Phân tích lý luận của C.Mác về hàng hóa sức lao động. Vận dụng lý luận hàng hóa sức lao động trong xây dựng thị trường lao động ở Việt Nam hiện nay

Phân tích lý luận của C.Mác về hàng hóa sức lao động. Vận dụng lý luận hàng hóa sức lao động trong xây dựng thị trường lao động ở Việt Nam hiện nay Lý luận hàng hoá sức lao động của C.Mác là một cống hiến vĩ đại trong lịch sử khoa kinh tế chính trị. Đó là ánh sáng soi đường giúp chúng ta nhận thức về nguồn nhân lực. Đặc biệt trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay thì nguồn lực con người càng có ý nghĩa to lớn cho sự phát triển của mỗi quốc gia. Vì vậy, việc nghiên cứu nguồn lực con người luôn là một vấn đề có tính thời sự . Con người vừa là chủ thể của lịch sử vừa là sản phẩm của lịch sử. Vì vậy, con người là nhân tố đưa đến sự phát triển xã hội, sự phát triển đất nước, bên cạnh đó con người đó như thế nào lại bị chi phối bởi chính hoàn cảnh lịch sử ấy. Trong những thập kỷ cuối thế kỷ XX , nảy sinh hiện tượng là một số nước Châu Á có tốc độ phát triển kinh tế thần kỳ gây ra nhiều sự chú ý trong giới nghiên cứu và họ cố gắng đi tìm câu trả lời cho câu hỏi tại sao những nước như Nhật Bản, Singgapo , Đài Loan, Trung Quốc bc … lại có sự phát triển đó. Kết quả của những nghiên cứu cho thấy có nhiều nhân tố tạo nên như văn hoá truyền thống, trình độ dân số, kỹ thuật công nghệ …Song câu trả lời làm ngạc nhiên giới nghiên cứu là sự nhảy vọt về kinh tế ở các nước đó sự liên hệ với yếu tố truyền thống, con người truyền thống, gắn với điều kiện hoàn cảnh cụ thể. Hiện nay Việt Nam đang có những lợi thế lớn trong nước và trên trường quốc tế, là cơ hội vàng trong việc đưa Việt Nam đến năm 2045 trở thành một nước phát triển theo định hướng của Đảng và Nhà nước đã đặt ra, Tổng Bí Thư Nguyễn Phú Trọng đã nói tại phiên khai mạc Đại hội XIII của Đảng sáng 261 rằng: “Đất nước ta chưa bao giờ có được tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế như ngày nay”. Trong đó nguồn nhân lực là một trong những điểm mạnh của chúng ta hiện nay, cụ thể hơn đó là “hang hóa sức lao động” với nguồn nhân lực trẻ ngày càng được cải thiện về chất lượng thì việc sử dụng có hiệu quả nguồn lực quan trọng này trong công cuộc xây dựng kinh tế đất nước là một việc vô cùng quan trọng.

1

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NỘI VỤ HÀ NỘI

KHOA ………

TÊN ĐỀ TÀI Phân tích lý luận của C.Mác về hàng hóa sức lao động Vận dụng lý luận hàng hóa sức lao động trong xây dựng thị trường lao động ở Việt Nam hiện nay

Học phần: Những nguyễn lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin 2

Mã phách:………

Hà Nội – 2021

2

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 3

1 Lý do chọn đề tài 3

2 Kết cấu bài tập lớn 4

NỘI DUNG 5

I Lý Luận của C.Mác về hang hóa sức lao động 5

1.1 Điều kiện xuất hiện hang hóa sức lao động 5

1.2 Hai đặc tính của hang hóa sức lao động 8

II Vận dụng lý luận hàng hóa sức lao động trong xây dựng thị trường lao động ở Việt Nam hiện nay 13

2.1 Thực trạng thị trường lao động Việt Nam năm 2020-2021 13

2.2 Ảnh hưởng của dịch bệnh Covid-19 đến thị trường lao động Việt Nam hiện nay 15

2.3 Vận dụng lý luận hàng hoá sức lao động của c.mác vào phát triển thị trường lao động Việt Nam 17

KẾT LUẬN 22

TÀI LIỆU THAM KHẢO 23

là chủ thể của lịch sử vừa là sản phẩm của lịch sử Vì vậy, con người là nhân tố đưa đến sự phát triển xã hội, sự phát triển đất nước, bên cạnh đó con người đó như thế nào lại bị chi phối bởi chính hoàn cảnh lịch sử ấy

Trong những thập kỷ cuối thế kỷ XX , nảy sinh hiện tượng là một số nước Châu Á

có tốc độ phát triển kinh tế thần kỳ gây ra nhiều sự chú ý trong giới nghiên cứu và

họ cố gắng đi tìm câu trả lời cho câu hỏi tại sao những nước như Nhật Bản, Singgapo , Đài Loan, Trung Quốc bc … lại có sự phát triển đó Kết quả của những nghiên cứu cho thấy có nhiều nhân tố tạo nên như văn hoá truyền thống, trình độ dân số, kỹ thuật công nghệ …Song câu trả lời làm ngạc nhiên giới nghiên cứu là sự nhảy vọt về kinh tế ở các nước đó sự liên hệ với yếu tố truyền thống, con người truyền thống, gắn với điều kiện hoàn cảnh cụ thể

Hiện nay Việt Nam đang có những lợi thế lớn trong nước và trên trường quốc tế,

là cơ hội vàng trong việc đưa Việt Nam đến năm 2045 trở thành một nước phát triển theo định hướng của Đảng và Nhà nước đã đặt ra, Tổng Bí Thư Nguyễn Phú Trọng

đã nói tại phiên khai mạc Đại hội XIII của Đảng sáng 26/1 rằng: “Đất nước ta chưa bao giờ có được tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế như ngày nay” Trong đó nguồn

nhân lực là một trong những điểm mạnh của chúng ta hiện nay, cụ thể hơn đó là

“hang hóa sức lao động” với nguồn nhân lực trẻ ngày càng được cải thiện về chất

lượng thì việc sử dụng có hiệu quả nguồn lực quan trọng này trong công cuộc xây dựng kinh tế đất nước là một việc vô cùng quan trọng

4

Trước tình hình trên, việc đi sâu nghiên cứu phân tích những lý luận về hang hóa sức lao động của C.Mác hiện nay để áp dụng vào con đường xây dựng thị trường lao động cũng như xây dựng một nguồn nhân lực chất lượng cao để gây dựng đất

nước phồn vinh là vô cùng hợp lý Vì lý do trên em xin lựa chọn đề tài: “Phân tích

lý luận của C.Mác về hàng hóa sức lao động Vận dụng lý luận hàng hóa sức lao động trong xây dựng thị trường lao động ở Việt Nam hiện nay” làm đề tài kết

thúc học phần của mình

2 Kết cấu bài tập lớn

Ngoài phần Mở Đầu, Tài liệu tham khảo, Danh mục chữ viết tắt, bài tập lớn có 2 phần chính như sau:

I.Lý Luận của C.Mác về hang hóa sức lao động

II Vận dụng lý luận hàng hóa sức lao động trong xây dựng thị trường lao động ở Việt Nam hiện nay

5

NỘI DUNG

I Lý Luận của C.Mác về hang hóa sức lao động

1.1 Điều kiện xuất hiện hang hóa sức lao động

Trong lịch sử kinh tế đã có rất nhiều nhà tư tưởng nghiên cứu về vấn đề hàng hoá sức lao động và có những cống hiến quan trọng: A.Smit, David Ricardo… Nhưng

có thể nói, trước Mác chưa có một nhà kinh tế học nào nhìn nhận rõ ranh giới giữa hai phạm trù “ lao động và sức lao động” Nhờ có quan điểm đúng đắn về lao động

và sức lao động, C.Mác đã trở thành người đầu tiên trình bày một cách khoa học lý luận về hàng hoá sức lao động Lý luận này đã từng bước hoàn thiện qua nhiều tác phẩm khác nhau và đạt đến đỉnh cao trong bộ Tư bản Trong bộ Tư bản, C.Mác viết:

“ Tư bản chỉ phát sinh ở nơi nào mà người chủ những tư liệu sản xuất và tư liệu sinh hoạt tìm thấy được người lao động tự do với tư cách là người bán sức lao động của mình ở trên thị trường Bây giờ, chúng ta phải nghiên cứu một cách tường tận hơn thứ hàng hoá đặc biệt, tức là sức lao động” [2, 255]

Theo C.Mác: “Sức lao động hay năng lực lao động là toàn bộ những năng lực thể chất và tinh thần tồn tại trong mọi cơ thể, trong mọi con người đang sống và được người đó đem ra vận dụng mỗi khi sản xuất ra một giá trị sử dụng nào đó” [3, 251]

Thứ nhất, hàng hoá sức lao động đã thể hiện tính đặc biệt ở chỗ nó được gắn liền

với chủ thể của nó Theo C.Mác và Ph.Ăngghen thì: “ Tiền đề đầu tiên của toàn bộ lịch sử nhân loại thì dĩ nhiên là sự tồn tại của những cá nhân con người sống…và có thể phân biệt con người với súc vật ngay khi con người bắt đầu sản xuất ra những tư liệu sản xuất của mình…như thế là con người đã gián tiếp sản xuất ra chính đời sống vật chất của mình ” [4, 29] Sức lao động tồn tại trong cơ thể sống của người lao động, là nhân tố cơ bản và đầu tiên trong mọi hoạt động xã hội

6

Về mặt số lượng, sức lao động phụ thuộc chủ yếu vào số lượng người lao động và thời gian lao động của mỗi người Chất lượng sức lao động không chỉ đơn thuần là trình độ tay nghề, kỹ năng làm việc của người lao động mà còn bao gồm cả ý thức trách nhiệm, ý thức chấp hành kỷ luật, thái độ đối với công việc, đối với người sử dụng lao động, sức khoẻ của người lao động… Như vậy, cả về mặt sồ lượng và chất lượng, hàng hoá sức lao động hoàn toàn phụ thuộc vào bản thân người sở hữu loại hàng hoá này

Thứ hai, hàng hoá sức lao động là loại hàng hoá khi bán không mất quyền sở hữu

C.Mác cho rằng: “muốn cho người chủ tiền tìm được trên thị trường một sức lao động với tư cách là hàng hoá thì một số những điều kiện khác nhau phải được thực hiện” [2, 251]

Điều kiện thứ nhất: Người chủ sức lao động “phải có khả năng chi phối được sức lao động ấy, do đó người ấy phải là kẻ tự do sở hữu năng lực lao động của chính mình, thân thể của mình Anh ta và người chủ tiền gặp nhau trên thị trường và quan

hệ với nhau với tư cách là những người chủ hàng hoá bình đẳng với nhau…”;

“Muốn duy trì quan hệ ấy, người sở hữu sức lao động bao giờ cũng chỉ bán sức lao động đó trong một thời gian nhất định thôi, bởi vì anh ta bán đứt hẳn toàn bộ sức lao động ấy một lần thì…anh ta trở thành người nô lệ, từ chỗ là người chủ hàng hoá anh ta sẽ trở thành một hàng hoá” [5, 252]

Ở đây chúng ta thấy được sự khác biệt giữa khái niệm “hàng hoá người lao động”

và “hàng hoá sức lao động” Khi người lao động là hàng hoá, bị đem ra mua bán như bất kỳ một loại hàng hoá nào khác thì người mua loại hàng hoá này được quyền chiếm hữu thể xác và sức lao động của người lao động đó Người lao động không

có quyền sở hữu đối với bản thân và sức lao động của mình, không có quyền tự do thân thể, không có quyền tự do sử dụng thành quả lao động của mình làm ra…Còn người công nhân làm thuê chỉ bán quyền sử dụng sức lao động trong một thời hạn nhất định, chứ không bán quyền sở hữu sức lao động của mình, sức lao động của

cơ thể sống của anh thôi” [5, 252]

Người công nhân muốn bán những hàng hoá khác với sức lao động của mình thì người công nhân phải có tư liệu sản xuất, tư liệu sinh hoạt để tự kết hợp với sức lao động của mình nhằm sản xuất ra những loại hàng hoá khác ấy Khi họ hoàn toàn không có những vật cần thiết ấy để thực hiện sức lao động của mình, thì phải bán chính lao động ấy

Ngày nay, cùng với xu thế phát triển của nền kinh tế tri thức, hai điều kiện cho sự

ra đời của hàng hoá sức lao động vẫn còn nguyên giá trị của nó Tuy nhiên, ở điều kiện thứ hai đã có những biểu hiện mới Người công nhân có thể trở thành người chủ một phần vốn của công ty, chủ một phần tư liệu sản xuất và lao động thặng dư của họ được bồi hoàn lại Những người lao động này không phải không có tư liệu sản xuất Vì vậy, sức lao động của họ có tính chất hàng hoá, chứ không phải hàng hoá sức lao động theo đúng nguyên nghĩa như định nghĩa của C.Mác Trong thành phần kinh tế nhà nước và kinh tế tập thể, người lao động đều là người làm chủ tập thể tư liệu sản xuất,vì vậy sức lao động của họ không phải là hàng hoá sức lao động

Tuy nhiên, trong nền kinh tế thị trường, việc đánh giá sự cống hiến của người lao động vẫn phải dựa vào hình thức tiền lương mà tiền lương lại là biểu hiện bằng tiền của giá trị hàng hoá sức lao động Do vậy, sức lao động của người lao động trong kinh tế nhà nước và kinh tế tập thể phải được coi là hàng hoá sức lao động để tính toán tiền lương theo mặt bằng tiền lương chung của toàn xã hội Bởi vì, đã là tiền

8

lương trong nền kinh tế thị trường thì phải phản ánh giá trị hàng hoá sức lao động Nhưng có điểm khác đó là trong khu vực kinh tế nhà nước phần bồi hoàn cho lao động thặng dư được coi trọng và có xu hướng tăng lên, còn trong khu vực kinh tế tư nhân, do quan hệ người bóc lột người lao động vẫn còn tồn tại nên phần lao động thặng dư của người lao động vẫn bị người sử dụng lao động chiếm dụng trong khuôn khổ pháp luật

Điều kiện thứ ba: Để đảm bảo sức lao động là hàng hoá, đó là người lao động chỉ bán sức lao động của mình trong một thời gian nhất định Thời gian đó được người mua và người bán hàng hoá sức lao động thoả thuận trên thị trường và được thể hiện trên hợp đồng để nhằm đảm bảo tính pháp lý của nó Như C.Mác đã nói:

“Người sở hữu sức lao động bao giờ cũng chỉ bán sức lao động đó trong một thời gian nhất định thôi, bởi vì anh ta bán đứt hẳn toàn bộ sức lao động ấy trong một lần thì anh ta bán cả bản thân anh ta, và từ chỗ là một người tự do, anh ta sẽ trở thành một người nô lệ, từ chỗ là một người chủ hàng hoá, anh ta sẽ trở thành một hàng hoá Với tư cách là một con người, anh ta phải thường xuyên duy trì mối quan

hệ đối với sức lao động của mình như là đối với vật sở hữu của mình và vì vậy như

là đối với một hàng hoá của bản thân mình Điều đó chỉ có thể thực hiện được trong chừng mực anh ta bao giờ cũng chỉ để cho người mua sử dụng hoặc tiêu dùng sức lao động của mình một cách nhất thời, trong một thời hạn nhất định thôi, do đó chỉ trong chừng mực là khi bán sức lao động, anh ta vẫn không từ bỏ quyền sở hữu về sức lao động ấy” [5 tr.251]

1.2 Hai đặc tính của hang hóa sức lao động

Là một hàng hoá được mua bán trên thị trường, cho nên hàng hoá sức lao động cũng có giá trị và giá trị sử dụng như những hàng hoá thông thường khác Tuy nhiên, là một hàng hoá đặc biệt, hàng hoá sức lao động có tính chất khác xa so với những hàng hoá thông thường khác

9

* Về giá trị sức lao động:

Giá trị sức lao động được quyết định bởi lao động xã hội cần thiết để sản xuất và tái sản xuất ra sức lao động Nhưng sức lao động là khả năng lao động, nên số thời gian lao động cần thiết kết tinh trong nó chính là do giá trị của những tư liệu sinh hoạt mà người có sức lao động ấy đã tiêu dùng tạo thành Để duy trì, tái tạo sức lao động của mình, con người đã sử dụng một lượng tư liệu sinh hoạt nhất định nên "giá trị của sức lao động là do giá trị của những tư liệu sinh hoạt cần thiết của một người lao động trung bình quyết định" [9, tr.732]

C.Mác cho rằng, sức lao động chỉ được sản xuất ra trong một con người đang sống Vì vậy, việc sản xuất ra sức lao động chỉ có thể xảy ra khi có sự tồn tại của con người đó, hay chính là việc duy trì cuộc sống của con người đó Những tư liệu sinh hoạt mà người có sức lao động sử dụng hàng ngày cũng có một lượng giá trị nhất định và lượng giá trị đó trở thành đại lượng quyết định giá trị của sức lao động

"Giá trị của sức lao động được quy thành giá trị của một tổng số những tư liệu sinh hoạt nhất định Vì vậy, giá trị ấy thay đổi cùng với sự thay đổi của giá trị các tư liệu sinh hoạt đó, nghĩa là cùng với sự thay đổi đại lượng thời gian lao động cần thiết để sản xuất ra chúng" [9, tr.258] Điều này phụ thuộc vào trình độ văn minh của mỗi nước trong những giai đoạn lịch sử khác nhau Ngoài ra, quy mô của tư liệu sinh hoạt cần thiết và phương thức thoả mãn những nhu cầu về tư liệu sinh hoạt cần thiết

đó lại phụ thuộc vào điều kiện sống và thói quen sinh hoạt của người lao động đó;

do đó, "việc quy định giá trị sức lao động bao hàm một yếu tố lịch sử và tinh thần Nhưng, đối với một nước nhất định và đối với một thời kỳ nhất định, thì tính trung bình, quy mô của những tư liệu sinh hoạt cần thiết cho người lao động là một đại lượng nhất định" [9, tr.256-257] Người sở hữu sức lao động có thể chết đi và cần

có người thay thế, nối dõi nên sức lao động phải thường xuyên được thay thế bằng những sức lao động mới; điều này khẳng định rằng trong tổng tư liệu sinh hoạt cần

* Về giá trị sử dụng của hàng hoá sức lao động:

Trên thị trường, người công nhân và nhà tư bản thoả thuận với nhau về giá cả sức lao động cũng như những điều kiện của lao động Bước ra ngoài thị trường sức lao động, hay khỏi quá trình lưu thông thì sức lao động đã hoàn toàn là của nhà tư bản Lúc này mới chính là lúc giá trị sử dụng của sức lao động biểu hiện C.Mác đã viết:

"Giá trị của nó cũng như giá trị của bất cứ hàng hoá nào khác, đã được quyết định trước khi nó đi vào lưu thông , nhưng giá trị sử dụng của sức lao động thì chỉ bao hàm ở những biểu hiện sau này của sức đó mà thôi" [9, tr.260]

Giá trị sử dụng của sức lao động là tính có ích của sức lao động thoả mãn nhu cầu sản xuất của nhà tư bản Nhà tư bản cần có sức lao động của người công nhân kết hợp với tư liệu sản xuất của mình để tạo ra giá trị sử dụng, tạo ra các hàng hoá Chính vì vậy, mà tính có ích của sức lao động chỉ được thể hiện ra trong quá trình sản xuất Người lao động bán sức lao động bằng cách lao động sản xuất theo yêu

11

cầu của người mua Người mua tiêu dùng sức lao động là nhằm sử dụng tính có ích của sức lao động Đặc tính có ích của sức lao động không chỉ là năng lực tạo ra các giá trị sử dụng mà "cái có ý nghĩa quyết định là giá trị sử dụng đặc biệt của thứ hàng hoá đó, là cái đặc tính của nó làm một nguồn sinh ra giá trị, hơn nữa lại sinh ra một giá trị lớn hơn giá trị của chính bản thân nó Đó là sự phục vụ đặc biệt mà nhà

là giá trị của sức lao động và giá trị được tạo ra trong quá trình sử dụng sức lao động là hai đại lượng khác nhau Chính nhà tư bản đã nhằm vào sự chênh lệch và giá trị đó khi mua sức lao động; và do đó mới chính là tính có ích thật sự của sức lao động đối với nhà tư bản Tính có ích của sức lao động "chỉ thật sự được thực hiện, tức chỉ thật sự tạo ra một giá trị lớn hơn giá trị bản thân nó khi sức lao động phải hoạt động trong những điều kiện bình thường"[9, tr.292], đó là các điều kiện:

Một là, bảo đảm tính chất bình thường của những yếu tố vật chất của lao động: tư liệu lao động, nguyên nhiên vật liệu đạt trình độ phổ biến bình thường

Hai là, bản thân sức lao động cũng phải là một sức lao động bình thường, nghĩa là trong ngành chuyên môn mà sức lao động ấy được sử dụng, nó phải có một trình độ trung bình về mặt tài nghệ, về mặt thành thục và về tốc độ Điều này có nghĩa là muốn nâng cao giá trị sử dụng của sức lao động thì phải cho người công nhân trải qua một thời gian được đào tạo và huấn luyện chuyên môn nhất định