NGHIỆN VÀ CÁC VẤN đề LIÊN QUAN môn giải phẫu và sinh lý hoạt động thần kinh cấp cao

Việc sử dụng chất gây nghiện này chính là một phương thức của việc tìm kiếm niềm vui trong cuộc sống, và xu hướng nghiện đang tăng lên đáng báo động cũng nói lên việc tinh thần con người

ĐẠI HỌC QUỐC GIA THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

KHOA TÂM LÝ HỌC _

Chủ đề:

NGHIỆN VÀ CÁC VẤN ĐỀ

LIÊN QUAN

Môn: Giải phẫu và sinh lý hoạt động thần kinh cấp cao

Nhóm: 12

Lớp: Khóa 14

Mã lớp: 21616 Giảng viên hướng dẫn: TS Phạm Lê Bửu Trúc

TP.HCM, ngày 5 tháng 12 năm 2021

Thông tin các thành viên

1 Nguyễn Thị Bích Ngọc - 2156160170

2 Võ Nguyễn Thiên Ngọc - 2156160173

3 Phạm Thị Thùy Linh - 2156160158

4 Lê Trương Mỹ Duyên - 2156160014

5 Đỗ Huyền Trân - 2156160240

6 Lê Vũ Nhã Linh - 2156160036

7 Nguyễn Lan Thanh - 2156160076

8 Huỳnh Thị Yến Nhi - 2156160176

9 Mai Thị Cẩm Ly - 2156160161

10 Thạch Lưu Như Giang - 2156160138

Mục lục

MỞ ĐẦU……… 4

Lí do chọn đề tài: 4

Mục tiêu bài nghiên cứu: 5

I LỊCH SỬ………5

II.TỔNG QUAN VỀ NGHIỆN……….5

1.Rối loạn sử dụng chất gây nghiện là gì? 5

2.Nghiện chất là gì? 6

III.DIỄN TIẾN RỐI LOẠN SỬ DỤNG CHẤT……….…… 6

IV NGUYÊN NHÂN CƠ BẢN CỦA NGHIỆN……… 6

V CƠ CHẾ SINH HỌC THẦN KINH……….7

VI CÁC VÙNG NÃO LIÊN QUAN ĐẾN RỐI LOẠN SỬ DỤNG CHẤT…… 8

VII TỔN THƯƠNG NÃO DO CÁC CHẤT GÂY NGHIỆN… ……….15

IX NGƯỜI BỊ NGHIỆN VÀ COVID-19……… ….17

TIỂU KẾT……… 19

TÀI LIỆU THAM KHẢO……… 20

MỞ ĐẦU

Lí do chọn đề tài:

Giữa nhịp sống hối hả của thời đại ngày nay, khi mà con người phải chịu những áp lực của cuộc sống, những bộn bề công việc cùng với những căng thẳng và

lo âu, rất nhiều người trong số họ đã mắc kẹt lại với chính bản thân và cuộc đời mình,

để rồi khi không tìm thấy lối ra, họ dần mất kiểm soát và bắt đầu tìm đến những thứ mang đến cảm giác “thỏa mãn”, “thích thú”, “lâng lâng” Cụ thể đó chính là những chất gây nghiện, chất thích thích bị cấm, ví dụ như: cần sa, bóng cười, thuốc lắc, heroin, ma túy đá, được gọi chung là ma túy Việc sử dụng chất gây nghiện này chính là một phương thức của việc tìm kiếm niềm vui trong cuộc sống, và xu hướng nghiện đang tăng lên đáng báo động cũng nói lên việc tinh thần con người đang cần giúp đỡ đến nhường nào Nụ cười vẫn luôn là một phương thuốc tuyệt vời, nhưng

do đâu mà phương thuốc này ngày càng khan hiếm, xa xỉ để chúng ta phải tìm lấy

nó bằng những cách tiêu cực nhất? Và có lẽ điều khiến con người ngày càng đắm mình, càng lệ thuộc vào chất gây nghiện chính một phần từ môi trường, xã hội Xã hội tiêu thụ, tự thân nó là một xã hội phát triển phồn vinh, ở đó con người được đề cao quyền tự do lựa chọn Nhưng theo sau một xã hội phát triển, chính là các tệ nạn

xã hội cũng ngày càng nhiều lên, bao gồm sự lan tràn của các chất gây nghiện Nhà tâm thần học Marc Valleur đặt câu hỏi: “nghiện phải chăng chính là « căn bệnh » chủ yếu của thế kỷ XXI”? Liên hiệp các hội trong lĩnh vực nghiện của Pháp, vừa ra Sách Trắng, cũng đưa ra nhận định : xã hội mà chúng ta đang sống hiện nay là « xã hội gây nghiện » (addictogène)

Người dùng thường sử dụng những chất gây nghiện này theo một tiến trình, lúc đầu chỉ đơn thuần là sử dụng thử, rồi dần chuyển qua sử dụng thỉnh thoảng, sau

đó là dùng với liều lượng nhiều và nặng, và trở thành rối loạn sử dụng chất gây nghiện Theo trang MSD MANUAL, tiến trình này sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác, như sự tương tác giữa chất, người sử dụng và khung cảnh Rối loạn sử dụng chất gây nghiện ảnh hưởng lớn đến đời sống của người dùng, rất nhiều tài liệu cho thấy những cá nhân có vấn đề về rối loạn sử dụng chất sẽ gây tổn thương rất lớn đến

cơ thể, bao gồm sức khỏe, tuổi thọ, các vấn đề về tâm lý và thể chất

Chúng tôi chọn đề tài này bởi vì nó sát với thực tế hiện nay, đồng thời bài nghiên cứu này cũng sẽ phản ánh rõ nét những ảnh hưởng trầm trọng của việc rối loạn sử dụng chất gây nghiện đến sinh học thần kinh, đến hành vi và cuộc sống của con người Chúng ta sẽ tìm hiểu ở mức độ cơ bản nhất các cơ chế, mà qua đó việc

sử dụng chất làm thay đổi cấu trúc và chức năng của não, thúc đẩy quá trình chuyển đổi từ sử dụng không thường xuyên sang lạm dụng, nghiện và tái nghiện Qua đề tài lần này, chúng tôi hy vọng mình sẽ đem đến những kiến thức nhằm nâng cao được

nhận thức của từng cá nhân trong cộng đồng, mong mọi người hiểu được tác hại khủng khiếp của nó và có những biện pháp phòng tránh, ngăn ngừa hữu hiệu nhất

Mục tiêu bài nghiên cứu:

Sau bài nghiên cứu này, người đọc được trang bị kiến thức tổng quan, tư duy khoa học về nghiện Trong đó:

• Về kiến thức:

+ Kể tên các giai đoạn nghiện và những vùng não chịu tác động ở các giai đoạn, + Hiểu được những kiến thức tổng quan về nghiện như: khái niệm, nguyên nhân,

cơ chế, tác hại,

+ Trình bày được nội dung cơ chế sinh học của nghiện,

• Về kỹ năng: Nhận biết được người đang nghiện và đang ở giai đoạn nào

• Về thái độ: Tránh xa những chất gây nghiện, đặc biệt là các chất bị cấm theo quy định Pháp luật hiện hành

I LỊCH SỬ

Dạng nặng nhất của rối loạn sử dụng chất chính là nghiện, và đã từ nhiều thế

kỉ trước, rất nhiều nhà khoa học đã nghiên cứu về nghiện nhưng vẫn thất bại và gặp nhiều bí ẩn khó lí giải Những người nghiện thường bị cộng đồng xem là những cá nhân lệch lạc đạo đức, những người không biết bảo vệ mình và không biết tự kiểm soát bản thân Do đó xã hội nhìn nhận và đối xử với những người nghiện như những người suy thoái về nhân phẩm và đạo đức, và thay vì tìm ra những cách để ngăn ngừa, phòng tránh hay điều trị thì họ lại sử dụng những biện pháp, hình thức trừng phạt vô cùng cứng nhắc Cho đến thời đại ngày nay, khi nhận thức của con người với những thành tựu khoa học ngày càng phát triển, những suy nghĩ của con người

về nghiện và các rối loạn sử dụng chất đã thay đổi một cách nhanh chóng

II TỔNG QUAN VỀ NGHIỆN

1 Rối loạn sử dụng chất gây nghiện là gì?

Rối loạn sử dụng chất gây nghiện là một chứng rối loạn tâm thần ảnh hưởng đến não và hành vi của một người, làm cho người đó không thể kiểm soát được việc

sử dụng các chất cấm, các chất bất hợp pháp ví dụ như cần sa, heroin, ma túy, Các triệu chứng của rối loạn sẽ đi từ nhẹ đến nặng, trong đó nghiện là dạng nặng nhất của rối loạn sử dụng chất

2 Nghiện chất là gì?

Theo National Institute on Drug Abuse (NIDA):

“Nghiện được định nghĩa là bệnh lý mạn tính, tái phát của não bộ, thể hiện bằng sự cưỡng bách tìm kiếm và sử dụng, bất chấp những hậu quả có hại Nghiện được coi là bệnh của não bộ, vì sử dụng chất gây ra những thay đổi trong cấu trúc

và vận hành não bộ Những thay đổi trong não này kéo dài, dẫn đến những hành vi

có hại ở những người sử dụng chất.”

Việc nghiện cũng giống như nhiều loại bệnh khác, ví dụ như bệnh tim mạch Chúng đều gây ra những hậu quả nghiêm trọng như làm mất đi các chức năng khỏe mạnh của các cơ quan, gây ra sự mất bình thường của cơ thể, nhưng đồng thời bệnh vẫn có thể ngăn ngừa và điều trị được, hoặc nếu như cá nhân đó không điều trị thì bệnh có thể kéo dài cả đời

III DIỄN TIẾN RỐI LOẠN SỬ DỤNG CHẤT

Đầu tiên, khi con người mới sử dụng chất lần đầu họ sẽ có những cảm xúc tích cực và những khoái cảm rất thăng hoa, nên họ tin rằng bản thân sẽ có thể kiểm soát được việc sử dụng những chất đó Khi việc sử dụng chất liên tục tiếp diễn, họ bắt đầu có biểu hiện ít hài lòng hơn với những hoạt động mà họ từng thấy hài lòng,

họ không còn thấy trọn vẹn như trước đây nữa, và bây giờ để có thể duy trì cơ thể ở trạng thái bình thường, thì việc sử dụng chất là điều cần thiết với họ Theo thời gian, khả năng tự kiểm soát của họ bị suy giảm nghiêm trọng, họ không thể đối mặt với cuộc sống hàng ngày mà không có chất kích thích, tình trạng thể chất của họ trở nên

tệ hơn, và họ nghĩ việc sử dụng chất kích thích giờ đây là thứ quan trọng hơn những thứ khác

IV NGUYÊN NHÂN CƠ BẢN CỦA NGHIỆN

Việc một cá nhân đã từng sử dụng một chất gây nghiện và dần khiến nó tiến triển thành rối loạn sử dụng chất gây nghiện ở mức độ nghiêm trọng, điều này phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố Có thể các yếu tố đó đến từ cấu tạo gen và các yếu tố sinh học của một người, các nhà khoa học đã ước tính rằng gen chiếm từ 40 đến 60% nguy cơ nghiện của một người, hoặc độ tuổi mà người đó bắt đầu sử dụng, các yếu

tố tâm lý liên quan đến quá khứ, môi trường mà cá nhân đó lớn lên, hay những yếu

tố bên ngoài như sự sẵn có của thuốc, những mối quan hệ bạn bè thường cùng nhau

sử dụng, nguồn tài chính của cá nhân đó, chuẩn mực văn hóa và quan điểm sống,

mức độ tiếp xúc với sự căng thẳng, áp lực từ công việc hay những mối quan hệ xung quanh, hoặc đến từ sự đau khổ về cảm xúc, lo âu, trầm cảm

- Cơ chế nghiện:

Nguồn ảnh: NIDA National Institute on Drug Abuse

V CƠ CHẾ SINH HỌC THẦN KINH

Để hiểu các chất gây nghiện ảnh hưởng đến não như thế nào, thì trước tiên chúng ta cần hiểu sinh học cơ bản của chức năng não khỏe mạnh Bộ não của con người là cơ quan phức tạp nhất trong cơ thể, nó hoạt động liên tục và có cấu tạo ước tính khoảng 86 tỷ tế bào thần kinh Trong não, sự kết hợp của các quá trình hóa học

và điện sẽ kiểm soát các chức năng cơ bản nhất của cơ thể như hô hấp và tiêu hóa Những quá trình này sẽ kiểm soát cách mà con người phản ứng với các kích thích xung quanh, như âm thanh, mùi hương, Đồng thời, não bộ sẽ tổ chức và chỉ đạo tư

duy, cảm xúc của cá nhân để họ tương tác với những người khác, thực hiện những hoạt động thường nhật và đưa ra những quyết định mang tính phức tạp

Bộ não được tạo thành từ nhiều bộ phận với các mạch liên kết với nhau, tất

cả đều hoạt động cùng nhau như một nhóm Các mạch não khác nhau chịu trách nhiệm phối hợp và thực hiện các chức năng khác nhau Mạng lưới tế bào thần kinh gửi tín hiệu qua lại cho nhau và giữa các phần khác nhau của não, tủy sống và các dây thần kinh trong phần còn lại của cơ thể (hệ thần kinh ngoại vi) Để gửi một tín hiệu nào đó, một tế bào thần kinh giải phóng một chất dẫn truyền thần kinh vào khớp thần kinh giữa nó và tế bào tiếp theo, chất dẫn truyền thần kinh sẽ đi qua khớp thần kinh và gắn vào các thụ thể trên tế bào thần kinh tiếp nhận

Nguồn ảnh: Facing Addiction in America

The Surgeon General's Report on Alcohol, Drugs, and Health

VI CÁC VÙNG NÃO LIÊN QUAN ĐẾN RỐI LOẠN SỬ DỤNG CHẤT

Sau đây là ba vùng chính có liên quan mật thiết đến sự phát triển và kéo dài của các rối loạn sử dụng chất gây nghiện: Hạch nền, amygdala mở rộng và vỏ não trước

- Hạch nền: Đóng một vai trò quan trọng trong các động lực tích cực, bao gồm

những tác động tích cực trong các hoạt động thường nhật như ăn uống, giao tiếp hay quan hệ tình dục, đây cũng là vùng đưa những hành vi bình thường trở thành những thói quen Khu vực này có hai vùng phụ của hạch nền cực kì quan trọng trong các rối loạn do sử dụng chất gây nghiện gây nên, đó là “nhân accumbens với thể vân bụng” và “thể vân lưng” Các “nhân accumbens với thể vân bụng” liên quan đến động lực và trải nghiệm phần thưởng, còn “thể vân lưng” lại liên quan đến việc hình thành thói quen từ những hành vi thường ngày

- Amygdala mở rộng: Đóng một vai trò trong các cảm giác căng thẳng như lo

lắng, cáu kỉnh, bực dọc hay khó chịu Vùng này đặc trưng cho sự cai nghiện chất, và sau khi lượng thuốc giảm dần nó sẽ gây nên những cảm xúc tiêu cực

và thúc đẩy người nghiện đó phải tìm lại thuốc Theo thời gian, mạch này sẽ càng lúc càng trở nên nhạy cảm với sự gia tăng tần suất sử dụng thuốc Càng trở về sau, người mắc chứng rối loạn sử dụng chất gây nghiện sẽ sử dụng chất gây nghiện đó để giảm đi cảm khác khó chịu, chứ không còn tăng cao cảm giác khoái cảm thăng hoa như lúc đầu

- Vỏ não trước: Nằm ở phía trước của não, phía trên mắt, và vùng này cung

cấp khả năng suy nghĩ, lập kế hoạch và giải quyết vấn đề, nó sẽ đưa ra quyết định và kiểm soát bản thân đối với các xung động, được mô tả là “chức năng điều hành” Sự thay đổi cân bằng giữa mạch này với các mạch của hạch nền, hạch hạnh nhân mở rộng, khiến cho những người bị rối loạn sử dụng chất gây nghiện tìm đến thuốc một cách cưỡng chế với khả năng kiểm soát xung lực giảm

Nguồn ảnh: NCBI (2009)- Neurocircuitry of Addiction

Hình vẽ trên đây mô tả các tác động theo tuần tự của các thay đổi kích thích thần kinh, chúng được cho là góp phần vào sự dẻo dai của thần kinh và thúc đẩy hành vi cưỡng chế tìm kiếm ma túy Tình trạng rối loạn thần kinh xảy ra phổ biến khi lạm dụng đối với tất cả các loại thuốc gây nghiện, và được quan sát thấy sau khi người dùng tiêm một lần cocaine

+ Tăng kích thích của hệ thống Dopamine mesolimbic

+ Giảm hoạt động của Glutamate trong quá trình cai nghiện, tăng hoạt động của Glutamate trong quá trình tìm kiếm thuốc do thuốc gây ra

+ Vỏ não trước mất đi chức năng điều hành, ra quyết định và thúc nó

sẽ thúc đẩy người dùng sử dụng chất gây nghiện

CHU KỲ NGHIỆN:

Nghiện được mô tả như một chu kỳ được lặp đi lặp lại với ba giai đoạn, mỗi

giai đoạn sẽ liên quan đến một vùng não được mô tả ở trên, bao gồm: hạch nền, amygdala mở rộng và vỏ não trước trán

Nguồn ảnh: Facing Addiction in America: The Surgeon General's Report on

Alcohol, Drugs, and Health

Đây là giai đoạn mà một người sử dụng chất gây nghiện và bắt đầu trải nghiệm những khoái cảm thăng hoa

Con đường dẫn truyền khoái cảm:

Hệ thống tưởng thưởng của não bộ góp một phần không nhỏ trong việc khiến một người từ sử dụng chất cho vui sang thành nghiện Vậy con đường dẫn truyền khoái cảm này là gì mà lại có thể khiến cho một người từ bình thường trở thành bất bình thường? Bộ não của chúng ta hình thành các đường mà ta có thể gọi chúng là

“đường liên hệ”, những “đường liên hệ” này sẽ làm cho ta lặp đi lặp lại những hoạt động hàng ngày với mục đích là duy trì sự sống, nó sẽ kết nối những hoạt động hàng ngày đó với các khoái cảm, những niềm vui, niềm hạnh phúc, hay phần thưởng Và con đường dẫn truyền khoái cảm này sẽ thúc đẩy chúng ta mỗi ngày, khiến cho ta phải làm những việc cần thiết cho sự sống của mình Đâu sẽ là những hoạt động đem đến “khoái cảm tự nhiên” cho con người? Con người có những nhu cầu rất đơn giản,

ví dụ như khi đói bụng sẽ có thức ăn, khi khát sẽ có nước uống, hay những nhu cầu như tình dục, được yêu thương, nâng niu, bảo vệ, được chăm sóc, Khi những nhu cầu này được thỏa mãn, nó sẽ phát tín hiệu đến hệ thống tưởng thưởng của não bộ

và sản sinh ra các các dopamine thỏa mãn, hạnh phúc và hài lòng Mỗi người sẽ có những cách riêng để kích hoạt hệ thống tưởng thưởng, có những người sẽ chỉ dừng lại ở những yếu tố tự nhiên (ăn, uống, ), nhưng cũng có những người có những nhu cầu cao hơn (cảm giác an toàn, khẳng định bản thân, ), nhu cầu của con người càng tăng cao thì phần thưởng là các dopamine sẽ được sản sinh ra cao hơn, dồi dào hơn,

và cũng có nhiều người chọn cách đạt được những khoái cảm tự nhiên nhanh chóng bằng việc sử dụng những chất cấm, chất kích thích, gây nghiện Các chất gây nghiện đều mang một đặc điểm chung, chúng làm tăng giải phóng ồ ạt dopamine trên hệ thống tưởng thưởng

Tác động lên đường dẫn truyền khoái cảm của não bộ: