MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÒNG CHỐNG MỐI ĐE DỌA AN NINH PHI TRUYỀN THỐNG, GÓP PHẦN BẢO VỆ VỮNG CHẮC TỔ QUỐC VIỆT NAM XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Mở đầu Việt Nam là quốc gia có vị trí địa lý đặc thù, nằm trên dải khí hậu xích đạo nhiệt đới, cửa ngõ giao thương của quốc tế và khu vực, thuận lợi cho phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, mở rộng giao lưu hợp tác và hội nhập kinh tế toàn cầu. Trong bối cảnh quốc tế hóa ngày càng sâu rộng, bên cạnh thời cơ, thuận lợi, chúng ta cũng đang phải đối mặt với không ít thách thức, khó khăn ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình phát triển kinh tế, xã hội, củng cố quốc phòng an ninh, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay, một trong những thách thức đó là các mối đe dọa an ninh phi truyền thống. Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng nêu rõ “Những vấn đề toàn cầu như an ninh tài chính, an ninh năng lượng, an ninh nguồn nước, an ninh lương thực, biến đổi khí hậu, thiên tai, dịch bệnh có nhiều diễn biến phức tạp. Cộng đồng quốc tế phải đối phó ngày càng quyết liệt hơn với các thách thức an ninh truyền thống, phi truyền thống, đặc biệt là an ninh mạng và các hình thái chiến tranh kiểu mới” Vấn đề cấp thiết đặt ra là làm thế nào để vừa tận dụng triệt để những thời cơ vừa hạn chế đến mức thấp nhất những tác động, ảnh hưởng của an ninh phi truyền thống đến quá trình hội nhập, phát triển kinh tế xã hội, củng cố quốc phòng an ninh bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Điều đó, đòi hỏi các cấp, các ngành và cả hệ thống chính trị cần phải có những biện pháp đồng bộ, cụ thể để phòng ngừa, ứng phó hiệu quả với các mối đe dọa an ninh phi truyền thống hiện nay theo đúng quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng. Với ý nghĩa đó, học viên chọn nội dung “Một số giải pháp phòng chống mối đe dọa an ninh phi truyền thống, góp phần bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa” làm bài tiểu luận môn học Giáo dục quốc phòng an ninh.
Trang 1MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÒNG CHỐNG MỐI ĐE DỌA AN NINH PHI TRUYỀN THỐNG, GÓP PHẦN BẢO VỆ VỮNG CHẮC TỔ QUỐC VIỆT
NAM XÃ HỘI CHỦ NGHĨA
Mở đầu
Việt Nam là quốc gia có vị trí địa lý đặc thù, nằm trên dải khí hậu xích đạonhiệt đới, cửa ngõ giao thương của quốc tế và khu vực, thuận lợi cho phát triểnkinh tế, văn hóa, xã hội, mở rộng giao lưu hợp tác và hội nhập kinh tế toàn cầu.Trong bối cảnh quốc tế hóa ngày càng sâu rộng, bên cạnh thời cơ, thuận lợi, chúng
ta cũng đang phải đối mặt với không ít thách thức, khó khăn ảnh hưởng trực tiếpđến quá trình phát triển kinh tế, xã hội, củng cố quốc phòng an ninh, xây dựng vàbảo vệ Tổ quốc hiện nay, một trong những thách thức đó là các mối đe dọa an ninhphi truyền thống
Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI tại Đại hội
đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng nêu rõ “Những vấn đề toàn cầu như an ninh tài chính, an ninh năng lượng, an ninh nguồn nước, an ninh lương thực, biến đổi khí hậu, thiên tai, dịch bệnh có nhiều diễn biến phức tạp Cộng đồng quốc tế phải đối phó ngày càng quyết liệt hơn với các thách thức an ninh truyền thống, phi truyền thống, đặc biệt là an ninh mạng và các hình thái chiến tranh kiểu mới”
Vấn đề cấp thiết đặt ra là làm thế nào để vừa tận dụng triệt để những thời cơvừa hạn chế đến mức thấp nhất những tác động, ảnh hưởng của an ninh phi truyềnthống đến quá trình hội nhập, phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng anninh bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa Điều đó, đòi hỏi cáccấp, các ngành và cả hệ thống chính trị cần phải có những biện pháp đồng bộ, cụthể để phòng ngừa, ứng phó hiệu quả với các mối đe dọa an ninh phi truyền thốnghiện nay theo đúng quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng Với ý nghĩa đó,học viên chọn nội dung “Một số giải pháp phòng chống mối đe dọa an ninh phitruyền thống, góp phần bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa” làmbài tiểu luận môn học Giáo dục quốc phòng an ninh
NỘI DUNG
1 Cơ sở lý luận, thực tiễn
1.1 Cơ sở lý luận
1.1.1 Quan niệm của thế giới về an ninh phi truyền thống
An ninh phi truyền thống (ANPTT) xuất hiện khá lâu sau khái niệm an ninhtruyền thống Từ năm 90 thế kỷ XX, tức là sau khi Chiến tranh lạnh kết thúc, cáchọc giả trên thế giới mới đề xuất khái niệm này Từ đó đến nay, ANPTT trở thànhmối quan tâm lớn của các quốc gia, dân tộc trên toàn thế giới, là một trong nhữngchủ đề quan trọng được các nhà khoa học nghiên cứu và luôn là vấn đề nóng hổiđược bàn luận trên nhiều diễn đàn khu vực, quốc tế, cũng như trong nhiều nội dungcủa các quan hệ song phương và đa phương ANPTT là một quan niệm mới về mộttrạng thái an ninh khác với an ninh truyền thống, nó phản ánh sự thay đổi nhận thức
Trang 2của con người về an ninh và sự mở rộng nội hàm khái niệm an ninh quốc gia Nếu
an ninh truyền thống coi an ninh quốc gia là bảo vệ đất nước các mối đe dọa hoặctấn công bằng chính trị, quân sự từ bên ngoài và bên trong thì ANPTT không chỉbảo vệ chủ quyền quốc gia mà còn bảo vệ con người, bảo vệ cộng đồng, nó mangtính xuyên quốc gia do những mối uy hiếp, đe dọa của các nhân tố bên trong và bênngoài đối với môi trường sinh tồn và phát triển của cộng đồng xã hội và công dâncủa mỗi quốc gia trong mối quan hệ chặt chẽ với khu vực và thế giới
Trong giới nghiên cứu phương Tây, Richard H Ullman (thành viên của BanBiên tập tờ New York Times) có lẽ là một trong những người đầu tiên đưa ra quanniệm ngắn gọn và cô đọng nhất về an ninh phi truyền thống Trong bài viết mang
tính tiên phong của mình vào năm 1983, ông cho rằng “An ninh quốc gia không nên hiểu theo nghĩa hẹp là bảo vệ nhà nước trước những cuộc tấn công quân sự qua biên giới lãnh thổ mà an ninh quốc gia còn phải đối mặt với những thách thức phi truyền thống, bao gồm: khủng bố quốc tế, tội phạm xuyên quốc gia có tổ chức,
an ninh môi trường, di cư bất hợp pháp, an ninh năng lượng và an ninh con người”.
Còn theo Amitav Acharya (Chủ tịch của UNESCO trong những vấn đề tháchthức xuyên quốc gia và Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu ASEAN), an ninh phi
truyền thống là “Các thách thức đối với sự tồn vong và chất lượng cuộc sống của con người và nhà nước có nguồn gốc phi quân sự như thay đổi khí hậu, khan hiếm nguồn lực, bệnh dịch, thiên tai, di cư không kiểm soát, thiếu lương thực, buôn người, buôn ma túy và tội phạm có tổ chức” Trong cách tiếp cận vấn đề an ninh
phi truyền thống này, hai đối tượng bị thách thức trực tiếp ở đây là nhà nước và conngười
Tại châu Á, Trung Quốc là nước có khá nhiều học giả nghiên cứu về an ninh
phi truyền thống Theo giới học giả Trung Quốc, các vấn đề an ninh phi truyềnthống ở Trung Quốc hiện nay được chia thành năm nhóm:
Một là, vấn đề an ninh liên quan đến phát triển bền vững bao gồm bảo vệ
môi trường, phát triển tài nguyên, môi trường sinh thái toàn cầu và kiểm soát phòngchống dịch bệnh
Hai là, các mối đe dọa an ninh đến sự ổn định khu vực và quốc tế bao gồm
an ninh kinh tế, an ninh xã hội, quyền con người và người tị nạn
Ba là, tổ chức tội phạm xuyên quốc gia bao gồm cả buôn người và buôn bán
ma túy
Bốn là, tổ chức tồn tại ngoài nhà nước/phi quốc gia thách thức trật tự quốc
tế, lớn nhất là sự đe dọa của khủng bố quốc tế
Năm là, vấn đề an ninh gây ra bởi phát triển công nghệ và toàn cầu hóa, bao
gồm cả an ninh mạng, an ninh thông tin và an ninh kỹ thuật di truyền
Ở các tổ chức khu vực, an ninh phi truyền thống cũng được đưa ra thảo luận
và có quan niệm cụ thể, rõ ràng, tiêu biểu như trong Tuyên bố chung ASEAN
Trang 3-Trung Quốc về hợp tác trên lĩnh vực an ninh phi truyền thống thông qua tại Hội
nghị thượng đỉnh lần thứ sáu giữa các nước thuộc Hiệp hội các quốc gia Đông Nam
Á (ASEAN) và Trung Quốc tại Phnôm Pênh (Campuchia) ngày 01-11-2002 An
ninh phi truyền thống được hiểu là những vấn đề về các loại tội phạm xuyên quốc gia, đặc biệt là tội phạm khủng bố và ma túy đe dọa an ninh khu vực và thế giới, đồng thời tạo ra những thách thức mới đối với hòa bình, ổn định trong và ngoài khu vực Cũng trong tuyên bố trên, các nhà lãnh đạo ASEAN và Trung Quốc bày tỏ
“sự quan ngại về những vấn đề an ninh phi truyền thống ngày càng gia tăng như buôn lậu, ma túy, buôn bán phụ nữ và trẻ em, cướp biển, khủng bố, buôn lậu vũ khí, rửa tiền, tội phạm kinh tế quốc tế và tội phạm công nghệ cao” Đồng thời, hội
nghị xác định nội dung hợp tác về các vấn đề “an ninh phi truyền thống” bao gồmcác cơ chế và khả năng hợp tác cụ thể về: phòng chống tội phạm ma túy; phòngchống tội phạm buôn bán người; chống cướp biển; chống tội phạm khủng bố;chống buôn lậu vũ khí; chống tội phạm rửa tiền; chống tội phạm kinh tế quốc tế;chống tội phạm công nghệ cao
1.1.2 Quan niệm của Việt Nam về an ninh phi truyền thống
Sách trắng Quốc phòng Việt Nam năm 2004 xác định: “Những vấn đề chưa được giải quyết, liên quan đến tranh chấp biên giới, lãnh thổ trên bộ, trên biển cùng những vấn đề ANPTT khác như buôn bán và vận chuyển trái phép vũ khí, ma túy, cướp biển, tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia, khủng bố, nhập cư và di cư trái phép, suy thoái môi trường, sinh thái cũng là những mối quan tâm an ninh của Việt Nam”.
Đại hội XI của Đảng (tháng 4-2011) chính thức sử dụng khái niệm ANPTT
và nêu rõ “Các yếu tố đe dọa an ninh phi truyền thống, tội phạm công nghệ cao tiếp tục gia tăng Những vấn đề toàn cầu như an ninh tài chính, an ninh năng lượng, an ninh lương thực, biến đổi khí hậu, thiên tai, dịch bệnh sẽ tiếp tục diễn biến phức tạp” “Những căng thẳng, xung đột tôn giáo, sắc tộc, ly khai, chiến tranh cục bộ, bạo loạn chính trị, can thiệp, lật đổ, khủng bố vẫn sẽ diễn ra gay gắt; các yếu tố đe dọa an ninh phi truyền thống, tội phạm công nghệ cao trong các lĩnh vực tài chính - tiền tệ, điện tử - viễn thông, sinh học, môi trường còn tiếp tục gia tăng”
Đến Đại hội XII, Đảng ta đã đặt ANPTT bên cạnh an ninh truyền thống, chỉ
ra một số vấn đề toàn cầu như an ninh tài chính, an ninh năng lượng, an ninh nguồnnước, an ninh lương thực, biến đổi khí hậu, thiên tai, dịch bệnh, an ninh mạng,xung đột sắc tộc, tôn giáo, khủng bố Đồng thời có lưu ý đến “các hình thái chiếntranh kiểu mới” với hàm ý khả năng chuyển hóa giữa ANPTT và an ninh truyềnthống
* Tựu chung lại an ninh phi truyền thống có các đặc điểm sau:
- Một là, các vấn đề ANPTT diễn ra ảnh hưởng trên phạm vi khu vực hoặc
toàn cầu, mang tính xuyên quốc gia
Trang 4- Hai là, các mối đe dọa ANPTT thường do các tác nhân tự nhiên hoặc do
các tổ chức ngoài nhà nước, nhóm người hoặc cá nhân tiến hành; còn an ninhtruyền thống là xung đột giữa quân đội các nhà nước
- Ba là, các mối đe dọa ANPTT uy hiếp trực tiếp đến cá nhân con người hoặc
cộng đồng, quốc gia - dân tộc; còn an ninh truyền thống uy hiếp trực tiếp đến chủquyền lãnh thổ quốc gia - dân tộc, uy hiếp an ninh quốc gia
- Bốn là, các mối đe dọa ANPTT có cả những vấn đề mang tính phi bạo lực
(kinh tế, văn hóa, môi trường, an ninh mạng, dịch bệnh ) và những vấn đề mangtính bạo lực, nhưng đó là bạo lực phi quân đội (khủng bố, tội phạm có tổ chức )
- Năm là, giải quyết ANPTT nhấn mạnh đến hợp tác, sử dụng biện pháp
ngoại giao, kể cả ngoại giao giữa quân đội các nước Còn an ninh truyền thốngthường lấy biện pháp vũ trang - quân sự là chính, còn ngoại giao là hỗ trợ
- Sáu là, về mặt thời gian, ANPTT xuất hiện muộn hơn an ninh truyền thống.
Ngày nay, do tác động của toàn cầu hóa, mặt trái của sử dụng thành tựu cách mạngkhoa học - công nghệ, sự mở rộng các phương tiện truyền thông đa phương tiện các vấn đề an ninh phi truyền thống có điều kiện phát tác nhanh, lan tỏa rộng, ảnhhưởng lớn, trở thành mối quan tâm toàn nhân loại
- Bảy là, các mối đe dọa ANPTT hủy hoại an ninh quốc gia dần dần và lâu
dài, vì nó tác động đến các yếu tố mang tính hạt nhân hoặc bệ đỡ cho ổn định vàphát triển
- Tám là, ANPTT và an ninh truyền thống là hai mặt của khái niệm an ninh
toàn diện Vì vậy, ANPTT và an ninh truyền thống cùng tác động đến xây dựngchiến lược an ninh quốc gia bảo đảm ổn định và phát triển của quốc gia
1.2 Thực trạng
1.2.1 Thực trạng mối đe dọa an ninh phi truyền thống trên thế giới
Tính chất nguy hiểm của các mối đe dọa an ninh phi truyền thống không chỉbiểu hiện ở mức độ hủy hoại, sự tàn phá của nó đối với cuộc sống của con người,
mà còn đặt ra nhiều thách thức đối với sự ổn định xã hội, sự tồn vong của cả cộngđồng, hiệu quả thực tế của hợp tác và hội nhập toàn cầu; thậm chí còn làm nảy sinhcác vấn đề về an ninh quân sự Các thảm họa thiên nhiên, động đất, sóng thần, bãolụt, dịch bệnh, cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên… ngày càng thách thức các thànhtựu của khoa học, kỹ thuật hiện đại và khả năng, nỗ lực của con người Khủng bố,tội phạm xuyên quốc gia, tội phạm công nghệ cao, những vấn đề tài chính, an ninhnăng lượng, an ninh lương thực… đang thử thách nghiệt ngã năng lực điều hànhcủa các chính phủ, sự vững chắc của các thể chế chính trị và các nền kinh tế, kể cảnền kinh tế giàu mạnh nhất, cũng như tính khả thi, bền vững của các liên kết quốc
tế
Từ cuộc cách mạng công nghiệp đến nay, con người sử dụng một khối lượnglớn nhiên liệu khoáng vật như dầu lửa, than và phân hoá học, đã gây ra hiệu ứngnhà kính trong khí quyển, nhiệt độ không khí tăng 0,6 độ và nếu khí thải vẫn duy trì
Trang 5như hiện tại thì đến năm 2025, nhiệt độ tăng 1 độ, cuối thế kỷ có thể là 3 độ Tráiđất nóng lên, băng tan, nước biển nâng lên 60-100 cm, uy hiếp nghiêm trọng đốivới 1 tỷ người sống trên các quốc đảo và thành phố ven biển Những vấn đề khí hậunóng lên; tầng ozon bị phá hoại và tổn hao; tính đa dạng sinh vật giảm; đất hoangmạc hoá; thảm thực vật rừng bị phá hoại; khủng hoảng nguồn nước và tài nguyênhải dương bị phá hoại; ô nhiễm mưa axít; thiên tai bão lụt, hạn hạn là những hệlụy từ biến đổi khí hậu Trong khoảng 100 năm (1916 - 2015), nhiệt độ trung bìnhtoàn cầu đã tăng khoảng 0,740C, tốc độ tăng của nhiệt độ trong 50 năm gần đâygấp đôi so với 50 năm trước đó Kết quả tính toán của các mô hình khí hậu toàn cầudựa trên mối liên hệ giữa phát thải khí nhà kính và sự gia tăng nhiệt độ (nêu trongbáo cáo gần đây nhất của IPCC (Ủy ban liên Chính phủ về biến đổi khí hậu (IPCC)
do Tổ chức Khí tượng Thế giới và Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc thànhlập năm 1988, là một cơ quan khoa học chịu trách nhiệm đánh giá rủi ro về biến đổikhí hậu do hoạt động của con người gây ra, với sự tham gia của hơn 500 nhà khoahọc và khoảng 2.000 chuyên gia đến từ các nước trên thế giới) chỉ ra rằng nhiệt độtrái đất vào cuối thế kỷ XXI có thể sẽ tăng từ 1,10C đến 6,40C Nhiệt độ bình quântăng lên 1 độ C, thì vĩ độ ôn đới địa cầu lại xa thêm xích đạo khoảng 100 đến 200
km, cũng có nghĩa là khu vực hạn hán được mở rộng thêm Liên hợp quốc đãkhuyến cáo rằng, đến năm 2025 sẽ có gần 1/2 dân số thế giới sống ở khu vực thiếunước; khoảng 1/2 nguồn nước 49 ngầm bị ô nhiễm, chủng loại và hàm lượng củanhững vật có hại trong nước cũng đạt đến mức độ phải xử lý triệt để
Một số vụ thiên tai, dịch bệnh, tai biến môi trường trong lịch sử thế giới:
- Năm 1908, một trận động đất mạnh 7,5 độ Richter xảy ra ở I-ta-li-a, có
khoảng 120.000 người thiệt mạng
- Ngày 22/5/1960, trận động đất mạnh 9,5 độ Richter xảy ra ở Chi-lê đã cướp
đi sinh mạng của 1.655 người và khoảng 3.000 người khác bị thương
- Ngày 1/11/1755, thủ đô Lít-bon, Bồ Đào Nha xảy ra trận động đất mạnh.
Theo ước tính, khoảng 30.000 người thiệt mạng
- Năm 2004, trận động đất mạnh 9,1 độ Richter xảy ra ở Su-ma-tra, Ấn Độ,
sau đó là vụ sóng thần An-da-man đã làm 230.000 người thiệt mạng
- Ở châu Á: Xảy ra đại dịch cúm trên lãnh thổ của rất nhiều quốc gia Vào
đầu năm 1957, ban đầu nó được phát hiện tại tỉnh Quý Châu, Trung Quốc; một thờigian ngắn sau, lan tới Singapore, rồi Hồng Kông, Ấn Độ, Philippines, thậm chí lansang cả Anh, Mỹ, Australia, …Nguồn gốc của đại dịch được cho là từ chủng viruscúm H2N2 có trên một số con vịt hoang dã bị đột biến, dẫn tới khả năng lây truyềntrên cơ thể người Cho tới khi ổ dịch được dập tắt, trên thế giới đã có khoảng 2 triệutrường hợp bị tử vong vì chủng virus quái ác trên
- Bệnh SARS còn gọi là “Hội chứng hô hấp cấp nặng”, lần đầu tiên virus
này nhiễm vào cơ thể người cuối năm 2002 ở Trung Quốc Trong vòng vài tuần, nólây lan sang 37 quốc gia thông qua đường du lịch hàng không (Việc truyền nhiễm
Trang 6được cho là qua chất dịch của bệnh nhân, qua đờm, nước mũi, nước bọt… từ việcngười bệnh ho hoặc hắt hơi, cũng có thể lây lan rộng hơn trong không khí) VirusSARS đã lây nhiễm sang khoảng 8.000 người trên toàn thế giới, trong đó khoảng
800 người tử vong
- Đầu năm 2019, Viện nghiên cứu không gian quốc gia của Brazil (INPE)báo cáo có 72.843 vụ cháy ở nước này, hơn một nửa trong số đó xảy ra ở Amazon.Hiện tại, Amazon là nơi chuyển hóa carbon dioxide (CO2) – khí thải chủ yếu từviệc đốt nhiên liệu hóa thạch, như than, dầu và khí đốt Trong điều kiện tự nhiên,thực vật hấp thụ CO2 khi quang hợp và giải phóng carbon và oxy trở lại không khí.Lượng khí thải CO2 quá mức đang khiến Trái Đất nóng dần lên Amazon đượcmệnh danh là “lá phổi của hành tinh”, đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòakhí hậu Đây là nơi sinh sống của 10% đạ dạng sinh học trên thế giới, là nơi tạo rahơn 20% lượng oxy trên toàn cầu Trái Đất sẽ thay đổi mạnh mẽ nếu rừng nhiệt đớibiến mất, hàng loạt tác động tiêu cực sẽ xảy ra, ảnh hưởng lên mọi thứ từ trang trạiđến nước uống
Như vậy, tác động của an ninh phi truyền thống là một trong những nguyênnhân chủ yếu tạo ra bất ổn, rối loạn về an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội ở cácquốc gia, khu vực và thế giới Trong điều kiện hội nhập toàn cầu ngày càng sâurộng như hiện nay, các mối đe dọa về an ninh phi truyền thống sẽ tác động trên cáclĩnh vực, với tốc độ lan truyền nhanh, hậu quả lớn và rất khó lường
1.2.2 Thực trạng tác động từ mối đe dọa an ninh phi truyền thống đối với nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
Về kinh tế:
Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia bị ảnh hưởng nặng nềnhất của biển đổi khí hậu, trong đó đồng bằng sông Cửu Long là một trong ba đồngbằng trên thế giới dễ bị tổn thương nhất Biến đổi khí hậu hiện hữu ở Việt Nam cónguy cơ tác động ngày càng lớn hơn Biểu hiện của biến đổi khí hậu ở Việt Namtương đối rõ nét trong vòng 50 năm qua, đặc biệt trong 15 năm gần đây Nhiệt độtrung bình hàng năm tăng 0,5 độ C; mực nước biển dâng cao hơn 0,2 m; thiên tai,bão, lũ gia tăng cường độ và tính cực đoan Do biến đổi khí hậu, nhiều công trìnhchắn sóng, chắn cát, đê sông, đê biển dễ bị phá vỡ trước lũ lụt, thiên tai Các hệsinh thái tự nhiên cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng, nhất là miền Trung, nam Trung
bộ và đồng bằng sông Cửu Long Ngập triều tăng mạnh ở Cần Thơ, Thành phố HồChí Minh, tỉnh Cà Mau và tỉnh Vĩnh Long Diện tích đất bị hoang mạc hóa ngàycàng mở rộng, thậm chí có thể bị sa mạc hóa Riêng ở đồng bằng sông Cửu Long,
dự báo vào năm 2030, nếu không có giải pháp ứng phó quyết liệt thì khoảng 45%diện tích của khu vực này sẽ bị nhiễm mặn cục bộ Từ đầu thế kỷ XXI đến nay,dưới tác động của biến đổi khí hậu, tần suất và cường độ thiên tai đối với Việt Namngày càng tăng, gây tổn thất to lớn về người, tài sản, cơ sở hạ tầng kinh tế, văn hóa,
xã hội, tác động xấu đến môi trường, sinh thái Từ năm 2001 đến năm 2015, ở Việt
Trang 7Nam các loại thiên tai như: bão, lũ, lũ quét, sạt lở đất, úng ngập, hạn hán, xâm nhậpmặn và các thiên tai khác đã làm thiệt hại đáng kể về người và tài sản, làm chết vàmất tích hơn 10.711 người, thiệt hại về tài sản khoảng 1,5% GDP/năm Từ năm
1999 đến 2015, trung bình ở Việt Nam có 567 người chết mỗi năm do thảm họathiên nhiên Cơn bão Xangsane năm 2006 đã gây thiệt hại cho Việt Nam tới 1,2 tỉUSD ở 15 tỉnh miền Trung Riêng năm 2013, đã có hơn 10 cơn bão xuất hiện trênBiển Đông, trong đó có 5 cơn bão đổ bộ vào đất liền; tháng 11 năm 2013 thiên tai
đã làm 54 người chết, hơn 600 ngôi nhà bị sập, gần 260.000 ngôi nhà bị ngập nước,sạt lở, tốc mái
Về ô nhiễm môi trường, hiện nay ở nước ta, 70% - 80% lượng rác thải trên
biển có nguồn gốc từ các nhà máy, xí nghiệp, khu công nghiệp, khu dân cư xả nướcthải, chất thải rắn không qua xử lý ra các con sông ở vùng đồng bằng ven biển,hoặc xả thẳng ra biển Tháng 4/2016, tại ven biển 4 tỉnh miền Trung xảy ra sự cốmôi trường biển nghiêm trọng, làm hải sản chết bất thường, gây thiệt hại lớn vềkinh tế - xã hội, môi trường biển; ảnh hưởng đến đời sống người dân, an ninh, trật
tự an toàn xã hội
Tính đến hết tháng 6 năm 2017, Việt Nam có 325 khu công nghiệp đượcthành lập với tổng diện tích đất tự nhiên 94.900 ha, tuy nhiên, có đến 70% khucông nghiệp không có hệ thống xử lý nước thải đạt chuẩn; hơn 90% cơ sở sản xuất,kinh doanh, dịch vụ không xử lý nước thải; hơn 4.000 cơ sở gây ô nhiễm môitrường nghiêm trọng; khoảng 55 - 70% số doanh nghiệp không chấp hành quy định
về lập báo cáo đánh giá tác động môi trường hoặc cam kết bảo vệ môi trường; 98%doanh nghiệp có hành vi vi phạm về xả nước thải không đạt chuẩn ra môi trường;100% doanh nghiệp thải khí không có thiết bị xử lý chất độc hại
Hơn nữa, khủng hoảng nợ công ở nhiều quốc gia tư bản những năm 2011
-2014, đều tác động mạnh mẽ đến an ninh tài chính và nền kinh tế của Việt Nam.Cuộc khủng hoảng tài chính, suy thoái kinh tế toàn cầu năm 2008 - 2009, khủnghoảng nợ công ở nhiều quốc gia tư bản năm 2011 - 2015 tác động rất mạnh đếnViệt Nam Các cuộc suy thoái, khủng hoảng này đã làm cho thị trường chứngkhoán Việt Nam chững lại, đồng tiền giảm giá, tăng trưởng kinh tế chậm lại, GDPhàng năm suy giảm, nhiều thị trường, nhất là thị trường bất động sản co lại và đóngbăng Từ năm 2011, Chính phủ Việt Nam buộc phải thực hiện rất nhiều biện pháp
để bảo đảm an ninh tài chính và kinh tế vĩ mô
Về an ninh chính trị, văn hóa - xã hội, xu thế mở cửa hội nhập ngày càng
sâu rộng hiện nay là điều kiện cho các luồng tư tưởng, văn hóa khác nhau của nướcngoài du nhập vào nước ta Vì thế, chúng ta phải chịu tác động không nhỏ từ vănhóa, đạo đức, lối sống độc hại, không lành mạnh du nhập từ nước ngoài; thậm chílàm lệch chuẩn về tư tưởng, phẩm chất đạo đức, lối sống của giới trẻ và biến dạngbản sắc văn hóa truyền thống nghìn năm văn hiến của dân tộc Việt Nam
Trang 8Theo thống kê của Tổng cục Cảnh sát, năm 2014, lực lượng chức năng ViệtNam đã điều tra khám phá 334 vụ, bắt 616 đối tượng mua bán người; sáu tháng đầunăm 2015, các lực lượng đã điều tra khám phá 136 vụ, bắt 227 đối tượng, giải cứu
và tiếp nhận 303 nạn nhân bị mua, bán Tội phạm ma túy, những năm gần đây, tínhquốc tế và các yếu tố liên quan đến nước ngoài của tội phạm ma túy ở Việt Nam rõnét hơn Lực lượng chuyên trách của Việt Nam và các nước phát hiện nhiều đốitượng phạm tội ma túy là người Việt Nam ở nước ngoài và người nước ngoài vàoViệt Nam để buôn bán, vận chuyển ma túy, diễn biến phức tạp, nhất là tuyến biêngiới đường bộ và đường biển, đường hàng không Về tội phạm sản xuất, buôn bántiền giả, hàng giả, gian lận thương mại, buôn lậu, lừa đảo kinh tế, trốn thuế xuấtnhập khẩu ở khu kinh tế thương mại tự do, thương mại điện tử Tội phạm là ngườitrong nước mua tiền giả ở khu vực biên giới, đưa vào nội địa tiêu thụ; nguồn ngoại
tệ giả chủ yếu do các đối tượng nước ngoài 70 mang vào Việt Nam tiêu thụ Vềhoạt động khủng bố liên quan đến Việt Nam, các mục tiêu của khủng bố quốc tếđang xuất hiện ngày một nhiều tại Việt Nam, như đại diện công ty, khách du lịchnước ngoài vào Việt Nam Việc một số nước khu vực gia tăng hoạt động phòng,chống khủng bố làm cho các đối tượng khủng bố có thể dạt vào Việt Nam ẩn náu,chờ cơ hội hoạt động Trong những năm tới, tình hình tội phạm có tổ chức, tộiphạm xuyên quốc gia ở Việt Nam sẽ diễn biến phức tạp Các đối tượng phạm tộithường tập trung vào các lĩnh vực mà Việt Nam còn thiếu nhiều kinh nghiệm quản
lý, cũng như đấu tranh phòng, chống, với những thủ đoạn hết sức tinh vi Ngàycàng xuất hiện nhiều trường hợp Việt kiều hoặc người nước ngoài đến Việt Namđầu tư kinh doanh, nhưng thực chất là lừa đảo chiếm đoạt tài sản của cá nhân ngườiViệt Nam và của Nhà nước
2 Nội dung và những giải pháp phòng ngừa, đối phó với thách thức an ninh phi truyền thống ở Việt Nam hiện nay và trách nhiệm của lực lượng vũ trang
2.1 Nội dung những thách thức an ninh phi truyền thống đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam hiện nay.
Tác động của các mối đe dọa ANPTT đến sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổquốc là sự tác động tổng hợp, toàn diện đến toàn bộ nội dung cấu thành độc lập dântộc Ở đây, tiểu luận tập trung nghiên cứu tác động trên những vấn đề chính sau:
Một là, tác động đến độc lập, chủ quyền và an ninh quốc gia Các mối đe dọaANPTT tác động mạnh mẽ đến độc lập, chủ quyền và an ninh quốc gia trong cácquan hệ quốc tế Đây là một hướng tác động sâu sắc, gây nhiều ảnh hưởng đối vớiđộc lập dân tộc của đất nước Một loạt các mối đe dọa ANPTT như khủng bố, tộiphạm công nghệ cao, tội phạm xuyên quốc gia, rửa tiền, di dân trái phép, buôn bánngười, dịch bệnh, an ninh lương thực, các vấn đề môi trường, sinh thái, thảm họathiên nhiên đe dọa trực tiếp đến độc lập, chủ quyền và an ninh quốc gia Trênthực tế, vấn đề khủng bố không chỉ gây hậu quả trực tiếp đến an ninh quốc gia, mà
Trang 9việc giải quyết nó, việc chống khủng bố nhiều khi lại là “cái cớ” cho sự can thiệpcủa các thế lực bên ngoài vào công việc nội bộ, kể cả sự can thiệp bằng vũ lực Độclập, chủ quyền và an ninh quốc gia trong điều kiện đó bị uy hiếp nghiêm trọng,thậm chí bị xâm phạm Các nước, đặc biệt là các nước nhỏ có thể bị “cuốn theo”một cách tự phát vào vòng xoáy của chống khủng bố, dễ dẫn đến bị lệ thuộc và phụthuộc vào các nước lớn trong các quan hệ quốc tế Thậm chí cả những việc cộngđồng quốc tế “góp sức” vào giải quyết các vấn đề dịch bệnh, khắc phục thảm họathiên nhiên ở một nước nào đó, khu vực nào đó, cũng là “điều kiện” để các nướclớn can thiệp sâu vào đời sống chính trị - kinh tế - xã hội đất nước Xu thế toàn cầuhóa hiện nay đang chịu sự chi phối, lũng đoạn của các thế lực của các nước lớn, cácnước tư bản phát triển và các tập đoàn tư bản độc quyền xuyên quốc gia Điều nàycũng có nghĩa là áp lực ngày càng lớn, nguy cơ ngày càng cao đối với an ninh quốcgia, đối với độc lập dân tộc của các nước vừa và nhỏ Sự uy hiếp, xâm phạm độclập dân tộc, chủ quyền và an ninh quốc gia dưới tác động của các mối đe dọaANPTT là mạnh mẽ và trực tiếp, nhưng không phải dễ dàng nhận thức đầy đủ vàcàng không dễ dàng khắc phục mối đe dọa này, thậm chí, để giải quyết các mối đedọa từ ANPTT đối với độc lập dân tộc các nước phải gia tăng hợp tác, hội nhập vềmọi mặt, nhất là trên lĩnh vực khoa học, công nghệ đối với các nước phát triển.
Hai là, tác động đến thể chế chính trị đất nước và con đường phát triển củadân tộc Giữ vững và kiên định thể chế chính trị đất nước và con đường phát triểncủa dân tộc là một vấn đề cơ bản cốt lõi trong nội dung xây dựng và bảo vệ Tổquốc trong tình hình mới Không thể có độc lập dân tộc thực sự, nếu không giữvững, không kiên định thể chế chính trị đất nước và con đường phát triển Sự tácđộng và uy hiếp của mối đe dọa an ninh phi truyền thống đến thể chế chính trị đấtnước và con đường phát triển của dân tộc thể hiện trên những vấn đề chính là: thứnhất, nó buộc nước phải có sự “điều chỉnh” về thể chế chính trị, điều chỉnh hệthống pháp luật theo hướng mang tính “quốc tế” hơn; thứ hai, nó đặt ra và “yêucầu” các nước phải xem xét lại mô hình, thậm chí con đường phát triển của dân tộcmình; thứ ba, nó “đòi hỏi” phải du nhập những khuôn khổ, mô hình của bên ngoài.Trong điều kiện toàn cầu hóa, trước các mối đe dọa ANPTT các vấn đề tác độngtrên càng trở nên rõ ràng và cụ thể, thường gắn với sự chống phá của các thế lựcthù địch bằng “diễn biến hòa bình”, đặc biệt đối với các nước như Việt Nam.Những “yêu cầu”, “khuyến nghị” đối với Việt Nam rằng, cần phải từ bỏ sự lãnhđạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, phải thực hiện “đa nguyên, đa đảng”; xây dựngnhà nước pháp quyền theo kiểu phương Tây; thực hiện “xã hội dân sự”; cần phải đitheo con đường và mô hình dân chủ tư sản trong thời gian gần đây, đã cho thấy
sự tác động, đặc biệt là sự lợi dụng những tác động từ các mối đe dọa ANPTT đếnđộc lập dân tộc là rất to lớn Những lo ngại mất độc lập, tự chủ về chính trị màkhông dám tích cực hội nhập quốc tế; hoặc yêu cầu phải đẩy nhanh hơn nữa quátrình hội nhập quốc tế, mà không quan tâm đầy đủ đến độc lập, tự chủ, chủ quyền
Trang 10quốc gia; đòi đẩy mạnh cải cách chính trị, thậm chí phải thực hiện “đa đảng đốilập”; những luận điệu rằng, lúc này mà nhấn mạnh đến độc lập, tự chủ là “lạc hậu”,làm “mất cơ hội” phát triển, … đang là suy nghĩ ở một số người, một số nơi trong
xã hội
Ba là, tác động đến nền kinh tế độc lập tự chủ của đất nước Trước tác độngcủa các mối đe dọa ANPTT, tính độc lập tự chủ của nền kinh tế đất nước bị uyhiếp, dễ rơi vào phụ thuộc, lệ thuộc vào bên ngoài Tác động của các mối đe dọaANPTT đến độc lập tự chủ của kinh tế là tác động trực tiếp trên các vấn đề: lợi íchkinh tế; chủ quyền kinh tế; định hướng phát triển kinh tế; thể chế kinh tế; sự ổnđịnh kinh tế, đặc biệt là về tài chính, tiền tệ và quan hệ hợp tác kinh tế thương mạiquốc tế của quốc gia Nền kinh tế đất nước luôn phải đối mặt với nguy cơ lợi íchkinh tế quốc gia bị đe doạ; phương hướng phát triển nền kinh tế có thể bị xáo trộn.Cuộc khủng hoảng tài chính và suy thoái kinh tế toàn cầu năm 2008 bắt đầu từnước Mỹ, nhanh chóng lan rộng là nhiều nước, kéo cả nền kinh tế thế giới rơi vàotình trạng suy thoái, là một thí dụ sự tác động của các mối đe dọa ANPTT đến tínhđộc lập và khả năng ứng phó của các nền kinh tế dân tộc Trong điều kiện toàn cầuhóa, chỉ dựa vào sức mạnh bản thân, một quốc gia không thể bảo đảm được an ninhkinh tế, mà cần phải tăng cường hợp tác song phương, khu vực và đa phương; cầnphải đặt an ninh kinh tế của quốc gia vào trong khung cảnh chính trị, kinh tế củakhu vực hoặc toàn cầu, để suy tính một cách toàn diện nhằm đạt được mục tiêu anninh kinh tế Trong điều kiện đó, ngoại giao, đặc biệt là ngoại giao kinh tế là biệnpháp bảo đảm an ninh kinh tế mà các nước trên thế giới quen dùng Cần phải mởrộng các mối quan hệ như tăng cường hợp tác kinh tế quốc tế; hợp tác kinh tế khuvực; hợp tác kinh tế nước lớn và hợp tác kinh tế song phương Báo cáo Chiến lượcANQG của Mỹ năm 1988 cho rằng: “Một nền kinh tế ngày càng tăng trưởng, cótính đàn hồi và có tiềm lực khoa học kỹ thuật là hết sức quan trọng đối vớiANQG”; ANQG và thực lực kinh tế không thể tách rời nhau Điều đó cho thấy, tácđộng của các mối đe dọa ANPTT làm cho an ninh kinh tế nổi lên thực sự như là bộphận cấu thành quan trọng trong hệ thống ANQG, là một nội dung then chốt trongbảo đảm an ninh quốc gia Khủng hoảng tài chính tiền tệ còn làm nảy sinh nhữngnguy hại xã hội rất to lớn, với những hậu quả khó lường, khiến cho các quốc giađang phát triển có thể trở thành kiệt quệ và dẫn đến mất ổn định xã hội cục bộ, hoặcxung đột giữa các dân tộc, tôn giáo và đoàn thể xã hội khác nhau Chính điều nàylại tác động mạnh mẽ và đe dọa trực tiếp, dù là khách quan hay chủ quan, đến sự ổnđịnh và tính độc lập tự chủ và cả thể chế của nền kinh tế đất nước Một vấn đề cầnchú ý là, thông qua phối hợp giải quyết các mối đe dọa ANPTT, đẩy mạnh các hoạtđộng đầu tư, liên doanh, liên kết kinh tế, các thế lực thù địch đẩy mạnh phát triểnkhu vực kinh tế tư nhân, làm biến đổi dần cơ sở kinh tế - xã hội, thực hiện “diễnbiến hòa bình” về kinh tế, chống phá cách mạng Việt Nam Chúng triệt để khaithác, lợi dụng các chủ trương cổ phần hoá, mở thị trường chứng khoán để hỗ trợ,
Trang 11tác động, thúc đẩy kinh tế tư bản tư nhân phát triển, từng bước làm suy yếu, vô hiệuhoá, mất dần vai trò chủ đạo của kinh tế Nhà nước, đưa nền kinh tế phát triển chệchđịnh hướng XHCN; cổ súy cho kinh tế thị trường TBCN, khuếch trương vai tròkinh tế tư bản tư nhân, khuyến khích tư nhân hoá Thông qua các tổ chức quốc tế
và khu vực để “hoà nhập” Việt Nam vào các cơ sở kinh tế, tài chính, an ninh, chínhtrị TBCN Thông qua các khoản viện trợ kinh tế, cho vay ưu đãi, hiệp định thươngmại và các quan hệ kinh tế khác để tăng cường gây sức ép về chính trị, can thiệpnội bộ, từng bước chuyển hoá theo quỹ đạo TBCN Chúng còn dùng sức mạnh kinh
tế thông qua hợp tác để thực hiện ý đồ chuyển hoá chế độ chính trị; thực hiện tưtưởng chỉ đạo: “Đầu vào kinh tế, đầu ra chính trị”
Bốn là, tác động đến tài nguyên thiên nhiên và môi trường, sinh thái Tàinguyên thiên nhiên và môi trường sinh thái là những nhân tố dễ bị tác động bởi sựtác động từ các mối đe dọa ANPTT có nguồn gốc từ chính con người Vấn đề môitrường, cạn kiệt nguồn tài nguyên, khan hiếm nguồn nước sạch, vấn đề biến đổi khíhậu, nước biển dâng… đôi khi lại đe dọa nhiều hơn đối với cuộc sống của ngườidân ở những quốc gia không phải là “thủ phạm” gây ra những biến đổi, cạn kiệt đó
Sự khai thác thiếu kiểm soát, tình trạng ô nhiễm môi trường sinh thái, “hiệu ứngnhà kính”, khí hậu nóng lên, tầng ôzon bị phá hoại và tổn hao, tính đa dạng sinh vậtgiảm, đất hoang mạc hoá, tình trạng nước biển dâng, bão, lụt, sóng thần khôngnhững chỉ là xuất phát từ tự nhiên, bởi tự nhiên, mà chúng còn nói lên rất rõ sựtrừng phạt của tự nhiên đối với con người, đối với những hành động ứng xử thiếuvăn hóa và thiếu trách nhiệm của con người đối với chính tự nhiên Càng tác độngvào thiên nhiên với mục đích cải tạo nó, hầu như con người càng dấn sâu vào vòngluẩn quẩn và gánh chịu ngày càng nặng nề sự nổi giận “trả thù” của chính thiênnhiên đúng như Ph.Ăngghen đã từng cảnh báo từ lâu Trên thực tế, con người đangphải đối mặt những nguy cơ từ chính sự “phát triển” của mình Ảnh hưởng của cácvấn đề môi trường đối với ANQG biểu hiện ở chỗ, nó có thể gậm nhấm “quốc thổlành mạnh”, làm suy yếu năng lực phát triển bền vững đất nước; gây ra “xung độtquốc tế”; gây hiệu ứng xuyên quốc gia của vấn đề môi trường; có thể gây ra cuộcchiến tranh đoạt tài nguyên Trong điều kiện đó, vấn đề bảo vệ độc lập dân tộc cànggặp khó khăn với nhiều thách thức không dễ dàng giải quyết Năm là, tác động đếnviệc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Giữ gìn và phát huy bản sắc vănhóa dân tộc là một nội dung, một yêu cầu đặc biệt quan trọng của việc giữ gìn vàcủng cố ĐLDT của các quốc gia trong thời đại ngày nay Sự lợi dụng của các thếlực bên ngoài đối với vấn đề dân tộc, tôn giáo, dân chủ, nhân quyền trong quá trìnhhợp tác quốc tế ứng phó với các mối đe dọa ANPTT, đã đe dọa nhiều giá trị dân tộc
và bản sắc văn hóa dân tộc Sự hình thành, phát triển của mọi nền văn hoá cũng đều
là sự thống nhất của tính riêng và tính chung trong nền văn hoá đó Tính dân tộckhông chỉ là đặc trưng cơ bản của một nền văn hoá, mà nó còn là nội hàm cốt lõicủa sức sống của nền văn hoá ấy Giữ gìn tính dân tộc của văn hoá là điều kiện cơ
Trang 12bản của phát triển văn hoá dân tộc, đồng thời nó cũng là động lực nội tại của sựsinh tồn và phát triển dân tộc Trong bối cảnh toàn cầu hóa, các mối đe dọa ANPTTlàm cho an ninh của các quốc gia, bản sắc văn hoá của mỗi dân tộc, cho đến đờisống của mỗi cá nhân con người trở nên mong manh hơn bao giờ hết, xâm hạinghiêm trọng đến những giá trị vốn có của ĐLDT và chủ quyền quốc gia Vấn đềgiữ gìn những giá trị truyền thống, phong tục, tập quán tốt đẹp của dân tộc, thuầnphong mỹ tục, những giá trị đạo đức, lối sống gặp nhiều khó khăn Việc bảo vệ vàphát huy những giá trị truyền thống của quốc gia dân tộc trên mọi lĩnh vực, khôngchỉ về kinh tế, chính trị, mà còn cả về văn hoá, tư tưởng, xã hội, chống lại mọi mưutoan áp đặt đe doạ, xâm lăng văn hóa của các thế lực đế quốc, thù địch là một vấn
đề bức xúc, gay go và rất phức tạp đối với mỗi quốc gia dân tộc
2.2 Một số giải pháp phòng ngừa, ứng phó với các mối đe dọa an ninh phi truyền thống, góp phần bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
4.2.1 Chủ động ngăn ngừa, ứng phó với mối đe dọa an ninh phi truyền thống
để bảo vệ độc lập dân tộc Đây là kinh nghiệm quan trọng đầu tiên mà Việt Nam đãthể hiện trong thực tiễn bảo vệ ĐLDT trước các mối đe dọa ANPTT từ 2001 đếnnay Trong bảo vệ ĐLDT trước các mối đe dọa ANPTT, việc nêu cao tinh thần chủđộng là một vấn đề rất quan trọng Chủ động ngăn ngừa, ứng phó trước các mối đedọa ANPTT là một thể hiện tính chủ động trong bảo vệ ĐLDT Việt Nam là mộtnước đang phát triển chịu nhiều ảnh hưởng bởi tác động của các mối đe dọaANPTT, đặc biệt là những vấn đề như biến đổi khí hậu, nước biển dâng, bão lụt,thiên tai, dịch bệnh, tội phạm xuyên quốc gia, tội phạm công nghệ cao, an ninhbiển Đó là những vấn đề khó dự báo, dự lường về thời gian xảy ra, mức độ hủyhoại, sự tác động; là vấn đề không dễ dàng ngăn ngừa, ứng phó Sự bị động, lúngtúng trong ứng phó các mối đe dọa ANPTT là điều rất dễ xảy ra, đòi hỏi tính chủđộng rất cao Như vấn đề biến đổi khí hậu, từ sớm Chính phủ Việt Nam đã đặc biệtquan tâm, ra Nghị quyết 60/2007/NQCP về biến đổi khí hậu, 03 tháng 12 năm
2007 Năm 2008, Bộ Tài nguyên và Môi trường xây dựng Chương trình mục tiêuquốc gia ứng phó với biến đổi khí hậu (triển khai thực hiện Nghị quyết số 60/2007/NQ-CP của Chính phủ) 140 Điều này thể hiện tính chủ động cao của Việt Namtrong ngăn ngừa, ứng phó với mối đe dọa ANPTT từ biến đổi khí hậu Việt Nam làmột nước đang phát triển, vấn đề giành và giữ ĐLDT luôn là vấn đề nổi lên trongsuốt quá trình lịch sử Việt Nam cũng là một nước có nhiều kinh nghiệm trong đấutranh giải phóng dân tộc, bảo vệ ĐLDT của mình Độc lập dân tộc bao giờ cũngphải gắn liền với đấu tranh chống mọi sự áp đặt, nô dịch của các thế lực bên ngoài.Đấu tranh cho ĐLDT là vấn đề trước tiên; để có độc lập tự do, điều quan trọng làphải biết đấu tranh Chủ động ngăn ngừa, ứng phó các mối đe dọa ANPTT là thểhiện sự chủ động trong bảo vệ ĐLDT trước các mối đe dọa này Đây là kinhnghiệm rất quan trọng, có giá trị không chỉ đối với Việt Nam mà còn đối với nhiều
Trang 13nước trên thế giới, đặc biệt là đối với các nước đang phát triển, chậm phát triểntrong cuộc đấu tranh bảo vệ ĐLDT trước các mối đe dọa ANPTT trong điều kiệntoàn cầu hóa hiện nay Chủ động ngăn ngừa, ứng phó các mối đe dọa ANPTT làphải chủ động quyết định chủ trương, chính sách ứng phó với các mối đe dọaANPTT Nắm vững quy luật, tính tất yếu của sự vận động chính trị, kinh tế toàncầu, những vấn đề ANPTT, phát huy đầy đủ năng lực nội sinh, xác định giải phápđúng đắn phù hợp để ứng phó với các mối đe dọa ANPTT Chủ động còn bao hàm
sự sáng tạo lựa chọn phương thức hành động đúng, dự báo được những nguy cơ từcác mối đe dọa ANPTT; chủ động trong hội nhập, hợp tác quốc tế để ứng phó vớicác mối đe dọa ANPTT Trên cơ sở đó, chủ động bảo vệ ĐLDT trước mối đe dọaANPTT Kinh nghiệm này chỉ ra rằng, nếu không chủ động và thực hiện tốt việcngăn ngừa, ứng phó thì các mối đe dọa ANPTT sẽ gây nên những hậu quả khônlường không chỉ đối với sự phát triển kinh tế - xã hội, mà còn đối với ĐLDT, chủquyền và an ninh quốc gia Và ngược lại, nếu chủ động, nêu cao tinh thần cảnhgiác, đề cao ý thức và tinh thần trách nhiệm, thì có thể ngăn ngừa và hạn chế đếnmức thấp nhất sự hủy hoại và ảnh hưởng của nó đến cuộc sống con người, đếnĐLDT của đất nước 141 Để có thể chủ động trong vấn đề này, Việt Nam đã thựchiện khá tốt công tác tư tưởng, giáo dục, tuyên truyền nhằm tạo nên sự thống nhấtrộng rãi trong nhận thức xã hội về những nội dung, những biểu hiện mới của ĐLDT
và bảo vệ ĐLDT trước các mối đe dọa ANPTT Chính phủ Việt Nam đã chú trọngđầu tư thoả đáng cho nghiên cứu cơ bản về các mối đe dọa ANPTT Trên cơ sở đó,chỉ rõ những tác động chung, cũng như những tác động mang tính đặc thù đối vớiĐLDT của Việt Nam Trọng tâm của việc nghiên cứu là hướng vào làm rõ các vấn
đề nội dung, biểu hiện mới của ĐLDT; những thuận lợi cơ bản, những khó khănchủ yếu và các giải pháp trước mắt, cũng như lâu dài để bảo vệ vững chắc ĐLDTtrước các mối đe dọa ANPTT trong quá trình hội nhập quốc tế Những kết quảnghiên cứu là chất liệu phục vụ trực tiếp cho công tác tư tưởng, công tác giáo dục,thông tin tuyên truyền về các nội dung bảo vệ ĐLDT trước các mối đe dọaANPTT Tính chủ động của Việt Nam được biểu hiện cụ thể trong hành động thựctiễn; thể hiện trong nghị quyết, chủ trương của Đảng, trong các đề án, chính sách,pháp luật của Nhà nước Tính chủ động trong bảo vệ ĐLDT trước các mối đe dọaANPTT thể hiện ở sự cố gắng của cả nước và toàn xã hội, ở sự chủ động, tích cựchợp tác quốc tế và phối hợp hành động chung trên các diễn đàn song phương, đaphương trong ứng phó với các mối đe dọa này Yều cầu cơ bản để có thể chủ động,
từ kinh nghiệm Việt Nam hơn mười năm qua cho thấy, là phải làm tốt công tác dựbáo chiến lược, dự báo tình huống, bảo đảm trong mọi hoàn cảnh đất nước cũngkhông bị động, bất ngờ; kiên định định hướng và mục tiêu phát triển Không dự báohoặc không làm tốt vấn đề dự báo, thì sự bị động, lúng túng, bất ngờ là điều sẽ xảy
ra Việc dự báo phải thấy được những uy hiếp đối với ĐLDT từ các mối đe dọaANPTT, đặc biệt đối với những vấn đề liên quan trực tiếp đến đất nước, đến đời