨNH LONG 7

1.1.1 Điều kiện tự nhiên 7

1.1.1.1 Yếu tố đất đai 7

1.1.1.2 Yếu tố khí hậu và thủy văn 7

1.2 ĐẶC ĐIỂM RA HOA XOÀI 8

1.2.1 Đặc điểm ra hoa xoài 8

1.2.2 Sự ra hoa 9

1.2.3 Sự đậu trái 12

1.2.4 Sự rụng trái non 13

1.2.5 Sự phát triển trái 13

1.3 CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI SỰ RA HOA XOÀI 14

1.3.1 Các yếu tố bên ngoài 14

1.3.1.1 Nhiệt độ 14

1.3.1.2 Sự khô hạn và ngập úng 15

1.3.2 Các yếu tố bên trong 16

1.3.2.1 Giống 16

1.3.2.2 Tuổi chồi và lá 17

1.3.2.3 Tuổi cây 18

1.3.2.4 Chất dinh dưỡng và chất đồng hóa hay tỉ lệ C/N 19

1.3.3.1 Auxin 20

1.3.3.3 Gibbrellin (GA) 21

1.3.3.4 Ethylene 24

1.3.3.5 Abcissic acid (ABA) 24

1.3.4 Chất ức chế sinh trưởng và chất kích thích ra hoa 25

1.3.4.1 Nitrate kali 25

1.3.4.2 Thiourea 26

1.3.4.3 Paclobutrazol (PBZ) 27

1.4.1 Giai đoạn sau thu hoạch 29

1.4.2 Giai đoạn kích thích ra đọt 30

1.4.3 Giai đoạn tạo mầm hoa và xử lý ra hoa 31

1.4.3.2 Phương pháp xử lý PBZ 31

1.4.4 Giai đoạn kích thích ra hoa 33

1.4.5 Giai đoạn ra hoa (ngày sau khi hoa nở) 33

1.5 DỊCH HẠI 33

1.5.1 Sâu hại chính 33

1.5.1.1 Rầy bông xoài (Idioscopus niveosparsus và Idioscopus clypealis) 33

1.5.1.2 Bù lạch (bọ trĩ gây hại trên bông và bọ trĩ vàng) 36

1.5.1.3 Sâu đục trái (hột) 38

1.5.1.4 Rệp sáp 40

1.5.1.5 Nhện đỏ (Oligonichus sp.) 41

1.5.1.6 Ruồi đục trái (Bactrocera dorsalis) 42

1.5.1.7 Sâu cắt lá 43

1.5.1.8 Nhóm bọ cánh cứng 44

1.5.2 Bệnh hại chính 44

1.5.2.1 Thán thư 44

1.5.2.2 Bệnh thối trái – khô đọt (Dipplodia natalensis) 45

1.5.2.3 Bệnh phấn trắng (Odium mangiferae) 46

1.5.2.4 Bệnh đốm la (Pestalotia mangiferae) 47

1.5.2.5 Bệnh đốm vi khuẩn (Psodomonas mangiferae) 47

CHƯƠNG 2: PHƯƠNG TIỆN VÀ PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH 50

CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN 52

3.1 THÔNG TIN NÔNG HỘ 52

3.2 THÔNG TIN VƯỜN 52

3.2.1 Diện tích canh tác 53

3.2.1 Tuổi cây 54

3.2.2 Giống 54

3.2.3 Mô hình canh tác 55

3.3 THIẾT KẾ VƯỜN 55

3.3.2 Kích thước liếp 56

3.3.3 Kỹ thuật đấp mô 56

3.3.4 Kích thước mô 56

3.3.5 Khoảng cách trồng (cây cách cây) 58

3.3.5 Kỹ thuật tỉa tán 58

3.4 KỸ THUẬT XỬ LÝ RA HOA 59

3.4.2 Kỹ thuật kích thích ra hoa 60

3.4.4 Một số sâu, bệnh hại quan trọng 62

3.4.4.2 Bệnh hại 63

CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 65

4.1 KẾT LUẬN 65

4.2 ĐỀ NGHỊ 65

Tỷ lệ phần trăm số hộ có diện tích trồng xoài Xiêm Núm khác nhau tại Vũng Liêm, tình Vĩnh Long (2017)

Chiều rộng mương và tỷ lệ phần trăm chiều rộng mương của các

hộ đã điều tra tại huyện Vũng liêm, tỉnh Vĩnh Long (2017)

Chiều sâu mương và tỷ lệ phần trăm chiều sâu mương của các hộ

đã điều tra tại huyện Vũng liêm, tỉnh Vĩnh Long

Chiều rộng liếp và tỷ lệ phần trăm chiều rộng liếp của các hộ đã điều tra tại huyện Vũng liêm, tỉnh Vĩnh Long

Chiều dài liếp và tỷ lệ phần trăm chiều dài liếp của các hộ đã điềutra tại huyện Vũng liêm, tỉnh Vĩnh Long

Thống kê các nông hộ áp dụng kỹ thuật đấp mô trước khi trồng ở huyện Vũng Liêm, Tỉnh Vĩnh Long (2017)

Khoảng cách trồng và tỷ lệ phần trăm khoảng cách trồng của các

hộ đã điều tra tại huyện Vũng liêm, tỉnh Vĩnh Long (2017)Bảng thống kê việc áp dụng kỹ thuật tỉa cành, xới gốc và tưới nước cho xoài Xiêm Núm của các nông hộ ở xã Qưới An, huyện Vũng Liêm, tỉnh Vĩnh Long (2017)

Thời kỳ bón phân và liều lượng phân vô cơ cho xoài Xiêm Núm được nhà vườn sử dụng tại huyện Vũng Liêm, tỉnh Vĩnh Long (2017)

Số hộ xử lý ra hoa và hàm lượng hóa chất xử lý

51525253

5555

56

5657

5859

5960

Cấu trúc PBZ

Rầy bông xoài Idioscopus niveosparsus

Rầy bông xoài Idioscopus clypealis

Tỷ lệ phẩn trăm tuổi cây xoài Xiêm Núm của các nông hộ đã điều tra tại Vũng Liêm, tỉnh Vĩnh Long (2017)

Biểu đồ thể hiện diện mô hình canh tác của 10 nông hộ qua điều tra ở huyện Vũng Liêm, tỉnh Vĩnh Long (2017)

Biểu đồ thể hiện kích thước mô của 10 nông hộ qua điều tra ở huyện Vũng Liêm, tỉnh Vĩnh Long (2017)

Biểu đồ thể hiện khoảng cách trồng của các hộ đã điều tra tại huyện Vũng liêm, tỉnh Vĩnh Long (2017)

Biểu đồ thể hiện hàm lượng PBZ qua kết quả điều tra các nông hộ

xã Qưới An, huyện Vũng Liêm, tỉnh Vĩnh Long (2017)

Quy trình xử lý ra hoa nghịch vụ xoài Xiêm núm tại huyện Vũng Liêm, tỉnh Vĩnh Long (2017)

Biểu đồ thể hiện lượng phân bón cho xoài Xiêm Núm ở giai đoạn nuôi trái từng mùa vụ tại xã Qưới An, huyện Vũng Liêm, tỉnh Vĩnh Long (2017

Tỉ lệ sâu hại điều tra được tại các vườn xoài Xiêm Núm vùng xã Quới An, huyện Vũng Liêm, tỉnh Vĩnh Long (2017)

Tỉ lệ các vườn được điều tra sử dụng các loại hóa chất phòng trị sâu hại tại Quới An, Vũng Liêm, Vĩnh Long (2017)

Tỉ lệ các vườn được điều tra bị bệnh gây hại tại xã Quới An, huyệnVũng Liêm, tỉnh Vĩnh Long (2017)

Tỉ lệ các vườn điều tra sử dụng các loại hóa chất phòng trừ bệnh hại tại Quới An, Vũng Liêm, Vĩnh Long (2017)

81023

2734353638394041435354555758606162

63636464

DANH SÁCH TỪ VIẾT TẮT

Gibbrellin GA Abcissic acid ABA Paclobutrazol PBZ Đồng bằng sông Cửu long ĐBSCL

LỜI NÓI ĐẦU

Cây xoài có tên khoa học là Mangefera indica L Là cây ăn trái rất quan trọng

trên thế giới nói chung và tại Việt Nam nói riêng Xoài là cây ăn quả nhiệt đới đượctrồng ở hơn 90 nước trên thế giới với diện tích khoảng 1,8-2,2 triệu ha TheoFAOSTAT Xoài được ưa chuộng, với lượng tiêu thụ nhiều thứ hai trong các loại hoaquả, chỉ đứng sau chuối Sản lượng xoài toàn cầu đã tăng gấp hai chỉ trong vòng 10năm từ năm 2001 đến 2010 Năm 2014, sản lượng xoài đạt khoảng 28,8 triệu tấn,chiếm 35% sản lượng quả nhiệt đới toàn cầu, trong đó khoảng 69% tổng sản lượngđến từ châu Á – Thái Bình Dương (Ấn Độ, Trung Quốc, Pakistan, Philippines vàThái Lan), 14% ở Mỹ Latinh và Caribê (Brazil và Mexico) và 9% ở châu Phi Sảnlượng xoài của các nước phát triển (Hoa Kỳ, Israel và Nam Phi) khoảng 158.000 tấn.Khi đã nhìn sơ lược qua đã phát triển của cây xoài trên thế giới, ta phải đánh giálại chính mình Gần đây là 2013 nước ta vẫn chưa được xếp vào các nước phát triểnmạnh về cây xoài Trong khi đó các nước lân cận như Trung Quốc, Indonesia,Philippines đã được sự công nhận và đánh giá rất cao về năng lực xuất khâu xoài trênthế giới Vấn đề cấp bách là cần phải nhìn nhận rõ vấn đề đến từ những phương diệnnào, phương diện nào cấp bách cần được giải quyết trước nhất và cách giải quyết.Trên tinh thần đó, chúng ta sẽ nhìn vào tình hình khách quan chung của nước ta làvào các vụ mùa thì thừa hàng dội chợ rồi dẫn đến các hệ lụy kèm theo, còn vào mùanghịch thì lại trở nên khang hiếm dẫn đến lạm phát giá cả

Để theo kịp đà phát triển thế giới Để giải quyết vấn đề cấp bách trên Nhóm

chúng tôi quyết định giới thiệu cho mọi người về nghiên cứu của chúng tôi về xử lý

ra hoa xoài Xiêm Núm tại huyện Vũng Liêm, tỉnh Vĩnh Long Tất cả mục tiêu, mục

đích và hướng đi của nhóm chúng tôi đều dựa trên phương pháp “ xử lý ra hoa” đểgiải quyết vấn đề phát triển xoài ở nước ta

Xin tóm lại bài xử lý ra hoa của nhóm chúng tôi là vấn đề nghiên cứu tầm vi

mô Chuyên sâu về tìm hiểu giống xoài mới “Xiêm Núm” được bà con nông dân ưachuộng cách khoảng 5 năm trở lại đây Quyển sách này mang tính chuyên sâu vàthực tiễn cao cho bà con muốn nâng cao năng suất xoài Xiêm Núm cũng như ai có sựđịnh trồng về sau

Nhóm tác giả xin chân thành cảm tạ quý bạn đọc, mặc dù đã cố gắng tuy nhiênkhông thể tranh khỏi việc thiếu sót rất mong ý kiến quý bạn đọc để quyển sách đượchoàn chỉnh hơn

Tập thể tác giả nhóm 03 biên soạn

CHƯƠNG 1: LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU

1.1 ĐẶC ĐIỂM HUYỆN VŨNG LIÊM TỈNH VĨNH LONG

1.1.1 Điều kiện tự nhiên

1.1.1.1 Yếu tố đất đai

Vũng Liêm có tổng diện tích tự nhiên là 309,57 km2, trung tâm huyện nằmcách trung tâm thành phố Vĩnh Long khoảng 35 km về phía Tây Bắc theo Quốc lộ

53 Vị trí giáp giới như sau:

- Phía Đông và Đông Bắc giáp Tỉnh Bến Tre;

- Phía Tây và Tây Nam giáp huyện Tam Bình và Trà Ôn;

- Phía Nam và Đông Nam giáp Tỉnh Trà Vinh;

- Phía Bắc giáp huyện Mang Thít

Toàn huyện có 19 xã, 1 thị trấn với 168 ấp – khóm Diện tích tự nhiên 30.957

ha, có 24.637 ha đất nông nghiệp, gần 80% hộ dân sống bằng nghề trồng lúa và vườncây ăn trái, số còn lại kinh doanh thương mại, mua bán nhỏ và một số ngành nghềkhác Có 3 dân tộc cùng sinh sống gồm Kinh, Hoa, Khmer, trong đó chiếm tỷ lệ caonhất là người Kinh

Vũng Liêm có 2 sông lớn chảy qua đồng thời cũng là ranh giới của huyện: sôngTiền (với 2 nhánh là sông Pang Tra, sông Cổ Chiên) và sông Mang Thít, đây là cáctuyến giao thông thủy quốc gia và quốc tế của Đồng bằng sông Cửu Long nói chung

và Vũng Liêm nói riêng Về giao thông đường bộ có quốc lộ 53 và đường tỉnh 901,

902, 906, 907 là các tuyến giao thông nối Vũng Liêm với các trung tâm kinh tế củatỉnh Vĩnh Long và trung tâm các tỉnh thành lân cận

Hai xã cù lao Thanh Bình – Quới Thiện và vùng đất phù sa ven sông CổChiên, sông Măng Thít có nước ngọt quanh năm, là điều kiện lý tưởng để trồng cây

ăn quả, nuôi thủy sản và hình thành các điểm du lịch sinh thái miệt vườn kết hợp sảnxuất TTCN và làng nghề truyền thống

1.1.1.2 Yếu tố khí hậu và thủy văn

Đặc điểm khí hậu của huyện cũng như toàn tỉnh Vĩnh Long cùng nằm trongvùng nhiệt đới gió mùa, quanh năm nóng, ẩm, có chế độ nhiệt tương đối cao và bức

xạ dồi dào, với các đặc trưng như sau:

- Nhiệt độ bình quân trong năm biến động từ 27,3 - 28,7 0C, vào mùa khô đặcbiệt tháng 4, 5, nhiệt của toàn tỉnh lên cao 35,5 - 38 0C

- Bức xạ trên địa bàn huyện tương đối cao, bình quân số giờ nắng trong mộtngày là 7,5 giờ Bức xạ quang hợp hàng năm đạt 79.600 cal/m2 Thời gian chiếu sángbình quân năm đạt 2.550 - 2.700 giờ/năm;

- Độ ẩm không khí bình quân 81-85%, tháng có độ ẩm không khí cao nhất là88% (vào tháng 9) và tháng có độ ẩm không khí thấp nhất là 77,7% (vào tháng 3);

- Lượng mưa: Số ngày mưa bình quân trong năm là 100 - 115 ngày với lượngmưa trung bình đạt 1.550 - 1.650 mm/năm.

Huyện Vũng Liêm chịu ảnh hưởng của chế độ bán nhật triều không đều củabiển Đông thông qua các sông lớn là sông Cổ Chiên và sông Măng Thít, có đặc tínhđịa hình rất nhạy cảm với chế độ nước trên sông, rạch; trong ngày có 2 con nước lớn,ròng; trong tháng thì có 2 con nước rong vào những ngày đầu và giữa của tháng âmlịch Hệ thống kinh trục phân bố khá đều trên toàn huyện với mật độ bình quân trên13,7m/ha Trong khi đó mật độ kinh mương nội đồng trung bình 20 m/ha và phân bốkhông đều Nước ngọt hầu như quanh năm (chỉ nhiễm mặn nhẹ diễn ra vài ngàytrong năm ở các xã ven sông Cổ Chiên), tạo thuận lợi cho tưới tiêu trong nôngnghiệp, giao thông thuỷ, phục vụ cho sản xuất và sinh hoạt

1.2 ĐẶC ĐIỂM RA HOA XOÀI

1.2.1 Đặc điểm ra hoa xoài

Theo Trần Văn Hâu (2006), cây xoài ra hoa trên chồi tận ngọn Hoa xoài có hailoại là hoa đực và hoa lưỡng tính (Hình 1.3 ) Mỗi hoa mang từ 0-2 bao phấn hữu thụ

và 0-6 bao phấn bất thụ Tỉ lệ hoa lưỡng tính thay đổi tùy giống và điều kiện thời tiết.Hoa dài 20-40cm, nhưng cây xoài có đặc điểm khác các loại cây khác là trong thời kỳmang trái không ra đọt (trên chồi mang trái) (Trần Văn Hâu, 2005)

Hoa được sinh ra trên cụm hoa (bông) thường là những thiết bị đầu cuối, nhưngbông cũng có thể phát sinh từ chồi nách Hoa là đơn hay lưỡng tính và có thể đánh số

từ 300 đến 3.000 trên mỗi bông, tùy thuộc vào giống cây trồng Tỷ lệ hoa lưỡng tínhthay đổi theo giống và khi thấy xuất hiện sớm hay muộn của chùy (Chanda và Pal1986).Trích trong Mike A Nagao and MelviaS Nishina, Use Of Potassium Nitrate

nhị đực mà trong đó chỉ có 2 nhị đực có khả năng thụ phấn Bầu nhụy chứa một túinoãn, vòi nhụy ngắn Trên một chùm hoa gồm có hoa đực và hoa lưỡng tính (NguyễnBảo Vệ và Lê Thanh Phong, 2011).

Mô hình khởi phát hoa của cây thân thảo và những cây ra hoa theo mô hình doảnh hưởng của quang kỳ, xử lý nhiệt độ thấp hay cả hai thì sự khởi đầu của quá trình

ra hoa để ám chỉ sự bắt đầu của sự gợi mầm hoa (floral bud evocation) (Davenport vàNunez-Elisea, 1997) Trái lại trên cây xoài, dấu hiệu kích thích ra hoa có thể hiệndiện trước khi sự khởi mầm hoa (bud initiation), nó phải còn hiện diện ở thời điểmkhởi mầm hoa cho sự ra hoa xuất hiện (Nunez-Elisea và Davenport, 1995) Hơn nữa,dấu hiệu kích thích có thể thay đổi từ sinh sản sang sinh trưởng hoặc ngược lại bởi sựthay đổi của nhiệt độ tác động lên cây trong thời gian đầu phát triển chồi (Batten vàMconchie, 1995) Sự đáp ứng khác nhau rõ ràng theo điều kiện tác động bên ngoàicho thấy tế bào của mô phân sinh ngọn chưa được xác định và có thể biến đổi từ sinhsản sang sinh trưởng hay ngược lại Khi mô tả chu kỳ sinh trưởng và phát triển củacây xoài, Cull (1991) cho rằng sự phát triển mầm hoa cùng với trạng thái ngủ(dormancy) trong ba tháng Trong khi đó, khi theo dõi sự hình thành mầm bằng cách

giải phẩu mô phân sinh ngọn xoài (Kiew Savoey, Tongumpai và ctv., 1997) nhận

thấy ở giai đoạn 112 ngày sau khi xử lý PBZ, tất cả các chồi của cây có xử lý PBZđều hình thành mầm hoa trong khi ở cây không xử lý PBZ mầm hoa chưa xuất hiện.Trong thí nghiệm này Tongumpai vàctv (1997) xử lý PBZ khi chồi được 16 ngàytuổi, như vậy mầm hoa vẫn chưa hình thành khi chồi được 4 tháng tuổi Nghiên cứumột số giống xoài của Philippines, Bugante (1995) cho rằng sự khởi phát hoa xuấthiện từ 4-9 tháng sau khi chồi xuất hiện

Khảo sát sự biến đổi của đỉnh sinh trưởng khi cây xoài ra hoa trong điều kiện tựnhiên, Mustard và Lynch (1946) cho rằng khi thấy xuất hiện sự nhô lên ở đỉnh sinhtrưởng là dấu hiệu của sự ra hoa Tuy nhiên, qua kết quả thí nghiệm, Samala (1979)nhận thấy chỗ nhô này bất động trong 15 tháng và sau đó phát triển thành chồi lá vàtác giả kết luận rằng đây là những mầm trong tình trạng ngủ và nó có khả năng pháttriển thành chồi lá hay chồi hoa Khi xử lý Nitrate kali, tác giả nhận thấy sau 4 ngàyđỉnh sinh trưởng bắt đầu nhô lên, sự hoạt động của hoa đã hình thành sau 6 ngày vàcác bộ phận của phát hoa kéo dài và có thể thấy được sau 8 ngày Từ kết quả quan sát

này, Samala (1979) kết luận rằng Nitrate kali tác động như một tác nhân kích thích,phá vỡ sự ngủ nghỉ của mầm đã hiện diện trước và thúc đẩy sự phân hóa thành hoa.Dựa vào vị trí ra hoa, cây xoài được xếp vào nhóm ra hoa ở chồi tận ngọn cùngnhóm với vải, nhãn và bơ (Hình 1.2) Trong nhóm này, cây xoài có đặc điểm kháchơn các loại cây khác là trong thời kỳ mang trái cây xoài không ra đọt (trên chồimang trái) Đặc tính này làm cho cây xoài không phát triển được tán cây trong giaiđoạn mang trái và gây ra tình trạng ra trái cách năm (Cull, 1991) Xoài ra hoa theomùa và cách năm (Bondad, 1980) mà nguyên do có thể do đặc tính sinh trưởng củacây xoài Cây xoài sinh trưởng do những đợt ra đọt từ chồi ngọn mà sự xuất hiệnnhững đợt đọt mới phụ thuộc vào yếu tố khí hậu, điều kiện môi trường, tuổi cây và

lượng trái mà cây xoài mang ở mùa trước (Nakasone và ctv., 1955) Ở Philippines,

Bugante (1995) cho biết rằng xoài “Kachamitha”, là một giống xoài cho trái đềuhàng năm, ra đọt 2 lần/năm, đợt đầu tiên xuất hiện vào tháng 1, sau khi thu hoạch vàđợt thứ hai xuất hiện vào tháng 6 hoặc tháng 7 và ra hoa tự nhiên vào tháng 10

Hình 1.2 Xoài ra hoa-đậu trái ở chồi tận cùng (Trần Văn Hâu, 2008)

Thời gian từ lúc phân hóa mầm hoa đến thu hoạch có ý nghĩa quan trọng trongviệc hoạch định kế hoạch các biện pháp canh tác đồng thời cũng ảnh hưởng đếncường độ ra hoa (Singh, 1968) Ở Ấn Độ, thời gian phân hóa mầm hoa từ tháng 10-

12 Tuy nhiên, Singh (1968) tin rằng tuần cuối cùng của tháng 12 là thời gian tới hạncho sự phân hóa mầm hoa Ở thời điểm này ông không tìm thấy bất kỳ mầm hoa ởthời kỳ miên trạng mà chủ yếu là mầm hoa đang phân hoá hoặc phát triển mà điềunày phụ thuộc rất nhiều vào sự biến động của nhiệt độ và sự mang trái trong mùatrước của cây xoài Musahib-ud-din (1946) ghi nhận rằng mầm hoa phân hóa vàotháng 8 trong điều kiện khí hậu ở bang Punjab, Ấn Độ Sự phân hóa mầm hoa xuấthiện sớm vì không có sự miên trạng giữa thời kỳ phân hoá mầm hoa và kéo dài pháthoa

Reece và ctv., (1949) cho biết rằng phát hoa xoài được xác định và thường phát

triển dưới điều kiện bình thường chỉ từ chồi tận cùng Ở Florida, sự phân hóa pháthoa của giống xoài Haden xảy ra từ tháng 12 đến tháng 2 Quá trình xảy ra liên tụcnhưng sự bắt đầu phân hoá xảy ra trong thời gian rất ngắn trước khi sự phát triển củachồi tận cùng Quá trình phân hoá và phát triển của phát hoa hoàn tất trong 10-16ngày nhưng cũng có một số giống xoài, quá trình này kéo dài trong một tháng (Singh,1968)

Theo Bugante (1995) quá trình ra hoa trên xoài được tóm tắt như sau:

(1) Giai đoạn ra đọt

Đâm chồi hay ra đọt là yếu tố quan trọng quyết định khả năng ra hoa của xoàibởi vì xoài chỉ ra hoa trên chồi tận cùng Thông thường chồi non dễ xuất hiện trongmùa khô (do ảnh hưởng của nhiệt độ cao thích hợp cho sự sinh trưởng) hơn là trongmùa mưa nếu được bón phân và tưới nước đầy đủ Khả năng ra đọt non của cây xoàituỳ thuộc vào tuổi của cây Cây xoài còn tơ có thể ra 2-3 đợt đọt trong năm Trái lạiđối với những cây xoài già, 20-30 năm tuổi, mỗi năm chỉ ra một đợt đọt hoặc đôi khikhông ra đọt non

(2) Giai đoạn tích lũy chất dinh dưỡng

Sau khi ra đọt, chồi sẽ tích lũy chất dinh dưỡng cần thiết cho quá trình ra hoa,đậu trái và nuôi trái tiếp theo Nếu các chồi non không tích lũy được chất dinh dưỡngtrong giai đoạn này, nghĩa là chồi ốm yếu, ngắn, số lá trên chồi ít, khả năng đậu trái

và giữ trái của cây sẽ kém

(3) Giai đoạn phát triển rễ

Đọt xoài bởi vì sự sinh trưởng của cây xoài không liên tục nên sau khi chồi pháttriển, rễ sẽ hoạt động để hấp thu chất dinh dưỡng Đây là giai đoạn thích hợp để bónphân bổ sung cho cây nếu nhận thấy nhỏ, mỏng hoặc ngắn không đủ khả năng cho rahoa

(4) Giai đoạn nghỉ ngắn

Nếu chồi trưởng thành có thể kích thích cho chồi ra hoa Tuy nhiên, kích thích

ra hoa trong giai đoạn này xoài sẽ ra bông “lá”, nghĩa là trên phát hoa xuất hiện theosau chồi non

(5) và (6) Giai đoạn đủ khả năng ra hoa và bắt đầu tượng hoa

Từ lúc đâm chồi (1) đến khi chồi đủ khả năng ra hoa (5) tùy theo giống, biếnđộng từ 3-4 tháng Tuy nhiên, mầm hoa có thể hình thành trong thời gian từ 3-9tháng tùy thuộc vào tháng đâm chồi Sau khi tượng hoa cây xoài sẽ sẵn sàng để kíchthích ra hoa Do đó, đây là giai đoạn thích hợp để áp dụng các biện pháp kích thíchcho xoài ra hoa Nếu kích thích xoài ra hoa sớm tỉ lệ đậu trái sẽ thấp và tỉ lệ rụng tráinon sẽ rất cao có lẽ do cây không tích lũy đủ chất dinh dưỡng cần thiết

(7) Giai đoạn miên trạng

Sau khi hình thành, mầm hoa sẽ đi vào thời kỳ miên trạng nếu không có điềukiện thích hợp để ra hoa Thời gian miên trạng càng dài cây càng khó ra hoa.

(8) Giai đoạn quyết định sự ra hoa

Giai đoạn này cây có thể ra hoa mà không cần phải kích thích nếu có các điềukiện thích hợp như:

- Có mùa khô kéo dài, thường vào đầu mùa khô

- Có những đợt lạnh (nhiệt độ thấp nhất dưới 20 oC trong khoảng 30 ngày) vàtheo sau là nhiệt độ cao

(9) Giai đoạn ra hoa

Nếu có các yếu tố tác động đưa mầm hoa ra khỏi thời kỳ miên trạng, mầm hoa

sẽ phát triển và cây sẽ ra hoa Các tác nhân ảnh hưởng lên sự phá vỡ miên trạng mầmhoa xoài là hiện tượng cây xoài bị “stress” bởi các yếu tố môi trường như: nhiệt độlạnh, ngập úng hoặc do sự tác động của hóa chất như nitrat kali hay thiourea

Tóm lại quá trình ra hoa của xoài trải qua nhiều giai đoạn mà mỗi giai đoạnđều có ý nghĩa nhất định Do đó, muốn điều khiển cho xoài ra hoa ta phải tác độngcác biện pháp thích hợp trong suốt cả quá trình chứ không chỉ đơn thuần một quátrình riêng lẽ nào

1.2.3 Sự đậu trái

Sự đậu trái xòai có thể phân biệt bằng mắt sau 36 giờ Ở ngày đầu tiên sau khiđậu trái, “trứng cá” có màu vàng xanh sau chuyển qua màu xanh nhạt và đến ngàythứ bảy thì chuyển hẳn sang màu xanh, những hoa không thụ phấn được, sẽ héo vàrụng sau hai đến ba ngày cùng với các hoa đực Tuy nhiên, hoa đực thường dễ rụngsớm hơn hoa lưỡng tính (Trần Văn Hâu, 2013)

Sự đậu trái bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như đặc tính của giống, tỉ lệ hoalưỡng tính, sự mở của bao phấn và sự nảy mầm, sức sống của hạt phấn và yếu tố môitrường như nhiệt độ Nghiên cứu nguyên nhân sâu xa gây ra hiện tượng đậu trái thấp

ở các giống này các tác giả cho biết rằng khả năng sống của hạt phấn và sự nảy mầmcủa hạt phấn đều đạt trên 80% trong khi sự mở của bao phấn chỉ đạt từ 15-20% Sự

mở của bao phấn bị ảnh hưởng rất lớn bởi nhiệt độ Phạm Thị Thanh Hương và ctv.,

(1999) cho biết nhiệt độ trên 250C thì tỉ lệ bao phấn mở đạt từ 90-100% nhưng nhiệt

độ từ 20-250C thì tỉ lệ bao phấn mở của hầu hết các giống chỉ đạt khoảng 40% và khinhiệt độ từ 15-200C thì tỉ lệ bao phấn mở từ 10-15% Nhiệt độ thấp nhất ở ĐồngBằng Sông Cửu Long vào khoảng 19-200C rơi vào tháng 12 đến tháng 1 Do đó, đểcho xoài đậu trái tốt nên điều khiển cho xoài ra hoa nên tránh rơi vào thời điểm này

Tỷ lệ đậu trái của xoài rất thấp so với các loại cây ăn trái khác và nó có ý nghĩa

là từ 1000 hoa lưỡng tính trung bình chỉ có 1-2 trái đậu Đây là một sự lãng phí dinh

dưỡng đáng kể đối với cây xoài sau mỗi lần ra hoa (Phạm Thị Hương và ctv., 2003).

Young (1955) thấy rằng sự nảy mầm hạt phấn cây xoài không xảy ra ở nhiệt độdưới 16°C Mullins (1986) cũng nhận thấy rằng đã có sự thụ phấn kém trong suốt

thời kỳ đầu sự ra hoa (± 15°C) Trong tháng 8 1987 thí nghiệm về sự thụ phấn hoa bốtrí ở 20°C, nó được chứng minh quá thấp Sự thụ phấn hoa trong tháng 9 năm 1987

và tháng 7 năm 1988 đã được bố trí ở 25°C và kết quả đã đạt được nhiều khả quan Ởcây bơ, môt loại cây nhiệt đới, Sedgley (1977) nhận thấy rằng chế độ phù hợp nhấtcho sự tăng trưởng ống phấn là 25/20 ° C và duy trì kết quả tích cực trên trái đạtđược ở chế độ nhiệt 33/20°C.Thí nghiệm trong năm 1988 đã xác nhận rằng nhiệt độhiệu quả nhất cho sự thụ phấn đối với xoài Haden là 30°C

1.2.4 Sự rụng trái non

Hầu hết các loại cây ăn quả đều bị rụng quả non nhưng ở xoài thì quả nonrụng rất nặng và xảy ra ở tất cả các giai đoạn phát triển của quả (Richard E.Litz,1997) Tuy nhiên, theo Singh RN (1954), sự rụng quả ở xoài có thể chia làm 4 giaiđoạn chính : Giai đoạn trứng cá, giai đoạn hạt đậu, giai đoạn hòn bi và giai đoạn phát

triển đầy đủ Nhưng Ram S và ctv.,(1989) lại chia giai đoạn rụng quả ở xoài thành 3

thời kỳ chủ yếu:

 Thời kỳ thứ nhất: Gồm hoa và quả non từ khi nở đến 21 ngày

 Thời kỳ thứ hai: Khi quả phát triển từ 28 - 35 ngày sau khi thụ phấn

 Thời kỳ thứ ba: Khi quả phát triển mạnh từ 35 ngày sau giai đoạn thụ phấn.Quan sát về khả năng giữ quả của một số giống xoài Trung Quốc cho thấy: Trênmột chùm hoa có tới vài chục cho tới trên 100 quả non nhưng đến khi thu hoạch chỉcòn lại 0,1 - 1,8% (Dương Nhật Tuyết, 1992) Các thí nghiệm trên cho thấy hiệntượng rụng quả ở xoài là rất cao Những nguyên nhân chính rụng quả ở xoài các tácgiả đã chia làm 2 nguyên nhân chính: Rụng quả do sinh lý và rụng quả do các yếu tốngoại cảnh, như dinh dưỡng, sâu bệnh, thiếu nước , từ đó có những biện pháp kỹthuật nhằm làm hạn chế quá trình rụng quả ở xoài

Một loạt các yếu tố ngoại cảnh được coi là nguyên nhân chủ yếu làm rụng hoa

và quả ở xoài, đó là: Mưa nhiều, độ ẩm không khí cao kéo dài, sâu bệnh phát triểnmạnh đặc biệt là nấm phấn trắng và thán thư (Ngô Đông Bình, 2015)

1.2.5 Sự phát triển trái

Gồm các giai đoạn sau:

 Giai đoạn 7-10 ngày sau khi đậu tái (khi thấy “trứng cá”): phun phân bón lánhư: 15-30-15 hoặc Canxi nitrat (0,2%) để giúp quá trình phân chia tế bào và làmgiảm sự rụng trái

 Giai đoạn 28-35 ngày sau khi đậu trái: Chú ý phòng ngừa sâu đục trái (hột)(Deandis albizonalis) Phun GA3 5 - 10 ppm để làm giảm sự rụng trái non

 Giai đoạn 30-35 ngày sau khi đậu trái: Bón phân gốc với tỉ lệ 1:1:1 để giúpcho trái phát triển Có thể phun canxi nitrat ở nồng độ 0.2% để hạn chế nứt trái Cóthể phun 2-3 lần cách nhau 10 ngày/lần để làm tăng phẩm chất trái

 Giai đoạn 55 - 60 ngày sau khi đậu trái: Nếu trái phát triển chậm nên bón thêmphân vào đất để giúp trái phát triển tốt, bao trái để ngừa sâu, bệnh.

 Giai đoạn 70 - 75 ngày sau khi đậu trái: Phun KNO3 nồng độ 1% lên trái đểtăng phẩm chất trái như màu sắc, độ ngọt

 Giai đoạn 84-90 ngày sau khi đậu trái: Thu hoạch khi trái đã phát triển bềrộng, bề ngang, "lên màu" hoặc tỉ trọng bằng 1,02 Có thể xác định thời điểm thuhoạch thích hợp bằng cách cho trái xoài vào nước, nếu trái chìm dưới đáy từ từ thìđúng lúc thu hoạch, nếu nổi lơ lửng là chưa thật già và nếu chìm quá nhanh thì trái đãquá già (Trần Văn Hâu, 2009)

1.3 CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI SỰ RA HOA XOÀI

1.3.1 Các yếu tố bên ngoài

1.3.1.1 Nhiệt độ

Thường khó xác định ảnh hưởng của yếu tố môi trường lên sự ra hoa vì xoàithường ra hoa trong mùa khô trùng vào những lúc có thời tiết lạnh (Chaikiattiyos và

ctv., 1994) Qua thí nghiệm trên cây xoài Tommy Atkin nhằm xác định yếu tố quang

kỳ hay nhiệt độ thấp ảnh hưởng lên sự ra hoa xoài, Nusnexz-Elisea và Davenport(1995) kết luận rằng nhiệt độ thấp là yếu tố kích thích sự ra hoa chứ không phải làyếu tố quang kỳ ngắn và nhiệt độ cao là yếu tố ức chế sự ra hoa chứ không phải yếu

tố quang kỳ dài Nhiệt độ thấp và khô hạn trong một thời gian tạo ra “stress” sẽ ngăncản hoặc ức chế sự hoạt động của nơi chứa các chất dự trữ mà nó sẽ cạnh tranh với

mô phân sinh và tạo ra điều kiện cần thiết tổng hợp ra chất kích thích ra hoa dẫn đến

sự kích thích ra hoa (Chacko, 1991) Tuy vậy, trong điều kiện khí hậu nhiệt đới,lượng mưa hàng năm nhiều và không có sự xuất hiện rõ rệt của mùa đông lạnh hàngnăm là yếu tố quan trọng làm trở ngại cho sự kích thích ra hoa xoài (Whiley, 1993)

Nhiệt độ thấp

Yếu tố nhiệt độ tác động lên tất cả các bộ phận của cây nhưng yếu tố nhiệt độthấp thường được nhận chủ yếu ở chồi (Bernier và ctv, 1993) Khi nghiên cứu ảnhhưởng của nhiệt độ lên sự sinh trưởng và ra hoa của 10 giống xoài (có cả xoài đơn

phôi lẫn đa phôi) ghép trên gốc ghép là xoài Kensington Pride, Whiley và ctv., (1989)

khẳng định rằng nhiệt độ 150C là số 0 sinh trưởng của các giống xoài này Về ảnhhưởng của nhiệt độ thấp lên sự ra hoa của cây xoài Tommy Atkin, Nunexz-Elisea vàDavenport (1993) khẳng định rằng mầm hoa chỉ xuất hiện dưới điều kiện nhiệt độthấp và giới hạn nhiệt độ chuyển từ tình trạng sinh trưởng sang sinh sản tùy thuộcvào từng giống Batten và McConchie (1995) cũng khẳng định rằng nhiệt độ thấphơn 20oC là điều kiện cần thiết cho sự ra hoa trên cây xoài mà điều kiện “xiết nước”(water stress) không thể thay thế được Khi khảo sát ảnh hưởng của một số chế độnhiệt lên sự sinh trưởng và sinh sản của 10 giống xoài có nguồn gôc nhiệt đới và Á

nhiệt đới, Whiley và ctv., (1989) kết luận rằng ở chế độ nhiệt độ 250C/200C và

300C/250C (ngày và đêm) thì sự sinh trưởng của tất cả các giống đều tăng khi nhiệt

độ tăng trong khi ở chế độ nhiệt độ ngày/đêm là 150C/100C sẽ ức chế hoàn toàn sựsinh trưởng sinh dưỡng của xoài Nam Dok Mai, thúc đẩy sự tích lũy các chấtcarbohydrate bên trong các bộ phận của cây và kích thích sự ra hoa Các giốngKensington, Nam Dok Mai, Alphonso, Florigon, Glenn, Irwin, Haden và Sensation rahoa ở chế độ nhiệt 150C/100C Khi nghiên cứu ảnh hưởng của một số chế độ nhiệt độ

trên sự tích lũy tinh bột, Whiley và ctv., (1990) tìm thấy rằng sau khi xử lý 20 tuần,

hàm lượng tinh bột tích lũy trong thân là 15,9% trọng lượng khô ở chế độ nhiệt độ

150C/100C (ngày và đêm) so với 4,8% ở chế độ 300C/250C Khoảng thời gian chịu tácđộng trong điều kiện nhiệt độ thấp cũng là yếu tố ảnh hưởng lên sự tích lũy chấtcarbohydrate trong thân Xử lý ở chế độ nhiệt độ 200C/100C (ngày/đêm) trong 2 tuần

sẽ làm tăng 300% và tăng 600% trong 12 tuần so với chế độ 300C/200C (Whiley và

ctv., 1990).

Trong tự nhiên, sự miên trạng có thể bị phá vỡ bởi những đợt lạnh xuất hiệntrong mùa đông Tuy vậy, sự đòi hỏi nhiệt độ thấp tùy thuộc vào từng loài và thờigian tác động (Subhash, 1994).Trong điều kiện khí hậu nhiệt đới như ở ĐBSCL,lượng mưa hằng năm cao, cây tăng trưởng mạnh và thường thiếu các đợt lạnh đã tácđộng rất lớn đến sự ra hoa Nhiệt độ lạnh thích hợp cho sự ra hoa xoài, thường xuấthiện vào tháng 12-1 dương lịch, do đó xoài thường ra hoa vào tháng 1 đến tháng 2.Những năm không có nhiệt độ lạnh cây xoài sẽ ra hoa ít và kéo dài Nhiệt độ là yếu

tố chi phối nhiều nhất đến sự ra hoa của xoài Giai đoạn đâm chồi hay ra đọt là yếu tốquan trọng quyết định sự ra hoa của xoài vì xoài chỉ ra hoa trên chồi tận cùng Thôngthường chồi non sẽ dễ xuất hiện vào mùa khô do ảnh hưởng của nhiệt độ cao thíchhợp cho sự sinh trưởng hơn là mùa mưa nếu được bón phân và tưới nước đầy đủ.Nhiệt độ thấp làm tăng sự tích lũy tinh bột và kích thích sự ra hoa xoài (Trần VănHâu, 2008) Beal và Newman (1986) sự xuất hiện của các đợt lạnh trước thời kì rahoa có liên quan chặt với sự sản xuất xoài hàng năm (trích dẫn bởi Trần Văn Hâu,2005)

1.3.1.2 Sự khô hạn và ngập úng

Sự khô hạn được xem là có vai trò chủ yếu trong sự ra hoa xoài ở vùng gần xíchđạo vì ở vùng này nhiệt độ tối thiểu hàng năm cao không đủ kích thích cho sự ra hoaxoài so với các vùng Á nhiệt đới (Davenport, 1992) Cây xoài được xem là cây cókhả năng chịu hạn và cơ chế chịu hạn của nó dựa trên khả năng duy trì tiềm thế nướctrong lá hơn là khả năng chống lại sự thiệt hại của tế bào (Whiley, 1993) Trong điềukiện khô hạn, hàm lượng proline sẽ được tích lũy nhưng nó không tăng trong lá trongthời kỳ ra hoa (Rameshwar, 1988) Khảo sát ảnh hưởng của sự khô hạn (water stress)

lên sự ra hoa của cây xoài, bơ và vải, (Chaikiattiyos và ctv., 1994) cho biết sự khô

hạn trong 2, 4 và 8 tuần ngăn cản sự sinh trưởng dinh dưỡng và kéo dài sự ra hoa chotới khi cây được tưới trở lại Khảo sát sự liên hệ giữa yếu tố nhiệt độ thấp và sự khôhạn, Nusnexz-Elisea và Davenport (1994) cho biết trong điều kiện nhiệt độ ấm, trung

bình thấp nhất vào khoảng 200C, điều kiện khô hạn làm chậm sự phát triển chồinhưng không kích thích sự ra hoa Trong điều kiện nhiệt độ thấp, trung bình thấpnhất vào khoảng 150C, thì cây xoài ra hoa mà không cần để ý đến điều kiện khô hạn.Như vậy, điều kiện nhiệt độ lạnh đã thúc đẩy sự kích thích ra hoa, trái lại, sự khô hạnthúc đẩy sự phát triển mầm hoa được kích thích (Trần Văn Hâu, 2005) Việc “xiếtnước” để tạo “sốc” cho cây ra hoa (rất hiệu quả ở giai đọan kích thích ra chồi đồnglọat), ngập úng cũng là một yếu tố thúc đẩy sự ra hoa trên cây xoài ở khu vực Nam

Bộ Do đó, kết hợp hai biện pháp này cây xoài sẽ ra hoa sớm và đáp ứng tốt với việc

xử lý ra hoa nghịch mùa (theo khuyến cáo của Sở Nông Nghiệp và Phát Triển NôngThôn Đồng Tháp) Khả năng chịu ngập của cây xoài chưa được biết rõ Có báo cáocho rằng cây xoài đòi hỏi đất phải thoát nước tốt để cây sinh trưởng mạnh và đạtnăng suất cao nhưng cũng có những báo cáo cho rằng cây xoài có khả năng chịuđược điều kiện ngập úng rất tốt (Jawanda, 1961; Young và Sauls, 1981) Để xác định

khả năng chịu ngập của cây xoài, Larson và ctv ,(1991) đã dùng cây xoài Tommy

Atkin 4 năm tuổi trồng trong chậu và cho ngập sâu 10 cm trong thời gian 14 và 28ngày Kết quả cho thấy rằng sau khi cây xoài bị ngập 2-3 ngày, sự đồng hóa khí CO2

và sự dẫn truyền của khí khổng giảm Việc ngập không ảnh hưởng tiềm thế nước của

lá, sự sinh trưởng và trọng lượng chất khô của chồi nhưng sự tăng trưởng của đườngkính thân và trọng lượng chất khô của rễ giảm, kết quả là cây bị ngập sẽ có tỉ lệ chồi/

rễ lớn 44 ngày sau khi đưa ra khỏi điều kiện ngập, sự đồng hóa khí CO2, sự dẫntruyền của khí khổng và sự thoát hơi nước của cây chịu ngập 14 ngày mới trở lại bìnhthường so với cây đối chứng Kết quả thí nghiệm này cho thấy rằng, trong điều kiện

bị ngập cây xoài bị giảm sự trao đổi khí, sự sinh trưởng và có một số tỉ lệ cây chết từ0-45% nên tác giả cho rằng cây xoài không phải là cây chịu ngập cao nhưng có vẻthích nghi với điều kiện đất ngập nước Ở Cao Lãnh ( Đồng Tháp), xoài cát Hòa Lộc,xoài Ù có thể sống qua mùa lũ với độ ngập sâu đến 60 cm trong hơn 3 tháng Phầnlớn cây xoài bị chết trong mùa lũ là do thối gốc có lẽ do sự tấn công của nấmPhytophthora sp.( Trần Văn Hâu, 1997)

1.3.2 Các yếu tố bên trong

1.3.2.1 Giống

Giống là một yếu tố quan trọng quyết định sự ra hoa Các giống ở miền bắc Ấn

Độ có xu hướng ra hoa cách năm trong khi các giống ở miền nam thì ra hoa hàngnăm (Pandey và Kishore, 1987) Các giống khác nhau có đặc tính ra hoa cũng khácnhau khi đáp ứng với điều kiện môi trường (chacko, 1991) Nếu năng suất mùa trướcquá trúng thì cây sẽ dễ bị kiệt sức và giảm khả năng ra hoa mùa sau (Thimmaraju,1996) Bondad (1989) cũng cho biết sự đáp ứng của giống xoài đối với việc xử lýNitrate kali cũng khác nhau Ông cho biết các giống xoài Philippines như Carabao,Pico và Pahutan đáp ứng rất tốt với sự kích thích ra hoa bằng Nitrate kali trong khi

những giống xoài đơn phôi có nguồn gốc từ Ấn Độ thì đáp ứng rất kém Ở nước tacác giống xoài Bưởi, Hòn, Thanh Ca rất mẫn cảm với các hóa chất kích thích ra hoa ,trong khi các giống Cát Hòa Lộc, Cát Trắng, Cát Chu thì khó hơn (Bộ Môn KhoaHọc Cây Trồng, 1994)

Hiện có hàng trăm giống xoài phân phối trên toàn thế giới, trong đó châu Á và

Ấn Độ có hơn 500 giống được phân loại (một số nói 1 000) đã phát triển và đã được

mô tả và 69 loài chủ yếu giới hạn trong khu vực nhiệt đới Có lẽ một số các giống làbản sao với tên gọi khác nhau, nhưng ít nhất 350 được nhân giống trong vườn ươmthương mại Sự đa dạng cao nhất xảy ra tại Malaysia, đặc biệt là ở vùng bán đảoMalaya, Borneo và Sumatra, đại diện cho trung tâm của khu vực phân bố của loài.Tại địa phương, nhiều giống cây trồng được sử dụng và thường cây cây con đượctrồng như một nguồn thực phẩm sân sau (Rieger, 2001) Việc Làm Vườn Đơn vịnghiên cứu của Cục Hoa Kỳ Nông nghiệp và nghiên cứu nông nghiệp và Trung tâmGiáo dục của Đại học Florida, cùng nhau duy trì nguồn gen 125 của xoài giống nhưmột nguồn tài nguyên cho những người trồng xoài và các nhà lai tạo ở nhiều nước(Rieger, 2001)

1.3.2.2 Tuổi chồi và lá

Khả năng ra đọt của cây tùy thuộc vào tuổi của cây, tuổi chồi khác nhau thì đápứng ra hoa khác nhau đối với từng liều lượng hóa chất kích thích bởi độ thành thụccủa chồi có liên quan đến sự tổng hợp chất kích thích trong cây (Chacko, 1991) Chồibắt đầu ra hoa khi nó đạt đến độ thành thục sinh lý (Buell, 1954) Nhiều nghiên cứucho thấy nitrate kali có thể đáp ứng tốt cho xoài carabao và pico nhưng không đồngnhất trên các giống khác, có thể là do sự khác nhau về sinh lý của chồi (Bondad,1977) Sự trưởng thành của chồi có ý nghĩa quan trọng trên sự ra hoa Tuy nhiêntrong thời kỳ nghỉ, chồi trưởng thành sẽ không đáp ứng với sự kích thích Tùy thuộcvào tháng ra đọt, sự khởi phát hoa có thể xuất hiện từ 4-9 tháng sau khi đâm chồi(Bugante, 1995) Trái lại, Chadha và Pal (1986) tin rằng sự sinh trưởng của chồi ítnhiều do sự quyết định bởi đặc tính của giống và sự phân hóa mầm hoa ở cây ra tráihàng năm là một đặc tính hàng năm Trên cây ra trái cách năm, năm trúng hay nămthất bị chi phối bởi sự phân hóa mầm hoa hơn là tuổi và sự ngừng sinh trưởng củachồi Tổng số trái thu hoạch cũng rất quan trọng bởi vì nó có ảnh hưởng bất lợi lên sựtạo ra chồi mới và sự phân hóa mầm trái ở năm tiếp theo (Chadha and Pal, 1986)

Lá có vai trò quan trọng trong sự kích thích ra hoa (Sen và ctv., 1972) Vai trò

sinh lý của lá xoài trong sự ra hoa còn được chứng minh qua thí nghiệm của Singh và

Singh (trích dẫn bởi Sen và ctv., 1972) cho thấy rằng trên cây xoài không có hiện

tượng ra trái cách năm thì ra nhiều chồi bên hơn so với cây xoài ra trái cách năm Sựphát triển của một chồi thường kéo dài trong hai tuần, hình thành từ 10-20 lá và đi

vào giai đoạn miên trạng hay nghỉ từ hai tháng đến một năm tùy thuộc vào tuổi của

cây và điều kiện môi trường (Davenport và ctv.,2001) Nusnexz-Elisea và Davenport

(1994) cho rằng lá còn non không có khả năng thúc đẩy sự ra hoa vì mầm hoa chỉkhởi phát trên những chồi sinh trưởng miên trạng là những chồi mang lá đã phát triểnhoàn toàn, có màu xanh đậm và cứng do đã hóa lignin Sự ra hoa đáp ứng với điềukiện ra hoa bị giảm bớt với tuổi của cành Chồi còn non, mang lá có màu xanh sáng,hay lá già thường ra đọt thay vì ra hoa khi có điều kiện kích thích thích hợp cho sự rahoa (Nusnexz-Elisea và Davenport, 1995)

Liên quan giữa tuổi cành (lá) với yếu tố nhiệt độ thấp lên sự ra hoa xoài,Kulkarni (2002) khi quan sát ngoài đồng cũng ghi nhận rằng chồi mang lá già có thể

ra hoa với ngưỡng tối thiểu của nhiệt độ thấp trong khi chồi chưa trưởng thành đòihỏi yếu tố nhiệt độ thấp ở mức độ cao hơn hoặc trải qua ngưỡng nhiệt độ thấp lâuhơn Sự khởi mầm hoa trên cây xoài là kết quả tác động phức tạp giữa các giai đoạnphát triển của chồi và yếu tố môi trường Mặc dù sự khởi phát hoa xuất hiện sau khi

lá phát triển hoàn toàn và đạt đến màu xanh đậm nhưng không xác định được ở tuổinào thì đủ điều kiện để kích thích ra hoa (Nusnexz-Elisea và Davenport, 1995).Trong thực tế sản xuất ở ĐBSCL, khi tiến hành kích thích ra hoa cho cây xoài thì tuổi

lá là yếu tố quan trọng quyết định thời điểm kích thích ra hoa, tuy nhiên yếu tố nàycòn tùy thuộc vào các từng giống khác nhau Cho đến nay chưa có nghiên cứu về tuổi

lá thích hợp để kích thích ra hoa trên từng giống trong điều kiện khí hậu ở ĐBSCL.Tuổi lá tăng sẽ thúc đẩy sự kích thích ra hoa và làm giảm các chất ức chế (Bernier và

ctv., 1981), đặc biệt là Gibberellin (Pharis và King,1985) mà mức độ của nó được ghi

nhận là giảm cùng với độ trưởng thành của lá trên giống xoài Irwin (Chen, 1985)

Theo Davenport và ctv., (2001) khi phân tích hàm lượng Gibberellin trong lá và chồi

ngọn của xoài cũng ghi nhận là hàm lượng Gibberellin được tổng hợp nhiều trên lánon và sau đó giảm dần đến 7-8 tháng tuổi nhưng mức độ Gibberellin lại tăng lên ởđỉnh sinh trưởng ở 7-8 tháng tuổi

1.3.2.3 Tuổi cây

Các giống cho ra hoa sớm thường thời kỳ cây tơ tương đối ngắn (Bộ Môn KhoaHọc Cây Trồng, 1994) Ảnh hưởng của tuổi cây lên sự ra hoa xoài bao gồm nhiềuyếu tố như hàm lượng các chất đồng hóa hay các chất điều hòa sinh trưởng Chacko

và Ananthanarayanan (1982) cho biết hàm lượng tinh bột trong vỏ của cây xoài rahoa nhiều gấp 10 lần so với cây xoài còn tơ với sự thúc đẩy sự luân chuyển và sự dichuyển của đường và protein trong thời gian kích thích mầm hoa và phát triển Câyxoài trưởng thành đáp ứng với sự ra hoa tốt hơn cây còn tơ có lẽ do hàm lượng GA4trong đỉnh sinh trưởng cao nhưng hàm lượng GA19 và GA29 thấp hơn cây tơ (TrầnVăn Hâu ,2005) Trần Văn Hâu (1997) khi xử lý ra hoa bằng PBZ cho cây xoài cátHòa Lộc 6, 7 và 8 năm tuổi nhận thấy ở cùng một nồng độ 5 g a.i./cây, cây 8 nămtuổi có tỉ lệ ra hoa cao hơn cây 6 và 7 năm tuổi

1.3.2.4 Chất dinh dưỡng và chất đồng hóa hay tỉ lệ C/N

Hàm lượng carbohydrate và đạm có mối quan hệ với sự ra hoa (Bondad, 1989).Mối quan hệ này được Kraus and Kraybill công bố năm 1918 với tựa “Sự sinh dưỡng

và sinh sản với sự nghiên cứu đặc biệt trên cây cà chua” Bài báo cáo có ý nghĩa kinhđiển với lĩnh vực khoa học cây trồng Kết quả này được trích dẫn dùng để chỉ sự khởiphát hoa và sự đậu trái và sự phát triển liên quan đến tỉ số C/N (Cameron and Dennis,1986) Trong bài báo cáo này tác giả đã thảo luận bốn điều kiện chung nhất của sựliên quan nitrate, carbohydrate và ẩm độ bên trong cây và sự đáp ứng của cây liênquan đến điều kiện này Bốn điều kiện này là:

- Cây không ra trái mặc dù có rất nhiều chất dinh dưỡng và độ phong phú, kể cảnitrate nhưng sự sinh trưởng bị yếu đi do không cung cấp đủ carbohydrat hữu dụng

- Cây sinh trưởng rất mạnh nhưng không có khả năng sinh sản do các chất dinhdưỡng, nước và sự cung cấp carbohydrate tăng gấp đôi

- Cây có khả năng sinh sản cho nhiều trái, sự sinh trưởng dinh dưỡng giảm do có sựgiảm hàm lượng nitrate cân đối với carbohydrate và làm cho có sự tích lũycarbohydrate

Sự sinh trưởng dinh dưỡng và khả năng cho trái của cây giảm do sự giảm củanitrate nhưng không có thể tăng hàm lượng carbohydrate, tác giả đã kết luận từnhững kết quả tham khảo trên cây đa niên nhiều hơn là trên cà chua Tương tự kếtquả về hiệu quả của các biện pháp canh tác như quản lý nước, che phủ đất, khoanh/khắc cành trên sự liên hệ của C/N và sự ra hoa là những kĩ thuật mà tác giả thamkhảo số liệu về sự tương quan Khi phân tích số liệu giữa carbohydrate và đạm trongthân và lá của Krus and Kraybill, hai tác giả cho rằng các số liệu định lượng về sự rahoa và đậu trái để khẳng định mối tương quan của các yếu tố này Tỉ số C/N có liênquan hàm lượng ethylene và IAA (Giáo trình Sinh Lý Thực Vật, Đại Học Cần Thơ).Các nghiên cứu cho thấy yếu tố dinh dưỡng và các điều kiện sinh hóa của chồi

có sự ảnh hưởng đến tượng khối mầm hoa Chadha và Pal (1986) khẳng định rằngtrong nhiều trường hợp không có sự liên quan giữa sự phân hóa mầm hoa với chấtđạm và carbohydrate trong chồi nhưng chất đạm và carbohydrate dự trữ giữ vai tròquan trọng trong sự phân hóa mầm hoa, mặc dù đây không phải là yếu tố đầu tiên.Theo Chacko (1968) các chồi sắp ra hoa có tổng hàm lượng đạm cao nhưngkhông liên quan đến hàm lượng ở thân và lá Quirol (1987) đã quan sát được lượngđạm, tinh bột, đường hòa tan ở các chồi ra hoa được kích thích bằng nitrate kali caohơn chồi không ra hoa, tuy nhiên hàm lượng tinh bột sẽ giảm sau đó Theo thínghiệm của Paulas and Shanmuagavelu (1988) cho thấy hàm lượng tinh bột cao nhấtkhi cây vào giai đoạn ra hoa nhưng giảm ở giai đoạn bắt đầu mang trái Tuy nhiên,qua kết quả thí nghiệm ảnh hưởng của các chế độ nhiệt độ lên sự tích lũy chất khô và

tinh bột của 10 giống xoài, Whiley và ctv., (1989) và Kulkarni (2002) cho rằng không

có bằng chứng gì cho thấy rằng hàm lượng tinh bột cao thúc đẩy sự khởi phát hoa màđược kiểm soát bởi một yếu tố nội sinh khác bên trong cây xoài Pathak và Pandey(1978) báo cáo rằng có sự tích lũy chất đạm trước khi ra hoa trên xoài Dashehari,hàm lượng acid ascorbic cũng tăng 2 lần lúc chồi ra hoa so với các giai đoạn khác.Quan tâm đến vai trò của chất lân trong quá trình phân hóa mầm hoa và phát triển tráixoài, Narwadkar và Pandey (1988) cho biết bón phân lân sớm ở thời kỳ trứơc khi tráiphát triển có thể kích thích cho sinh trưởng trong mùa xuân Hàm lượng chất lân thấpkhông thúc đẩy sự ra hoa (Singh và Singh, 1973) nhưng hàm lượng chất lân trongchồi cao rất thích hợp cho sự khởi phát hoa ở giống xoài Dashehari (Chadha và Pal,1986)

1.3.3 Chất điều hòa sinh trưởng

1.3.3.1 Auxin

Theo giáo trình Sinh Lý Thực Vật của trường Đại Học Cần Thơ:

Auxin được tổng hợp từ các vị trí trên cây mô phân sinh chồi hơn là ở rễ, lá nonhơn lá trưởng thành, đạt cao nhất vào ban ngày, từ đỉnh sinh trưởng và sau đó vậnchuyển phân cực xuống rễ

Trong điều kiện bị “stress” như khô hạn hay mặn, IAA thúc đẩy mở khí khổng

và sự di chuyển nước trong rễ (Mansfield và McAinsh, 1995) Dunlap và Binzel(1996) cho biết cây cà chua trồng trong điều kiện thủy canh với hàm lượng muối cao,hàm lượng IAA sẽ giảm 5-10 lần trong khi ABA thì tăng, nhưng điều này không cónghĩa là sự giảm của IAA là quá trình trung gian của ABA Nghiên cứu về sự chuyểnđổi của IAA dưới ảnh hưởng của yếu tố môi trường, Tam và ctv (1995) cho biết sựthay đổi nhiệt độ không làm thay đổi hàm lượng IAA nhưng ảnh hưởng đến sựchuyển đổi của IAA Sanyal và Bangerh (1998) cho biết sự vận chuyển phân cự củaIAA giảm khi nồng độ ethylen tăng sự uốn cong cành trên cây táo Trong mối liên

quan với cytokynin, Eklof và ctv., (1997) cho biết sự chuyển đổi và tổng hợp của

IAA bị ngăn cản khi sự tổng hợp cytokinin quá nhiều, điều nầy làm giảm IAA tự donhưng sự trao đổi chất của dạng liên kết hầu như không bị ảnh hưởng Nghiên cứu

mối liên hệ giữa Auxin và GA, Ross và ctv., (2002) đã đưa ra bằng chứng là IAA rất

cần thiết cho quá trình sinh tổng hợp GA1 trên cây đậu và cây thuốc lá mà GA1 cóvai trò trong sự kéo dài của chồi (Davenport và ctv., 2001) Khảo sát sự biến độngcủa auxin trong lá xoài qua các thời kỳ nghỉ, phát triển chồi, ra hoa và mang trái,Paulas và Shanmugavelu (1988) tìm thấy auxin có hàm lượng rất cao ở thời kỳ nghỉ

và thời kỳ ra hoa nhưng rất thấp ở thời kỳ phát triển chồi và phát triển trái Điều này

có vẻ hợp lý vì auxin rất cần thiết cho sự sản xuất ra ethylene, là chất cần thiết choquá trình kích thích ra hoa

1.3.3.2 Cytokinin (Cyt)

Nhiều nghiên cứu khẳng định Cyt được tổng hợp chủ yếu ở hệ thống rễ và một

ít trên ngọn của cây Tỉ lệ tới hạn của Cty trong rễ được khẳng định là yếu tố điều

khiển sự phát triển chồi (Davenport và ctv., 2001) Cytokinin có tác dụng thúc đẩy sự

phát triển của chồi nách, giảm ưu thế chồi ngọn, gỡ trạng thái ngủ của chồi, tạo cáccành hoa, làm chậm sự lão hóa của lá, tăng cường các chất dinh dưỡng về phía các bộphận đang phát triển (Vũ Văn Vụ, 1983; Mai Trần Ngọc Tiếng, 1989) Khi phân tíchCyt trong dịch trích của mạch xylem ở bốn thời kỳ: khi lá mới phân hóa, lá trưởngthành, trước khi hình thành mầm hoa và sau khi hoa nở, Chen (1987) tìm thấy rằnghoạt động của chất như Cyt trong dịch trích của mạch xylem trong thời kỳ trước khihình thành mầm hoa và sau khi hoa nở nhiều hơn so với giai đoạn lá mới phân hóa và

lá trưởng thành Từ kết quả này tác giả cho rằng sự tổng hợp của Cyt nội sinh ở rễđóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát sự hình thành và phát triển của phát hoa

và ông cho rằng việc thúc đẩy sự hình thành mầm hoa bằng cách tăng mức độcytokinin bên a1m là có thể được Trên cây táo việc áp dụng cytokinin có tác dụngthúc đẩy sự hình thành mầm hoa rất mạnh (Lucwill, 1970; Bruinsma, 1979) Trên câyxoài, việc phun BA (N-(phenylmetyl)-1H-purin-6-amin) lên chồi trưởng thành cũng

có tác dụng thúc đẩy sự hình thành mầm hoa ở một số trường hợp (Chen, 1985) Cyt

có thể làm dãn rộng tế bào cây hai lá mầm đặt trong tối và đồng thời ức chế sự pháttriển của rễ (giáo trình Sinh Lý Thực Vật, Đại Học Cần Thơ)

Cytokinin là chất điều hòa quan trọng trên nhiều khía cạnh đối với sự phát triểncủa cây trồng, bao gồm sự phân chia tế bào, huy động nguồn dinh dưỡng, quá tŕnhlăo hóa, sự phát triển của lục lạp, ưu thế thuộc về đầu (Binns,1994) Mặc dù tầm quantrọng được thừa nhận rộng rãi của cytokinin trong sự phát triển của cây trồng, nhưngrất ít thông tin về cơ chế hoạt động của nó ở cấp độ phân tử Cytokinin đã được hiểnthị để ảnh hưởng đến sự biểu hiện của gen cụ thể bằng cả sự tăng và giảm sự phongphú của các thành phần protein hoặc mRNA đặc biệt

1.3.3.3 Gibbrellin (GA)

Kachru và ctv.,(1972) cho rằngtrên cây xoài hàm lượng gibberellin trong chồicao đã làm ngăn cản sự ra hoa và làm ra hiện tượng ra trái cách năm vì trong thínghiệm ông nhận thấy hàm lượng gibbrellin của chồi trong năm nghịch cao hơn nămthuận và khi phun gibbrellin nồng độ 400 ppm đã làm ức chế sự ra hoa 2 tuần trongnăm thuận Hàm lượng gibbrellin trong chồi cao làm ngăn cản sự hình thành mầmhoa đều này có thể khắc phục bằng cách áp dụng các chất có tác dụng ức chế quátrình sinh tổng hợp gibbrellin (Pandey, 1988) Theo Tongumpai (1991) cây xoài đủkhả năng ra hoa khi hàm lượng gibbrellin giảm dần cho đến khi không còn phát hiệnđược Đó là khi gibberellin không ức chế quá trình tổng hợp tinh bột nữa và sự tíchlũy tinh bột bắt đầu, khi tích lũy tinh bột đầy đủ thì sự khởi phát hoa sẽ xảy ra vàđược giữ yên ở trạng thái ngủ cho đến khi đạt được điều kiện thích hợp cho sự ra hoa.Paulas và Shanmugavelu (1988) tìm thấy rằng hàm lượng gibberellin thấp nhất trong

thời kỳ nhú mầm và cao nhất là ở thời kỳ ra hoa Ở thời kỳ miên trạng, hàm lượnggibberellin không khác biệt so với thời kỳ ra hoa và mang trái

GAs được đặc trưng như một kích thích tố quan trọng điều khiển hoạt động sựphát triển của cây bao gồm sự nảy mầm, đỉnh sinh trưởng kéo dài, sự hình thành hoa

và sinh tổng hợp anthoxyamin Gas have been characterized as important hormonesthat control many aspect of plant development, including seed germination, shootelongation, flower formation and development, fruitsetting, seed development, andanthocyamin biosynthesis (Weiss et al., 1992; Hooley, 1994) (www.plantphysiol.org, 1999 American Society of Plant Physiologists)

Juthamanee (1989) cũng kết luận rằng gibberellin và hàm lượng đạm trong chồinon có vai trò quan trọng trong việc kiểm soát sự ra hoa Ảnh hưởng của GA lên sự

ra hoa: Sự áp dụng GA ngoại sinh thường ngăn cản sự ra hoa trên cây thân gỗ có hạtkín, đáng chú ý là GA3 và GA4/7 thường ngăn cản và ức chế sự ra hoa trên hầu hếtcác loại cây ăn trái (Pharis và King, 1985) Trong giai đoạn phân hóa mầm hoa vàgiai đoạn đầu của quá trình phân hóa tế bào trong những loài cây ra trái cách năm, sự

ra hoa có thể bị ngăn cản bởi sự hiện diện của GA3 và GA4/7 trong trái đang phát

triển (Pharis và King, 1985) Turnbull và ctv (1996) cũng nhận thấy ở Queensland

(270N), phun GA3 hoặc GA4 ở nồng độ từ 50-200 mg/L sẽ là chậm sự ra hoa 4 tuầntrên giống xoài Kensington Pride, Glen và Early Gold nhưng cũng thí nghiệm tương

tự trên giống xoài Kensington Pride và Kett ở miền Bắc Queensland (vĩ độ 17 0N) thìhầu như không làm chậm thời gian ra hoa như ở vùng Á nhiệt đới Khảo sát ảnh

hưởng của PBZ lên hàm lượng của GA nội sinh tới sự ra hoa xoài Khiew-Savoey,

Tongumpai và ctv (1997) tìm thấy sự ra hoa tăng đồng thời với sự giảm của hàm

lượng GA nội sinh trong chồi ngọn và nếu không kể sự khác nhau giữa các nghiệmthức thì cây xoài bắt đầu ra hoa khi hàm lượng chất như GA (GA-like) nội sinh trongchồi giảm đến mức không phát hiện được và cây được xử lý với nồng độ PBZ cao sẽ

ra hoa sớm hơn cây xử lý ở nồng độ thấp Ảnh hưởng của GA nội sinh trong chồi nonlên sự ra hoa trong năm thuận và năm nghịch (on-year và off-year) cũng được Pal vàRam (1978) nghiên cứu Kết quả cho thấy rằng hàm lượng GA1, GA3, GA4, GA5,GA7 và GA9 trong chồi non trong năm thuận thấp hơn trong năm nghịch Từ kết quảnày tác giả cho rằng chính hàm lượng GA trong chồi cao đã làm cho cây xoài ra hoakém ở năm nghịch Nhằm chứng minh cơ chế tác động ức chế sự ra hoa của GA trên

cây xoài, Nunez-Elisea và ctv (1998) đã tiến hành xử lý GA ở nồng độ từ 50-250

mg/L trong điều kiện nhiệt độ thấp thích hợp cho sự ra hoa và nhiệt độ cao thích hợpcho sự sinh trưởng Kết quả thí nghiệm đã chứng minh rằng GA ngăn cản sự tượngmầm hoa hơn là ngăn cản sự kích thích ra hoa

Trong hầu hết trong các loài cây trồng, các hiệu ứng nổi bật của gibberelin là đểkéo dài chồi non Hiệu ứng này được gây ra bởi sự gia tăng trong thời gian tế bào,tăng tỷ lệ phân chia tế bào, hoặc một sự kết hợp của cả hai, tùy thuộc vào loại hình cụthể của nhà máy xử lý (Nickell, 1982).

Tổng hợp những nghiên cứu về vai trò của gibberellin lên sự ra hoa xoài,Protacio (2000) cho rằng cây xoài đủ khả năng ra hoa khi hàm lượng Gibberellintrong chồi ở mức thấp nhất hay hàm lượng gibberellin giảm đến mức không phát hiện

được ở giai đoạn 6 tuần trước khi ra hoa (Tongumpai và ctv., 1991) Do đó, biện

pháp nhằm làm giảm nồng độ của gibberellin được tổng hợp trong rễ như biện pháp

cắt rễ sẽ thúc đẩy sự ra hoa (Bugante và ctv., 1998) Một hiệu quả chủ yếu của

gibberellin là sự huy động chất carbohydrate bằng cách thúc đẩy sự thoái hóacarbohydrate thành glucose (Jacobsen và Chandler, 1987) do đó trong điều kiện cóhàm lượng gibberellin cao thì tinh bột không thể tích lũy được Sự giảm hàm lượnggibberellin còn làm gia tăng hàm lượng ABA Điều này giải thích vì sao sự giảm hàmlượng gibberellin trong thân dưới một ngưỡng nào đó là yếu tố đầu tiên thúc đẩy quátrình ra hoa

thúc đẩy quá trình chín của trái, làm mất diệp lục tố trong lá, thúc đẩy quá trình lão

suy và ức chế sự sinh trưởng (Yang và ctv., 1984; trích bởi Wang và Steffens, 1985)

Sự thiếu nước (water stress) là điều kiện kích thích quá trình sinh tổng hợpethylene Trên cây táo con, Wang và Steffens (1985) cho biết biết lượng ethyleneđược tổng hợp trong lá trong điều kiện thiếu nước nhiều gấp 22 lần so với lá không bịthiếu nước Wang và Steffens cũng chỉ ra rằng tiền chất của quá trình sinh tổng hợpethylene, 1-aminocyclopropane-1-carboxylic acid (ACC) và dạng kết hợp của tiềnchất này được tổng hợp rất ít trong điều kiện bình thường (0,05 nmol/g/giờ) nhưngtăng lên gấp 10 lần trong điều kiện khô hạn khi mất 15% trọng lượng tươi Khinghiên cứu biện pháp tạo ra stress cho cây táo bằng cách uốn cong cành xuống,Sanyal và Bangerth (1998) nhận thấy có sự gia tăng sự tổng hợp ethylene đồng thờigiảm sự vận chuyển IAA, giảm hàm lượng cytokinin và làm tăng sự hình thành mầmhoa Tác giả cho rằng sự gia tăng sự tổng hợp ethylene đã tác động lên sự vận chuyểnIAA và mức độ cytokinin

Tiền thân trực tiếp của ethylene đã được liên quan đến một yếu tố di động cóthể chịu trách nhiệm về thông tin liên lạc trong cây trồng Ethylene là nguyên nhâncủa tính sinh trưởng cong trên lá (Bradford and Yang, 1980).Tạp chi khoa học, Ernst

J Woltering, Dianne Somhorst, and Pieter van dẻ Veer

1.3.3.5 Abcissic acid (ABA)

Là chất ức chế sinh trưởng tự nhiên, được tổng hợp từ lá già và vận chuyển đếnđỉnh sinh trưởng và rễ theo hai hướng, ABA đối kháng với GA nên làm chậm sự tăngtrưởng của nhánh, kéo dài sự ngủ của chồi Theo giáo trình Sinh Lý Thực Vật củaĐại Học Cần Thơ, ABA hình thành khi cây bị stress, kích thích sự già cõi của tế bào,kích thích hình thành tầng rời, gây ra sự rụng lá, hoa, trái Ngoài ra nó còn gây ra sự

ức chế tổng hợp cytokinin Chen (1987) tìm thấy rằng nồng độ của ABA trong ngọnchồi tăng cùng với tuổi chồi ức chế sự sinh trưởng của chồi đó và thường hiện diệnrất nhiều trước khi ra hoa

Hàm lượng GA trong cây có thể giảm bởi tác động đối kháng của abscissic acid(ABA) Abscissic acid tác động đối kháng với GA theo hai cách Thứ nhất, ngăn cảnhoạt động của GA ở mức độ của sự sao chép bằng cách ức chế những ARN thông tinkích thích GA Thứ hai, thúc đẩy sự tổng hợp của chất ức chế protein (Jacobsen vàChandler, 1987) Abscissic acid cũng kích thích một chất ức chế α-amylase nên ngăncản sự thoái hóa tinh bột hay gián tiếp tích lũy tinh bột

1.3.4 Chất ức chế sinh trưởng và chất kích thích ra hoa

1.3.4.1 Nitrate kali

Nitrate kali được phát hiện ứng dụng để kích thích ra hoa trên cây xoài đầu tiên

ở Philippines vào thập niên 1970 (Bondad, 1989) Mặc dù KNO3 có hiệu quả trong

việc kích thích ra hoa xoài “Carabao” nhưng cơ chế của nó chưa được giải thích rõ(Valmayor, 1987) Nitrate kali không phải là một kích thích tố hoặc thúc đẩy ra hoa

mà nó gây ra một sự chuyển đổi từ tình trạng sinh trưởng dinh dưỡng sang sinh sảnnhưng chỉ như là một sự chuyển đổi đột ngột một chương trình ra hoa đã có sẵn từtrước (Protacio, 2000) Sự phun nitrate kali là một tác nhân mà nó khởi phát hoa từnhững mô đã đủ khả năng ra hoa nhưng chưa xác định để ra hoa Sự chuyển đổi từtình trạng dinh dưỡng sang sinh sản nhưng không phải là sự chuyển đổi từ thời kỳ tơsang thời kỳ trưởng thành mà thực chất là một tác nhân kích thích cho sự khởi pháthoa Samala (1979) cho rằng KNO3 tác động như là một tác nhân kích thích Sự hiệndiện của những mầm hoa miên trạng được hình thành trước cho thấy rằng KNO3 đơngiản chỉ phá vỡ sự ngủ nghỉ của mầm hoa và gây ra sự phân hoá mầm hoa thành hoa.Winston and Wright (1984) khẳng định rằng KNO3 không thúc đẩy mầm ngủ xuấthiện sớm hơn mà thực ra nó chỉ kích thích mầm hoa đã hình thành trước phân hoáthành phát hoa Lyannaz (1994) cũng khẳng định rằng ion Nitrate có vai trò quantrọng nhất trong quá trình kích thích ra hoa xoài

* Cơ chế tác động của Nitrate kali lên sự ra hoa xoài:

Sự khử ion nitrate thành ammonia được xem là bước đầu tiên trong cơ chế tácđộng của KNO3 (Bondad, 1989) Methionine, là một tiền chất trực tiếp trong quá

trình tổng hợp ethylene được hình thành từ ammonia (Maity và ctv., 1972) Valmayor

(1987) ghi nhận rằng sự gia tăng nồng độ ethylene nội sinh trong chồi và sự hìnhthành các hoạt động của enzyme trong lá xoài xuất hiện 2 giờ sau khi phun Nitratekali, điều này cho thấy rằng hiệu quả của Nitrate kali lên quá trình sinh tổng hợpethylene là rất nhanh và là một quá trình trung gian Do đó, tác giả kết luận rằng hiệuquả kích thích ra hoa của Nitrate kali thuộc cơ chế ethylene trung gian Trái lại,Davenport và Nusnexz-Elisea (1991) cho rằng rằng hiệu quả của Nitrate kali lên sự

ra hoa có thể không phải là quá trình trung gian bởi sự gia tăng sự tổng hợp ethylenetrong lá và chồi vì khi xử lý những cành nằm ngang không có ảnh hưởng lên sự sảnxuất ethylene trong hoặc sau khi kích thích Theo dõi sự khử nitrate, carbohydrate vàmức độ đạm trong lá của xoài ‘Carabao’, Quirol (1987) kết luận rằng Nitrate kalikhông ảnh hưởng lên khía cạnh khác của sự trao đổi chất của chất đạm vàcarbohydrate Do đó, Lye (1978) cho rằng hiệu quả ra hoa của KNO3 là một quá trìnhkích thích, nó chuyển chồi từ thời kỳ sinh trưởng sang sinh sản Việc xử lý Nitratekali không có ảnh hưởng lên số trái, trọng lượng trái và tổng số chất rắn hoà tan trong

trái (Mosqueda và ctv., 1982) Sergent and Leal (1989) cũng tìm thấy rằng phun

KNO3 ở liều lượng 10 g/L có hiệu quả ra hoa sau 7 ngày trên chồi 10 tháng tuổinhưng không có hiệu quả trên sự đậu trái hoặc năng suất Tuy nhiên, biện pháp xử lý

ra hoa xoài bằng Nitrate kali được Hội Đồng Nghiên Cứu Nông Nghiệp Philippines(1978) xác nhận là biện pháp đáng tin cậy Ngoài ra, Nitrate kali còn thúc đẩy cho

xoài ra hoa đồng loạt, giúp kéo dài mùa thu hoạch xoài, cung cấp xoài trong mùanghịch và đây là biện pháp rẻ tiền, dễ áp dụng

1.3.4.2 Thiourea

Thiourea là hoá chất có tác dụng kích thích ra hoa trên xoài giống như Nitratekali, là tác nhân làm phá vỡ miên trạng chồi (Charnvichit, 1992), tức là cũng thúc đẩy

sự sản xuất ethylene (Esashi và ctv., 1975) Hiệu quả phá miên trạng thúc đẩy sự phát

triển mầm hoa của Thiourea còn được giải thích theo cách khác là tác động giốngnhư Cytokinin vì Halmann (1990) cho rằng hợp chất có chứa urea có thể thể hiệnhoạt tính của Cytokinin Tuy nhiên nếu phun với nồng độ cao sẽ làm cháy lá Điều

này được nói đến khi trên giống Nam Dok Mai 3 năm tuổi, Tongumpai và ctv.,

(1997) phun Thiourea ở nồng độ 0,5-1,0% để kích thích ra đọt tập trung Ở nồng độ0,5% cây ra đọt rất đồng đều sau 14-16 ngày, trong khi ở nồng độ 1% làm rụng lá rấtnghiêm trọng

* Hiệu quả của Thiourea lên sự ra hoa

Trên cây đào, thiourea thúc đẩy cả mầm hoa và mầm lá phát triển ở điều kiệntích luỹ nhiệt độ thấp tối thiểu Ở Đài Loan, nhiệt độ lạnh hàng năm từ 15-170C,không đủ để phá miên trạng mầm hoa (đã hình thành dài từ 1,4-1,6 cm) câyRhododendron Pulchrum Sweet nhưng xử lý thiourea ở nồng độ 0,5% đã làm chomầm hoa phát triển nhanh hơn so với xử lý các chất phá miên trạng khác như Nitratekali, dầu khoáng và cyanamic

Về hiệu quả kích thích ra hoa xoài, Thiourea có tác dụng phá miên trạng và thúcđẩy sự phân hoá mầm hoa như Nitrate kali nhưng hiệu quả cao hơn gấp 2-3 lần.Nguyễn Lê Lộc Uyển (2001) cho biết trên cây xoài Cát Hoà Lộc 3 năm tuổi (nhângiống bằng phương pháp tháp) phun Thiourea ở nồng đố 0,5-0,75% có thể kích thích

ra hoa 10% trong mùa nghịch, trong khi Nitrate kali ở nồng độ 2% không có hiệuquả Ở cây 9 năm tuổi (nhân giống bằng hột) cây ra hoa 40% trong mùa nghịch khiphun Thiourea ở nồng độ 0,5%, cao gấp hai lần so với phun Nitrate kali ở nồng độ2% Ở Thái Lan, Thiourea thường được dùng để kích thích mầm hoa, thúc đẩy quátrình ra hoa sau khi đã xử lý PBZ Charnvichit (1989) cho biết Thiourea có thể thúcđẩy sự phá miên trạng và đạt tỉ lệ ra hoa từ 79,2% và 100% sau khi xử lý PBZ từ 106

và 120 ngày Tương tự, Tongumpai và ctv (1997) cho biết trên giống xoài Kiew

Savoey, cây sẽ ra hoa 100% khi phun Thiourea ở nồng độ 0,5% ở giai đoạn 120 ngàysau khi tưới gốc PBZ với liều lượng 6 g a.i./cây Tuy nhiên, nếu xử lý Thiourea trước

75 ngày sau khi tưới gốc PBZ thì cây sẽ ra đọt 100%

1.3.4.3 Paclobutrazol (PBZ)

Tên hoá học của PBZ là: (2RS,3RS)-1- (1H-1,2,4-triazol-l-yl) pentan-3-ol và có công thức hoá học tổng quát là

(4-chlorophenyl)-4,4-dimethylethyl-2-C16H20ClN3O

Paclobutrazol được áp dụng để tránh sự phát xạ của dòng chảy tăng trưởngthực vật thứ ba và thúc đẩy ra hoa Đối với các ứng dụng paclobutrazol trong đất, tỷ

lệ mưa trung bình khoảng 10 mm được dự kiến vào ngày 11 tháng 4 (2014), khi nhàmáy đưa ra hai luồng hoa Nguồn paclobutrazol là Cultar 250 SC (Syngenta), với25% thành phần hoạt chất Các sản phẩm có chứa paclobutrazol thương mại đã đượcpha loãng trong 2 lít nước, theo liều lượng tính toán, và áp dụng cho chiếu tán cây,nơi số lượng cao nhất của absorbentroots được tìm thấy

Hình 1.4 Cấu trúc PBZ

PBZ là chất lưu dẫn có thể được mang lên bằng rễ, đi xuyên qua lỗ thân hoặc cả

tế bào chết PBZ di động trong mô xylem và di chuyển lên bằng sự thoát hơi nước(Charler, 1987) Khi hoà tan vào dịch mô gỗ, PBZ sẽ đi qua từng đoạn thân, nhưngBlake và Quinlan (1991) ghi nhận rằng tế bào của cây táo giữ PBZ lại nhiều hơn câycherry Điều này đưa đến kết luận rằng sự vận chuyển trong cây tốt là yếu tố xác định

độ mẫn cảm đối với PBZ của cây cherry tốt hơn so với cây táo Trên cây bơ, Zikah

và David (1991) nhận thấy PBZ có thể được hấp thu bởi hầu hết các bộ phận của táncây và rễ và hai ông cũng cho biết rằng PBZ được chuyển chủ yếu đến đến cơ quansinh trưởng dinh dưỡng, nơi mà nó sẽ tác động làm chậm sự sinh trưởng PBZ là mộtchất làm chậm sự tăng trưởng thông qua sự ức chế quá trình sinh tổng hợp GA PBZ

có thể được hấp thu qua lá, tán cây, thân và rễ, được di chuyển qua mô xylem đếnbên dưới chồi sinh mô Ở đó nó ngăn cản quá trình sinh tổng hợp GA và làm chậmtốc độ phân chia tế bào, làm cho thực vật trở nên già cỗi hơn làm gia tăng việc sản

Khi nghiên cứu tác rằng khi phun PBZ lên lá ở nồng độ 333 ppm và quét lên thân ởnồng độ 75 g/L thì không có ảnh hýởng lên sự sinh trýởng của chồi và thành phầnpolysaccharide của vách tế bào trong nãm ðầu nhýng ở nãm tiếp theo thì thành phầnpolysaccharide của vách tế bào bị biến đổi và làm ức chế sự tăng trưởng của chồi

Khảo sát thành phần polysaccharide của vách tế bào tác giả thấy rằng xử lý PBZ làmtăng tỉ lệ rhamnose, arabinose và acid galacturonic nhưng giảm cellulose và tỉ lệ củacác chất trong xylem/libe giảm

Trên cây táo con khi được xử lý PBZ ở nồng độ 0,1 mM bằng cách nhúng trong

1 phút (ngoại trừ phần rễ) 7 ngày trước khi chịu sự khô hạn (water stress), Wang vàSteffens (1985) nhận thấy tỉ lệ mất nước của cây được xử lý PBZ chậm hơn, làmgiảm sự tổng hợp ethylene, giảm 44% putrescine và 38% spermidine nội sinh Từ kếtquả này tác giả cho rằng PBZ có tác dụng làm giảm sự tổng hợp ethylene, ngăn cản

sự gia tăng các chất polyamine tự do sinh ra do sự khô hạn như putrescine vàspermidine Khi xử lý PBZ bằng cách tưới vào đất ở liều lượng 2,5 g a.i./cây đã làmgiảm sức mạnh của cây xoài khoảng 50% so với đối chứng Tác động của PBZ đãlàm tăng hàm lượng phenolic trong chồi ngọn, làm tăng tỉ lệ mô gỗ trên mô libe trongthân, làm giảm hàm lượng ABA nội sinh và mức độ Cytokinin hoạt động (Iyer vàKurian, 1992) Hiệu quả của PBZ lên sự ra hoa còn phụ thuộc vào từng giống khácnhau (Lyannaz, 1994; Mossak, 1996) Ở Thái Lan, việc xử lý PBZ thường được tiếnhành khi đợt đọt thứ nhất có màu xanh sáng, 3-4 tháng tuổi, nếu không xử lý PBZ

cây xoài sẽ ra đợt đọt thứ hai (Dokmaihom và ctv.,1996).

Sự khác nhau cơ bản của PBZ và Nitrat kali lên sự ra hoa xoài là Nitrate kaliphá sự miên trạng mầm hoa, thúc đẩy sự phân hoá mầm hoa làm cho hoa phát triểntrong khi PBZ thúc đẩy sự hình thành mầm hoa thông qua việc ức chế quá trình sinh

tổng hợp GA, làm giảm nồng độ GA ở chồi ngọn (Tongumpai và ctv., 1991) Việc sử

dụng điều hòa sinh trưởng là một thực tế phổ biến trong trồng xoài trong điều kiệnbán khô hạn, PBZ góp phần kiềm chế tăng trưởng chi nhánh (Mouco et al 2011),thúc đẩy chồi trưởng thành và do thiên hoa (Davenport 2007)

Do đó, Nusnexz-Elisea và ctv (1993) xử lý PBZ bằng cách phun lên lá ở nồng

độ từ 1.000-2.000 ppm trong điều kiện chế độ nhiệt 300C/250C (ngày/đêm) cây xoàikhông ra hoa sau 75 ngày, trong khi nếu xử lý hoá chất trong điều kiện nhiệt độ 180C/

100C thì cây ra hoa trên 90% Điều này cho thấy rằng nhiệt độ thấp đã làm phá miêntrạng và thúc đẩy sự ra hoa Như vậy, PBZ chỉ có tác dụng thúc đẩy sự hình thànhmầm hoa Khảo sát sự liên hệ giữa việc xử lý nhiệt độ thấp và phun các chất ức chếtăng trưởng thuộc nhóm triazol như PBZ và Uniconazol (nồng độ 2.000 ppm và 500

ppm, theo thứ tự) lên sự ra hoa xoài Tommy Atkin, Nusnexz-Elisea và ctv (1993)

cho biết việc xử lý hoá chất kết hợp với xử lý nhiệt độ lạnh ở chế độ ngày và đêm

180C/100C kích thích ra hoa hơn 90% số chồi so với 74% ở nghiệm thức chỉ xử lýnhiệt độ lạnh và sự kết hợp nhiệt cũng làm cho cây xoài ra hoa sớm hơn nghiệm thứcchỉ xử lý nhiệt độ thấp 21 ngày Trong khi đó, ở nghiệm thức xử lý hoá chất ức chếtăng trưởng trong điều kiện nhiệt độ cao (300C/250C) đã làm giảm sự sinh trưởng vàchiều dài cơi đọt nhưng không kích thích ra hoa Điều nầy cho thấy rằng yếu tố nhiệt

độ thấp là yếu tố quan trọng quyết định sự ra hoa trên cây xoài Việc phun các chất

ức chế tăng trưởng có tác dụng thúc đẩy sự ra hoa tốt hơn trong điều kiện nhiệt độthấp nhưng nếu trong điều kiện nhiệt độ cao thì việc xử lý các hoá chất ức chế sinhtrưởng như PBZ hay Uniconazol cũng không đem lại hiệu quả mà chỉ làm giảm sựsinh trưởng của cây xoài mà thôi.

Hiện nay PBZ được coi là chất có tác dụng ức chế quá trình sinh tổng hợp GA

có hiệu quả nhất và là phương tiện có hiệu quả trong việc kiểm soát sự ra hoa xoài

Tuy vậy, để sản xuất xoài mùa nghịch có hiệu quả Nartvaranant và ctv (2000)

khuyến cáo những kỹ thuật chủ yếu như sau:

 Sử dụng PBZ bằng cách phun lên lá hay tưới vào đất ở nồng độ thích hợp

 Sử dụng những giống xoài có đặc tính ra hoa sớm như: Nam Dok Mai Tawai(sớm), Fahlan, Salaya, Chok Anan, và Boon Bun Dan

 Chọn vùng thích hợp có điều kiện nhiệt độ thấp, có sự khô hạn cần thiết và đấtphải thoát nước tốt

 Quản lý nước tốt, đặc biệt là rất khó trong mùa mưa

Tuy nhiên, điều cần phải lưu ý là việc kích thích ra hoa chỉ đạt kết quả trênnhững cây khoẻ, còn những cây không có đủ các chất carbohydrate biến đổi sẽ đáp

ứng rất kém với sự xử lý PBZ (Phavaphutanon và ctv., 2000).

Có sự gia tăng trong tỷ lệ ra hoa để đáp ứng với liều paclobutrazol, đạt mức tối

đa ở liều 1,62 g mỗi mét dài của mái hiên Cây nộp cho chi nhánh cắt tỉa đầu đã cómột số cao hơn của chùy mỗi chi nhánh Có sự gia tăng trong tỷ lệ hoa đực / lưỡngtính với tăng liều paclobutrazol Chi nhánh đầu cắt tỉa tăng số lượng các loại trái câymỗi chi nhánh Không có sự khác biệt về chất lượng trái cây để đáp ứng với các ứngdụng paclobutrazol Đó là kết luận rằng việc áp dụng paclobutrazol ở liều 1,62 g mỗimét dài của tán cây, kết hợp với đầu chi nhánh cắt tỉa, làm tăng sự ra hoa của câyxoài của UBA và không làm thay đổi chất lượng quả

1.4 CÁC QUY TRÌNH XỬ LÝ RA HOA XOÀI

1.4.1 Giai đoạn sau thu hoạch

Cây xoài ra hoa trên chồi tận cùng nên việc kích thích cho xoài ra đọt non làyếu tố quan trọng quyết định khả năng ra hoa của xoài Do đó, sau khi thu hoạch xoàichính vụ vào tháng 4-5 cần tiến hành các biện pháp kỹ thuật để thúc đẩy cây ra đọtnon tập trung để dễ phòng trừ sâu bệnh và kích thích ra hoa Các biện pháp quantrọng cần thực hiện là:

Tỉa bỏ các phát hoa đã rụng trái, cành vô hiệu trong mình mẹ, cành ốm yếu, bịsâu bệnh hoặc che rợp lẫn nhau gây trở ngại cho việc chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh

và thu hoạch Thông thường những phát hoa đã rụng bông và trái non phải mất 3-4tháng mới rụng Do đó, nếu cắt bỏ những phát hoa này sẽ kích thích cho cây ra đọtsớm hơn

Bón phân: Giúp cho cây ra chồi mập, lá to, tích lũy nhiều chất dự trữ giúp chocây có khả năng ra hoa và nuôi trái trong mùa sau Đây là giai đoạn thúc đẩy sự sinhtrưởng của cây nên công thức phân thường có đạm và lân cao hơn so với kali như2:1:1, 2:2:1 hay 3:2:1 Lượng phân bón tùy theo tuổi cây, tình trạng sinh trưởng vànăng suất mùa trước.

Tưới nước: 2-3 ngày/lần giúp cho cây xoài ra đọt tập trung

Đối với cây già (20-30 năm tuổi) khả năng ra đọt kém, cần kích thích cho cây

ra đọt non bằng cách phun urê nồng độ 1,5-2% hoặc gibberellin nồng độ từ 5-10ppmhoặc thiourea nồng độ 0,5%

Sự màu mỡ của đất có ảnh hưởng trực tiếp đến tất cả các khía cạnh của sự tăngtrưởng và phát triển cây trồng Trong một số trường hợp, rối loạn sau thu hoạch cóthể được liên kết trực tiếp đến sự thiếu hụt của một khoáng chất đặc biệt, nhưngthường các yếu tố môi trường khác như căng thẳng về nước có liên quan "Mô xốp"triệu chứng trong xoài có liên quan đến thiếu khoáng chất và đồng và sắt thiếu hụtgây ra sự phát triển bất thường trong vỏ trái cây họ cam quýt Dinh dưỡng hấp thutrong xoài là từ khối lượng lớn của đất Do đó, nó có thể duy trì tăng trưởng thậm chítrong đất màu mỡ thấp Tuy nhiên, quản lý hiệu quả của nó liên quan đến việc bổsung các chất dinh dưỡng sử dụng lên bằng cây cho sự tăng trưởng và bảo trì, sảnphẩm thu hoạch và lỗ tự nhiên từ đất thông qua việc chiết và chạy đi Ngay cả nhữngcây thiếu dinh dưỡng có thể được hồi sinh bằng cách bổ sung phù hợp của các chấtdinh dưỡng thông qua phân bón Ý tưởng của việc áp dụng phân bón để cây mangtrái cây cũng là để bảo đảm sản xuất trái cây thường xuyên Đề xuất dựa trên nghiêncứu rất hạn chế và cũng trên kinh nghiệm thu được bởi các chuyên gia vườn đượcđưa ra dưới đây (Rajans, 2001)

1.4.2 Giai đoạn kích thích ra đọt

Sự phát triển của đọt có ảnh hưởng rất quan trọng đến khả năng ra hoa và nuôitrái vì xoài chỉ ra hoa trên chồi tận cùng Thông thường chồi non dễ xuất hiện trongmùa khô (do ảnh huởng của nhiệt độ cao thích hợp cho sự sinh trưởng) hơn là trongmùa mưa nếu được bón phân và tưới nước đầy đủ Khả năng ra đọt của cây tùy thuộcvào tuổi của cây Cây còn tơ có thể ra 2-3 đợt đọt trong năm Trái lại, đối với nhữngcây xoài già, 20-30 năm tuổi, mỗi năm chỉ ra một đợt đọt hoặc đôi khi không ra đọtnon Cây xoài thường ra đọt non sau các đợt bị “sốc” như nhiệt độ thấp, ngập únghoặc bị kích thích bởi nitrat kali hay thiourea nhưng các mầm hoa chưa hình thànhhay gặp các điều kiện bất lợi cho sự phân hóa mầm hoa Ngoài ra, cần chú ý phòng

trừ các loại sâu bênh trong giai đoạn này là: Bệnh thán thư (Colletotrichum gloeosporioides), Rầy bông xoài (Idiocerus spp)., hay một số loại sâu ăn lá như câu cấu xanh (Hypomeces squamosus) Trường hợp bón phân không đúng lúc hay lượng

phân không đầy đủ chồi non xuất sẽ ngắn, ốm yếu Có thể bổ sung bằng cách phuncác loại phân bón qua lá (Trần Văn Hâu, 2005).

1.4.3 Giai đoạn tạo mầm hoa và xử lý ra hoa

Sau khi ra đọt, chồi sẽ tích lũy chất dinh dưỡng cần thiết cho quá trình ra hoa,đậu trái và nuôi trái tiếp theo Nếu các chồi non không tích lũy được chất dinh dưỡngtrong giai đoạn này, nghĩa là chồi ốm yếu, ngắn, số lá trên chồi ít, khả năng đậu trái

và giữ trái của cây sẽ kém Bên canh đó, do sự phát triển của cây xoài không liên tụcnên sau khi chồi phát triển, rễ sẽ hoạt động để hấp thu chất dinh dưỡng Đây là giaiđoạn thích hợp để bón phân bổ sung cho cây nếu nhận thấy đọt xoài nhỏ, mỏng hoặcngắn không đủ khả năng cho ra hoa Các biện pháp xử lý quan trọng (Trần Văn Hâu,2005):

1.4.3.1 Hợp chất Paclobutrazol (PBZ)

Tên hóa học của PBZ là (2RS, 3RS)-1- (1H-1,2,4-triazol-1-yl) petan-3-ol và có công thức hóa học tổng quát làC16H20ClN3O PBZ là chất lưu dẫn có thể được mang lên bằng rễ, đi xuyên qua lỗthân hoặc cả tế bào chết PBZ di động trong mô xylem và di chuyển lên bằng sự thoáthơi nước (Charler, 1987) Khi hòa tan vào dịch mô gỗ, PBZ sẽ đi qua từng đoạn thân

(4-chlorophenyl)-4,4-dimethylethyl-2-và làm chậm tăng trưởng (retardant) thông qua sự ức chế quá trình sinh tổng hợp GA,làm chậm tốc độ phân chia tế bào, khi đó thực vật trở nên già cỗi hơn làm gia tăngviệc sản xuất hoa và nụ trái (Nguyễn Văn Kế,2006)

1.4.3.2 Phương pháp xử lý PBZ

Tùy thuộc vào điều kiện khí hậu và sự nhạy cảm của giống, việc xử lý PBZ cóthể tạo ra trái mùa nghịch, cho trái sớm và làm giảm hiện tượng cho trái cách năm

cũng như những cây ra trái không ổn định (Voon và ctv., 1991).

 Thời điểm xử lý: Khi lá non đã phát triển hoàn toàn, lá có màu đỏ hay vàng

nhạt (15-20 ngày tuổi) hay lá có màu vàng đọt chuối đến màu xanh nhạt.Không nên xử lý hóa chất khi lá đã già (lá màu xanh đậm) vì trong giai đoạnnày xoài sẽ ra bông “lá”, nghĩa là trên phát hoa xuất hiện theo sau chồi

 Liều lượng: 1-2g a.i./m đường kính tán Liều lượng hóa chất tùy thuộc vào

tuổi cây, tình trạng sinh trưởng của cây Cây tơ nên xử lý hóa chất ở nồng độcao hơn so với cây trưởng thành Cây sinh trưởng mạnh nên xử lý nồng độ caohơn cây sinh trưởng kém Đối với giống xoài khó ra hoa có thể nâng nồng độthuốc lên 1,5-2 g a.i./m đường kính tán cây, hòa thuôc trong khoảng 10-20 lít

nước (Nguyễn Văn Kê và ctv., 2005; Trần Văn Hâu, 2007) Liều lượng

paclobutrazol cũng tùy thuộc vào từng giống Paclobutrazol nếu dùng nồng độcao nó là thuôc trừ cỏ Nồng độ quá cao có thể làm cho phát hoa ngắn haychùn lại, không có khả năng đậu trái Ở mùa sau liều lượng xử lý nên giảmkhoảng 30%, và sau 2 năm xử lý nên ngưng một năm để tránh tồn dư thuốctrong đất (Nguyễn Văn Kế, 2006)

Paclobutrazol (PBZ) dẫn đến hiệu quả làm giảm sự tăng trưởng của cây hạt dẻtrẻ trong năm điều trị và trong năm sau Tác dụng điều trị đất là hơn cường độcao hơn so với những tán lá PBZ làm giảm đáng kể sự phát triển xylem chính,

độ dày của các vòng hàng năm của thân cây và số lượng và đường kính củacác mạch PBZ cũng giảm phát triển libe thứ cấp Các ứng dụng PBZ ức chếrất rễ phát triển Cũng trong rễ, xử lý PBZ giảm số lượng và đường kính củacác mạch Nó là cần thiết để xem xét rằng việc giảm tổng bề mặt lá và sự giatăng mật độ lá (mà gây ra một lá che lẫn nhau cao hơn), không được đền bùbằng cách tăng tỷ lệ quang hợp cụ thể hoặc theo sự suy giảm hô hấp tối, ảnhhưởng tiêu cực đến hình thành bộ xương trong nhà trẻ và có thể sản xuất tăngtrưởng không đạt yêu cầu và sự trưởng thành của các loại trái cây và thiếu cậpnhật của thảm thực vật ở cây trưởng thành

Cách xử lý: Xới đất xung quanh tán cây, bề rộng từ 20-50cm, sâu từ 10-15cm.

Sau đó pha hóa chất với 20-50 lít nước tưới đều vùng đất đã xới Đối với vungđất tơi, xốp, có nhiều cát nên tưới với lượng nước ít hơn để tránh cho dungdịch hóa chất bị mất theo con đường thẩm lậu Một tuần sau khi xử lý hóa chấtnên tưới nước đầy đủ để rễ cây xoài có thể hấp thụ hóa chất hoàn toàn

Sau khi xử lý khoảng 30 ngày, để làm giảm sự sinh trưởng của cây cần bónphân cho cây xoài với tỉ lệ phân đạm thấp, tăng tỉ lệ lân và kali Tiếp theo phun MKP(0-52-34) ở nồng độ 0,5%, phun 2 lần cách nhau 10 ngày, ở giai đoạn 10-15 ngàytrước khi kích thích ra hoa để giúp lá mau trưởng thành, tăng tỉ lệ đậu trái và ngăncản sự ra đọt non Xiết nước (gây hạn) tạo điều kiện stress kích thích cây ra hoa 5-7ngày trước khi kích thích ra hoa nên phun thuốc phòng ngừa các loại sâu bệnh nhưbệnh than thư (Coletotrichum gloeosporioides), rầy bông xoài và sâu ăn bông

Hiệu quả và chức năng paclobutrazol sử dụng để ra hoa của xoài đã được tiếnhành, theo báo cáo của Martinez et al rằng ứng dụng của paclobutrazol thể gây rahoa 50-100% ở độ tuổi 60-90 ngày sau khi ứng dụng, trong khi các điều khiển không

có hoa, vì paclobutrazol sẽ làm tăng nồng độ gibberellin lộc, nồng độ các cytokine,

và hàm lượng tinh bột trong nụ Adil et al cũng mô tả một mô hình cảm ứng của hoa

ở cây xoài trong khí hậu nhiệt đới Sudan như sau: Chất điều chỉnh tăng trưởng chấtlàm chậm ở nhiệt độ dưới 20 độ C sẽ kiểm soát sự tăng trưởng của thực vật sẽ tiếptục giảm gibberellin mức và điều này phụ thuộc vào di truyền, làm giảm nồng độ củaauxin , làm tăng nồng độ các cytokine, tăng nồng độ acid absicic, ethylene, làm tăngnồng độ nitơ và do đó tăng mức độ sucrose, để các lá trưởng thành và nụ cuối cùng

sẽ được tiếp nhận cho ra hoa

Sau khi xử lý paclobutrazol 75-90 ngày có thể tiến hành phun hóa chất kíchthích cho xoài ra hoa bằng cách phun thiourea ở nồng độ 0,3-0,6% hay nitrate kali ở